intTypePromotion=3

Giáo trình -Đánh giá tác động môi trường -chương 3

Chia sẻ: Song Song Cuoc | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:17

0
195
lượt xem
106
download

Giáo trình -Đánh giá tác động môi trường -chương 3

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Chương 3: Các phương pháp dùng trong đánh giá tác động môi trường Phương pháp đánh giá danh mục các điều kiện môi trường: đây là phương pháp được sử dụng khá rộng rãi nó có vai trò rất lớn để làm rõ các tác động xảy ra.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình -Đánh giá tác động môi trường -chương 3

  1. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng Chương III CÁC PHƯƠNG PHÁP DÙNG TRONG ðÁNH GIÁ TÁC ð NG MÔI TRƯ NG M c tiêu c a chương III là trang b các phương pháp (công c ) ñ ti n hành th c hi n ñánh giá tác ñ ng ÐTM. Các phương pháp này ñã ñư c th nghi m và t ng k t, dù sao vi c th c hi n nó cũng ph thu c vào trình ñ c a ñ i ngũ chuyên gia. Do ñó các bư c th c hi n là r t quan tr ng, nó có nhi m v ñ m b o ch t lư ng, ki m tra ch t lư ng cho ÐTM (t c là có m t QA/QC) ñ y ñ . Sinh viên c n hi u, n m ñư c phương pháp danh m c ñi u ki n môi trư ng, phương pháp ma tr n môi trư ng và phương pháp phân tích chi phí - l i ích m r ng. Ba phương pháp này thông d ng, có hi u qu và thư ng b khuy t cho nhau r t t t. Ð ti n hành th c hi n m t ÐTM, ngư i ta thư ng s d ng 7 phương pháp bao g m: Phương pháp li t kê s li u v thông s môi trư ng. Phương pháp danh m c các ñi u ki n môi trư ng Phương pháp ma tr n môi trư ng Phương pháp ch ng ghép b n ñ môi trư ng Phương pháp sơ ñ m ng lư i Phương pháp mô hình Phương pháp phân tích chi phí - l i ích m r ng. Trong 7 phương pháp trên, xin gi i thi u 4 phương pháp thư ng ñư c s d ng nh t (ñã ñư c th nghi m nhi u Vi t Nam) ñó là: + Phương pháp danh m c các ñi u ki n môi trư ng có lư ng hoá + Phương pháp ma tr n môi trư ng + Phương pháp ch ng ghép b n ñ + Phương pháp phân tích chi phí - l i ích m r ng 1. Phương pháp danh m c các ñi u ki n môi trư ng Ðây là phương pháp ñư c s d ng khá r ng rãi nó có vai trò r t l n ñ làm rõ các tác ñ ng x y ra. Phương pháp danh m c thư ng d a trên cơ s : các danh m c ñ c trưng và các danh m c ñư c phân chia theo m c ñ ph c t p. Nguyên t c th c hi n là: li t kê m t danh m c t t c m i y u t môi trư ng liên quan ñ n ho t ñ ng phát tri n (ñ n d án) c n ñánh giá. G i danh m c ñ n các chuyên gia ho c t ch c l y ý ki n ñánh giá. Có nhi u lo i danh m c (danh m c ñơn gi n, danh m c mô t , danh m c câu h i, danh m c có ghi m c ñ tác ñ ng, danh m c có ghi tr ng s ) 1.1. Phương pháp danh m c các câu h i. Phương pháp này ñư c s d ng b ng cách xây d ng câu h i, phi u tr l i s nh n ñư c t chuyên gia và c c ng ñ ng. T ñó t ng h p, ñánh giá. Ví d : trích d n danh m c ñánh giá tác ñ ng môi trư ng c a công trình tư i nư c cho s n xu t nông nghi p (theo Ngân hàng Phát tri n châu Á -1987) 40
  2. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng B ng 3.1. ÐTM c a công trình nư c cho nông nghi p Ðánh giá m c ñ Tác ñ ng c a d án T nh it i Bi n pháp b o v tác ñ ng (do v trí công trình) TNMT TNMT ÐK Kh.ÐK 1. M t r ng M t tài nguyên Chú ý khi thi t k * 2. Ngăn c n ñi l i c a Ð o l n ñ i s ng Chú ý khi thi t k * ngư i, ñ ng v t ngư i dân, ñ ng v t 3. Xung ñ t quy n l i Chú ý khi thi t k B t bình ñ ng xã h i * v ngu n nư c và qu n lý ÐK: Ðáng k KÐK: không ñáng k 1.2. Phương pháp danh m c có ghi tr ng s Phương pháp này hơn phương pháp l p b ng danh m c ñơn gi n khác là: trong danh m c tác ñ ng có m c ñ tác ñ ng như phương pháp trư c, ngoài ra còn có thêm tr ng s (hay m c ñ quan tr ng c a t ng y u t môi trư ng ch u tác ñ ng vào). ñây, ta ti n hành cho ñi m v ch t lư ng và m c ñ quan tr ng c a các y u t . Ti p theo có th t ng h p m i y u t l i thành ch s ñ ñánh giá tác ñ ng m m Ch s (hay ñơn v ñánh giá) E = ∑ (Vi )1 * Wi − ∑ (Vi )2 * Wi i =1 i =1 ñây E là tác ñ ng môi trư ng (Vi)1: Giá tr ch t lư ng thông s môi trư ng th i khi có d án (Vi)2: Giá tr ch t lư ng thông s môi trư ng th i khi chưa có d án Wi: Tr ng s - m c ñ quan tr ng (giá tr tương ñ i) c a y u t i m: t ng các thông s môi trư ng ñư c xem xét. Ví d : ñánh giá chi ti t ch tiêu ch t lư ng nư c h ch a (theo 5 phương án) B ng 3.2. ÐTM c a công trình h ch a nư c cho nông nghi p (5 phương án) Thông s môi trư ng Phương án x lý lòng h ch a nư c khi thi công PA1 PA2 PA3 PA4 PA5 1. pH 5 2 3 4 1 2. T ng Fe Mg 5 2 3 4 1 3. Ð c ng t ng c ng 2 5 3 4 1 PA1.... PA5 là 5 phương án x lý lòng h khi thi công K t lu n: Phương án 1 ch u tác ñ ng l n nh t, phương án 5 ch u ít nh t. 2. Phương pháp ma tr n môi trư ng Ðây là phương pháp ph i h p li t kê các hành ñ ng c a ho t ñ ng phát tri n (hay hành ñ ng c a d án) và li t kê các y u t môi trư ng (ch tiêu môi trư ng) có th b tác ñ ng và ñưa vào m t ma tr n. Ti n hành ñánh giá. Ngư i ta s d ng hai lo i: 2.1. Phương pháp ma tr n ñơn gi n (ñ nh tính và bán ñ nh lư ng) 41
  3. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng Trong ma tr n này c t ñ ng là các hành ñ ng (ho t ñ ng) c a d án, hàng ngang là các y u t môi trư ng. Trong ma tr n, tuỳ theo m c ñ có th làm ñư c ngư i ta s d ng d u (+) ñ bi u th hành ñ ng có tác ñ ng ñ n y u t môi trư ng (ñôi khi rõ hơn, ngư i ta còn chia tác ñ ng ñó theo m c (ví d ++, +, o, -). Phương pháp này ñơn gi n nhưng cho phép ñ ng th i th y tác ñ ng c a m t hành ñ ng c a d án ñ n nhi u y u t môi trư ng, m t khác ph n ánh ñư c b c tranh ñ y ñ trong tương tác c a nhi u y u t B ng 3.3 Ma tr n phân lo i ña d ng cho qu n lý ngu n tài nguyên hi n t i c a cơ quan b o v r ng Hoa Kỳ (Ngu n> [7]-1996) M c ñ nh y c m tg1 mga bg1 bg2 mg2 bg2 3 Lo i A R R R PR PR PR PR Lo i B R PR PR PR M M M (MM) Lo i C PR PR M M M MM MM Ghi chú: • tg (1,2): Vùng g n • mga: Vùng gi a • bg (1,2): Vùng cơ s • R: C n duy trì • PR: C n duy trì c c b • M: Bi n ñ i • MM: Bi n ñ i m nh B ng 3.4. Ví d v ñánh giá TÐMT theo ma tr n cho m t ñ án c i t o thành ph - Theo Westman, Walter E.1985 Các hành ñ ng có tác d ng ñ n môi trư ng Chuy n Thi công Sua khi ñã hoàn thành ñem vào s d ng ti p Các nhân t Phá Cơ s Di Ði môi trư ng Chuy n Nhà Nhà Ca Bãi Chuy n Công sa d ch tích vi ch làm dùng hàng ñ ch viên làm v văn ñư ng vi c tm mi mi xe mi mi hoá ph Y u t v t lý Ða ch t th kr kr Kr kr kr kr kr kr ++ kr kr như ng C ng rãnh v sinh kr kr - - + + + kr kr kr + C p nư c kr kr - - ++ + + kr kr kr + Cây xanh kr kr - - kr ++ + kr ++ kr kr Ð ng v t kr kr Kr kr kr kr kr kr - kr kr Ch t lư ng kh khí kr kr - kr kr - - - + + kr 42
  4. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng S d ng ñ t lân c n kr kr - - kr ++ kr kr ++ ++ 0 Thoát nư c mưa kr kr - - ++ + + kr + kr + Ðư ng ph kr - - - + + + ++ kr kr + Giao thông công kr kr - - kr 0 0 kr 0 0 c ng B hành - - - - kr ++ ++ + ++ 0 0 Kho ng tr ng kr kr kr kr ++ - - ++ 0 0 Y u t xã h i Cư trú - - - - + ++ + + ++ ++ 0 Trư ng h c kr kr - - kr + kr kr + + 0 .... M quan C nh ñ p kr kr - - kr + + - ++ - kr Di tích l ch s kr kr - - + kr kr 0 + ++ r .... Chú thích: kr = không rõ tác ñ ng 0 = không tác ñ ng + = tác ñ ng tích c c ++ = tác ñ ng r t tích c c - = tác ñ ng tiêu c c -- = tác ñ ng r t tiêu c c 2.2. Phương pháp ma tr n ñ nh lư ng Phương pháp này là cách ñ nh lư ng hoá phương pháp ma tr n ñơn gi n. C t ñ ng cũng ghi các hành ñ ng c a d án ho c ho t ñ ng kinh t - xã h i ñang ñư c xem xét. Hàng ngang ghi các y u t môi trư ng có th ch u tác ñ ng c a hành ñ ng gây ra. M i ô ñánh giá không ch ghi có ho c không tác ñ ng mà ñư c ñ nh lư ng theo ñi m. Như v y, ma tr n này không nh ng cho phép tìm ra ñ ơc tác ñ ng có hay không mà còn cho th y m c ñ c a tác ñ ng do hành ñ ng nào c a ho t ñ ng kinh t - xã h i ñ n y u t môi trư ng nào ñó. D a trên cơ s này, nhóm th c hi n nhi m v ÐTM có th m r ng thêm “hành ñ ng” theo th i gian, không gian ñ xác ñ nh các tác ñ ng b c 2, d báo tác ñ ng có th di n ra sau này. Có th phân chia m c ñ tác ñ ng t 1 ñ n 5 ñi m (ho c ch n kho ng nào ñó phù h p yêu c u), thông thư ng ngư i ta dùng thang 10 ñi m (quy t c Leopold ñ xu t). Trong thang ñó, tác ñ ng th p là 1 ñi m, tác ñ ng cao nh t là 10 ñi m. Trong m i ô c a ma tr n, ngư i ta trình bày c 2 ñ i lư ng là m c ñ c a tác ñ ng và t m quan tr ng c a tác ñ ng ñó • T m quan tr ng c a tác ñ ng ñư c ghi phía dư i bên ph i ô ma tr n • M c tác ñ ng ghi bên trái góc cao trong ô ma tr n T m quan tr ng c a tác ñ ng ñánh giá vai trò, v trí c a tác ñ ng ñó ñ n y u t môi trư ng tr ng thái nào ñó c a d án. Thông thư ng là tr ng thái th c hi n d án và tr ng thái d án ñang v n hành (t i th i ñi m 5 năm, 10 năm hay 20 năm). Vi c xác ñ nh t m quan tr ng c a tác ñ ng nh hư ng r t l n ñ n k t qu ÐTM. M c c a tác ñ ng (quy chi u tương ñ i) cho th y kh năng ñ nh lư ng c a tác ñ ng ñó ñ n môi trư ng. Vi c xác ñ nh m t tác ñ ng có t m quan tr ng ñ n ñâu trong các tác ñ ng d án và xác minh m c ñ c a tác ñ ng ñó ñ n m t y u t môi trư ng trong d án là nhi u hay ít, là m nh hay y u là v n ñ r t khó. Làm vi c này thư ng là các chuyên gia có trình ñ và kinh nghi m cao. 43
  5. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng B ng 3.5: Ma tr n tác ñ ng môi trư ng ñ nh lư ng c a d án nhà máy b t gi y Các ho t ñ ng d án Xây d ng Kenif Trang tr i tr ng hc sâu, phân hoá S d ng thu c nguyên li u thô Vn C p nư c Rác th i Nư c th i Khí th i T o vi c làm T ng Thành ph n chuy n môi trư ng 6 4 2 5 17 Ch t lư ng nư c m t 7 4 8 5 24 1 1 Th y văn nư c m t 7 7 3 2 4 9 Ch t lư ng không khí 6 6 5 17 2 2 4 Th y s n 5 7 12 Môi trư ng s ng c a sinh 2 2 4 v t nư c 8 5 11 Môi trư ng s ng sinh v t 3 3 cn 4 4 2 2 Sinh v t c n 5 5 5 8 13 Mô hình s d ng ñ t 6 7 13 6 6 Ðư ng cao t c/ñư ng s t 5 5 3 2 5 Cung c p nư c 6 7 13 7 7 Nông nghi p 7 7 7 7 Cung c p nhà 6 6 3 2 2 7 S c kho 5 8 6 19 10 8 18 Ði u ki n kinh t - xã h i 8 8 16 13 25 13 8 1 7 10 6 20 T ng 21 22 24 11 7 9 35 11 19 3. Phương pháp ch ng ghép b n ñ Ðây là m t phương pháp t t có s k t h p v i công c hi n ñ i GIS, vi n thám( các ph n m m ñ c trưng). M t khác v n có th th c hi n ñư c ÐTM theo phương pháp này b ng công c ñơn gi n • Xây d ng các b n ñ môi trư ng ñơn tính (y u t môi trư ng riêng) như b n ñ ô nhi m kim lo i n ng trong ñ t, b n ñ phân b r ng, b n ñ ñ d c, b n ñ m t nư c v.v... • Ch ng gép các b n ñ • Xác ñ nh các tác ñ ng do các hành ñ ng gây ra Phương pháp ch ng ghép b n ñ hi n nay thư ng ñư c th c hi n v i k thu t cao (computer, máy ñ nh v , máy ño ñi n t ). Vì v y có th ñ t ch t lư ng cao. Bên c nh ñ chính xác t t, phương pháp này cho phép quan sát hình nh do ñó có th ñánh giá tác ñ ng m t cách c th , m t cách nhìn bao quát. Phương pháp này thư ng ñư c áp d ng khi ñánh giá tác ñ ng môi trư ng cho d án quy ho ch chi ti t, quy ho ch s d ng ñ t, nông lâm nghi p, ñ t ñô th và giao thông. Hình nh minh ho k t qu trong vi c l a ch n ñ th c hi n d án s d ng b n v ng. 44
  6. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng Hình 3.1. K t qu ÐTM s d ng ñ t b ng phương pháp ch ng ghép b n ñ 4. Phương pháp phân tích chi phí l i ích m r ng - - Các phương pháp trình bày trư c ñây ñư c s d ng tuỳ theo yêu c u c a ÐTM và tuỳ theo các y u t môi trư ng ñư c ch n l c ñ xem xét tác ñ ng ñ n nó. Tuy v y, các phương pháp ñó thư ng th c hi n t t v i y u t tài nguyên, môi trư ng t nhiên. Khi c n ñánh giá tác ñ ng c a các hành ñ ng d án ñ n môi trư ng kinh t , xã h i thì r t khó. Trư ng h p này ngư i ta s d ng phương pháp phân tích chi phí - l i ích m r ng. Phương pháp này giúp cho cân ñ i s d ng ngu n tài nguyên thiên nhiên trong phát tri n b n v ng. Trình t ti n hành: • Li t kê t t c các tài nguyên ñư c chi dùng trong m i ho t ñ ng k c tài nguyên nhân l c. Li t kê t t c các s n ph m thu ñ ơc k c ph th i có giá tr hoàn nguyên. • Xác ñ nh t t c m i hành ñ ng tiêu th , hành ñ ng làm suy gi m tài nguyên, k c ho t ñ ng s n xu t gây ô nhi m. Li t kê các khía c nh có l i cho tài nguyên nhưng chưa ñư c xét ñ n trong ñ án ho t ñ ng, các kh năng nâng cao hi u qu s d ng tài nguyên. • Li t kê vào d án ho t ñ ng nh ng v n ñ c n b sung cho d án ñ s d ng h p lý và phát huy t i ña ngu n tài nguyên. • Di n ñ t k t qu phân tích nêu trên vào báo cáo ñánh giá ÐTM. S d ng phương pháp trình bày ki u b ng so sánh chi phí - l i ích (thư ng dùng trong tính toán kinh t ). T t c m i phân tích chi phí - l i ích ph i ñư c tính toán s n trư c khi th c hi n d án. Nh ng k t qu tính toán ñó s giúp cho nhà qu n lý hi u rõ, hình dung ra ho t ñ ng ñ quy t ñ nh cho phép hay không. Ðây là phương pháp ÐTM cho th y tính kh thi có hay không. C n lưu ý r ng: S d ng phương pháp phân tích chi phí - l i ích m r ng ph i tính toán th c hi n cho toàn b d án sau này s ho t ñ ng (ví d 30 năm). T t nh t là tính toán theo t ng giai ño n trong ñó r i ti n hành t ng h p cho toàn b . Các ñ i lư ng thư ng ñư c s d ng trong phân tích chi phí - l i ích là: 4.1. Giá tr l i nhu n hi n t i (g i t t là l i nhu n) Có th g i là lãi ròng. Ð i lư ng này ký hi u là NPV (Net Present value) Ct n Bt NPV = ∑ − [C o + ∑ ] 2 (1 + r ) t (1 + r ) t =1 ñây Ct: là chi phí c a năm th t Bt : l i nhu n năm th t C0: là chi phí ban ñ u c a d án 45
  7. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng r: là h s chi t kh u t: là th i gian tính toán (năm th t) n: là tu i th thi t k c a công trình Giá tr NPV chính là giá tr l i nhu n tích lu nó ph thu c nhi u y u t bi n ñ ng ñ c bi t là h s chi t kh u (r) và th i gian (năm). Thông thư ng NPV tăng d n t âm → không → m t giá tr nào ñó. Khi ti n hành so sánh, th c hi n ÐTM c a m t s d án cùng lo i, s d ng NPV c a d án ñ so sánh. N u NPV như nhau, ta ch n phương án có ñ u tư ban ñ u (C0) bé - như v y ch hoàn toàn d a vào kinh t . Trong trư ng h p ñó ta ph i ti p t c tham kh o ma tr n môi trư ng ñ xem xét ñ y ñ các khía c nh khác. Cũng có th chúng ta ñi thêm y u t kinh t khác ñ ñ t k t qu hơn. 4.2. Su t l i nhu n ho c t su t l i ích chi phí (B/C) Ð i lư ng NPV trình bày trên cho th y ñư c lãi ròng t c là lư ng lãi (tính theo ti n) trong kho ng th i gian ho t ñ ng nào ñó. Giá tr này có th cao, th p song chưa ph n ánh ñư c hi u qu c a d án so v i ñ ng v n ñ u tư. Ð v n ñ này rõ hơn, chúng ta s d ng ñ i lư ng “su t l i nhu n” (B/C)  Ct  n n Bt B/C = ∑ / C o + ∑ t t t =1 (1 + r ) t =1 (1 + r )   ý nghĩa các ñ i lư ng B, C, C0, r... ñây gi ng bi u th c ñã trình bày m c 3.4.1. Theo th i gian ho t ñ ng, theo yêu c u ti p c n th trư ng, trình ñ s n xu t và các y u t khác, giá tr B/C tăng d n. Lúc ñ u có th ch ñ t B/C
  8. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng Phương pháp phân tích chi phí - l i ích ch y u xem xét trên khía c nh kinh t và kinh t tài nguyên môi trư ng. Trong r t nhi u trư ng h p, các d án quan tr ng c n ñư c th c hi n ÐTM theo m t vài phương pháp k t h p. Ð có th phân tích ñ y ñ và ñúng v chi phí - l i nhu n c a m t d án phát tri n ho c m t ho t ñ ng kinh t - xã h I, c n có hi u bi t ñ y ñ hơn n a v các v n ñ : • Phân tích chi phí - l i ích • Phân tích kinh t ng d ng • Phân tích kinh t môi trư ng • Phân tích môi trư ng • Tiêu chí môi trư ng và phương pháp ti p c n • Phân tích bi n ñ ng theo th i gian • S gi m thu nh p theo th i gian • R i ro • Tính toán chi phí phòng ng a • Phân tích ñánh giá r i ro • Phân tích tác ñ ng xã h i c a d án phát tri n Ngoài nh ng v n ñ trên, chúng ta cũng luôn luôn ph i c p nh t các thông tin sau ñây • Lu t, quy ñ nh, ngh ñ nh, công ư c m i • Các tiêu chu n m i (TCVN, TCN) • Các công ngh m i s d ng trong monitoring, ño ñ c môi trư ng • Phương th c qu n lý ch t lư ng h th ng (QA/QC) và các tiêu chí ñ ti n hành các d án, các ho t ñ ng kinh t - xã h i. Ngoài 4 phương pháp thông d ng ñư c trình bày trên, trong các trư ng h p khi th c hi n ÐTM cho môi trư ng - nh t là ch t lư ng môi trư ng ñ t - nư c, ngư i ta còn hay s d ng phương pháp mô hình và phương pháp sơ ñ m ng lư i. Ð ñi sâu vào hai phương pháp này, ngư i h c c n ñư c trang b k hơn v m t s tri th c trong chuyên ngành Hoá ñ t, Hoá nư c, Hoá môi trư ng và nhi u thu t toán khác. Có th tham kh o và nâng cao trình ñ d a vào các tài li u tham kh o [5] [6] 5. Hư ng d n ñánh giá tác ñ ng MT ñ n ch t lư ng nư c m t. Bư c 1: Nh n di n các tác ñ ng c a d án t i lư ng và ch t c a nư c b m t. Ð th c hi n ñư c bư c này, trư c tiên c n thu th p nh ng thông tin ñ y ñ và c n thi t v b n thân d án như lo i này và quy mô d án, th i gian th c hi n, ñ u vào và d ki n ñ u ra môi trư ng c a d án trong pha xây d ng cũng như v n hành, thi t k d án và các gi i pháp ô nhi m c a nó, ñ c ñi m ñ a phương nơi tri n khai d án, nh ng yêu c u c n ñ a phương ñáp ng cho th c hi n d án, ví d như ki m soát lũ, phát tri n công nghi p, kinh t ... Nh ng phương pháp nghiên c u có th s d ng ñ nh n di n tác ñ ng ñ t hi u qu là các phương pháp ñã bi t. Trong quá trình nh n di n tác ñ ng, c n ph i nghiên c u các tài li u lưu tr v lo i báo cáo ñánh giá tác ñ ng môi trư ng tương t cũng như nh ng nghiên c u liên quan t i các công trình tương t ñang ho t ñ ng. Nh ng tư li u ñó làm sáng t nhi u v n ñ . Ví d như s tích nư c ñ p Vaiont Ý ñã d n ñ n làm trư t ñ t, gây ch t 2000 ngư i. S c 13 ñ p c a M trong th i gian t 1874 ñ n 1997 ñã làm ch t t i 3500 ngư i. Tài li u lưu tr liên quan ñ n ch t th i d án và các tác ñ ng môi trư ng c a nó cũng r t nhi u và có giá tr . Ví d như các thông tin v kho 47
  9. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng nư c k thu t c a M cho bi t 18% c a 442 kho nư c ch a ch t h u cơ liên quan ñ n pH và axit hoá, 33% có v n ñ v i kim lo i n ng không ph i s t và mangan, mà như cadmi, ñ ng, chì, thu ngân, 24-25% kho nư c có v n ñ v i s t và mangan. Con s ñ y ñ v các v n ñ nêu trên th c t ph i cao hơn, vì có kho ng t 29 ñ n 54 % các d án ñã không ñư c ñánh giá theo các v n ñ ñó. Trong công nghi p, ñ i lư ng dân s tương ñương thư ng ñư c dùng ñ mô t lư ng ch t th i. Ðây là m t ch s có th tính ñư c cho nhi u lo i ch t th i khác nhau c a các ngu n th i ñi m cũng như m t (xem tài li u [6]) Ch c năng t i ñư c xác ñ nh nh các bi u th c toán h c ñơn gi n tính toán s n ph m và/ho c s chuy n d ch c a ch t ô nhi m trong m t vùng xác ñ nh theo phương th c s d ng ñã ñ nh. Nh ng thông tin liên quan ñ n ñ c ñi m, d ng t n t i, bi n ñ i c a ch t ô nhi m cũng như kh năng tích lu c a chúng trong b ph n môi trư ng nào ñó như tr m tích, th c v t, ñ ng v t c n ñư c thu th p ñ y ñ và s có nh ng giá tr ñáng k cho quá trình ñánh giá tác ñ ng. N u d án có s d ng nư c thì c n có nh ng thông tin v t ng lư ng nư c cũng như bi n trình nư c dùng theo th i gian. Ð i v i d án tư i nư c nông nghi p c n ph i l p cân b ng nư c ñ ñánh giá lư ng nư c ñi vào t ng ng m. ðây là m t vi c nh t thi t ph i làm ñ ñ m b o tính b n v ng . Bư c 2: Mô t các ñ c ñi m c a tài nguyên nư c m t t nhiên trong vùng d án và h lưu. Trong bư c này c n thu th p ñư c các thông tin liên quan t i lư ng và ch t c a tài nguyên nư c khu v c cũng như xu th bi n ñ ng c a chúng trong l ch s . Ð xác ñ nh dung lư ng thông tin thu th p c n ph i xác ñ nh ph m vi ki m soát. Các ñ c trưng nư c ñ c bi t nh y c m ho c có th b tác ñ ng c a d án ñ u ph i ñư c ñ nh lư ng. Tài li u lưu tr th c p là ngu n thông tin liên t c và thư ng xuyên v nư c do m ng lư i thu văn và h thông tr m ki m soát ch t lư ng ño ñ c ñư c, các xu t b n ph m như tính toán x lý s li u v tài nguyên nư c, atlat tài nguyên nư c, thông tin và b n ñ ñ a ch t thu văn, nh v tinh. Nh n di n các v n ñ ô nhi m ñơn như ch t cá, phát tri n t o, phân t ng ñ u có th th c hi n b ng vi c s d ng các thông tin c a các ñơn v nghiên c u tài nguyên nư c trung ương và ñ a phương. Ngoài ra báo chí ñ a phương cũng là m t ngu n có kh năng cung c p thông tin lo i này. Hi n nay cán b th c hi n DTM c n c p nh t thông tin quaViêtnet. Thông tin khí tư ng c n thi t cho quá trình tính toán cân b ng nư c, ñánh giá tác ñ ng c a các y u t khí tư ng lên tài nguyên nư c t nhiên cũng như nghiên c u vai trò c a các y u t khí tư ng trong vi c làm thay ñ i xu th ho c m c ñ c a tác ñ ng d án lên môi trư ng nư c, ho c ñư c dùng ñ ñánh giá ngu n th i mang tính di n t lưu v c vào thu v c. Ví d y u t nhi t ñ không khí có liên quan t i nhi t ñ nư c m t và qua ñó tác ñ ng ñ n các quá trình lý, hoá, sinh trong nư c, mưa có th mang axit và gây nên quá trình axit hoá thu v c. T ng quan v các ngu n ô nhi m và s d ng lư ng nư c trong khu v c c n ph i lưu tâm xem xét t i m c ñ chi ti t và ñ nh lư ng. Ví d , n u d án tương lai có x th i ni tơ và ph t pho thì trong ñánh giá tác ñ ng môi trư ng d án c n tính ñư c lư ng th i các ch t này trong khu v c do các ngu n ñang ho t ñ ng c a nó. Tương t như v y, trong báo cáo ph i tính ñ nhu c u tiêu th nư c ñư c tính toán cho cá nhân, c ng ñ ng và công nghi p trong các ho t ñ ng ăn u ng, sinh ho t, s n xu t, làm ngu i ñ ng cơ nhi t …. Bư c 3: Tìm ki m các tiêu chu n, quy ñ nh, chính sách v ch t và lư ng nư c m t phù h p. Các tiêu chu n, quy ñ nh, chính sách liên quan t i tài nguyên nư c có th ñư c tìm th y nhi u c p cơ quan qu n lý và nghiên c u khác nhau, t ñ a phương, trung ương ñ n 48
  10. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng các t ch c qu c t . C n ph i lưu ý r ng, ña ph n các ch tiêu ch t lư ng nư c và các h n ch dùng nư c có liên quan ch y u v i th i kỳ nư c ki t. T t nh t, nên d a vào Trung tâm TCCL Vi t Nam. Chính sách qu n lý nư c trong d án c n ph i ñư c l a ch n m t cách h p lý và có m c tiêu ñúng ñ n, ví d như nh m m c ñích làm s ch nư c, gi m nh ô nhi m, b o v sinh thái nư c. Ngoài ra c n ph i tính ñ n ñi u ki n nh m b o ñ m duy trì ñư c h sinh thái nư c trong th i kỳ ki t. Bư c 4: D báo tác ñ ng Trong bư c này, các tác ñ ng c a d án ñ n nh ng y u t môi trư ng và tài nguyên nư c khác nhau ph i ñư c ñ nh lư ng hoá, ho c chí ít cũng ph i ñ ơc ñ nh tính chi ti t nh ng ch có th . Lư ng nư c tiêu th cũng ph i ñư c quy v % so v i lư ng nư c thu v c m c cao, trung bình và th p. Tương t như v y ph i tính ñ ơc ph n trăm bi n ñ i các tham s ch t lư ng nư c ng v i các m c dòng ch y khác nhau. V n ñ s tr lên ñ c bi t nghiêm tr ng khi vi c x th i c a d án thayñ i theo th i gian và bi n trình x th i c a d án có xu th trùng v i bi n trình x th i c a các d án khác trong khu v c ho c ngư c v i bi n trình lư ng nư c trong thu v c. Không ñư c phép quên s d ng TCVN cho vi c x nư c th i vào th y v c. D báo tác ñ ng vi mô ñ n m t s y u tó có th ñư c th c hi n thông qua vi c s d ng mô hình toán g n ñúng. M t trong s các mô hình lo i này là mô hình Streeter Phelps, ra ñ i năm 1925 dùng tính toán bi n ñ ng ô xy hoà tan gây nên do tiêu th ô xy c a vi khu n trong quá trình phân hu sinh h c. Trên cơ s mô hình này, nhi u tác gi ñã phát tri n các mô hình ch t lư ng nư c m t khác như Biswas (1981), Grimsrud, Finnemor và Owen (1976). Ngoài ra còn có các mô hình tính toán ô nhi m d u, nhi t ñ .. D báo bi n ñ ng ñ c tính c a h sinh thái nư c, năng su t sinh h c nư c, tác ñ ng c a tr m tích t i h sinh thái ñáy, tích lu m t s kim lo i n ng trong chu i th c ăn ñã ñư c nghiên c u và ñ t ñư c nh ng k t qu nh t ñ nh c v phương pháp lu n cũng như th c t . Chúng ta có th ng d ng nhi u ph n m m ñ c trưng khác r t thu n l i cho d báo bi n ñ ng. Bư c 5: Ðánh giá tác ñ ng môi trư ng Ðánh giá tác ñ ng ñư c ti n hành d a trên vi c áp d ng m t cách h th ng khái ni m v tính ñáng k , s d ng các chu n ch t lư ng và tiêu chu n ch t th i. Phân tích chuyên môn ñư c s d ng ñ ñánh giá “ph n trăm bi n ñ ng các tham s ” l a ch n so v i ñi u ki n t nhiên ban ñ u. Nh ng thông tin b sung có th ñư c thu th p t c ng ñ ng thông qua các cu c h p ho c ñi u tra t i ch . C ng ñ ng có th mô t ñư c nh ng ngu n tài nguyên quan tr ng và ñ nh giá chúng trên t ng ñ a bàn và ñi u này ph i ñư c tính t i trong quá trình ñánh giá. Bư c 6: Tìm và t ng h p các gi i pháp gi m nh tác ñ ng. Gi i pháp gi m nh tác ñ ng ph thu c hoàn toàn vào lo i d án và ñ c ñi m ñ a phương. Giái pháp gi m nh tác ñ ng có th bao g m cách thưc làm gi m ñ l n c a tác ñ ng ho c ñ n bù tác ñ ng. Tuy nhiên dư i ñây s d n ra m t s gi i pháp chung nh t: 1.Gi m s d ng nư c và gi m x th i b ng vi c c i thi n ñi u ki n ph c h i tài nguyên, làm s ch nư c th i, tái s d ng. Ch n l a sơ ñ x lý nư c th i nh m làm s ch nư c trên cơ s gi i bài toán chi phí, l i ích. Ð i v i các ngu n ñi m, c n x lý nư c th i t i b c 2 và trên n a b ng các bi n pháp lý, hoá và sinh h c. 2. Trong các d án nông nghi p có s d ng hoá ch t c n ti n t i ñ t ñư c vi c s d ng thu c h p lý, ñúng k thu t. C c ti u hoá xói mòn b ng vi c bê tông hoá ho c ph xanh b m t lưu v c. 49
  11. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng 3. Phát tri n chương trình ki m soát ô nhi m vũng c a sông do ngu n m t t toàn b ph n ñ t li n ñưa ra. S d ng vùng ñ t ng p nư c làm công c ñ ki m soát ô nhi m m t. Qu n lý các ngu n th i m t thông qua vi c ñ ng viên toàn th c ng ñ ng tham gia b o v môi trư ng. 4. L a ch n nh ng d án có tác ñ ng môi trư ng ít nh t ho c ñưa vào d án nh ng gi i pháp công trình có tác d ng c i thi n môi trư ng t t nh t. Ngoài tác ñ ng ñ n hai thành ph n môi trư ng không khí và nư c ñã nêu trên ph i ñánh giá tác ñ ng c a d án ñ n các thành ph n khác như nư c ng m, ñ t, sinh v t và các thành ph n kinh t , xã h i, r i ro môi trư ng. Nhưng hư ng d n ñánh giá tác ñ ng ñ n các thành ph n này có th xem thêm Ph l c 1 và các tài li u tham kh o. Khi có ñi u ki n, chúng tôi x ti p t c biên so n ñ ti p n i giáo trình này. Tuy nhiên, có th th y rõ r ng, các bư c ñánh giá hai m c trên là nh ng g i ý h u ích cho vi c ñánh giá tác ñ ng ñ n các thành ph n môi trư ng khác. (ngu n: 4, 5, 6. ) 6. Ðánh giá tác ñ ng ñ n ch t lư ng MT ñ t và nư c ng m Ð t v phương di n tính ch t c a mình ñã ñư c phân lo i. M i lo i ñ t ñ u có ñ c ñi m riêng và ñư c ñ c trưng b i các ch s c a chúng (như pH, ñá me, % v t lý,ñ x p, t tr ng, % h u cơ, ñ d n ñi n EC, thành ph n dinh dư ng khác nhau như N, P, K, Si, Ca...) Nh ng thông s (hay ch tiêu) riêng c a các lo i ñ t ñã d n ñư c hình thành qua th i gian. S t n t i c a khí quy n, thu quy n và sinh quy n ñã góp ph n t o nên các ñ c ñi m riêng c a t ng lo i ñ t (Soil) ñó. Trong quá tình phát tri n, con ngư i và các ho t ñ ng s n xu t, sinh ho t ñã ph n nào tác ñ ng vào ñ t. Khi m c ñ tác ñ ng còn y u, ñ nh thì tính ch t c a ñ t ít thay ñ i (c v v t lý, hoá h c, và sinh h c). N u nh ng tác ñ ng ñ m nh thì kh năng tái t o c a ñ t (kh năng ph c h i - t làm s ch) không ñ s c ch ng l i và tính ch t ñ t bi n ñ i theo. Ví d : Lo i ñ t phù sa sông H ng có pH kho ng 6,80 ñ n 7,10 n u sau nhi u năm canh tác s d ng m t lư ng phân Supe l n lư ng axit dư s tích t vào các h t keo ñ t d n ñ n pH ñ t gi m xu ng (ví d 6,00 ñ n 5,80). N u liên t c tư i cho nông nghi p b ng nư c th i c a khu v c công nghi p, ñ t s d n ñ n d n tích lu ñ c ch t t kim lo i n ng (ví d : Cu, Zn, Ag, Fe,...) Khi tính ch t ñ t thay ñ i, kh năng l c nư c c a ñ t gi m xu ng thì ñ ng th i nư c m t b n hơn s làm tích lu ch t b n trong nư c ng m. Quá trình khai thác nư c ng m quá m c làm l khí túi nư c ng m d n ñ n hi n tư ng tăng ñi n th oxy hoá kh cũng là m t nguyên nhân làm m t s ch t hoà tan m nh hơn gây ô nhi m nư c ng m (ví d Asen) Như v y, tính ch t ñ t và ch t lư ng nư c ng m có liên h r t tương h v i nhau. ñây,tính ch t ñ t hi u là tính ch t c h u c a nó, ñ t có th là không t t (ñ t cát) khi có tác ñ ng c a ho t ñ ng c a con ngư i có th s làm kém ñi (sa m c hoá) cũng có th d n d n t t hơn (ch ñ ng tư i s n xu t nông nghi p, tr ng r ng...). Như v y, m c dù x u ñi, hay t t hơn lên thì ñ t cũng ñ u ñã ch u tác ñ ng c a con ngư i và thay ñ i v ch t lư ng. Trên quan ñi m ÐTM chúng ta ph i xác ñ nh các tác ñ ng c a con ngư i ñ n ch t lư ng ñ t. Nhi m v ti p theo m i là xem xét tác ñ ng ñó có l i hay gây h i. M t s hi u ng c a con ngư i ñ n ñ c ñi m ñ t và nư c ng m ñư c gi i thi u b ng sau: 50
  12. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng B ng 3.6. Các nh hư ng c a ho t ñ ng s n xu t ñ n môi trư ng ñ t Ch tiêu ñ t Thay ñ i có l i Bình thư ng Thay ñ i b t l i Phân khoáng (có dinh Thay ñ i cân Cân b ng hóa h c • • • b ng trao ñ i dư ng tăng lên) Ð c ch t c d i và • ion. Tăng cư ng nguyên t vi di t côn trùng • lư ng Thay ñ i pH M n hóa • • V hóa h c ñ t Gi m ñ m n (do tư i Thay ñ i các Tích lũy quá m c • • • gi ng cây s n nư c) ch t dinh dư ng xu t. Tăng oxy hóa - kh (do • thoáng khí) C u trúc x p v n Thay ñ i c u Ð t b nén ch t • • • trúc Gi v ng k t c u ñ t (do C u trúc b t l i ñ • • Thay ñ i vi chuy n hóa hóa phân h u cơ) • V t lý ñ t khí h u ñ t h c. Cày sâu, gi ñ m • Tr ng cây lăm năm (nư c tư i, nư c mưa) • quá m c. Do phân bón h u cơ Thay ñ i lo i Canh tác quá m c, • • • cây và vi khí làm ñ t quá sâu pH tăng • (làm gi m vi sinh h uñ t Mưa/ ñ m • Sinh h c ñ t v t và giun) Thoáng khí • Hóa ch t ñ c • Có m m b nh • S tr hóa c a ñ t (do cày Xói mòn • • Th i gian sâu, thêm ñ t m i m ) Ð t ñô th hóa • (t c ñ thay L m d ng phân • ñ i) bón Ngu n: (Tài li u [7] - 1996) Ð i v i nư c ng m, các ch tiêu c a ñ t cũng gián ti p nh hư ng ñ n nư c ng m. Tuy nhiên, các tác nhân m nh và tr c ti p làm ch t lư ng nư c ng m kém ñi là: Các ki u s d ng ñ t (tư i b ng nư c th i, bùn c n, s d ng ch t th i ñ c h i và ngay c ch t th i không ñ c h i, khoan gi ng, ho t ñ ng l y ñ t làm bãi chôn ch t th i, nhi m m n, khai thác m , ñ c bi t quan tr ng là làm thay ñ ithu v c vùng ñ t ng p nư c . Các bư c ñ th c hi n cũng như phương pháp s d ng cũng tương t như ÐTM ñ n ch t lư ng nư c m t. M t v n ñ c n h t s c lưu tâm ñó là các ñ c ñi m ñ t, ñ c ñi m nư c và thông s , ch s quan tr ng mà nhóm công tác ÐTM l a ch n ñúng ñ ñưa ra. 7. Ðánh giá r i ro (ngu n: [5]) R i ro môi trư ng là nh ng t n h i b t ng không lư ng trư c ñư c x y ra gây t n h i ñ n cơ s v t ch t (nhà c a, công xư ng, ñư ng xá, h ñ p, sân bay, b n c ng...) ho c s c kh e c ng ñ ng (b nh d ch, khí ñ c, nư c b n...) ho c ñ n ngu n tài nguyên thiên nhiên (r ng, sông h và ngu n nư c, khoáng s n, ña d ng sinh h c). 51
  13. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng Ð ti n hành ñánh giá r i ro, có th theo hư ng d n sau: Qu n lý r i ro Ðánh giá r i ro Nghiên c u Phòng thí nghi m và quan Phát tri n các bi n Xác ñ nh hi m ho sát th c ñ a v nh hư ng pháp l a ch n ñ c t có gây ra nh x u ñ i v i s c kh e và ñi u ch nh hư ng x u không ? ti p xúc ñ i v i t ng ch t ñ c. Thông tin v các phương Ðánh giá h u qu pháp ngo i suy v li u Ðánh giá s ph n ng l i s c kh e, kinh t , lư ng cao, th p ñ i v i li u lư ng (m i quan h xã h i, chính tr ngư i và sinh v t. gi a li u lư ng và ph m c a các phương án vi nh hư ng ñ i v i l a ch n ñi u ngư i là gì? ch nh Ð c ñi m r i ro Ðo ñ c ngoài th c ñ a, (ph m vi nh hư ng tính toán kh năng ti p Ðánh giá ti p xúc nào x u là gì trong 1 xúc, ñ c ñi m dân cư. thư ng b và bi t trư c nhóm dân s ñã Cơ quan quy t ñư c trong nh ng ñi u bi t) ñ nh và hành ñ ng ki n khác nhau nào ? Hình 3.2. Các bư c trong ñánh giá r i ro ñư c s d ng M - Xác ñ nh khu v c ñòi h i có s nâng c p, b sung (ñ c bi t ñ i v i nhà máy m i xây d ng và có s thay ñ i công ngh ). - Trình bày ñư c r ng ho t ñ ng c a công trình là an toàn. - B o ñ m ñư c "giá tr ti n t " vi c cung c p an toàn. V b n ch t, ñánh giá r i có th ñư c s ñ ng d xác ñ nh ưu tiên ñ i v i chi phí cho các bi n pháp làm gi m r i ro. - H i ñ ng nghiên c u qu c gia M (1983) ñ xu t và phát tri n m t cơ c u ñánh giá r i ro và cơ c u ñó ñư c cơ quan b o v môi trư ng M (USEPA) s d ng t 1986, nhưng ñáng ti c nó còn có nhi u h n ch ñ i v i ADB. sơ ñ trên hình 3.4 có mô t h th ng và th i gian, bư c này r t c n thi t ñ xác ñ nh nh ng ñi m quan tr ng x y ra các hi m h a và các ch t ñ c h i. 7.1. Cơ c u r i ro ñư c ñ xu t cho các d án phát tri n Năm 1983 H i ñ ng nghiên c u qu c gia M ñã trình bày các bư c ñánh giá r i ro trong m t cơ c u thích h p và nó ñư c cơ quan b o v môi trư ng c a M s d ng (1986). Trung tâm Ðông - Tây, Smith và c ng s (1988) ñã ñưa ra cơ c u ñánh giá r i ro như sau (hình 3.3) 52
  14. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng Xác ñ nh m i nguy hi m Tính toán, phân tích hi m h a (ñ nh nghĩa v chu trình dòng, h th ng gi i h n, qui trình chi t xu t, v n chuy n và phân tán) Ðánh giá ñư ng truy n môi trư ng (ñánh giá này có liên quan ñ n các nh hư ng x u: x , hàm lư ng, ti p xúc, li u lư ng) Ð c tính r i ro Qu n lý r i ro Hình 3.3. Cơ c u ñánh giá r i ro do Smith và c ng s ñ xu t 1988 Trên hình 3.3. nêu m i quan h c a khái ni m cơ b n v ñánh giá r i ro v i các quá trình ñánh giá r i ro và các bư c ho t ñ ng (hư ng d n) (Hư ng d n) Quá trình DGRR (Khái ni m v ñánh giá r i ro) Cái gì có th d n ñ n sai Ði m qua Xác ñ nh hi m h a trái ? Gi i h n (GH) K toán hi m h a Ðánh giá ñư ng truy n M c ñ kh c nghi t c a h u môi trư ng qu x u H u qu x u như th nào x y Ð c tính c a r i ro ra Cái gì c n ph i làm ñ gi m r i S th c hi n Qu n lý r i ro ro Hình 3.4. M i quan h c a khái ni m ñánh giá r i ro Trong khái ni m v ñánh giá r i ro, ngư i ta ñã s d ng m t b ba câu h i sau: 1. Cái gì s x y ra ñ i v i d án nh hư ng gì có th x y ra và tác ñ ng ñ n s c kh e c a con ngư i. nh hư ng này có th lan truy n qua môi trư ng (môi trư ng nư c, khí, ñ t, th c ph m...) 53
  15. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng Các h u qu làm ch t ngư i, tai n n có th x y ra 2. Ph m vi và m c ñ quan tr ng c a các h u qu x u là gì ? S lư ng ngư i b nh hư ng, s lư ng ti n tiêu phí, c a c i b hư h i, vùng ñ a lý b tàn phá. 3. H u qu x u ra sao ? V i t n su t nào gây ra các h u qu x u ñó, b ng ch ng l ch s và th c t kinh nghi m nào ñã có ñ xem xét kh năng r i ro có th x y ra. 7.2. M i nguy hi m và s không ch c ch n M i nguy hi m có liên quan ñ n các d án phát tri n kinh t bao g m: - Hóa ch t ñ c h i ñ i v i ngư i, ñ ng th c v t - V t ch t d cháy và d n - Các thi t b cơ h c b hư h ng s r t nguy hi m ñ i v i ngư i và c a c i. - Các công trình ñ v , hư h ng (ñ p nư c...) - Thiên tai làm tăng m c ñ nguy h i k th ât. - Tàn phá h sinh thái (phú dư ng hóa, xói mòn ñ t...) Thông tin v các hi m h a trên n u không ch c ch n thì có th c n ñ n ñánh giá r i ro môi trư ng (ÐGRRMT). - Ti m năng gây ra các hóa ch t ñ c h i. T l và s lư ng. - Ho ho n và gây n - V n chuy n và s hu ho i c a ch t gây ô nhi m có trong môi trư ng. - Hòa tan, phân tán m t cách cơ h c. - Ti p xúc v i ñ c t , ai ti p xúc, bao nhiêu ngư i, bao lâu. - D ñoán li u lư ng xâm nh p vào ngư i d a trên thí nghi m ñ ng v t. - T l hư h ng các tr m thi t b , nhà máy cơ khí, ki n trúc. - Tác phong làm vi c c a con ngư i; thi u sót c a công nhân, ph n ng c a xã h i. - Tai bi n thiên nhiên (ñ ng ñ t, bão, sóng th n). - S phân b h th ng thoát nư c, m c nư c, th c v t và vi khí h u. Nh ng s không ch c ch n n y sinh t : - Thi u hi u bi t v t m quan tr ng c a m i quan h :nguyên nhân nh hư ng (nhân qu ) thi u ki n th c khoa h c (lý thuy t) ví d v s tích t sinh h c c a các hóa ch t ñ c h i trong chu i th c ăn, ph n ng c a cây tr ng ñ i v i ô nhi m không khí. - S li u kém do l y m u, ño ñ c và x lý. - Thi u s li u, s li u không ñ ng b và khi ño ñ c không tuân th các nguyên t c và ñi u ki n môi trư ng c a d án. - T tài li u v ñ c t sinh thái ñư c ngo i suy t ñ ng v t sang ngư i và t li u lư ng cao trong thí nghi m ñ n li u lư ng th p khi ti p xúc. - T ng thành ph n môi trư ng thiên nhiên có s bi n ñ ng (bi n ñ ng th i ti t, khí h u; ch ñ th y văn...) - Các gi thi t tính toán, ñánh giá ñ chính xác, nh y bén c a gi thi t và k t qu th c t , s ăn kh p gi a xét ñoán và k t qu th c t x y ra. - Ði m m i l c a d án (áp d ng công ngh , hóa ch t, s thay ñ i ñ a ñi m, thi u kinh nghi m, l ch s s li u...) 54
  16. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng 7.3. Quá trình ñánh giá r i ro Ðánh giá r i ro bao g m 5 giai ño n chính sau ñây: xác ñ nh hi m h a, phân tích hi m ho , ñánh giá ñư ng truy n môi trư ng, ñ c thù r i ro và qu n lý r i ro. Xác ñ nh hi m h a Xác ñ nh hi m h a là li t kê nh ng kh năng có th x y ra c a các ngu n gây nguy hi m. Ðây là bư c ñánh giá ñ u tiên có ích ngay cho ngư i qu n lý khi ñánh giá d án. Xác ñ nh r i ro ph c v cho d báo ñ nh lư ng các nh hư ng c a d án mà ÐGTÐMT ñã ñ c p. Nh ng ngu n thông tin khác nhau, h sơ v tai n n, và các k thu t khác có th ñư c s d ng ñ xác ñ nh các s vi c x y ra có th gây nguy hi m. Nh ng ngu n thông tin tài li u ñó là: - H sơ v tai n n trong cùng lo i nhà máy hay có th s d ng: h sơ các ho t ñ ng tương t . - Th o lu n v i các k sư tham gia thi t k công trình - Tham quan nghiên c u hi n trư ng (nhà máy) - N u ñã có nghiên c u v m i nguy hi m hay ho t ñ ng c a nhà máy theo thi t k thì có th s d ng nó ñ xác ñ nh ti m tàng nguy h i. N u không có nghiên c u lo i này thì c n thi t ph i ti n hành nghiên c u ñ xác ñ nh ñâu là ñi m c n kh c ph c trong thi t k hay trong ho t ñ ng hi n nay chưa th t phù h p ñ ngăn ng a các tai n n. - C n ph i quan tâm thêm các y u t nh hư ng khác ch ng h n như th i ti t kh c nghi t, ñ ng ñ t... Nghiên c u v m i nguy hi m và kh năng ho t ñ ng c a m t công trình ñóng vai trò quan tr ng trong vi c xác ñ nh m i nguy hi m ti m tàng. Nghiên c u này là nghiên c u ki m tra chi ti t v thi t k c a nhà máy. M c ñích c a nó là ñ m b o nh ng nét cơ b n ñư c k t h p v i nhau ñ có ñư c s an toàn, ho t ñ ng có kinh nghi m c a nhà máy và tránh ñư c nh ng ñi m mà d án có th gây ra nh ng tác ñ ng x u. M t nhóm nh chuyên gia có kinh nghi m s ti n hành nghiên c u này; nó bao g m: - Nhóm trư ng - Tr lý nhóm - Ngư i phân tích r i ro - K sư ph trách quá trình thi t k - K sư ki m tra - Cán b qu n lý v n hành ho t ñ ng c a nhà máy - Cán b ph trách b o dư ng Trong công tác xác ñ nh m i nguy h i có s không ch c ch n. S không ch c ch n ch y u là kh năng c a "ngư i ñánh giá" ñ ñ m b o r ng t t c v t ch t nguy hi m và s ki n nguy hi m ñã ñư c xác ñ nh. 7.4. Ð c thù r i ro Ð c thù r i ro (Risk Characterization) là s bi u hi n r i ro ñ i v i t ng cá th , các c ng ñ ng hay các ñ i tư ng b tác ñ ng khác. S bi u hi n này ñư c ñ nh lư ng hóa. Ð c ñi m này thư ng ñưa v nh ng giá tr ñ nh lư ng cao hơn m c trung bình. Ví d s ngư i b ch t, b ñau m, thương t t, ñơn v th i gian... Có 2 m c ñích chính trong vi c th c hi n ñánh giá r i ro môi trư ng. Trư c h t c n bi t r i ro, sau ñó là làm gi m nó. Vi c làm ñ u tiên v ÐGRRMT là xem xét kh năng ch p nh n r i ro. S bi u hi n c a r i ro ñ i v i ngư i thư ng là t vong "ñi m cu i" và s bi u hi n ñó bao g m các thành ph n sau: Chi u dài th i gian 55
  17. Giáo trình ðánh giá tác ñ ng môi trư ng - Tu i th - Tu i lao ñ ng ti p xúc v i ch t ñ c c a công nhân. - Hàng năm - Nh ng th i kỳ ñ c bi t khác có th l a ch n có liên quan ñ n ti p xúc. S lư ng ngư i: - Cá th - M t nhóm ngư i ñư c xác ñ nh l a ch n, ñ a phương, ngh nghi p. - Dân s trên m t ñ a bàn chính tr , hành chính hay ñ a lý. Ngu n ñ c thù r i ro - ñâu có l ch s hay kinh nghi m v r i ro. - Nơi nào có mô hình d báo v r i ro ñư c s d ng Trong khi xem xét ñ c thù r i ro, ngư i ta ti n hành so sánh r i ro có th x y ra do vi c th c hi n d án này v i m t d án ñã th c hi n có nh ng nét tương t . D a vào các thành ph n c a s bi u hi n r i ro mà ta có th ti n hành vi c so sánh. Ngay trong m t d án, ta có th so sánh (ví d t l t v ng) c a công ño n này v i công ño n khác gi a phân xư ng này v i phân xư ng khác... 7.5. Qu n lý r i ro M c ñích cu i cùng c a qu n lý r i ro là l a ch n và th c hi n các ho t ñ ng làm gi m r i ro. Qu n lý r i ro cung c p các thông tin c n thi t cho các nhà qu n lý d án ñ nâng cao quá trình ra quy t ñ nh cho các d án phát tri n c n vay v n. Quy t ñ nh này không ph i hoàn toàn là m t b n tư ng trình thành công hay không thành công v ñ cương c a m t d án, b i vì r ng cơ quan c p kinh phí thư ng xuyên liên h v i d án trong khâu xây d ng. ñây ÐGTÐMT và ÐGRRMT thư ng ñưa ra các yêu c u là d án không gây ra t n th t v môi trư ng. Qu n lý r i ro là s ñánh giá các phương án, các bi n pháp gi m nh r i ro và vi c th c hi n các phương án. Bi n pháp ñó ph i ñ t ñư c hi u qu (chi phí h u hi u). Trong m t vài trư ng h p ñ ñ t ñư c m t s l i ích nh t ñ nh ñành ph i ch p nh n s r i ro có th x y ra. 8. Câu h i và bài t p chương II 1. Thông s môi trư ng, ch s môi trư ng là gì? 2. Th nào là tr ng s c a ch s môi trư ng 3. Phương pháp ma tr n ñơn gi n có th cho k t qu rõ không? 4. Sau khi xây d ng ma tr n ñơn gi n có c n xây d ng ma tr n ñ nh lư ng không? Vì sao? 5. Th nào là t m quan tr ng c a tác ñ ng? M c ñ c a tác ñ ng? 6. Trong b ng ví d (trang.36..), c t ñ ng và hàng ngang có t ng s ñi m cho phép ñánh giá gì? 7. Giá tr l i nhu n hi n t i (NPV) là gì? 8. Vì sao l i ph i s d ng NPV và B/C 9. Khi th c hi n phân tích kinh t môi trư ng chúng ta c n chú ý ñ n quy n l i môi trư ng cho tương lai. Quan ñi m ñó th c s ph i hi u th nào? 56

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản