intTypePromotion=3

GIÁO TRÌNH GIỐNG VẬT NUÔI part 10

Chia sẻ: Asjhdkj Akshdkj | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:15

0
84
lượt xem
25
download

GIÁO TRÌNH GIỐNG VẬT NUÔI part 10

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bảo tồn nguồn gen động vật: Cách quản lý của con người đối với tài nguyên di truyền động vật nhằm đạt được lợi ích bền vững lớn nhất cho thế hệ hiện tại, đồng thời duy trì được tiềm năng của tài nguyên đó để đáp ứng được nhu cầu và mong muốn của các thế hệ tương lai. BLUP : Phương pháp dự đoán không chệch tuyến tính tốt nhất để ước tính giá trị giống.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: GIÁO TRÌNH GIỐNG VẬT NUÔI part 10

  1. ¦ Tû lÖ n¹c (39) Tû lÖ protein s÷a (38) ¦u thÕ lai (78) (79) Tû lÖ th©n thÞt (gia cÇm) (40) ¦u thÕ lai c¸ thÓ (80) Tû lÖ thÞt ®ïi hoÆc thÞt ngùc (40) ¦u thÕ lai cña bè (80) Tû lÖ thÞt mãc hµm (39) ¦u thÕ lai cña mÑ (80) Tû lÖ thÞt tinh (tr©u, bß, dª, cõu) (40) V Tû lÖ thÞt xÎ (lîn) (39) Tû lÖ thÞt xÎ (tr©u, bß, dª, cõu) (40) VAC (41) Tû lÖ thô thai (40) VËt gièng (28) VËt nu«i (6)
  2. Tõ vùng B¶o tån nguån gen ®éng vËt: C¸ch qu¶n lý cña con ng−êi ®èi víi tµi nguyªn di truyÒn ®éng vËt nh»m ®¹t ®−îc lîi Ých bÒn v÷ng lín nhÊt cho thÕ hÖ hiÖn t¹i, ®ång thêi duy tr× ®−îc tiÒm n¨ng cña tµi nguyªn ®ã ®Ó ®¸p øng ®−îc nhu cÇu vµ mong muèn cña c¸c thÕ hÖ t−¬ng lai. BLUP : Ph−¬ng ph¸p dù ®o¸n kh«ng chÖch tuyÕn tÝnh tèt nhÊt ®Ó −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng. ChØ sè chän läc: Ph−¬ng ph¸p −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng b»ng c¸ch phèi hîp gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña c¸c tÝnh tr¹ng x¸c ®Þnh ®−îc trªn b¶n th©n con vËt hoÆc trªn c¸c hä hµng th©n thuéc cña nã thµnh mét ®iÓm tæng hîp vµ c¨n cø vµo ®iÓm nµy ®Ó chän läc hoÆc lo¹i th¶i con vËt. Chän gièng vµ nh©n gièng vËt nu«i: Khoa häc øng dông c¸c quy luËt di truyÒn ®Ó c¶i tiÕn di truyÒn n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng s¶n phÈm cña vËt nu«i. Chän gièng vËt nu«i: Xem chän läc gièng vËt nu«i Chän läc c¸ thÓ: Chän gièng c¨n cø vµo gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña chÝnh b¶n th©n con vËt. Chän läc gièng vËt nu«i: QuyÕt ®Þnh gi÷ hay kh«ng gi÷ l¹i vËt nu«i lµm vËt gièng. Chän läc hµng lo¹t: Chän gièng c¨n cø vµo c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt, chÊt l−îng s¶n phÈm mµ vËt nu«i ®¹t ®−îc trong ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt.. Chän läc kÕt hîp: Chän gièng kÕt hîp gi¸ trÞ trung b×nh cña gia ®×nh víi gi¸ trÞ chªnh lÖch gi÷a n¨ng suÊt c¸ thÓ so víi trung b×nh gia ®×nh. Chän läc theo gia ®×nh: Chän gièng c¨n cø vµo gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña c¶ gia ®×nh. Chän läc trong gia ®×nh: Chän gièng c¨n cø vµo sù chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña c¸ thÓ so víi gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh gia ®×nh. C−êng ®é chän läc: Tû sè gi÷a li sai chän läc vµ ®é lÖch tiªu chuÈn kiÓu h×nh cña tÝnh tr¹ng.
  3. Dßng cËn huyÕt: §−îc h×nh thµnh do giao phèi cËn huyÕt gi÷a c¸c vËt nu«i cã quan hÖ hä hµng víi mét con vËt tæ tiªn. Dßng vËt nu«i: Nhãm vËt nu«i trong mét gièng, cã ®Æc ®iÓm chung cña gièng ®ång thêi cã ®Æc ®iÓm riªng cña dßng. §¸p øng chän läc: Xem hiÖu qu¶ chän läc §é chÝnh x¸c (cña gi¸ trÞ gièng): HÖ sè t−¬ng quan gi÷a ph−¬ng thøc ®¸nh gi¸ hoÆc nguån th«ng tin víi gi¸ trÞ gièng cña con vËt. §é dµy mì l−ng (®o b»ng kim th¨m hoÆc m¸y siªu ©m): §é dµy mì l−ng ë vÞ trÝ x−¬ng s−ên cuèi cïng ®o b»ng kim th¨m hoÆc b»ng m¸y siªu ©m. §é sinh tr−ëng tÝch luü: Khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch cña toµn c¬ thÓ hay cña tõng bé phËn c¬ thÓ t¹i c¸c thêi ®iÓm sinh tr−ëng. §é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi: Khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch cña toµn c¬ thÓ hay cña tõng bé phËn c¬ thÓ t¨ng lªn trong mét ®¬n vÞ thêi gian. §é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi: Tû lÖ phÇn tr¨m khèi l−îng, kÝch thíc, thÓ tÝch cña c¬ thÓ hay tõng bé phËn c¬ thÓ t¨ng thªm so víi trung b×nh cña hai thêi ®iÓm sinh tr−ëng sau vµ tr−íc. Gi¸ trÞ di truyÒn céng gép: Gi¸ trÞ kiÓu gen do t¸c ®éng céng gép cña tõng alen g©y nªn. Gi¸ trÞ genotyp: Xem gi¸ trÞ kiÓu gen Gi¸ trÞ gièng: Xem gi¸ trÞ di truyÒn céng gép Gi¸ trÞ kiÓu gen: Gi¸ trÞ do toµn bé c¸c gen mµ c¸ thÓ cã g©y nªn. Gi¸ trÞ kiÓu h×nh: Gi¸ trÞ c©n ®o ®ong ®Õm ®−îc cña tÝnh tr¹ng sè l−îng. Gi¸ trÞ gièng: Gi¸ trÞ kiÓu gen do t¸c ®éng céng gép cña tõng alen g©y nªn. §êi con nhËn ®−îc mét nöa gi¸ trÞ gièng cña bè vµ mét nöa gi¸ trÞ gièng cña mÑ. Gi¸ trÞ phenotyp: Xem gi¸ trÞ kiÓu h×nh Giao phèi cËn huyÕt: Giao phèi gi÷a nh÷ng con vËt cã quan hÖ hä hµng. Gièng chuyªn dông: Gièng cã n¨ng suÊt cao vÒ mét lo¹i s¶n phÈm nhÊt ®Þnh. Gièng ®Þa ph−¬ng: Gièng cã nguån gèc t¹i ®Þa ph−¬ng. Gièng g©y thµnh: Gièng vËt nu«i cã n¨ng suÊt cao, ®−îc h×nh thµnh qua qu¸ tr×nh lai t¹o kÕt hîp víi chän läc, nu«i d−ìng ch¨m sãc trong nh÷ng ®iÒu kiÖn m«i tr−êng thÝch hîp.
  4. Gièng kiªm dông: Gièng cã thÓ sö dông ®Ó s¶n xuÊt nhiÒu lo¹i s¶n phÈm. Gièng nguyªn thuû: Gièng vËt nu«i míi ®−îc h×nh thµnh tõ qu¸ tr×nh thuÇn ho¸ thó hoang. Gièng nhËp: Gièng cã nguån gèc tõ vïng kh¸c hoÆc n−íc kh¸c. Gièng qu¸ ®é: Gièng vËt nu«i ®−îc h×nh thµnh qua qu¸ tr×nh chän läc, c¶i tiÕn vÒ tÇm vãc, n¨ng suÊt, thêi gian thµnh thôc vÒ tÝnh dôc vµ thÓ vãc. Gièng vËt nu«i: TËp hîp c¸c vËt nu«i cã chung mét nguån gèc, cã c¸c ®Æc ®iÓm ngo¹i h×nh, tÝnh n¨ng s¶n xuÊt, lîi Ých kinh tÕ gièng nhau vµ c¸c ®Æc ®iÓm nµy di truyÒn ®−îc cho ®êi sau. HÖ ph¶: Xem hÖ phæ HÖ phæ: S¬ ®å nguån gèc huyÕt thèng cña con vËt. HÖ sè di truyÒn theo nghÜa hÑp: Tû sè gi÷a ph−¬ng sai di truyÒn céng gép vµ ph−¬ng sai kiÓu h×nh. HÖ sè di truyÒn theo nghÜa réng: Tû sè gi÷a ph−¬ng sai di truyÒn vµ ph−¬ng sai kiÓu h×nh. HiÖu qu¶ chän läc: Chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña ®êi con sinh ra tõ nh÷ng bè mÑ ®−îc chän läc so víi gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña toµn bé thÕ hÖ bè mÑ. Ho¹t lùc tinh trïng (A): Tû lÖ tinh trïng vËn ®éng th¼ng tiÕn trong tæng sè tinh trïng quan s¸t. Kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î: Sè ngµy tõ løa ®Î tr−íc tíi løa ®Î sau. Kho¶ng c¸ch thÕ hÖ: Tuæi trung b×nh cña bè mÑ t¹i c¸c thêi ®iÓm ®êi con cña chóng ®−îc sinh ra. Khèi l−îng cai s÷a: Khèi l−îng con vËt c©n lóc cai s÷a. Khèi l−îng s¬ sinh: Khèi l−îng con vËt c©n lóc s¬ sinh. Khèi l−îng trøng: Khèi l−îng trung b×nh cña c¸c qu¶ trøng ®Î trong n¨m. KiÓm tra c¸ thÓ: Xem kiÓm tra n¨ng suÊt KiÓm tra ®êi con: Chän gièng c¨n cø vµo c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt, chÊt l−îng s¶n phÈm mµ ®êi con cña vËt gièng ®¹t ®−îc trong ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn. KiÓm tra kÕt hîp: Ph−¬ng ph¸p kÕt hîp gi÷a kiÓm tra n¨ng suÊt vµ kiÓm tra ®êi con.
  5. KiÓm tra n¨ng suÊt: Chän gièng c¨n cø vµo c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt, chÊt l−îng s¶n phÈm mµ vËt nu«i ®¹t ®−îc trong ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn. Lai c¶i t¹o: Lai gi÷a gièng xÊu cÇn c¶i t¹o víi mét gièng tèt, c¸c thÕ hÖ tiÕp theo ®−îc lai trë l¹i víi gièng tèt ®ã. Lai c¶i tiÕn: Lai gi÷a gièng cÇn c¶i tiÕn víi mét gièng cã −u ®iÓm næi bËt vÒ tÝnh tr¹ng cÇn c¶i tiÕn, c¸c thÕ hÖ tiÕp theo ®−îc lai trë l¹i víi chÝnh gièng cÇn c¶i tiÕn. Lai g©y thµnh: Lai gi÷a c¸c gièng víi nhau nh»m t¹o mét gièng míi cã ®Æc ®iÓm tèt cña c¸c gièng khëi ®Çu. Lai gièng: Nh©n gièng b»ng c¸ch cho c¸c ®ùc gièng vµ c¸i gièng thuéc hai quÇn thÓ (gièng hoÆc dßng) kh¸c nhau phèi gièng víi nhau. Lai kinh tÕ: Cho giao phèi gi÷a nh÷ng con ®ùc vµ con c¸i kh¸c gièng hoÆc kh¸c dßng, con lai ®−îc sö dông víi môc ®Ých th−¬ng phÈm. Lai kinh tÕ ®¬n gi¶n: Lai kinh tÕ gi÷a 2 gièng, dßng. Lai kinh tÕ phøc t¹p: Lai kinh tÕ gi÷a 3 hoÆc 4 gièng, dßng. Lai lu©n chuyÓn: Cho giao phèi gi÷a nh÷ng con ®ùc vµ c¸i kh¸c gièng, dßng, thay ®æi ®ùc gièng sau mçi ®êi lai. Lai xa: Lai gi÷a 2 loµi kh¸c nhau. Li sai chän läc: Chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña c¸c bè mÑ ®−îc chän läc so víi gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña toµn bé thÕ hÖ bè mÑ. Lo¹i th¶i vËt gièng: QuyÕt ®Þnh kh«ng ®Ó con vËt tiÕp tôc lµm gièng n÷a. L−îng tinh (V): L−îng tinh dÞch bµi xuÊt trong 1 lÇn xuÊt tinh. L−u gi÷ “ex situ”: B¶o tån tinh dÞch, trøng, ph«i, ADN trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Æc biÖt nh»m duy tr× nguån gen. L−u gi÷ “in situ”: Nu«i gi÷ con vËt trong ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn mµ chóng sinh sèng. L−u gi÷ nguån gen ®éng vËt: LÊy mÉu vµ b¶o qu¶n tµi nguyªn di truyÒn ®éng vËt kh«ng ®Ó con ng−êi can thiÖp g©y ra nh÷ng biÕn ®æi di truyÒn. M«i tr−êng chung: M«i tr−êng t¸c ®éng mét c¸ch th−êng xuyªn tíi vËt nu«i. M«i tr−êng riªng: M«i tr−êng t¸c ®éng mét c¸ch kh«ng th−êng xuyªn tíi vËt nu«i. M«i tr−êng t¹m thêi: Xem m«i tr−êng riªng
  6. M«i tr−êng th−êng xuyªn: Xem m«i tr−êng chung Ngo¹i h×nh: H×nh d¸ng bªn ngoµi cña con vËt. Nguån th«ng tin (dïng ®Ó −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng): Gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña chÝnh con vËt hoÆc cña con vËt hä hµng dïng ®Ó −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng. Nh©n gièng thuÇn chñng: Nh©n gièng b»ng c¸ch cho c¸c ®ùc gièng vµ c¸i gièng cña cïng mét gièng phèi gièng víi nhau. Nh©n gièng vËt nu«i: Cho c¸c nhãm vËt gièng ®ùc vµ c¸i phèi gièng víi nhau theo c¸c ph−¬ng thøc kh¸c nhau nh»m t¹o ra thÕ hÖ sau cã n¨ng suÊt, chÊt l−îng tèt h¬n thÕ hÖ tr−íc. Nhãm huyÕt thèng: Nhãm vËt nu«i cã nguån gèc tõ mét con vËt tæ tiªn. Nhãm vËt nu«i ®Þa ph¬ng: Nhãm vËt nu«i cña mét gièng, ®−îc nu«i ë mét ®Þa ph−¬ng nhÊt ®Þnh. Nång ®é tinh trïng (C): Sè l−îng tinh trïng cã trong mét mi-li-lit tinh dÞch. Ph¶n giao: Cho con lai phèi gièng víi mét trong hai gièng khëi ®Çu. Sai lÖch m«i tr−êng: Sai kh¸c gi÷a gi¸ trÞ kiÓu h×nh vµ gi¸ trÞ kiÓu gen do tÊt c¶ c¸c yÕu tè kh«ng ph¶i di truyÒn g©y nªn. Sai lÖch t−¬ng t¸c: T−¬ng t¸c g©y ra bëi hai hay nhiÒu alen ë c¸c locut hoÆc c¸c nhiÔm s¾c thÓ kh¸c nhau, bëi c¸c alen víi c¸c cÆp alen trªn cïng mét locut, hoÆc bëi c¸c cÆp alen víi nhau. Sai lÖch tréi: Do t−¬ng t¸c lÉn nhau cña 2 alen trªn cïng mét locut g©y ra. S¶n l−îng s÷a trong mét chu kú tiÕt s÷a: Tæng l−îng s÷a v¾t ®−îc trong 10 th¸ng tiÕt s÷a (305 ngµy). S¶n l−îng trøng/n¨m: Sè trøng trung b×nh cña mét m¸i ®Î trong mét n¨m. Sinh tr−ëng: Sù t¨ng thªm vÒ khèi l−îng, kÝch thíc, thÓ tÝch cña tõng bé phËn hay cña toµn c¬ thÓ con vËt. Sè con cai s÷a/n¸i/n¨m (lîn): Sè lîn con cai s÷a trung b×nh do mét lîn n¸i s¶n xuÊt ®−îc trong mét n¨m. Sè con cßn sèng khi cai s÷a: Sè con sèng t¹i thêi ®iÓm cai s÷a. Sè con ®Î ra cßn sèng (lîn): Sè lîn con sau khi ®Î 24 giê cßn sèng. Sè løa ®Î/n¸i/n¨m (lîn): Sè løa ®Î trung b×nh cña mét lîn n¸i trong mét n¨m.
  7. Sæ gièng: T− liÖu vÒ huyÕt thèng, n¨ng suÊt cña c¸c vËt gièng. S÷a tiªu chuÈn: S÷a cã tû lÖ mì 4%. T¨ng träng trung b×nh trong thêi gian nu«i: Khèi l−îng t¨ng trung b×nh trong ®¬n vÞ thêi gian nu«i. ThuÇn ho¸ vËt nu«i: Qu¸ tr×nh biÕn c¸c ®éng vËt hoang d· thµnh vËt nu«i. Tiªu tèn thøc ¨n cho 1 kg t¨ng träng: Sè kg thøc ¨n chi phÝ trung b×nh cho mçi kg t¨ng träng trong thêi gian nu«i. TÝnh tr¹ng: §Æc tr−ng cña mét c¸ thÓ mµ ta cã thÓ quan s¸t hoÆc x¸c ®Þnh b»ng c¸c phÐp ®o (c©n, ®ong, ®o, ®Õm). TÝnh tr¹ng chÊt l−îng: C¸c tÝnh tr¹ng cã thÓ quan s¸t vµ m« t¶ b»ng c¸ch ph©n lo¹i. TÝnh tr¹ng chÊt l−îng th−êng chØ do mét hoÆc rÊt Ýt gen chi phèi, Ýt chÞu ¶nh h−ëng cña ®iÒu kiÖn sèng, c¸c quan s¸t lµ biÕn rêi r¹c. TÝnh tr¹ng sè l−îng: C¸c tÝnh tr¹ng cã thÓ x¸c ®Þnh gi¸ trÞ b»ng c¸c phÐp ®o (c©n, ®o, ®ong, ®Õm). TÝnh tr¹ng sè l−îng do nhiÒu gen chi phèi, chÞu ¶nh h−ëng lín bëi ®iÒu kiÖn sèng, c¸c gi¸ trÞ lµ biÕn liªn tôc. Tuæi b¾t ®Çu sö dông phèi gièng: Tuæi b¾t ®Çu phèi gièng. Tuæi ®Î løa ®Çu: Tuæi ®Î løa ®Çu tiªn. Tuæi ®Î qu¶ trøng ®Çu tiªn: Ngµy tuæi cña ®µn m¸i khi b¾t ®Çu cã 5% tæng sè m¸i ®Î trøng. Tuæi giÕt thÞt: Sè ngµy tuæi vËt nu«i ®¹t ®−îc khèi l−îng giÕt thÞt theo quy ®Þnh. Tuæi phèi gièng løa ®Çu (con c¸i): Tuæi b¾t ®Çu phèi gièng. Tû lÖ ®Î (tr©u, bß, dª, cõu, ngùa): Sè c¸i ®Î so víi tæng sè c¸i cã kh¶ n¨ng sinh s¶n. Tû lÖ ®Î 1 con/løa, ®Î sinh ®«i, ®Î sinh ba (dª, cõu): Tû lÖ phÇn tr¨m dª, cõu ®Î mét con, hai con, ba con trong mét lÇn ®Î. Tû lÖ mì s÷a: Tû lÖ mì s÷a trung b×nh trong mét kú tiÕt s÷a. Tû lÖ n¹c: Khèi lîng thÞt n¹c so víi khèi lîng thÞt xÎ. Tû lÖ protein s÷a: Tû lÖ protein trung b×nh trong mét kú tiÕt s÷a. Tû lÖ th©n thÞt (gia cÇm): Khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng, ®Çu, c¸nh, ch©n so víi khèi l−îng sèng.
  8. Tû lÖ thÞt ®ïi hoÆc thÞt ngùc: Khèi l−îng thÞt ®ïi hoÆc thÞt ngùc so víi khèi l−îng th©n thÞt. Tû lÖ thÞt mãc hµm: Khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng so víi khèi l−îng sèng. Tû lÖ thÞt tinh (tr©u, bß, dª, cõu): Khèi l−îng thÞt so víi khèi l−îng sèng. Tû lÖ thÞt xÎ (lîn): Khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng, ®Çu, ®u«i, 4 bµn ch©n so víi khèi l−îng sèng. Tû lÖ thÞt xÎ (tr©u, bß, dª, cõu): Khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, da, phñ t¹ng, ®Çu, ®u«i, 4 bµn ch©n so víi khèi l−îng sèng. Tû lÖ thô thai: Sè c¸i thô thai so víi tæng sè c¸i ®−îc phèi gièng. ¦u thÕ lai: HiÖn t−îng con lai cã søc sèng, søc chèng ®ì bÖnh tËt vµ n¨ng suÊt cao h¬n møc trung b×nh cña bè mÑ chóng. ¦u thÕ lai c¸ thÓ: −u thÕ lai do kiÓu gen cña chÝnh con vËt g©y nªn. ¦u thÕ lai cña bè: −u thÕ lai do kiÓu gen cña bè con vËt nªn. ¦u thÕ lai cña mÑ: −u thÕ lai do kiÓu gen cña mÑ con vËt g©y nªn. VAC: Tæng sè tinh trïng cã kh¶ n¨ng thô thai trong mét lÇn xuÊt tinh. VËt gièng: VËt nu«i ®ùc hoÆc c¸i dïng ®Ó sinh s¶n ra thÕ hÖ sau. VËt nu«i: C¸c ®éng vËt ®· ®−îc thuÇn ho¸ vµ ch¨n nu«i trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp.
  9. B¶o tån nguån gen ®éng vËt: C¸ch qu¶n lý cña con ng−êi ®èi víi tµi nguyªn di truyÒn ®éng vËt nh»m ®¹t ®−îc lîi Ých bÒn v÷ng lín nhÊt cho thÕ hÖ hiÖn t¹i, ®ång thêi duy tr× ®−îc tiÒm n¨ng cña tµi nguyªn ®ã ®Ó ®¸p øng ®−îc nhu cÇu vµ mong muèn cña c¸c thÕ hÖ t−¬ng lai. BLUP : Ph−¬ng ph¸p dù ®o¸n kh«ng chÖch tuyÕn tÝnh tèt nhÊt ®Ó −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng. ChØ sè chän läc: Ph−¬ng ph¸p −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng b»ng c¸ch phèi hîp gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña c¸c tÝnh tr¹ng x¸c ®Þnh ®−îc trªn b¶n th©n con vËt hoÆc trªn c¸c hä hµng th©n thuéc cña nã thµnh mét ®iÓm tæng hîp vµ c¨n cø vµo ®iÓm nµy ®Ó chän läc hoÆc lo¹i th¶i con vËt. Chän gièng vµ nh©n gièng vËt nu«i (gièng vËt nu«i): Khoa häc øng dông c¸c quy luËt di truyÒn ®Ó c¶i tiÕn di truyÒn n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng s¶n phÈm cña vËt nu«i. Chän läc c¸ thÓ: Chän gièng c¨n cø vµo gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña chÝnh b¶n th©n con vËt. Chän läc gièng vËt nu«i (chän gièng vËt nu«i): QuyÕt ®Þnh gi÷ hay kh«ng gi÷ l¹i vËt nu«i lµm vËt gièng. Chän läc hµng lo¹t: Chän gièng c¨n cø vµo c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt, chÊt l−îng s¶n phÈm mµ vËt nu«i ®¹t ®−îc trong ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt.. Chän läc kÕt hîp: Chän gièng kÕt hîp gi¸ trÞ trung b×nh cña gia ®×nh víi gi¸ trÞ chªnh lÖch gi÷a n¨ng suÊt c¸ thÓ so víi trung b×nh gia ®×nh. Chän läc theo gia ®×nh: Chän gièng c¨n cø vµo gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña c¶ gia ®×nh. Chän läc trong gia ®×nh: Chän gièng c¨n cø vµo sù chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña c¸ thÓ so víi gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh gia ®×nh. C−êng ®é chän läc: Tû sè gi÷a li sai chän läc vµ ®é lÖch tiªu chuÈn kiÓu h×nh cña tÝnh tr¹ng. Dßng cËn huyÕt: §−îc h×nh thµnh do giao phèi cËn huyÕt gi÷a c¸c vËt nu«i cã quan hÖ hä hµng víi mét con vËt tæ tiªn. Dßng vËt nu«i: Nhãm vËt nu«i trong mét gièng, cã ®Æc ®iÓm chung cña gièng ®ång thêi cã ®Æc ®iÓm riªng cña dßng. §é chÝnh x¸c (cña gi¸ trÞ gièng): HÖ sè t−¬ng quan gi÷a ph−¬ng thøc ®¸nh gi¸ hoÆc nguån th«ng tin víi gi¸ trÞ gièng cña con vËt. §é dµy mì l−ng (®o b»ng kim th¨m hoÆc m¸y siªu ©m): §é dµy mì l−ng ë vÞ trÝ x−¬ng s−ên cuèi cïng ®o b»ng kim th¨m hoÆc b»ng m¸y siªu ©m. §é sinh tr−ëng tÝch luü: Khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch cña toµn c¬ thÓ hay cña tõng bé phËn c¬ thÓ t¹i c¸c thêi ®iÓm sinh tr−ëng.
  10. §é sinh tr−ëng tuyÖt ®èi: Khèi l−îng, kÝch th−íc, thÓ tÝch cña toµn c¬ thÓ hay cña tõng bé phËn c¬ thÓ t¨ng lªn trong mét ®¬n vÞ thêi gian. §é sinh tr−ëng t−¬ng ®èi: Tû lÖ phÇn tr¨m khèi l−îng, kÝch thíc, thÓ tÝch cña c¬ thÓ hay tõng bé phËn c¬ thÓ t¨ng thªm so víi trung b×nh cña hai thêi ®iÓm sinh tr−ëng sau vµ tr- −íc. Gi¸ trÞ di truyÒn céng gép (gi¸ trÞ gièng): T¸c ®éng do tõng alen riªng rÏ ë cïng mét locut hay ë c¸c locut kh¸c nhau trªn cïng mét nhiÔm s¾c thÓ hoÆc trªn c¸c nhiÔm s¾c thÓ kh¸c nhau g©y nªn. Gi¸ trÞ kiÓu gen (gi¸ trÞ genotyp): Gi¸ trÞ do toµn bé c¸c gen mµ c¸ thÓ cã g©y nªn. Gi¸ trÞ kiÓu h×nh (gi¸ trÞ phenotyp): Gi¸ trÞ c©n ®o ®ong ®Õm ®îc cña tÝnh tr¹ng sè l−- îng. Gi¸ trÞ gièng: Gi¸ trÞ kiÓu gen (t¸c ®éng céng gép) mµ con vËt ®ãng gãp cho thÕ hÖ sau. §êi con nhËn ®−îc mét nöa gi¸ trÞ gièng cña bè vµ mét nöa gi¸ trÞ gièng cña mÑ. Giao phèi cËn huyÕt: Giao phèi gi÷a nh÷ng con vËt cã quan hÖ hä hµng. Gièng chuyªn dông: Gièng cã n¨ng suÊt cao vÒ mét lo¹i s¶n phÈm nhÊt ®Þnh. Gièng ®Þa ph−¬ng: Gièng cã nguån gèc t¹i ®Þa ph−¬ng. Gièng g©y thµnh: Gièng vËt nu«i cã n¨ng suÊt cao, ®−îc h×nh thµnh qua qu¸ tr×nh lai t¹o kÕt hîp víi chän läc, nu«i d−ìng ch¨m sãc trong nh÷ng ®iÒu kiÖn m«i tr−êng thÝch hîp. Gièng kiªm dông: Gièng cã thÓ sö dông ®Ó s¶n xuÊt nhiÒu lo¹i s¶n phÈm. Gièng nguyªn thuû: Gièng vËt nu«i míi ®−îc h×nh thµnh tõ qu¸ tr×nh thuÇn ho¸ thó hoang. Gièng nhËp: Gièng cã nguån gèc tõ vïng kh¸c hoÆc n−íc kh¸c. Gièng qu¸ ®é: Gièng vËt nu«i ®−îc h×nh thµnh qua qu¸ tr×nh chän läc, c¶i tiÕn vÒ tÇm vãc, n¨ng suÊt, thêi gian thµnh thôc vÒ tÝnh dôc vµ thÓ vãc. Gièng vËt nu«i: TËp hîp c¸c vËt nu«i cã chung mét nguån gèc, cã c¸c ®Æc ®iÓm ngo¹i h×nh, tÝnh n¨ng s¶n xuÊt, lîi Ých kinh tÕ gièng nhau vµ c¸c ®Æc ®iÓm nµy di truyÒn ®−îc cho ®êi sau. HÖ phæ (hÖ ph¶): S¬ ®å nguån gèc huyÕt thèng cña con vËt. HÖ sè di truyÒn theo nghÜa hÑp: Tû sè gi÷a ph−¬ng sai di truyÒn céng gép vµ ph¬ng sai kiÓu h×nh. HÖ sè di truyÒn theo nghÜa réng: Tû sè gi÷a ph−¬ng sai di truyÒn vµ ph−¬ng sai kiÓu h×nh. HiÖu qu¶ chän läc (®¸p øng chän läc): Chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña ®êi con sinh ra tõ nh÷ng bè mÑ ®−îc chän läc so víi gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña toµn bé thÕ hÖ bè mÑ.
  11. Ho¹t lùc tinh trïng (A): Tû lÖ tinh trïng vËn ®éng th¼ng tiÕn trong tæng sè tinh trïng quan s¸t. Kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î: Sè ngµy tõ løa ®Î tr−íc tíi løa ®Î sau. Kho¶ng c¸ch thÕ hÖ: Tuæi trung b×nh cña bè mÑ t¹i c¸c thêi ®iÓm ®êi con cña chóng ®- −îc sinh ra. Khèi lîng s¬ sinh, cai s÷a: Khèi l−îng con vËt c©n lóc s¬ sinh, lóc cai s÷a. Khèi lîng trøng: Khèi l−îng trung b×nh cña c¸c qu¶ trøng ®Î trong n¨m. KiÓm tra ®êi con: Chän gièng c¨n cø vµo c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt, chÊt l−îng s¶n phÈm mµ ®êi con cña vËt nu«i ®¹t ®−îc trong ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn. KiÓm tra kÕt hîp: Ph−¬ng ph¸p kÕt hîp gi÷a kiÓm tra n¨ng suÊt vµ kiÓm tra ®êi con. KiÓm tra n¨ng suÊt (kiÓm tra c¸ thÓ): Chän gièng c¨n cø vµo c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt, chÊt l−îng s¶n phÈm mµ vËt nu«i ®¹t ®−îc trong ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn. Lai c¶i t¹o: Lai gi÷a gièng xÊu cÇn c¶i t¹o víi mét gièng tèt, c¸c thÕ hÖ tiÕp theo ®−îc lai trë l¹i víi gièng tèt ®ã. Lai c¶i tiÕn: Lai gi÷a gièng cÇn c¶i tiÕn víi mét gièng cã −u ®iÓm næi bËt vÒ tÝnh tr¹ng cÇn c¶i tiÕn, c¸c thÕ hÖ tiÕp theo ®−îc lai trë l¹i víi chÝnh gièng cÇn c¶i tiÕn. Lai g©y thµnh: Lai gi÷a c¸c gièng víi nhau nh»m t¹o mét gièng míi cã ®Æc ®iÓm tèt cña c¸c gièng khëi ®Çu. Lai gièng: Nh©n gièng b»ng c¸ch cho c¸c ®ùc gièng vµ c¸i gièng thuéc hai quÇn thÓ (gièng hoÆc dßng) kh¸c nhau phèi gièng víi nhau. Lai kinh tÕ: Cho giao phèi gi÷a nh÷ng con ®ùc vµ con c¸i kh¸c gièng hoÆc kh¸c dßng, con lai ®−îc sö dông víi môc ®Ých th−¬ng phÈm. Lai kinh tÕ ®¬n gi¶n: Lai kinh tÕ gi÷a 2 gièng, dßng. Lai kinh tÕ phøc t¹p: Lai kinh tÕ gi÷a 3 hoÆc 4 gièng, dßng. Lai lu©n chuyÓn: Gièng nh− lai kinh tÕ, nh−ng ®ùc gièng cña c¸cgièng ®−îc thay ®æi sau mçi ®êi lai. Lai xa: Lai gi÷a 2 loµi kh¸c nhau. Li sai chän läc: Chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña c¸c bè mÑ ®−îc chän läc so víi gi¸ trÞ kiÓu h×nh trung b×nh cña toµn bé thÕ hÖ bè mÑ. Lo¹i th¶i vËt gièng: QuyÕt ®Þnh kh«ng ®Ó con vËt tiÕp tôc lµm gièng n÷a. L−îng tinh (V): L−îng tinh dÞch bµi xuÊt trong 1 lÇn xuÊt tinh. L−u gi÷ “ex situ”: B¶o tån tinh dÞch, trøng, ph«i, ADN trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Æc biÖt nh»m duy tr× nguån gen. L−u gi÷ “in situ”: Nu«i gi÷ con vËt trong ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn mµ chóng sinh sèng. L−u gi÷ nguån gen ®éng vËt: LÊy mÉu vµ b¶o qu¶n tµi nguyªn di truyÒn ®éng vËt kh«ng ®Ó con ng−êi can thiÖp g©y ra nh÷ng biÕn ®æi di truyÒn.
  12. M«i tr−êng chung (m«i trêng thêng xuyªn): M«i tr−êng t¸c ®éng mét c¸ch th−êng xuyªn tíi vËt nu«i. M«i tr−êng riªng (m«i trêng t¹m thêi): M«i tr−êng t¸c ®éng mét c¸ch kh«ng th−êng xuyªn tíi vËt nu«i. Ngo¹i h×nh: H×nh d¸ng bªn ngoµi cña con vËt. Nguån th«ng tin (dïng ®Ó −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng): Gi¸ trÞ kiÓu h×nh cña chÝnh con vËt hoÆc cña con vËt hä hµng dïng ®Ó −íc tÝnh gi¸ trÞ gièng. Nh©n gièng thuÇn chñng: Nh©n gièng b»ng c¸ch cho c¸c ®ùc gièng vµ c¸i gièng cña cïng mét gièng phèi gièng víi nhau. Nh©n gièng vËt nu«i: Cho c¸c nhãm vËt gièng ®ùc vµ c¸i phèi gièng víi nhau theo c¸c ph−¬ng thøc kh¸c nhau nh»m t¹o ra thÕ hÖ sau cã n¨ng suÊt, chÊt l−îng tèt h¬n thÕ hÖ tr- −íc. Nhãm huyÕt thèng: Nhãm vËt nu«i cã nguån gèc tõ mét con vËt tæ tiªn. Nhãm vËt nu«i ®Þa ph¬ng: Nhãm vËt nu«i cña mét gièng, ®−îc nu«i ë mét ®Þa ph−¬ng nhÊt ®Þnh. Nång ®é tinh trïng (C): Sè l−îng tinh trïng cã trong mét mi-li-lit tinh dÞch. Ph¶n giao: Cho con lai phèi gièng víi mét trong hai gièng khëi ®Çu. Sai lÖch m«i tr−êng: Sai kh¸c gi÷a gi¸ trÞ kiÓu h×nh vµ gi¸ trÞ kiÓu gen do tÊt c¶ c¸c yÕu tè kh«ng ph¶i di truyÒn g©y nªn. Sai lÖch t−¬ng t¸c: T−¬ng t¸c g©y ra bëi hai hay nhiÒu alen ë c¸c locut hoÆc c¸c nhiÔm s¾c thÓ kh¸c nhau, bëi c¸c alen víi c¸c cÆp alen trªn cïng mét locut, hoÆc bëi c¸c cÆp alen víi nhau. Sai lÖch tréi: Do t−¬ng t¸c lÉn nhau cña 2 alen trªn cïng mét locut g©y ra. S¶n l−îng s÷a trong mét chu kú tiÕt s÷a: Tæng l−îng s÷a v¾t ®−îc trong 10 th¸ng tiÕt s÷a (305 ngµy). S¶n l−îng trøng/n¨m: Sè trøng trung b×nh cña mét m¸i ®Î trong mét n¨m. Sinh tr−ëng: Sù t¨ng thªm vÒ khèi l−îng, kÝch thíc, thÓ tÝch cña tõng bé phËn hay cña toµn c¬ thÓ con vËt. Sè con cai s÷a/n¸i/n¨m (lîn): Sè lîn con cai s÷a trung b×nh do mét lîn n¸i s¶n xuÊt ®−îc trong mét n¨m. Sè con cßn sèng khi cai s÷a: Sè con sèng t¹i thêi ®iÓm cai s÷a. Sè con ®Î ra cßn sèng (lîn): Sè lîn con sau khi ®Î 24 giê cßn sèng. Sè løa ®Î/n¸i/n¨m (lîn): Sè løa ®Î trung b×nh cña mét lîn n¸i trong mét n¨m. Sæ gièng: T− liÖu vÒ huyÕt thèng, n¨ng suÊt cña c¸c vËt gièng. S÷a tiªu chuÈn: S÷a cã tû lÖ mì 4%.
  13. T¨ng träng trung b×nh trong thêi gian nu«i: Khèi l−îng t¨ng trung b×nh trong ®¬n vÞ thêi gian nu«i. ThuÇn ho¸ vËt nu«i: Qu¸ tr×nh biÕn c¸c ®éng vËt hoang d· thµnh vËt nu«i. Tiªu tèn thøc ¨n cho 1 kg t¨ng träng: Sè kg thøc ¨n chi phÝ trung b×nh cho mçi kg t¨ng träng trong thêi gian nu«i. TÝnh tr¹ng: §Æc tr−ng cña mét c¸ thÓ mµ ta cã thÓ quan s¸t hoÆc x¸c ®Þnh b»ng c¸c phÐp ®o (c©n, ®ong, ®o, ®Õm). TÝnh tr¹ng chÊt l−îng: C¸c tÝnh tr¹ng cã thÓ quan s¸t vµ m« t¶ b»ng c¸ch ph©n lo¹i. TÝnh tr¹ng chÊt l−îng th−êng chØ do mét hoÆc rÊt Ýt gen chi phèi, Ýt chÞu ¶nh hëng cña ®iÒu kiÖn sèng, c¸c quan s¸t lµ biÕn rêi r¹c. TÝnh tr¹ng sè l−îng: C¸c tÝnh tr¹ng cã thÓ x¸c ®Þnh gi¸ trÞ b»ng c¸c phÐp ®o (c©n, ®o, ®ong, ®Õm). TÝnh tr¹ng sè l−îng do nhiÒu gen chi phèi, chÞu ¶nh h−ëng lín bëi ®iÒu kiÖn sèng, c¸c gi¸ trÞ lµ biÕn liªn tôc. Tuæi ®Î løa ®Çu: Tuæi ®Î løa ®Çu tiªn. Tuæi ®Î qu¶ trøng ®Çu tiªn: Ngµy tuæi cña ®µn m¸i khi b¾t ®Çu cã 5% tæng sè m¸i ®Î trøng. Tuæi b¾t ®Çu sö dông phèi gièng: Tuæi b¾t ®Çu phèi gièng. Tuæi giÕt thÞt: Sè ngµy tuæi vËt nu«i ®¹t ®−îc khèi l−îng giÕt thÞt theo quy ®Þnh. Tuæi phèi gièng løa ®Çu (con c¸i): Tuæi b¾t ®Çu phèi gièng. Tû lÖ ®Î (tr©u, bß, dª, cõu, ngùa): Sè c¸i ®Î so víi tæng sè c¸i cã kh¶ n¨ng sinh s¶n. Tû lÖ ®Î 1 con/løa, ®Î sinh ®«i, ®Î sinh ba (dª, cõu): Tû lÖ phÇn tr¨m dª, cõu ®Î mét con, hai con, ba con trong mét lÇn ®Î. Tû lÖ mì s÷a: Tû lÖ mì s÷a trung b×nh trong mét kú tiÕt s÷a. Tû lÖ n¹c: Khèi lîng thÞt n¹c so víi khèi lîng thÞt xÎ. Tû lÖ protein s÷a: Tû lÖ protein trung b×nh trong mét kú tiÕt s÷a. Tû lÖ th©n thÞt (gia cÇm): Khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng, ®Çu, c¸nh, ch©n so víi khèi lîng sèng. Tû lÖ thÞt ®ïi hoÆc thÞt ngùc: Khèi l−îng thÞt ®ïi hoÆc thÞt ngùc so víi khèi l−îng th©n thÞt. Tû lÖ thÞt mãc hµm: Khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng so víi khèi l−îng sèng. Tû lÖ thÞt tinh (tr©u, bß, dª, cõu): Khèi lîng thÞt so víi khèi l−îng sèng. Tû lÖ thÞt xÎ (lîn): Khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, l«ng, phñ t¹ng, ®Çu, ®u«i, 4 bµn ch©n so víi khèi l−îng sèng. Tû lÖ thÞt xÎ (tr©u, bß, dª, cõu): Khèi l−îng con vËt sau khi ®· lo¹i bá m¸u, da, phñ t¹ng, ®Çu, ®u«i, 4 bµn ch©n so víi khèi l−îng sèng.
  14. Tû lÖ thô thai: Sè c¸i thô thai so víi tæng sè c¸i ®−îc phèi gièng. ¦u thÕ lai: HiÖn t−îng con lai cã søc sèng, søc chèng ®ì bÖnh tËt vµ n¨ng suÊt cao h¬n møc trung b×nh cña bè mÑ chóng. ¦u thÕ lai c¸ thÓ: −u thÕ lai do kiÓu gen cña chÝnh con vËt g©y nªn. ¦u thÕ lai cña bè: −u thÕ lai do kiÓu gen cña bè con vËt nªn. ¦u thÕ lai cña mÑ: −u thÕ lai do kiÓu gen cña mÑ con vËt g©y nªn. VAC: Tæng sè tinh trïng cã kh¶ n¨ng thô thai trong mét lÇn xuÊt tinh. VËt gièng: VËt nu«i ®ùc hoÆc c¸i dïng ®Ó sinh s¶n ra thÕ hÖ sau. VËt nu«i: C¸c ®éng vËt ®· ®îc thuÇn ho¸ vµ ch¨n nu«i trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp.
  15. Tμi liÖu tham kh¶o chÝnh 1. §Æng Vò B×nh: Gi¸o tr×nh chän läc vµ nh©n gièng vËt nu«i. NXB N«ng nghiÖp, 2000. 2. §Æng Vò B×nh: Di truyÒn sè l−îng vµ chän gièng vËt nu«i. NXB N«ng nghiÖp, 2002. 3. Ph¹m Thµnh Hæ : Di truyÒn häc. NXB Gi¸o dôc. 2000 4. NguyÔn H¶i Qu©n, §Æng Vò B×nh, §inh V¨n ChØnh, Ng« ThÞ §oan Trinh: Chän läc vµ nh©n gièng gia sóc. Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp I, 1995 5. NguyÔn V¨n ThiÖn: Di truyÒn sè l−îng øng dông trong ch¨n nu«i. NXB N«ng nghiÖp, 1995. 6. Bourdon R.M.: Understanding Animal Breeding. 2nd edition. Prentice Hall. 2000 7. Falconer D.S.: Introduction to Quantitative Genetics. Longman. 1981. 8. Harrington R.B.: Animal Breeding - An Introduction. Intestate Publisher. 1995 9. Lynch M, Walsh B.: Genetics and Analysis of Quantitative Traits. Sinauer asociates. 1997 10. Leroy P., Detilleux J., Farnir F.: AmÐlioration gÐnÐtique des productions animales. Tome I &II. Les Edition. 2001. 11. Mrod R.A. Linear Models for the Prediction of Animal Breeding Values. Cab International. 1998 12. Walter B.: Manual of Quantitative Genetics. Washington University. 1984. 142

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản