intTypePromotion=1
ADSENSE

Giáo trình dịch học bào vệ thực vật part 6

Chia sẻ: Afsjkja Sahfhgk | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:16

92
lượt xem
27
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mật độ bọ xít tương đối cao, phá lúa đại trà, diện rộng. Lứa này quan trọng nhất đối với lúa chiêm xuân; Lứa 3: Từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 7. Mật độ bọ xít khá cao, phá hại lúa mùa đại trà, diện rộng. Lứa này quan trọng nhất đối với vụ mùa; Lứa 4: Từ đầu, giữa tháng 8 đến giữa, cuối tháng 9, phá hại lúa mùa, diện hẹp

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình dịch học bào vệ thực vật part 6

  1. Theo t i liÖu tæng kÕt cña Tr¹m BVTV ViÖt B¾c 1961 - 1971, bä xÝt d i cã thÓ cã 5 løa trong 1 n¨m: Løa 1: Tõ gi÷a th¸ng 3 hoÆc ®Çu th¸ng 4 ®Õn cuèi th¸ng 4 - ®Çu th¸ng 5. Bä xÝt ph¸ lóa chiªm xu©n trç (®ît n y kÐo d i); Løa 2: Tõ gi÷a - cuèi th¸ng 5 ®Õn gi÷a th¸ng 6. MËt ®é bä xÝt t−¬ng ®èi cao, ph¸ lóa ®¹i tr , diÖn réng. Løa n y quan träng nhÊt ®èi víi lóa chiªm xu©n; Løa 3: Tõ cuèi th¸ng 6 ®Õn ®Çu th¸ng 7. MËt ®é bä xÝt kh¸ cao, ph¸ h¹i lóa mïa ®¹i tr , diÖn réng. Løa n y quan träng nhÊt ®èi víi vô mïa; Løa 4: Tõ ®Çu, gi÷a th¸ng 8 ®Õn gi÷a, cuèi th¸ng 9, ph¸ h¹i lóa mïa, diÖn hÑp; Løa 5: Tõ ®Çu th¸ng 10 ®Õn gi÷a th¸ng 11. MËt ®é thÊp v phÇn lín bÞ chÕt, cßn mét sè sèng qua ®«ng trªn cá. 1.2.3.3. Ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra, dù tÝnh dù b¸o Chän ruéng ®¹i diÖn cho c¸c gièng, thêi vô, ch©n ®Êt. mçi ruéng ®iÒu tra 5 ®iÓm chÐo gãc mçi ®iÓm 1 m2. §Õm sè bä xÝt cã trªn mÐt vu«ng ®iÒu tra Chó ý ®iÒu tra v o thêi gian bä xÝt ph¸ h¹i nÆng tõ gi÷a th¸ng 4 ®Õn gi÷a th¸ng 5 trong vô chiªm v gi÷a th¸ng 9 ®Õn ®Çu th¸ng 10 trong vô mïa. NhÊt l trªn c¸c tr lóa trç sím hoÆc chÝn muén vÒ cuèi vô th−êng bÞ bä xÝt tËp trung ph¸ h¹i nÆng Khi mËt ®é bä xÝt ë giai ®o¹n chÝn s÷a ®¹t 5-7 tr−ëng th nh/ 1 m2 cÇn phßng trõ kÞp thêi 1.2.3.4. BiÖn ph¸p ng¨n chÆn, phßng chèng bä xÝt VÖ sinh ®ång ruéng, diÖt trõ cá d¹i , diÖt bä xÝt qua ®«ng hoÆc qua hÌ trong c¸c lïm c©y b»ng biÖn ph¸p thñ c«ng c¬ giíi hoÆc ®èt löa Gieo cÊy sím mét diÖn tÝch nhá ®Ó nhö bä xÝt tËp trung ®Õn ph¸ h¹i råi dïng thuèc diÖt tr−íc khi chóng lan sang ruéng ®¹i tr TËp trung cÊy ®óng thêi vô trªn tõng vïng réng lín ®Ó cã kÕ ho¹ch theo dâi, chñ ®éng tæ chøc phßng trõ. Cã thÓ tæ chøc ®èt ®uèc ®Ó bÉy diÖt bä xÝt tr−ëng th nh ra ré. Sö dông thuèc ho¸ häc phun trªn lóa v cá d¹i khi mËt ®é ®¹t tíi ng−ìng kinh tÕ Sö dông c¸c bã l¸ xoan ng©m n−íc gi¶i mét ng y, c¾m lªn c¸c cäc bè trÝ quanh ruéng ®Ó tËp trung tiªu diÖt bÞ xÝt (vît b¾t hoÆc phun thuèc.. 1.2.4. RÇy n©u (Nilaparvata lugens Stal.) 1.2.4.1. C¸c vô dÞch cña rÇy n©u N¨m 1958, rÇy n©u ph¸t sinh th nh dÞch ph¸ h¹i lóa chiªm tõ thêi kú trç - chÝn ë c¸c tØnh phÝa B¾c. Vô mïa 1962 v 1971, rÇy n©u ® g©y nhiÒu thiÖt h¹i lín cho lóa nh− ë NghÖ An. ë c¸c tØnh phÝa Nam tõ n¨m Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..80
  2. 1970, rÇy n©u ® g©y thiÖt h¹i nÆng trªn c¸c gièng lóa NN8, NN5, NN20 ë nhiÒu tØnh thuéc §ång b»ng s«ng Cöu Long, §ång b»ng ven biÓn khu 5 v Thõa Thiªn. N¨m 1974, diÖn tÝch lóa bÞ rÇy n©u h¹i ë c¸c tØnh phÝa nam lªn tíi 97,860 ha. Tõ n¨m 1975, ®Æc biÖt tõ th¸ng 11/1977, trong suèt 3 th¸ng tõ th¸ng 11 - 1, rÇy n©u g©y th nh dÞch trªn diÖn tÝch réng; 200 000 ha. C¸c tØnh BÕn Tre, TiÒn Giang v Long An l n¬i bÞ rÇy h¹i nghiªm träng nhÊt. N¨m 1977-1979 dÞch rÇy n©u ® g©y h¹i 200000 ha lóa ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long Theo sè liÖu thèng kª cña Côc BVTV th× tõ n¨m 1999- 2003 diÖn tÝch lóa bÞ h¹i do rÇy n©u v rÇy l−ng tr¾ng g©y ra trong c¶ n−íc l 408908,4 ha (miÒn B¾c l 213208,8 ha; miÒn Nam l 195699 ha., trong ®ã diÖn tÝch bÞ h¹i nÆng l 34287,4 ha v diÖn tÝch mÊt tr¾ng l 179,2 ha . Nh− vËy diÖn tÝch lóa bÞ h¹i v bÞ h¹i nÆng do rÇy n©u g©y ra xÕp h ng thø 3 trong 9 lo i dÞch h¹i lóa chñ yÕu, nh−ng diÖn tÝch bÞ mÊt tr¾ng ®øng thø 4. So víi 10 n¨m tr−íc ®©y th× vÞ trÝ g©y h¹i cña rÇy cã chiÒu h−íng gi¶m nhÑ h¬n. Nh−ng ®iÒu ®¸ng l−u ý l ®a sè c¸c gièng lóa ®ang gieo trång thuéc d¹ng mÉn c¶m víi rÇy n©u v b¶n th©n rÇy n©u ë n−íc ta ®ang thay ®æi ®äc tÝnh, v thÓ hiÖn tÝnh ®éc cao h¬n tr−íc ®©y (trÇn ThÞ Liªn & ctv) 1.2.4.2. DiÔn biÕn cña rÇy n©u RÇy n©u ph¸t sinh g©y h¹i th−êng ®Çu tiªn xuÊt hiÖn th nh tõng v¹t gi÷a ruéng, sau ®ã lan dÇn ra quanh ruéng. Qui luËt ph¸t sinh v møc ®é g©y h¹i liªn quan nhiÒu yÕu tè sinh c¶nh. Th−êng th−êng nÕu tr−íc mét thêi gian n o ®ã nhiÖt ®é kh«ng khÝ cao, Èm ®é cao, l−îng m−a nhiÒu, sau ®ã trêi höng n¾ng, nhiÖt ®é cao, Èm ®é thÊp th× rÇy n©u dÔ ph¸t sinh th nh dÞch. Th«ng th−êng nhiÖt ®é 20 - 300C v Èm ®é tõ 80 - 85% l ®iÒu kiÖn thÝch hîp cho rÇy n©u sinh sèng v ph¸t triÓn. RÇy n©u g©y h¹i nÆng c¶ trong vô chiªm xu©n, vô mïa v vô hÌ thu. Tõ vïng ®ång b»ng, ven biÓn trung du cho ®Ôn c¸c vïng nói cao nh− §iÖn Biªn, Mï C¨ng Ch¶i RÇy th−êng ph¸t sinh sím v g©y h¹i nÆng trªn c¸c ruéng tròng gÇn l ng, ruéng cÊy víi mËt ®é d y, bãn nhiÒu ph©n ®¹m L−îng n−íc cã ¶nh h−ëng lín tíi sù ph¸t sinh r y n©u. Trong th¸ng 1,2,3 bÞ h¹n m−a Ýt, tõ th¸ng 4 trë ®i m−a nhiÒu, l−îng m−a t¨ng cao th× n¨m ®ã r y n©u sÏ ph¸ nÆng. Tõ th¸ng 4,5 ®Õn thn¸g 9 l−îng m−a t¨ng dÇn v n¾ng g¾t xen kÏ víi kh« h¹n, rÇy n©u cã thÓ ph¸t sinh nhiÒu (l−îng m−a h ng th¸ng ≥ 160 mm). H ng n¨m rÇy n©u cã thÓ h×nh th nh 6 - 7 løa. Trong ®ã cã 2 løa cÇn ®−îc chó ý theo dâi ®Ò phßng trõ ®ã l v o thêi kú tr−íc khi lóa trç Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..81
  3. b«ng v o th¸ng 4 - 5 (®èi víi vô chiªm xu©n ®Æc biÖt vïng chiªm tròng) v løa th¸ng 7 - 9 (®èi víi vô mïa.. 1.2.4.3 Ph−¬ng ph¸p DTDB rÇy n©u §iÒu tra rÇy tr−ëng th nh ®Ó x¸c ®Þnh thêi gian phßng trõ tèt nhÊt:§iÒu tra rÇy tr−ëng th nh ph¸t sinh trªn c¸c lo¹i ruéng, tÝnh to¸n cao ®iÓm cña rÇy non ph¸t sinh ré. §iÒu tra theo dâi rÇy tr−ëng th nh bay tõ c¸c ruéng kh¸c ®Õn ruéng lóa, ph¶i x¸c ®Þnh cho ®−îc thêi ®iÓm ré ®Ó dù b¸o thêi gian ré cña løa sau trong ruéng lóa. Mçi ®¸m ruéng ®iÒu tra 5 ®iÓm chÐo gãc, mçi ®iÓm 10 khãm lóa theo ph−¬ng ph¸p ®Ëp rÇy v høng khay cã tr¾ng dÇu luyn ë d−íi ®¸y khay. 2-3 ng y ®iÒu tra/ 1 lÇn. Thêi gian rÇy tr−ëng th nh ph¸t sinh ré chÝnh l thêi gian mËt ®é rÇy cao nhÊt §iÒu tra dÊu vÕt æ trøng v sè l−îng rÇy ®Ó x¸c ®Þnh ruéng cÇn phßng trõ: Trªn c¬ së dù b¸o c¸c løa rÇy tr−ëng th nh ph¸t sinh ré v thêi gian trøng ré ®Ó x¸c ®Þnh thêi gian d¶nh lóa cã trøng rÇy v mËt ®é rÇy, tõ ®ã x¸c ®Þnh ruéng cÇn phßng trõ. C¸ch ®iÒu tra dÊu vÕt trøng rÇy, ®iÒu tra mçi ruéng 5 ®iÓm, mçi ®iÓm 2 khãm lóa dïng m¾t th−êng quan s¸t v ®Õm sè d¶nh lóa cã dÊu vÕt trøng rÇy. C¸ch ®iÒu tra sè l−îng rÇy, ®iÒu tra mçi ruéng 5 ®iÓm, mçi ®iÓm 5 khãm lóa theo ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra theo khay a. Dù b¸o thêi gian ph¸t sinh løa sau: tèt nhÊt l dùa v o pha trøng. LÊy mèc trøng ®ît rÇy tr−íc ®Õn trøng ®ît rÇy sau c¸ch nhau tõ 25 ®Õn 30 ng y ®Ó dù b¸o thêi gian ph¸t sinh løa sau ThÝ dô: NÕu ®iÒu tra thÊy rÇy n©u ®ang ré ë tuæi 3 th× sau 25 - 30 ng y sau sÏ cã 1 ®ît (løa. ré cïng tuæi, cã thÓ sö dông sè liÖu ®iÒu tra 5 ng y/1 lÇn v t×nh h×nh rÇy tr−ëng th nh v o ®Ìn ®Ó tÝnh to¸n dù b¸o. Nh−ng khi dù b¸o cÇn chó ý tû lÖ diÖn tÝch tõng tr ®Ó tÝnh % tuæi rÇy ®¹i diÖn. ë ®ång b»ng s«ng Hång tõ th¸ng 4 trë ®i quan s¸t t×nh h×nh m−a d«ng, n¾ng v hiÖn t−îng lóa chiªn træ v bÞ ®æ, theo dâi v ph¸t hiÖn sím t×nh h×nh rÇy n©u ph¸t sinh ë nh÷ng vïng th−êng cã æ rÇy. Cßn trong vô mïa tõ ®Çu th¸ng 8, theo dâi t×nh h×nh m−a, b o, n¾ng, chó ý nh÷ng ruéng lóa nÕp, lóa n«ng nghiÖp 22, ruéng phÇn tr¨m xanh rËm cña x viªn ®Ó ph¸t hiÖn sím t×nh h×nh r y n©u. ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long, theo dâi ph¸t hiÖn rÇy trªn lóa gieo s¹, cÊy sím, kÕt hîp víi t×nh h×nh mïa m−a ®Õn sím hay muén ®Ó nhËn ®Þnh kh¶ n¨ng rÇy n©u ph¸t sinh cuèi vô mïa v trong vô ®«ng xu©n tíi. b. Dù b¸o r y n©u ph¸t sinh cÇn phßng trõ ¸p dông ®èi víi lóa ®ang ®Ó ré, ®ßng gi s¾p træ v chÝn s÷a. Khi ®iÒu tra thÊy trung b×nh 1 khãm cã 3 - 5 rÇy tr−ëng th nh 30 - 50 rÇy non Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..82
  4. hoÆc 10% sè d¶nh cã dÊu vÕt æ trøng th× cÇn ph¶i trõ triÖt ®Ó b»ng nhiÒu biÖn ph¸p: Giá dÇu, thuèc trõ s©u, th¶ vÞt, b y ®Ìn... Trong dù b¸o phßng trõ cÇn tham kh¶o thªm c¸c t i liÖu sau: Khi cã rÇy n©u ph¸t sinh trong ruéng lóa r y −a thÝch nh− gièng nÕp th× kho¶ng 10 ng y sau rÇy xÏ ph¸t sinh trªn diÖn réng. Khi thÊy mËt ®é r y tíi 20 con trªn diÖn tÝch 20 x 20 cm dÞch rÇy n©u cã thÓ sÏ ph¸t sinh v cÇn triÓn khai phßng trõ. NÕu lÊy d¹ng rÇy c¸nh ng¾n l m chØ tiªu dù to¸n th× khi cã 3 rÇy tr−ëng th nh c¸nh ng¾n trªn 1m2 th× cÇn ra th«ng b¸o tiÕn h nh phßng trõ ngay. NÕu sè l−îng rÇy tr−ëng th nh v o ®Ìn qua 5 ®ªm tíi 10.000 th× trªn ®ång ruéng sÏ xuÊt hiÖn hiÖn t−îng ch¸y l¸ v× rÇy ph¸ ho¹i. 1.2.4.4. BiÖn ph¸p ng¨n chÆn, phßng chèng rÇy n©u Sö dông c¸c gièng lóa kh¸ng rÇy tïy theo biotyp rÇy hiÖn cã ë c¸c vïng trång lóa Tr¸nh dïng thuèc hãa häc BVTV v o giai ®o¹n tõ 1-40 ng y sau cÊy ®Ó b¶o vÖ c¸c lo i thiªn ®Þch cña rÇy ¸p dông biÖn ph¸p canh t¸c thÝch hîp ®Ó h¹n chÕ sù tÝch lòy sè l−îng rÇy n©u (cÊy d y võa ph¶i, bãn ph©n hîp lý v c©n ®èi..) CÇn phßng trõ rÇy kÞp thêi ë giai ®o¹n lóa b¾t ®Çu trç, chÝn s÷a khi mËt ®é rÇy 18-27 rÇy/ khãm 1.2.5. BÖnh kh« v»n (Rhizoctonia salani Palo.) 1.2.5.1. C¸c vô dÞch ® x¶y ra Theo sè liÖu thèng kª cña Côc BVTV th× tõ n¨m 1999- 2003 diÖn tÝch lóa bÞ h¹i do bÖnh kh« v»n g©y ra trong c¶ n−íc l 707554,6 ha (miÒn B¾c l 561526,2 ha; miÒn Nam l 146028,4 ha., trong ®ã diÖn tÝch bÞ h¹i nÆng l 47391,8 ha v diÖn tÝch mÊt tr¾ng l 50 ha. Nh− vËy bÖnh kh« v»n ®øng thø 2 vÒ diÖn tÝch g©y hai v diÖn tÝch g©y h¹i nÆng, nh−ng diÖn tÝch bÞ mÊt tr¾ng l¹i xÕp thø 7. Tuy nhiªn møc ®é gia t¨ng kh«ng nhiÒu trong mét v i n¨m gÇn ®©y BÖnh kh« v»n g©y h¹i nÆng h¬n trong vô mïa v vô lóa hÌ thu .Tuy nhiªn diÖn tÝch h¹i nÆng l¹i xuÊt hiÑn ë vô ®«ng xu©n ë miÒn nam 1.2.5.2. Quy luËt diÔn biÕn Ph¸ h¹i rÊt phæ biÕn ë c¸c vïng trång lóa trong c¶ n−íc. BÖnh ph¸t triÓn m¹nh trong vô hÌ thu v vô mïa, ®Æc biÖt ë ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é cao(24-32 0C., Èm ®é b o hßa hoÆc m−a nhiÒu CÊy d y, bãn nhiÒu ph©n ®¹m, bãn ®¹m tËp trung thóc ®ßng, bãn nhiÒu lÇn l nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho bÖnh ph¸t triÓn Ruéng nhiÒu nøíc, cÊy qu¸ d y th−êng bÞ bÖnh h¹i nÆng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..83
  5. Giai ®o¹n m¹, lóa håi xanh, ®Î nh¸nh, bÖnh g©y h¹i nhÑ. Giai ®o¹n ®ßng trç ®Õn chÝn s¸p l thêi kú nhiÔm bÖnh nÆng HÇu hÕt c¸c gièng lóa hiÖn nay ®Òu cã møc ®é nhiÔm bÖnh kh« v»n tõ trung b×nh ®Õn nhiÔm nÆng. Mét sè Ýt gièng KV10, ON80, IR17494 nhiÔm bÖnh nhÑ h¬n so víi c¸c gièng kh¸c 1.2.5.3. Ph−¬ng ph¸p DTDB §Ó DTDB bÖnh kh« v»n cÇn kh¶o s¸t l−îng b o tö cã trong ®Êt, kÕt hîp víi ®iÒu kiÖn thêi tiÕt v giai ®o¹n sinh tr−ëng cña c©y trång DÞch bÖnh th−êng diÕn ra trong vô mïa nÕu ® cã vÕt bÖnh trªn bÑ l¸, thêi tiÕt nãng v cã nhiÒu trËn m−a lín v o giai ®o¹n lóa ®ang ë giai ®o¹n ®ßng gi s¾p trç 1.2.5.4. BiÖn ph¸p h¹n chÕ Lu©n canh c©y trång ®Ó tr¸nh l©y lan tõ vô tr−íc sang vô sau Ngay sau khi thu ho¹ch c y s©u ®Ó vïi lÊp h¹ch nÊm Gieo cÊy ®óng thêi vô, bãn ph©n c©n ®èi v hîp lý, tr¸nh bãn tËp trung®¹m ®ãn ®ßng MËt ®é cÊy võa ph¶i, hÖ thèng t−íi tiªu chñ ®éng kh«ng ®Ó møc n−íc qu¸ cao trong tr−êng hîp bÖnh ®ang l©y lan m¹nh Khi cÇn cã thÓ rót can n−íc trong ruéng v phun thuèc v o c¸c tÇng l¸ d−íi cu¶ c©y, nªn sö dông thuèc Validasin, Rolvral50%WP, Monceren 25%WP ®Ó phßng trõ bÖnh 1.2.6. BÖnh ®¹o «n (Pyricularia oryzae C.) 1.2.6.1. C¸c vô dÞch ® x¶y ra L lo¹i bÖnh nguy hiÓm h ng ®Çu ®èi víi lóa ë kh¾p c¸c vïng trång lóa phÝa b¾c v phÝa Nam, ®Æc biÖt ë c¸c vïng th©m canh.N¨ng suÊt lóa cã thÓ gi¶m 20-30% cho ®Õn 70-80% N¨m 1992- 1995 ® liªn tôc x¶y ra c¸c vô dÞch ®¹o «n h¹i lóa, g©y h¹i nÆng trªn 292 000 ha Theo sè liÖu thèng kª cña Côc BVTV th× tõ n¨m 1999- 2003 diÖn tÝch lóa bÞ h¹i do bÖnh ®¹o «n g©y ra trong c¶ n−íc l 298977 ha (miÒn B¾c l 76301 ha; miÒn Nam l 222676 ha., trong ®ã diÖn tÝch bÞ h¹i nÆng l 6802 ha v diÖn tÝch mÊt tr¾ng l 156,1 ha Theo nhËn ®Þnh chung cña c¸c nh BVTV diÖn tÝch bÞ h¹i do bÖnh ®¹o «n so víi c¸c lo¹i s©u bÖnh h¹i chÝnh trªn c©y lóa l t−¬ng ®èi cao, trung b×nh diÖn tÝch bÞ h¹i h ng n¨m v o kho¶ng240 000- 260 000 ha. c¸c n¨m 2000 v n¨m 2001, diÖn tÝch lóa bÞ ®¹o «n h¹i t¨ng ®ét ngét, t−¬ng øng l 280 000 v 420 000 ha 1.2.6.2. Quy luËt diÔn biÕn: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..84
  6. ë c¸c tØnh phÝa B¾c, bÖnh ®¹o «n ph¸t sinh g©y h¹i nÆng tõ gi÷a th¸ng 3 ®Õn ®Çu th¸ng 5, trªn lóa chiªm xu©n ë v o giai ®o¹n lóa con g¸i v trç b«ng, g©y ra ch¸y l¸ v hÐo cæ b«ng l m lÐp h¹t . Vô mïa bÖnh h¹i chñ yÕu mét sè tØnh miÒn nói nh− Cao B»ng, L o cai, Lai Ch©u, Qu¶ng Ninh. BÖnh ahÞ trªn l¸ tõ ®Çu th¸ng 8 v lªn cæ b«ng v o cuèi th¸ng 9- ®Çu th¸ng 10 ë c¸c tØnh ven biÓn miÒn Trung, bÖnh ph¸ h¹i trªn lóa ®«ng xu©n v o th¸ng 12 ®Õn ®Çu th¸ng 4 v lóa hÌ thu tõ gi÷a th¸ng 6 ®Õn ®Çu th¸ng 7. ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long, bÖnh ph¸t sinh trong gÇn nh− suèt c¶ n¨m, ph¸ h¹i trªn lóa ®«ng xu©n tõ th¸ng 12 ®Õn th¸ng 3, trªn lóa hÌ thu trong th¸ng 6 ®Õn th¸ng7 v trªn lóa vô 3 tõ th¸ng 8 ®Õn ®Çu th¸ng 10 Mét sè gièng lóa nh− nÕp, Q5, CR203, NN8, , DT10 ®−îc x¸c ®Þnh l gièng nhiÔm bÖnh. Gièng C70, T¹p giao, Khang d©n Xu©n sè 2, IR1820.. l nh÷ng gièng lóa cã n¨ng suÊt cao v chèng chÞu bÖnh ®¹o «n Nh÷ng ch©n ruéng tròng Èm khã tho¸t n−íc, ®Êt nhÑ gi÷ n−íc kÐm rÊt phï hîp cho nÊm ®¹o «n ph¸t triÓn v g©y h¹i. Bãn ph©n ®¹m qu¸ nhiÒu, qu¸ muén, bãn v o lóc nhiÖt ®é kh«ng khÝ thÊp v lóc c©y cßn non ®Òu l m t¨ng møc ®é g©y h¹i cña bªnh 1.2.6.3. Ph−¬ng ph¸p DTDB a. DTDB ®¹o «n trªn m¹ KiÓm tra : - Nguån bÖnh trªn h¹t gièng - R¬m ra mang bÖnh LËp ruéng dù tÝnh: DiÖn tÝch ruéng dù tÝnh Ýt nhÊt 30m2, dïng gièng phæ biÕn, nh−ng chän gièng nhiÔm (nÕp, NN.8 hoÆc CR.203). Ph©n bãn - cao ®¹m; N−íc ph¶i ®ñ. Ruéng ®èi chøng cã diÖn tÝch t−¬ng tù, gièng lóa ®¹i tr , Ph©n bãn - t−¬ng tù n«ng d©n, n−íc ®ñ. + §iÒu tra ph¸t hiÖn: - Khi m¹ míi nhó ®Õn 3-4 l¸, cø 3 ng y ®iÒu tra 1 lÇn, ®iÒu tra 5 ®iÓm chÐo gãc, mçi ®iÓm 100 d¶nh. Nhæ mét sè d¶nh bÞ chÕt ®em vÒ ®Ó Èm, sau 2-3 ng y xem xÐt cã ph¶i ®¹o «n g©y chÕt hay kh«ng. Sau ®ã 5 ng y ®iÒu tra 1 lÇn, mçi ®iÓm 100 l¸. TÝnh tû lÖ l¸ bÞ bÖnh v ph©n lo¹i d¹ng vÕt bÖnh. Ph©n lo¹i d¹ng vÕt bÖnh: + Ph¶i ph©n biÖt ®−îc lo¹i h×nh A, B v C dùa v o biÓu hiÖn m u s¾c, ®Æc ®iÓm h×nh th¸i v kh¶ n¨ng sinh b o tö. NÕu vÕt bÖnh phæ biÕn ë lo¹i h×nh C th× cÇn phun thuèc l m s¹ch bÖnh tr−íc khi ra ruéng cÊy. + §iÒu tra bæ sung: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..85
  7. §Ó tr¸nh bá sãt, ®iÒu tra thªm c¸c ruéng m¹ kh¸c còng víi c¸c s©u bÖnh kh¸c. Chó ý c¸c ruéng tr−íc®©y hay cã bÖnh. - C«ng thøc tÝnh thêi kú tiÒm dôc cho vÕt bÖnh cÊp tÝnh ®¹o «n trªn m¹: Y = - 0.45x + 16.3 (víi ®iÒu kiÖn 15 ≤ x ≤ 270C. + Theo dâi b¶o tö: BÉy b o tö ®−îc ®Æt trªn ruéng dù tÝnh, h ng ng y thay lam míi v o c¸c buæi s¸ng, ®ªm vÒ soi d−íi kÝnh hiÓn vi. TÝnh mËt ®é b¶o tö trªn lam kÝnh hoÆc trªn quang tr−êng. NÕu thÊy cã b o tö trong kh«ng khÝ, kÕt hîp víi thêi tiÕt Èm −ít, nhiÒu s−¬ng mï, sã giê n¾ng trªn ng y thÊp th× cÇn dù b¸o biÖn ph¸p ng¨n ngõa. b. DTDB ®¹o «n cæ b«ng: TiÕp tôc theo dâi bÖnh trªn ruéng dù tÝnh v thu b¾t b o tö trªn bÉy b o tö nh− phÇn DTDB ®¹o «n trªn m¹ §iÒu tra ®¹o «n cæ b«ng b¾t ®Çu thùc hiÖn v o thêi ®iÓm c©y lóa b¾t ®Çu cã b«ng: ®iÒu tra 5 ®iÓm chÐo gãc, mçi ®iÓm 100 b«ng, tÝnh tû lÖ b«ng bÞ bÖnh. Møc ®é h¹i ph©n theo thang 9 cÊp cña ViÖn lóa Quèc tÕ IRRI.CÊp 0: B«ng ho n to n kh«ng mang bÖnh; CÊp 1: D−íi 1% sè b«ng bÞ bÖnh; CÊp 3: Tõ 1 - 5% sè b«ng bÞ bÖnh; CÊp 5: Tõ 6 - 25% sè b«ng bÞ bÖnh; CÊp 7: Tõ 26 - 50% sè b«ng bÞ bÖnh; CÊp 9: Trªn 50% sè b«ng bÞ bÖnh + Theo dâi b o tö: ViÖc thay lam kÝnh v soi b o tö ®−îc thùc hiÖn h ng ng y v o c¸c buæi s¸ng v b¾t ®Çu tõ lóc lóa ngËm s÷a ch¾c xanh. NÐu trç b«ng kÐo d i, mËt ®é b o tö cao sau lóc lóa trç, sè giê n¾ng trong ng y thÊp v m−a Èm liªn tôc hoÆc Èm ®é kh«ng khÝ cao th× bÖnh sÏ cã thÓ nÆng. + §iÒu tra bæ sung: ®Ó t¨ng ®é chÝnh x¸c trong dù tÝnh, cÇn ®iÒu tra bæ sung trªn diÖn réng. Ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra t−¬ng tù nh− ®iÒu tra trªn ruéng dù tÝnh. CÇn chän c¸c tr ®¹i diÖn cho gièng lóa, thêi vô v ch©n ®Êt. Cø kho¶ng 100 ha ®iÒu tra 10 ®iÓm tuú theo diÖn tÝch trång lóa nhiÒu hay Ýt. ChØ tiªu khÝ t−îng cÇn biÕt khi dù tÝnh ®¹o «n cæ b«ng: - NhiÖt ®é tèi cao, tèi thÊp, Èm ®é t−¬ng ®èi cña kh«ng khÝ; Sè giê cã s−¬ng, tæng l−îng m−a v diÔn biÕn l−îng m−a, tèc ®é giã. 1.2.6.4. BiÖn ph¸p h¹n chÕ L m tèt c«ng t¸c DTDB bÖnh b»ng c¸ch sö dông bÉy b¾t b o tö, kÕt hîp víi theo dâi diÔn biÕn yÕu tè khÝ hËu thêi tiÕt, t×nh h×nh sinh tr−ëng cña c©y v ®iÒu kiÖn ®Êt ®ai ph©n bãn, c¬ cÊu gièng ®Ó chñ ®éng phßng chèng. Dän s¹ch t n d− c©y bÖnh v cá d¹i mang bÖnh ë trªn ®ång ruéng Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..86
  8. T¨ng c−êng sö dông gièng lóa chèng bÖnh nh− C70, C71, IR17494, X20, V15… Bãn ph©n c©n ®èi, ngõng bãn ®¹m khi bÖnh ®ang ph¸t triÓn Phun thuèc kÞp thêi trªn lóa con g¸i v lóa trç b«ng khi æ bÖnh ph¸t sinh v ph¸ h¹i trªn ®ång ruéng. C¸c lo¹i thuèc cã hiÖu lùc cao víi bÖnh nh−: Fuzi-one, Fuji v Kasai... CÇn tiÕn h nh phßng trõ khi :10% sè l¸ nhiÔm bÖnh (ë giai ®o¹n lóa ®Î nh¸nh); 5% sè b«ng bÞ nhiÔm bªnh (ë giai ®o¹n lóa trç b«ng) NÕu ph¸t hiÖn thÊy h¹t gièng nhiÔm bÖnh cÇn xö lý h¹t gièng b»ng n−íc nãng 540C trong 10 phót 1.2.7. BÖnh b¹c l¸ lóa (Xanthomonas oryzae Davson) 1.2.7.1.C¸c vô dÞch ®· x¶y ra BÖnh ®−îc ph¸t hiÖn ®Çu tiªn t¹i NhËt B¶n v o kho¶ng n¨m 1884- 1885. Bªnh h¹i phæ biÕn trªn hÇu hÕt c¸c n−íc trång lñatªn thÕ giøoi, ®Æc biÖt ë NhËt b¶n, Trung Quèc, Philippin.ë ViÖt nam bÖnh b¹c l¸ ® ®−îc ph¸t hiÖn tõ kh¸ l©u ®Æc biÖt tõ n¨m 1965-1966 trë l¹i ®©y. BÖnh ph¸ h¹i rÊt phæ biÕn ë tÊt c¶ c¸c vïng trång lóa trong c¶ n−íc, tõ vïng nói cao cho ®Õn ven biÓn. BÖnh cã thÓ l m gi¶m n¨ng suÊt tõ 6-60%. BÖnh ph¸t triÓn v g©y h¹i nÆng ë c¸c tØnh phÝa B¾c trong nh÷ng n¨m 1970-1975 (TrÝch dÉn qua NguyÔn C«ng ThuËt, 1996) Theo sè liÖu thèng kª cña Côc BVTV th× tõ n¨m 1999- 2003 diÖn tÝch lóa bÞ h¹i do bÖnh b¹c l¸ g©y ra trong c¶ n−íc l 108691,4 ha (miÒn B¾c l 86429,2 ha; miÒn Nam l 22262,2 ha., trong ®ã diÖn tÝch bÞ h¹i nÆng l 15676 ha v diÖn tÝch mÊt tr¾ng l 80 ha 1.2.7.2.Quy luËt diÔn biÕn T¸c h¹i chñ yÕu cña bÖnh l l m cho l¸ lóa ®Æc biÖt l l¸ ®ßng chãng t n, nhanh chãng kh« chÕt, bé l¸ s¬ x¸c ¶nh h−ëng lín ®Õn quang hîp, tû lÖ h¹t lÐp cao, n¨ng suÊt gi¶m sót râ BÖnh ph¸ h¹i trong c¶ vô ®«ng xu©n (th¸ng 3-4 v ph¸t triÓn m¹nh h¬n v o th¸ng 5-6), hÌ thu v vô mïa, ®Æc biÖt g©y h¹i nÆng trong c¸c th¸ng nhiÖt ®é cao vô mïa (miÒn B¾c. v vô hÌ thu ë miÒn Nam v o giai ®o¹n lóa l m ®ßng, trç-chÝn s÷a. BÖnh tuy ph¸t sinh g©y h¹i nÆng ë c¶ miÒn Nam v miÒn B¾c nh−ng diªn tÝch bÞ h¹i ë miÒn B¾c cã xu thÕ cao h¬n miÒn nam M−a b o l ®iÒu kiÖn ®Ó bÖnh l©y lan v ph¸t triÓn m¹nh. BÖnh ph¸t triÓn m¹nh ë nh÷ng vïng trång c¸c gièng nhiÔm bÖnh nh− NN8, Tr©n Ch©u lïn v bãn víi l−îng ®¹m cao, gièng lóa nhËp néi tõ Trung Quèc §Êt trång lóa m u mì gi u chÊt h÷u c¬ hoÆc ®Êt chua óng ngËp n−íc, h ng lóa bÞ che phñ th−êng bÞ bÖnh h¹i nÆng Giai ®o¹n lóa bÞ nhiÔm bÖnh nÆng l tõ l m ®ßng-trç b«ng –chÝn s÷a Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..87
  9. 1.2.7.3. Ph−¬ng ph¸p DTDB: Chän ruéng ®¹i diÖn cho gièng, thêi vô, ®Êt ®ai, nÒn ph©n bãn.. Mçi rô«ng ®iÒu tra 5 ®iÓm chÐo gãc; mçi ®iÓm ®iÒu tra to n bé sè l¸ cña 10 d¶nh ngÉu nhiªn (lóa cÊy) hoÆc khung 40x50cm (®èi víi lóa gieo th¼ng). ChØ tiªu ®iÒu tra l tÝnh tû lÖ l¸ bÞ bÖnh (%) v chØ sè bÖnh (%) Ph©n cÊp bÖnh theo thang ph©n cÊp sau: L¸ bÞ bÖnh cÊp 1: < 1% diÖn tÝch l¸ bÞ bÖnh L¸ bÞ bÖnh cÊp 3: < 1- 50% diÖn tÝch l¸ bÞ bÖnh Dùa v o KÕt qu¶ ®iÒu tra v diÔn biÕn cña t×nh h×nh thêi tiÕt ®Ó quyÕt ®Þnh c¸c biÖn ph¸p phßng chèng mét c¸ch kÞp thêi CÇn ®Ò phßng dÞch x¶y ra ë nh÷ng ruéng trång gièng nhiÔm v trêi n¾ng nãng cã nh÷ng trËn m−a b o CÇn tiÕn h nh phßng trõ khi : 20% sè b«ng bÞ nhiÔm bªnh (ë giai ®o¹n lóa trç b«ng) 1.2.7.4. BiÖn ph¸p h¹n chÕ Sö dông gièng lóa chèng bÖnh nh−: IR579, IR273, NN75-10, NN273..hoÆc c¸c gièng ®Þa ph−¬ng nh− Di h−¬ng, T¸m th¬m Xö lý h¹t gièng nÕu ph¸t hiÖn l« h¹t nhiÔm bÖnh, l m s¹ch cá v t n d− c©y bÖnh §iÒu chØnh mùc n−íc trong ruéng thÝch hîp (®Ó n−íc s©u 5-10cm). NÕu thÊy bÖnh chím xuÊt hiÖn cÇn th¸o n−íc cho kh« ruéng trong 2-3 ng y T¨ng c−êng bãn ph©n h÷u c¬ v bãn c©n ®èi NPK ngay tõ ®Çu, bãn ph©n s©u, bãn tËp trung, bãn nÆng ®Çu, nhÑ cuèi, bãn thóc sím Gieo c©y v o thêi vô thÝch hîp ®Ó tr¸nh lóa trç b«ng v o thêi kú n¾ng nãng Lóc bÖnh míi chím cã thÓ r¾c 2-3 kg v«i trªn mét s o b¾c bé hoÆc phun Kasuran 0,1-0,2%. 2. DÞch h¹i trªn c©y ng« 2.1. Kh¸i qu¸t t×nh h×nh s©u h¹i ng« ViÖc ®iÒu tra th nh phÇn s©u h¹i ng« ë miÒn B¾c n−íc ta ® ®−îc tiÕn h nh trong kho¶ng 15 n¨m gÇn ®©y. §Æc biÖt l ®ît ®iÒu tra réng trªn to n miÒn B¾c trong 2 n¨m 1967 - 1968 do Ban ®iÒu tra c¬ b¶n c«n trïng Bé N«ng nghiÖp tæ chøc ® thu ®−îc 63 lo i c«n trïng g©y h¹i trªn c©y ng«. ë phÝa Nam (1977-1979) ® x¸c ®Þnh ®−îc 60 lo i. trong ®ã S©u x¸m, s©u Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..88
  10. ®ôc th©n ng«, s©u xanh ®ôc b¾p, rÖp muéi ®−îc x¸c ®Þnh l s©u h¹i chñ yÕu ViÖc ®iÒu tra th nh phÇn bÖnh h¹i ng« ë phÝa B¾c ®−îc tiªn sh nh v o n¨m 1973-1975 ® x¸c ®Þnh ®−îc 29 lo¹i bÖnh h¹i trªn c©y ng«. trong ®ã cã 26 bÖnh nÊm, 1bÖnh vi khuÈn v 2 bÖnh do virut. ¥r phÝa Nam (1977- 1979) ® x¸c ®Þnh 15 lo¹i bÖnh, trong ®ã cã 11 bÖnh nÊm, 2 bÖnh vi khuÈn v 2 bÖnh do tuyÕn trïng. trong ®ã bÖnh kh« v»n, bÖnh ®èm l¸ lín, bÖnh ®èm l¸ nhá, gØ s¾t, mèc hång, phÊn ®en ®−îc xz¸c ®Þnh l bÖnh h¹i chñ yÕu Ngo i s©u v bÖnh h¹i th× c©y ng« trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cßn bÞ chuét g©y h¹i nÆng, rÊt khã phßng trõth−êng l m gi¶m 20-30% n¨ng suÊt h¹t, thËm chÝ nhiÒu n¬i kh«ng cho thu ho¹ch (NguyÔn ThÕ Hïng 2001) 2.2. DÞch h¹i chÝnh trªn c©y ng« 2.2.1. S©u ®ôc th©n ng« Ostrinia nubilalis H 2.2.1.1. C¸c vô dÞch ® x¶y ra S©u ®ôc th©n ng« l lo i ¨n réng. ë Liªn x«, s©u ph¸ h¹i h¬n 50 lo i c©y trång v 500 lo i c©y d¹i. ë Mü, s©u ph¸ h¹i trªn 230 lo i c©y thuéc 40 hä thùc vËt kh¸c nhau. ë n−íc ta, s©u ph¸ h¹i chñ yÕu trªn ng«, ngo i ra cßn thÊy trªn b«ng, kª, cao l−¬ng ®ay, c , mét sè lo¹i cã thøc ¨n gia sóc hä ho th¶o. S©u ®ôc th©n ng« l lo i s©u h¹i ng« quan träng. H ng n¨m, s©u g©y thiÖt h¹i rÊt nÆng ®èi víi ng« trång trong vô hÌ v vô thu. Trªn ng« ®«ng xu©n, s©u g©y h¹i Ýt h¬n. Tû lÖ c©y bÞ s©u h¹i trong vô ng« hÌ v ng« thu th−êng tíi 60 - 100%, n¨ng suÊt ng« bÞ gi¶m tíi 20 - 30% hoÆc nhiÒu h¬n. Trªn ng« ®«ng xu©n tû lÖ c©y bÞ s©u h¹i, tõ 10 - 40%, n¨ng suÊt gi¶m kho¶ng 5 - 10%. 2.2.1.2. Quy luËt diÔn biÕn ë miÒn B¾c n−íc ta, nhiÖt ®é trong c¸c th¸ng mïa hÌ v mïa thu tõ 23 - 28,50C, rÊt thÝch hîp cho s©u ®ôc th©n ng« ph¸t triÓn. Nh−ng trong c¸c th¸ng mïa ®«ng, nhiÖt ®é th−êng xuèng thÊp d−íi 17,50C, kh«ng thuËn lîi cho trøng në v s©u non ph¸t dôc, tû lÖ s©u chÕt t¨ng lªn. Thêi gian ph¸t sinh g©y h¹i cña s©u ®ôc th©n ng« trªn ®ång ruéng phô thuéc v o ®iÒu kiÖn thêi tiÕt khÝ hËu h ng n¨m. Nãi chung, s©u ®ôc th©n ng« cã trªn ®ång ruéng trong tÊt c¶ 12 th¸ng trong n¨m, nh−ng s©u ph¸t sinh nhiÒu nhÊt v o c¸c th¸ng trong mïa hÌ v mïa thu. ë nh÷ng vïng b i hoÆc vïng m u, trång n« liªn tiÕp trong n¨m, s©u ph¸ h¹i ng« chuyÓn tiÕp qua c¸c vô. ë nh÷ng vïng chñ yÕu trång ng« ®«ng xu©n, s©u cã thÓ ph¸ h¹i ng« sím, ng« ®¹i tr , ng« muén. Sau vô Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..89
  11. ng«, s©u ph¸ h¹i trong c¸c v−ên ng« gia ®×nh hoÆc trªn c¸c c©y chñ kh¸c cho ®Õn vô ng« n¨m sau. Sè løa s©u h ng n¨m ë tõng vïng phô thuéc nhiÒu v o thêi gian gieo trång c¸c vô ng« ë ®Þa ph−¬ng. Trong vô ng« ®«ng xu©n th−êng cã 3 løa s©u ®ôc th©n ph¸ h¹i:Løa 1: Ph¸t sinh tõ h¹ tuÇn th¸ng 11 - h¹ tuÇn th¸ng 2, ph¸ h¹i trªn ng« sím tõ giai ®o¹n ng« loa kÌn ®Õn chÝn s¸p; Løa 2: Ph¸t sinh tõ h¹ tuÇn th¸ng 2 - trung tuÇn th¸ng 4, ph¸ h¹i trªn ng« sím tõ giai ®o¹n ng« ®«ng xu©n ®¹i tr , tõ giai ®o¹n ng« nhó cê ®Õn chÝn s¸p; Løa 3: Ph¸t sinh tõ th−îng tuÇn th¸ng 11 - trung tuÇn th¸ng 5, ph¸ h¹i trªn ng« muén (gieo ®Çu th¸ng 1) hoÆc ng« xu©n (gieo trong th¸ng 2) tõ giai ®o¹n ng« nhó cê ®Õn chÝn s¸p. ë nh÷ng vïng gieo trång liªn tiÕp nhiÒu vô trong n¨m, s©u ®ôc th©n cã 7 - 8 løa/n¨m. Tõ løa thø 4, s©u ph¸ h¹i trªn ng« hÌ v ng« thu nÆng nhÊt. Nh×n chung, trong tÊt c¶ c¸c løa s©u trong n¨m, løa s©u thø 3 g©y h¹i ®¸ng kÓ ®èi víi ng« ®«ng xu©n gieo muén (n¨ng suÊt gi¶m tíi 20 - 60%), løa 4, 5, 6, còng l nh÷ng løa t¸c h¹i kh¸ lín ®èi víi ng« hÌ v ng« thu (tû lÖ c©y bÞ s©u ®ôc tíi 60 - 100%; n¨ng suÊt gi¶m tíi 20 - 30%). 2.2.1.3. Ph−¬ng ph¸p dù tÝnh dù b¸o Dù tÝnh dù b¸o s©u®ôc th©n: cÇn tiÕn h nh 2 viÖc nh− sau:Theo dâi ng i ph¸t sinh v ®iÒu tra t×nh h×nh ph¸t sinh cña s©uh¹i trªn ®ång ruéng: §iÒu tra th−êng kú diÔn biÕn s©u trªn ®ång ruéng, kÕt hîp víi viÖc theo dâi diÔn biÕn thêi tiÕt v giai ®o¹n sinh tr−ëng c©y trång ®Ó quyÕt ®Þnh c¸c biÖn ph¸p phßng trõ cho thÝch hîp Chän ruéng ®¹i diÖn cho gièng, thêi vô, ®Êt ®ai, nÒn ph©n bãn.. Mçi rô«ng ®iÒu tra 5 ®iÓm chÐo gãc; mçi ®iÓm ®iÒu tra to n bé sè c©y cã trong 1m2 ngÉu nhiªn ChØ tiªu ®iÒu tra l tÝnh tû lÖ c©y bÞ ®ôc th©n (%) CÇn ®Ò phßng dÞch x¶y ra ë nh÷ng ruéng trång gièng nhiÔm ë giai ®o¹n ng« trç cê ®Õn chÝn CÇn tiÕn h nh phßng trõ khi : 20% sè l¸ bÞ s©u h¹i (ë giai ®o¹n loa kÌn); 20% sè b¾p, c©y ë giai ®o¹n ng« trç cê phun r©u 2.2.1.4. BiÖn ph¸p ng¨n chÆn, phßng chèng dÞch a. Gieo trång ng« tËp trung th nh nh÷ng vïng s¶n xuÊt lín, ®óng thêi vô thÝch hîp. ë mçi vïng nªn c¨n cø v o ®iÒu kiÖn ®Êt ®ai v khÝ hËu m x¸c ®Þnh mét hoÆc hai vô ng« chÝnh, kh«ng nªn c¨n cø v o ®iÒu kiÖn ®Êt ®ai v khÝ hËu m x¸c ®Þnh mét hoÆc h¹i vô ng« chÝnh, kh«ng nªn gieo trång ng« liªn tiÕp, r¶i r¸c quanh n¨m, t¹o ®iÒu kiÖn cho s©u tån t¹i, ph¸ h¹i liªn tôc tõ vô n y sang vô kh¸c. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..90
  12. Nãi chung ë miÒn B¾c nªn lÊy vô ng« ®«ng xu©n v vô ng« thu l m vô s¶n xuÊt chÝnh. Thêi vô gieo ng« ®«ng xu©n cã thÓ chia l m 2 ®ît. Ng« sím: gieo tõ trung ruÇn th¸ng 10 ®Õn ®Çu th¸ng 11. Ng« ®¹i tr : gieo tõ 20/11 - 20/12. Ng« gieo muén v o th¸ng 1 th−êng bÞ s©u ®ôc th©n ph¸ h¹i nÆng ë giai ®o¹n. Ng« thu nªn gieo tõ g¹ tuÇn th¸ng 8 ®Õn ®Çu th¸ng 9. Ng« gieo sím trong th¸ng 7 th−êng bÞ s©u ph¸ h¹i nÆng. b. Xö lý th©n c©y ng« sau khi thu ho¹ch ng« vô thu. Sau khi thu ho¹ch ng« vô thu, s©u ®ôc th©n cßn tån t¹i trong th©n c©y ng« ë giai ®o¹n s©u non v nhéng, cã thÓ trong mét thêi gian d i tíi th¸ng 3 n¨m sau míi vò ho¸ hÕt. V× vËy, cÇn cã biÖn ph¸p xö lý kÞp thêi th©n c©y ng« sau khi thu ho¹ch vô thu ®Ó tiªu diÖt s©u v nhéng tr−ãc khi ho¸ tr−ëng th nh. Cã thÓ dïng phÇn th©n ë ngän cho tr©u bß ¨n, cßn phÇn gèc th× ph¬i kh« dïng l m chÊt ®èt. c. Chän v trång nh÷ng gièng ng« chèng chÞu s©u ®ôc th©n. Nªn ph¸t triÓn nh÷ng gièng ng« cã n¨ng suÊt cao v chèng chÞu khoÎ ®èi víi s©u ®ôc th©n nh− ng« Xiªm, giÐ B¾c Ninh, ng« lai sè 5. C¸c gièng mÒm c©y, thÊp bÐ nh− nÕp tr¾ng, nÕp mì g , tÎ ®á NghÖ An cã kh¶ n¨ng chèng chÞu s©u rÊt kÐm, kh«ng nªn ph¸t triÓn réng, chØ nªn trång trªn diÖn tÝch hÑp trong nh÷ng thêi vô Ýt bÞ s©u h¹i. B¶o vÖ v lîi dông ong ký sinh. Bè trÝ c¬ cÊu c©y trång hîp lý. Kh«ng nªn gieo trång nhiÒu vô ng« liªn tiÕp trong n¨m hoÆc bè trÝ xen kÏ, gèi tiÕp c©y ng« v c©y b«ng, kª, cao l−¬ng,.... trong cïng mét vïng l ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho s©u ®ôc th©n ng« ph¸t triÓn liªn tôc v ph¸ h¹i nÆng. Khi mËt ®é s©u v−ît qu¸ ng−ìng g©y h¹i cã thÓ sö dông thuèc Padan 95SP, Regent 800WG ®Ó diÖt s©u 2.2.2. S©u x¸m (Agrotis ypsilon Rott.) 2.2.2.1 C¸c vô dÞch ® x¶y ra S©u x¸m l lo¹i s©u h¹i nguy hiÓm ®èi víi ng« v hoa m u gieo trång trong vô ®«ng xu©n ë miÒn B¾c n−íc ta. H ng n¨m, s©u ph¸t sinh trªn diÖn tÝch réng lín v g©y thiÖt h¹i rÊt quan träng. Vô ®«ng xu©n 1953-1954 s©u x¸m ph¸t sinh v ph¸ h¹i trªn diÖn tÝch h ng v¹n mÉu ng« v ®Ëu ®ç ë ViÖt B¾c v §ång b»ng B¾c Bé. Vô ®«ng xu©n 1955 - 1956 s©u x¸m ph¸ h¹i rÊt nÆng trªn h ng ngh×n mÉu ng«, m u ë §ång b»ng B¾c bé v Khu 4 cò. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..91
  13. Liªn tiÕp trong nh÷ng n¨m tõ 1956 - 1960, theo b¸o c¸o cña c¸c ®Þa ph−¬ng, hÇu hÕt c¸c tØnh §ång b»ng Trung du B¾c bé v Khu 4 cò, h ng n¨m s©u x¸m ®Òu cã ph¸t sinh v ph¸ h¹i nÆng. NhiÒu vïng cã tû lÖ c©y khuyÕt lªn tíi 20 - 30%, nhiÒu c¸nh ®ång bÞ s©u c¾n ph¶i gieo trång l¹i hoÆc lì thêi vô ph¶i bá ho¸. TriÖu chøng t¸c h¹i cña s©u x¸m râ rÖt nhÊt l s©u lín tuæi th−êng gÆm ®øt gèc c©y non (5 - 6 l¸) v kÐo mÉu c©y bÞ h¹i ®ã l«i xuèng ®Êt n¬i tró Èn. Khi th©n c©y ng« ® lín, s©u cã thÓ c¾n ph¸ ®iÓmsinh tr−ëng. 2.2.2.2 Quy luËt diÔn biÕn s©u x¸m Ph¸ h¹i ng« ë giai ®o¹n c©y con tõ khi míi mäc mÇm cho ®Õn lóc 5-6 l¸. s©u ph¸t sinh v g©y h¹i v o c¸c th¸ngnhiÖt ®é thÊp (15-200C. trong vô ®«ng xu©n ë c¸c tØnh phÝa b¾c, c¶ vïng nói v vïng ®ång b»ng. NhiÖt ®é cao trong c¸c th¸ng mïa hÌ v mïa thu còng nh− ®iÒu kiÖn khÝ hËu cña c¸c tØnh phÝa Nam kh«ng thÝch hîp cho s©u x¸m ph¸t triÓn + §é Èm ®Êt: H m l−îng n−íc trong ®Êt tõ 15 - 25% l thÝch hîp ®èi víi s©u x¸m. ë níi ®Êt qu¸ Èm −ít hoÆc qu¸ kh« ®Òu kh«ng cã lîi cho s©u sinh tr−ëng. S©u x¸m sinh tr−ëng ph¸t triÓn thÝch hîp ë nh÷ng ch©n ®Êt thÞt nhÑ hoÆc c¸t pha t¬i xèp, tho¸ng, dÔ thÊm n−íc v tho¸t n−íc. §Êt nhiÒu sÐt v nhiÒu c¸t kh«ng thÝch hîp ®èi víi s©u. Trong ®iÒu kiÖn mËt ®é c©y trång tuy kh«ng cao nh−ng cá d¹i nhiÒu th× mËt ®é s©u vÉn cao. Thêi gian ng i s©u x¸m ph¸t sinh ré v o thêi kú ng« non (c©y cao d−íi 5cm) th× l−îng trøng sÏ nhiÒu v s©u non ph¸t sinh sè l−îng lín h¬n so víi thêi gian ng« ch−a mäc hoÆc ® lín. ë miÒn B¾c, ng« hÌ thu hÇu nh− kh«ng bÞ s©u x¸m ph¸ h¹i. §èi víi vô ng« ®«ng xu©n th× møc ®é bÞ h¹i nÆng nhÑ cßn phô thuéc v o thêi gian gieo trång. Ng« ®«ng xu©n gieo sím (®Çu th¸ng 10 - gi÷a th¸ng 10) nãi chung bÞ h¹i nhÑ h¬n so víi ng« gieo v o cuèi th¸ng 10 - gi÷a th¸ng 11Ng« xu©n hÌ gieo h¹t gi÷a- ®Çu th¸ng 3 bÞ h¹i nÆng h¬n. Thêi gian g©y h¹i nÆng nhÊt th−êng v o tr−íc hoÆc sau tÕt ©m lÞch9tõ gi÷a th¸ng 1 ®Õn gi÷a th¸ng 2) sau ®ã mËt ®é s©u gi¶m dÇn cho tíi ®Çu th¸ng 4 th¸ng 2). 2.2.2.3 Ph−¬ng ph¸p DTDB s©u x¸m Dù tÝnh dù b¸o s©u x¸m: cÇn tiÕn h nh 2 viÖc nh− sau:Theo dâi b−ím ph¸t sinh v ®iÒu tra t×nh h×nh ph¸t sinh cña s©u ThÝ dô 1: Ng y 10/11 s©u x¸m ®¹i bé phËn løa 1 ®ang ë tuæi 3 dù tÝnh løa s©u sau xuÊt hiÖn. Giai ®o¹n s©u non 25 - 31 ng y tÊt c¶ cã 6 tuæi, tÝnh trung b×nh mçi tuæi tõ 4 -5 ng y. S©u hiÖn ®ang ë tuæi 3 vËy sÏ b¾t ®Çu lét nhéng sau kho¶ng 12 - 15 ng y tøc l 10/11 + (4 ng y x 3 tuæi) = 22/11 ®Õn 10/11 + (5 ng y x 3) = 25/11; B−ím sÏ xuÊt hiÖn ®Î trøng v o kho¶ng (giai ®o¹n b−ím = 3 - 5 ng y) 1/12 + 3 = 4/12 ®Õn 8/12 + 5 ng y = 13/12. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..92
  14. §èi chiÕu víi t×nh h×nh thêi tiÕt th¸ng 12 th× giai ®o¹n trøng në cã thÓ kh«ng kÐo d i tíi 11 ng y m , chØ ®é 7 - 8 ng y, v× vËy cã thÓ rót ng¾n thêi gian dù tÝnh løa sau ra ®¸ng lÏ tõ 8/12 ®Õn 24/12 chØ cßn v o kho¶ng tõ 8/12 ®Õn 20 - 2/12. 2.2.2.4. BiÖn ph¸p phßng ngõa v dËp dÞch a. C y ¶i, ph¬i ruéng v l m s¹ch cá trong ruéng v chung quanh bê l biÖn ph¸p rÊt quan träng ®Ó ®Ò phßng s©u h¹i ngay tõ ®Çu vô. Sau khi gÆt lóa mïa, khi ®Êt võa kh« l c y bõa ngay ®Ó gi÷ Èm v chèng cá mäc. Tr−íc khi gieo ng« cÇn nhÆt s¹ch cá trong ruéng. Khi c©y ng« cao 12 - 15 cm th× xíi x¸o kÞp thêi, l m cá v vun gèc cho ng«. b. Gieo ng« ®óng thêi vô thÝch hîp. Ng« gieo sím trong th¸ng 10 v ®Çu th¸ng 11 tr¸nh ®−îc løa s©u thø hai, ph¸ h¹i m¹nh. Khi løa s©u n y ph¸t sinh (kho¶ng cuèi th¸ng 12 ®Õn gi÷a th¸ng 2) th× ng« ® v−ît qu¸ thêi kú ng« non. Ng« ®¹i tr nªn gieo thËp trung trong vßng 10 - 15 ng y, kh«ng nªn gieo r¶i r¸c, kÐo d i, t¹o ®iÒu kiÖn thøc ¨n thÝch hîp cho s©u ph¸ h¹i liªn tôc tõ ng« sím ®Õn ng« muén. Thêi vô thÝch hîp ®èi víi ng« ®¹i tr ë §ång b»ng v Trung du B¾c bé trong kho¶ng 20/11 - 20/12. Gieo ng« muén v o cuèi th¸ng 12 hoÆc trong th¸ng 1 th−êng bÞ s©u h¹i rÊt nÆng. c. BÉy diÖt ng i b»ng måi chua ngät. §Çu vô ng« ®«ng xu©n, kho¶ng cuèi th¸ng 10 - ®Çu th¸ng 11 nªn ®Æt bÉy chua ngät theo dâi ng i xuÊt hiÖn. Khi ng i v o bÉy liªn tiÕp 3 ®ªm liÒn, mçi ®ªm tõ 3 con trë lªn th× b¾t ®Çu ®Æt bÉy réng r i trªn c¶ c¸nh ®ång, mçi ha ®Æt tõ 2 - 3 bÉy. Khi ng« ® cao tíi 30cm th× kh«ng ®Æt bÉy ë ruéng. Måi chua ngät l m b»ng mËt trén víi c¸c chÊt theo c«ng thøc pha chÕ sau: MËt xÊu hoÆc ®−êng®en 4 phÇn + dÊm 4 phÇn + r−îu 1 phÇn + n−íc 1 phÇn + 1% thuèc s©u. NÕu kh«ng cã dÊm, cã thÓ thay thÕ b»ng n−íc g¹o chua, n−íc ®Ëu chua hoÆc khoai lang nÊu chÝnh cho lªn men chua. NÕu thiÕu r−îu cã thÓ thay b»ng bçng r−îu. Måi pha xong cho v o chËu s nh, mçi chËu cho l−îng måi b»ng 1/4 lÝt. BÉy ®Æt ë ruéng, n¬i tho¸ng giã. BÉy ®Æt cao c¸ch mÆt ®Êt kho¶ng 1m. Ban ng y ®Ëy nÆp chËu cho måi khái bay h¬i, chiÒu tèi më n¾p ®Ó ng i v o bÉy. C¸ch 5 - 7 ng y ®æ thªm måi hoÆc thay måi míi. Khi mËt ®é s©u cao cã thÓ sö dông Basudin, Carbofuran 3G… ®Ó trõ s©u 2.2.3. RÖp ng« Rhopalosiphum maydis F. 2.2.3.1 C¸c vô dÞch ® x¶y ra RÖp ph¸ häi phæ biÕn c¸c vïng trång ng« phÝa B¾c v phÝa Nam Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..93
  15. RÖp ng« ph©n bè réng ë c¸c n−íc nhiÖt ®íi v ¸ nhiÖt ®íi. ë ViÖt Nam, rÖp cã ë kh¾p c¸c vïng trång ng« trªn miÒn B¾c, tõ §ång b»ng, ®Õn Trung du cho tíi c¶ ë c¸c vïng nói cao. RÖp ng« l lo i ¨n réng, sèng trªn nhiÒu lo¹i c©y trång v c©y d¹i thuéc hä ho th¶o: ng«, ®¹i m¹ch, lóa m×, lóa n−íc, mÝa, kª, cao l−¬ng, c¸c lo¹i cá thøc ¨n gia sóc. 2.2.3.2 Quy luËt diÔn biÕn RÖp ng« th−êng xuÊt hiÖn trªn ®ång ruéng v o kho¶ng th¸ng 10 - 11, ph¸t triÓn nhiÒu trong th¸ng 1, th¸ng 2 lóc Èm ®é kh«ng khÝ cao. Tõ th¸ng 4 trë ®i sè l−îng rÖp gi¶m dÇn. Trong mïa hÌ chØ thÊy rÖp xuÊt hiÖn lÎ tÎ. RÖp th−êng ph¸ h¹i ë ng« tõ giai ®o¹n 8 - 9 l¸ cho tíi khi ng« chÝn s¸p. Nh÷ng ruéng gieo d y, Èm ®é kh«ng khÝ trong ruéng cao, thiÕu ¸nh s¸ng rÖp th−êng ph¸t triÓn m¹nh. ë c¸c tØnh phÝa B¾c rÖp ph¸ h¹i nhiÒu trong vô ng« thu ®«ng v ng« xu©n hÌ RÖp ng« sinh s¶n chñ yÕu theo lèi ®¬n tÝnh v ®Î con. Trong quÇn thÓ rÖp, th−êng thÊy nhiÒu lo¹i h×nh: rÖp c¸i kh«ng c¸nh, rÖp c¸i cã c¸nh, rÖp con,. RÖp ng« sèng th nh quÇn thÓ trªn c¸c bé phËn non nh− bÑ l¸, nân ng«, hoa cê, l¸ bao, cã chç lÎ tÎ 5 - 7 con, cã chç ph¸t triÓn th nh tõng ®¸m d y ®Æc. §Çu vô ng« §«ng xu©n, rÖp c¸i cã c¸nh tõ c¸c ký chñ d¹i bay tíi c¸c rjng«. ë ®©y, rÖp c¸i cã c¸nh ®Î ra nh÷ng rÖp con. Nh÷ng rÖp con n y vÒ sau trë th nh rÖp c¸i kh«ng c¸nh v tiÕp tôc sinh s¶n theo lèi ®¬n tÝnh nhiÒu thÕ hÖ trªn c©y ng«. Khi quÇn thÓ rÖp ë mét bé phËn n o trªn c©y ® ph¸t triÓn t−¬ng ®èi d y ®Æc th× xuÊt hiÖn nhiÒu c¸ thÓ rÖp cã c¸nh. Nh÷ng rÖp cã c¸nh n y l¹i bay tíi nh÷ng c©y ng« kh¸c, ®Î con v h×nh th nh quÇn thÓ rÖp ë ®ã. §Õn cuèi vô ng«, khi c©y ® gi , ®iÒu kiÖn thøc ¨n kh«ng cßn thÝch hîp víi rÖp n÷a th× trong quÇn thÓ rÖp còng xuÊt hiÖn nhiÒu lo¹i h×nh cã c¸nh. Nh÷ng rÖp cã c¸nh n y l¹i dÞch chuyÓn tíi c¸c ký chñ kh¸c, ®Î ra rÖp con, tiÕp tôc ph¸t triÓn trªn nh÷ng ký chñ n y cho tíi vô ng« sau. Thiªn ®Þch cña rÖp ng« th−êng thÊy trªn ®ång ruéng cã mét sè lo i sau ®©y: bä rïa ch÷ nh©n, bä rïa 6 v¹ch, bä rïa hai m¶ng ®á ruåi ¨n rÖp Nh÷ng thiªn ®Þch n y cã vai trß quan träng trong viÖc h¹n chÕ rÖp ng« ph¸t sinh trong tù nhiªn. 2.2.3.3. Ph−¬ng ph¸p DTDB Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..94
  16. §iÒu tra th−êng kú diÔn biÕn rÖp trªn ®ång ruéng, kÕt hîp víi viÖc theo dâi diÔn biÕn thêi tiÕt v giai ®o¹n sinh tr−ëng c©y trång ®Ó quyÕt ®Þnh c¸c biÖn ph¸p phßng trõ cho thÝch hîp Chän ruéng ®¹i diÖn cho gièng, thêi vô, ®Êt ®ai, nÒn ph©n bãn.. Mçi rô«ng ®iÒu tra 5 ®iÓm chÐo gãc; mçi ®iÓm ®iÒu tra to n bé sè l¸ cña 1c©y ngÉu nhiªn ChØ tiªu ®iÒu tra l tÝnh tû lÖ l¸ bÞ rÖp (%) v chØ sè rÖp(%) Ph©n cÊp rÖp theo thang ph©n cÊp sau: L¸ bÞ rÖp h¹i cÊp 1: nhÑ xuÊt hiÖn r¶i r¸c L¸ bÞ rÖp h¹i cÊp2: Trung b×nh (rÖp ph©n bè d−íi 1/3 d¶nh, bóp, cê c©y) L¸ bÞ rÖp h¹i cÊp3: nÆng (rÖp ph©n bè >1/3 d¶nh, bóp, cê c©y) CÇn ®Ò phßng dÞch x¶y ra ë nh÷ng ruéng trång gièng nhiÔm ë giai ®o¹n ng« trç cê ®Õn chÝn CÇn tiÕn h nh phßng trõ khi : 30% sè l¸ bÞ nhiÔm rªp (ë giai ®o¹n loa kÌn) 2.2.3.4. BiÖn ph¸p phßng ngõa v dËp dÞch VÖ sinh ®ång ruéng: Tr−íc khi gieo trång ng« cÇn l m s¹ch cá trong ruéng v xung quanh bê ®Ó tr¸nh rÖp tõ c¸c ký chñ daÞ lan sang ph¸ h¹i ng«. Trång ng« d y võa ph¶i v tØa c©y sím ch¨m bãn kÞp thêi trong giai ®o¹n ng« non: Trång ng« víi mËt ®é thÝch hîp cho rÖp ph¸t triÓn. Khi ng« cao 30cm cÇn tØa c©y sím lo¹i bá nh÷ng c©y g y yÕu cho ruéng ®−îc tho¸ng cã t¸c dông h¹n chÕ rÖp ph¸t triÓn. Trång xen ng« víi ®Ëu tu¬ng cã t¸c dông t¨ng c−êng ho¹t ®éng cña thiªn ®Þch ®Æc biÖt l cña nhãm bä rïa v ruåi ¨n rÖp Khi rÖp ph¸t sinh nhiÒu cã thÓ sö dông c¸c lo¹i thuèc BVTV hãa häc hoÆc sinh häc v o thêi kú tr−íc khi ng« trç cê ë nh÷ng n¬i rÖp th−êng xuyªn g©y h¹i nÆng. Thuèc th−êng ®−îc sö dông nh− Karate, Suprathion.. 2.2.4. BÖnh ®èm l¸ lín (Helminthosporium turcicum Pass) 2.2.4.1 C¸c vô dÞch ® x¶y ra BÖnh ph¸ h¹i phæ biÕn ë c¶ c¸c tØnh phÝa B¾c v phÝa Nam BÖnh g©y th nh dÞch trªn diÖn tÝch réng nh− ë Ch©u Giang, H−ng Yªn vô ng« ®«ng 1973. NghÖ TÜnh, vô ng« ®«ng Xu©n 1973-1974. BÖnh l m cho bé l¸ t n lôiu nhanh ¶nh h−ëng tíi n¨ng suÊt ng« 2.2.4.2. Quy luËt diÔn biÕn NÊm bÖnh g©y h¹i ë trªn l¸ v bÑ l¸ ng«, ph¸t triÓn nhiÒu tõ khi ng« trç cê cho ®Õn lóc thu ho¹ch Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình D ch h c và B o v th c v t……………….……..95
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2