Giáo trình Đánh giá tác động môi trường: Phần 2

Chia sẻ: Thuong An | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:72

0
4
lượt xem
0
download

Giáo trình Đánh giá tác động môi trường: Phần 2

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nối tiếp nội dung phần 1, phần 2 giáo trình "Đánh giá tác động môi trường" cung cấp cho người học các kiến thức: Đánh giá môi trường chiến lược, phương pháp nhận dạng và đánh giá tác động môi trường, quản lý giám sát các tác động môi trường. Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Đánh giá tác động môi trường: Phần 2

Chương 4. ĐÁNH GIÁ MÔI TRƯỜNG CHIẾN LƯỢC<br /> 4.1. Khái niệm về đánh giá môi trường chiến lược<br /> Kể từ khi ra đời những năm 1970 tại Mỹ, quá trình đánh giá tác động môi trường<br /> chủ yếu áp dụng cho các dự án phát triển tại những địa điểm cụ thể. Tuy nhiên, việc<br /> đánh giá này không đủ để đưa ra các quyết định có quy mô rộng lớn. Nói cách khác,<br /> ĐTM không cho đủ thông tin để ra quyết định môi trường ở quy mô vùng, toàn quốc<br /> hay rộng lớn hơn. Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) ra đời trên cơ sở nâng cấp<br /> ĐTM và đánh giá tác động môi trường tích luỹ nhằm đáp ứng được những yêu cầu trên.<br /> Từ những năm 1990, nhiều quốc gia bắt đầu áp dụng ĐMC vào các chính sách, kế<br /> hoạch và chương trình. Tại các quốc gia này, ĐMC dựa vào một quá trình có hệ thống<br /> đánh giá các hậu quả của các chính sách, kế hoạch và chương trình đối với môi trường<br /> (Ban thư ký Uỷ hội sông Mê Kông, 2001).<br /> Đối với Việt Nam, theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2005, đánh giá môi trường<br /> chiến lược là “việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của dự án chiến lược,<br /> quy hoạch, kế hoạch phát triển trước khi phê duyệt nhằm đảm bảo phát triển bền vững”.<br /> Như vậy, trọng tâm ĐMC của Việt Nam là cho các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch<br /> (CQK). Mục tiêu ĐMC của Việt Nam là lồng ghép việc cân nhắc các tác động môi<br /> trường vào quá trình lập CQK, đồng thời thúc đẩy sự minh bạch và đồng thuận của quá<br /> trình ra quyết định.<br /> 4.2. Vai trò và ý nghĩa của lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược<br /> Nhiều nước trên thế giới coi việc đánh giá tác động môi trường chiến lược là đảm<br /> bảo những vấn đề về môi trường không xảy ra trong quá trình phát triển kinh tế xã hội.<br /> Các vấn đề này cần được xem xét một cách cặn kẽ và giải quyết thích đáng ở giai đoạn<br /> đầu của các các chính sách, kế hoạch và chương trình. Chính sách đề cập đến một<br /> đường lối chung hoặc phương hướng chung. Kế hoạch được định nghĩa là một chiến<br /> lược hay một đề án có mục đích hướng về tương lai, có những thứ tự ưu tiên, phương án<br /> và biện pháp kết hợp nhằm tạo dựng chính sách và thực hiện chính sách. Chương trình<br /> biểu thị một lịch trình hay một tiến độ thực hiện nhất quán, có tổ chức chặt chẽ các cam<br /> kết đề nghị, phương tiện và hoạt động tạo dựng lên chính sách và thực hiện chính sách<br /> đó (Ban thư ký Uỷ hội sông Mê Kông, 2001).<br /> Bản chất của ĐMC là đánh giá, xác định hiệu quả của các chính sách, kế hoạch và<br /> chương trình trên cơ sở lợi ích lâu dài. Các chính sách môi trường viết hay nhất, hoặc<br /> các chương trình môi trường diễn tả hay nhất sẽ trở lên vô nghĩa nếu không từng bước<br /> đạt được những thành công trong việc bảo tồn tài nguyên hay nguồn nhân lực của một<br /> 77<br /> <br /> quốc gia hay vùng lãnh thổ. Chính sách và chương trình môi trường cần được đánh giá<br /> đầy đủ về hiệu quả và thông qua cảnh báo sớm gắn với quá trình ĐMC, chúng có thể<br /> được điều chỉnh để phục vụ tốt hơn các ưu tiên về bảo vệ môi trường.<br /> Đối với Việt Nam, ĐMC được coi là một công cụ lồng ghép phát triển bền vững<br /> vào quá trình lập kế hoạch, quy hoạch và chiến lược. Quan điểm phát triển bền vững<br /> được xác định là phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững thông qua tăng trưởng kinh tế<br /> đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.<br /> Đặt ĐMC trong bối cảnh phát triển bền vững thì việc thực hiện ĐMC cho các chiến<br /> lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam cần quan tâm tới thuật<br /> ngữ “môi trường” theo nghĩa rộng, có nghĩa là ngoài việc tập trung chủ yếu vào các vấn<br /> đề môi trường, ĐMC cũng nên xem xét các mối liên hệ giữa các vấn đề môi trường và<br /> kinh tế - xã hội.<br /> 4.3. Các nguyên tắc cho một đánh giá môi trường chiến lược hiệu quả<br /> Để thực hiện một ĐMC có hiệu quả, có 3 nguyên tắc chính được xác định cho ĐMC<br /> của Việt Nam (Cục Thẩm định và Đánh giá Tác động môi trường, 2009) như sau:<br /> Nguyên tắc 1: ĐMC phải cung cấp được các thông tin đầu vào một cách sớm<br /> nhất và có hiệu quả nhất phục vụ cho việc xây dựng CQK<br /> Quá trình thực hiện ĐMC được coi là có hiệu quả nhất khi nó được bắt đầu một<br /> cách sớm nhất có thể và được tiến hành đồng thời với việc xây dựng CQK. Quá trình<br /> tiến hành ĐMC thường là một quá trình mang tính lặp đi lặp lại của việc thu thập thông<br /> tin, xác định các phương án, xác định các tác động môi trường, xây dựng các biện pháp<br /> giảm nhẹ/tăng cường, và chỉnh sửa lại các đề xuất cho phù hợp trên cơ sở các tác động<br /> môi trường đã được dự báo. Quá trình ĐMC được bắt đầu sớm và được lặp đi lặp lại thì<br /> sẽ củng cố và nâng cao được chất lượng chung của việc xây dựng CQK.<br /> Nguyên tắc 2: ĐMC phải đánh giá được tính bền vững về môi trường của các<br /> phương án được đề xuất trong CQK<br /> Quá trình ĐMC tạo ra được khả năng để xem xét các lựa chọn chiến lược khác<br /> nhau về:<br /> - Quản lý nhu cầu phát triển các hoạt động thành phần;<br /> - Công nghệ và các quy trình được sử dụng cho các hoạt động phát triển được đề<br /> xuất: ví dụ việc lựa chọn phát triển công nghiệp công nghệ cao hay phát triển các loại<br /> hình phát triển công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm cao;<br /> - Địa điểm triển khai các hoạt động phát triển được đề xuất: ví dụ việc xây dựng các<br /> khu công nghiệp trên các vùng chuyên canh cây nông nghiệp có thể tác động đến an<br /> ninh lương thực;<br /> - Thời gian biểu hoặc trình tự của các hoạt động phát triển được đề xuất.<br /> <br /> 78<br /> <br /> Không phải lúc nào các lựa chọn này cũng có thể thực hiện được. Có nhiều phương<br /> án chỉ phù hợp với cấp tỉnh hoặc cấp khu vực và vì thế khi ra các quyết định ở cấp “cao<br /> hơn” thường phải loại bỏ bớt một số phương án.<br /> Thứ bậc của các phương án có thể được xem xét trong quá trình ĐMC như sau:<br /> Các hoạt động phát triển được đề xuất liệu có cần thiết không? (các lựa chọn về<br /> quản lý nhu cầu)<br /> Có thể đáp ứng được nhu cầu mà không cần phải có những hoạt động phát triển<br /> hoặc kết cấu hạ tầng mới hay không? Liệu có những cơ hội hiện thực nào để quản lý<br /> nhu cầu phát triển (ví dụ, thông qua các công cụ về pháp luật, kinh tế hoặc hành chính<br /> hoặc các biện pháp khác để thúc đẩy các thay đổi về hành vi) hay không ?<br /> <br /> Việc đó được tiến hành như thế nào? (Các lựa chọn về phương pháp hoặc về<br /> quy trình)<br /> Liệu có những phương pháp, công nghệ hoặc quy trình để có thể đáp ứng được<br /> nhu cầu phát triển mà gây tổn hại tới môi trường ít hơn so với những phương pháp<br /> truyền thống hay không ?<br /> <br /> Ở đâu? (Lựa chọn địa điểm)<br /> Những đề xuất về hoạt động phát triển nên được thực hiện ở đâu?<br /> <br /> Khi nào? (Lựa chọn thời gian biểu hoặc trình tự)<br /> Các hoạt động phát triển sẽ phải được thực hiện khi nào, thực hiện theo hình thức và<br /> trình tự nào ?<br /> Các bên liên quan có thể được huy động tham gia một cách hữu ích trong quá trình<br /> đề xuất và đánh giá cả các phương án mang tính chiến lược và các phương án cụ thể<br /> hơn thông qua việc tổ chức tham vấn với các cơ quan có trách nhiệm liên quan. Các<br /> phương án cân nhắc thông qua quá trình này phải được thể hiện dưới hình thức văn bản<br /> và phải đưa ra được những lý do tại sao được lựa chọn và/hoặc tại sao lại không được<br /> lựa chọn.<br /> Nguyên tắc 3: ĐMC phải tạo ra được những thuận lợi cho việc tham vấn hiệu<br /> quả với các bên liên quan<br /> Việc tham vấn với các cơ quan có trách nhiệm liên quan và với các bên bị ảnh<br /> hưởng hoặc các bên có sự quan tâm đến CQK được đề xuất là một yếu tố cốt lõi trong<br /> thực tế thực hiện ĐMC hiệu quả. Việc này có mục đích là để làm tăng tính minh bạch<br /> 79<br /> <br /> và tính trách nhiệm của quá trình ĐMC và giảm thiểu được rủi ro bị bỏ sót thông tin<br /> quan trọng của nhóm ĐMC. Việc tham vấn với các bên liên quan còn có thể giúp thu<br /> được những thông tin bổ ích trong quá trình ĐMC, góp phần huy động sự hỗ trợ cho<br /> việc thực hiện các khuyến nghị đề xuất về ĐMC. Do đó, các chuyên gia ĐMC luôn<br /> được khuyến khích để tiến hành việc tham vấn với các cơ quan có trách nhiệm và các<br /> bên có liên quan chính.<br /> 4.4. Các mối liên kết trong quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và<br /> quá trình đánh giá môi trường chiến lược<br /> 4.4.1. Mối quan hệ giữa đánh giá môi trường chiến lược với các dạng đánh giá khác<br /> Đánh giá môi trường chiến lược không nên được coi là sự thay thế của ĐTM, một<br /> công cụ vẫn được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 và được áp dụng<br /> cho các dự án đầu tư và xây dựng được nêu trong Nghị định số 29/2011/NĐ-CP. Thay<br /> vào đó, ĐMC cần bổ sung cho ĐTM thông qua hướng dẫn việc thực hiện các dự án<br /> được xác định trong CQK (như loại bỏ những lựa chọn không phù hợp, đưa ra những<br /> tiêu chí lựa chọn địa điểm, hoặc đề ra những yêu cầu cụ thể cho việc sử dụng những<br /> công nghệ cụ thể). Bằng cách này, ĐMC có thể giúp cho quá trình thực hiện ĐTM được<br /> thuận lợi và tiết kiệm hơn.<br /> <br /> Hình 4.1.Vai trò của đánh giá môi trường chiến lược và đánh giá tác động môi trường<br /> trong các cấp lập kế hoạch<br /> (Nguồn: Cục Thẩm định và Đánh giá Tác động môi trường, 2010)<br /> <br /> Các loại đánh giá khác (như đánh giá tác động xã hội, đánh giá tác động tích<br /> lũy, đánh giá/thẩm định tính bền vững) có thể được sử dụng, lồng ghép hoặc kết hợp<br /> 80<br /> <br /> với quá trình ĐMC. Trên thực tế, khi sử dụng phương pháp tiếp cận phát triển bền vững<br /> trong ĐMC thì đã lồng ghép các mối quan tâm về môi trường, xã hội và kinh tế, và tất<br /> cả các phương pháp tiếp cận nêu trên đều được tối ưu hóa ở những cấp độ khác nhau<br /> trong quá trình ĐMC.<br /> 4.4.2. Các mối liên kết trong quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch<br /> Mối liên hệ giữa quá trình ĐMC và quá trình lập chiến lược, quy hoạch, kế hoạch<br /> (CQK) nói chung có thể biểu diễn như sơ đồ sau:<br /> <br /> Hình 4.2. Mối quan hệ giữa các bước đánh giá môi trường chiến lược với các bước lập<br /> chiến lược, quy hoạch, kế hoạch<br /> (Nguồn: Cục Thẩm định và Đánh giá tác động môi trường, 2010)<br /> <br /> Hình 4.2 cho thấy quá trình ĐMC và quá trình xây dựng CQK có thể được thực<br /> hiện cùng nhau và có thể củng cố cho nhau trong khuôn khổ một hệ thống lập kế hoạch<br /> vì sự phát triển bền vững. Đồng thời, quá trình ĐMC có thể thực hiện một cách linh<br /> hoạt nhằm đáp ứng các yêu cầu khác nhau của CQK.<br /> Chẳng hạn ĐMC áp dụng cho quy hoạch sử dụng đất (QHSDĐ) sẽ cung cấp cơ hội<br /> lồng ghép tiếp cận phát triển bền vững với quá trình ra quyết định. Đồng thời, ĐMC hỗ<br /> trợ thu hút sự tham vấn các bên liên quan trong quá trình xây dựng và thẩm định quy<br /> 81<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản