intTypePromotion=3

Giáo trình Hình thái - Giải phẫu học thực vật: Phần 2 - Ngô Thị Cúc

Chia sẻ: Minh Vũ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:78

0
112
lượt xem
45
download

Giáo trình Hình thái - Giải phẫu học thực vật: Phần 2 - Ngô Thị Cúc

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nối tiếp nội dung của phần 1 cuốn giáo trình "Hình thái - Giải phẫu học thực vật", phần 2 giới thiệu tới người đọc các nội dung của chương 4 - Sự sinh sản và cơ quan sinh sản của thực vật bao gồm: Các khái niệm chung, các hình thức sinh sản của thực vật, sự xen kẽ thế hệ và xen kẽ hình thái. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Hình thái - Giải phẫu học thực vật: Phần 2 - Ngô Thị Cúc

  1. Chircfng IV S li SINH SAN VA CO QUAN SINH SAN cClA THUC VAT ■ ■ A. KHAI NIEM CHUNG Sinh san la mot hien tirpng, mot thuoc tmh khong the thi£u duoc 6 bdt ky sinh vat nao de duy tri va phat trien noi giong. Trong ddi sdng cua minh, moi sinh vat khdng ngfing sinh trudng tdi mot luc nao dd co kha nang sinh ra nhfing ca the mdi giong vdi minh. Dd la su sinh san. Co sd cua qua trinh sinh san la kha nang phan chia va phan hoa te bao. Sinh vat rat da dang, do dd su sinh san cua chung cung rat da dang gom nhieu hinh thirc khac nhau. 0 thuc vat cd 3 hinh thurc sinh san chfnh la: sinh san sinh dudng, sinh san vo tfnh va sinh san hfiu tfnh. Trong mdi hinh thfic dy lai cd nhieu kieu khac nhau. B. CAC HINH TH0C SINH SAN CClA THUC ■ VAT ■ I. SINH SAN SINH DlTClNG La qua trinh sinh san ma co the mdi dupe tao thanh true tiep tir cac co quan sinh dudng cua co the me hoac tir mdt phdn co the me. Co sd cua qua trinh nay la kha nang tai sinh cua thuc vat, tuc la kha nang khdi phuc lai nhfing phan co the bi mdt. Kieu sinh san nay gap d ca thuc vat bac thdp va thuc vat bde cao. Phan biet hai kieu sinh san sinh dudng: tu nhien va nhan tao. 140
  2. 1. Sinh san sinh duong tir nhien La qua trinh sinh san diin ra trong tu nhien khdng co su can thiep cua con ngudi. Kieu sinh san nay rat ph6 bien d thuc vat bac thap nhu tao, n&Yn... Ddi vdi cac co the don bao (vf du: tao luc don bao (Chlamydomonas, tao cat Pinnularia...) thi sinh san sinh dudng bang cach tir 1 16 bao ban dau phan chia thanh 2 roi thanh 4, thanh 8, 16... te bao mdi, va ddy la hinh thuc tang sd lupng te baomot cach nhanh chong nha't. Dd chmh la kieu phan bao khdng cd to. 6 na'm men (Saccharomyces) sinh san sinh dudng bang nay choi: ttir mot te bao me phan chia thanh cac te bao con khdng rdi nhau ma dfnh lien vdi te bao me. Va cac choi con sau nay cii tiep tuc moc ra nhu the mai (h. 66). Doi vdi cac tao da bao thi su sinh san sinh dudng thuc hiSn bang cach cat ddi soi tao hoac mdt doan co the, goi la sinh san sinh dudng . >' , , , 7 , i Hinh 66. S u nay chdi bang khue soi hay khuc tan, vi du o tao xoan cQa n-m men (Spirogyra), tao dao dong (Oscillatoria). 6 thuc vat cd hoa, sinh san sinh dudng rat da dang. Trong nhieu trudng hop, hinh thuc sinh san nay lai ddng vai trd quan trong doi vdi vide duy tri va phat triln ndi giong trong khi sinh san bang hat bi lu md di. Do la trudng hop cua cay beo ta'm 0Lemnamimor): tur cay me moc ra cay con sau do tach rdi khoi cay me, qua trinh nay xay ra nhanh va manh. Nhtfng ca the mdi dupe sinh ra tur cac co quan sinh dudng cua cay nhu: ri, than, than ri, la (h. 67). - Tif ri: ri mdt sd' cay co kha nang moc ra nhung choi con dam len khoi mat dat, tir choi dd lai moc ra ri va tiep tuc phat trien thanh cay mdi. Ket qua tao thanh mot bui cay moc len tir ri. Vf du d cay ngay (Rubus - ho Hoa hong) hay cay co phen (Protium serratum - ho Tram). Cu khoai lang d l lau ngay thi tir nhieu chd tren cu moc ra nhtfng choi con mang la (tuy nhien hien tuong nay cung chua giai thfch dupe can nguyen rd rang. - Ti( la: ft gap hon, nhu la cay thuoc bong (Bryophyllum calicinum) rung xud'ng dat se moc ra nhung cay mdi d ke cac chd lom cua mep la. 141
  3. Than bo rau ma Than r l cu gi/ng Cu khoai lang La bong Hinh 67. Mot so hinh thurc sinh san sinh dirdng Mot so cay khac nhu thu hai ducmg (Begonia), cay lidn dai (Cotyledon glauca), cay trucmg sinh (Kalanchoe) cung sinh san bang nhung choi moc ra tir la. - T if nhifng doan than hay dang bien doi cua than: gap pho bi£n trong thien nhien. Vf du tir mot khuc than cua cay xuong rong ba (Opuntia monacatha) hay cay quynh (ma ta van nham la la vi trong gidng nhu la) khi rung xuong co the nay choi, sinh ra rl phu va moc thanh cly moi. O nhung cay co than ri nhu co tranh, cu gau va nhieu loai co khac thi hinh thuc sinh san sinh duong bang than rl rat phat triln va thucmg la co hai, boi chung sinh san nhanh va kho trir, chung canh tranh thurc an vdi cay trong. Tir cac dang bien doi khac cua than nhu cu (6 cu khoai tay), gio (hanh, toi), than bo (rau ma) cung deu co kha nang moc choi va phat trien thanh cay mdi. Trong su sinh san sinh duong, nhirng dac tfnh cua cay me deu duoc truyen lai cho cay con. Trong khi ao, con cai sinh ra tir hat khong phai luon luon lap lai nhirng tfnh chat cua cac dang cha me ma thucmg co su bien doi. Nhieu dac tfnh co gia tri cua loai co th i bi mat di trong qua trinh sinh san bang hat. Vi le do ma hien nay trong nong nghiep, nhat la trong 142
  4. nghi trong cay an qua va trong hoa, sinh san sinh duong dupe ap dung rdng rai. Con ngudi loi dung nhung kha nang cua sinh san sinh dudng de tao cay mdi nhanh chong va giu dupe ph^m chat cua cay me. Do la cac hinh thirc sinh san sinh dudng nhan tao. 2. Sinh san sinh dudng nhan tao La hinh thuc sinh san do con ngudi thuc hien tren cac bo phan co quan sinh dudng va dua vao kha nang tai sinh cua cay. Co nhieu cach sinh san sinh dudng nhan tao nhu: - Giam canh: Tach mot canh ra khoi co the me roi cam xuong dat cho ri phat trien moc thanh cay mdi (mfa, san, khoai lang, dau tam, dam but.... ). Can nguyen cua sir sinh ri la: tai chd cat hinh thanh mot loai kich thfch td sinh ri. Trong thirc te, ngudi ta thudng nhung canh giam vao nirdc phan trudc khi dem cam vao dat, nhu the ri se moc ra nhanh vi trong nude phan co cac loai kfch thfch td sinh trudng. Ngudi ta cung dung cac loai hoa chat (nhu p-indol axetic, naphtalen, axit propionic, indol buteric) boi vao chd cat de no co kha nang sinh ri nhanh. - Chiet canh: Tao dieu kien cho cay con ra ri tren canh me roi mdi tach khoi cay me. Cach nay dupe ap dung vdi cac cay an qua, cay canh hieu qua nhanh (cam, chanh, hoa hong). Co 2 each chiet: hoac la uon cong mot canh xuong dat roi lap dat len, sau mot thdi gian ch6 bi vui xu6'ng dat se moc ra ri; hoac la bo dat xung quanh mot canh de cho ra ri. Sau do mdi tach khoi cay me va dem trong. - Ghep canh: La'y mot canh cay hay chi mot choi cua cay nay dem ghep len goc cay khac cung chi hoac cung loai de cho canh do van tiep tuc sdng. Canh hoac choi dem ghep goi la canh ghep, cay dupe ghep goi la goc ghep. Lam nhu vay se loi dung dupe dac diem tot cua goc de truyen sang cho canh ghep dong thdi phat trien dupe nhtfng uu diem cua canh ghep. Co nhieu phuong phap ghep: Ghep ap, nem, ghep mat, ghep tiep canh, ghep ndi. Gan day ngudi ta con sir dung phuong phap nuoi cay mo de nhan giong cay mot cach nhanh chong. 143
  5. n. SINH SAN VO TINH Su sinh san vo tmh cua cay thuc hien dupe nhd mot te bao rieng biet goi la bao tilt. Bao tur dupe hinh thanh trong tui bao tic. Trudng hop co the la don bao, vf du 1 nhu d tao luc don bao, thi khi sinh san vo tinh, toan bd co the trcr thanh mot cai tui bao tur. Cung co trudng hop bao tir khdng nam trong tui ma dfnh tren mot cudng ngan, goi la dinh bao Hinh 68. Sinh san vo tinh t i l : nam choi (Penicllium), 6 nam choi va nam cuc na'm cue (Aspegirrus) 1 - 2 . Cac dinh bao tfr 3. Bao tur (h. 68). Cac bao tir cd the bat d6ng (khong cd roi) va nhd gio va nude phat tan hoac di ddng dupe nhd cd roi (dong bao tur), sd lupng roi cd thi lk 2 - 4 roi dai bang nhau hoac khong bang nhau. Cau tao: Bao tir cd ca'u tao gidng nhu te bao binh thudng: cd mang day, noi chat phan hoa thanh nhan, ty the, lap the, chat du trii... Nhung b day so lupng nhiim sac the chi bang mot nira so lupng nhiim sac thi trong te bao sinh dudng (bdi vi trudc luc hinh thanh bao tu da cd su phan chia giam nhiim). Bao tur dupe phong thfch ra ngoai, sau mot thdi gian nay mam thanh mot co the gidng bd me. Hinh thirc sinh san nay pho bien d Tao va Thuc vat bac cao nhu r6u, duong xi... Nhung can chu y rang: d cac loai Quyet (nhu Duong xi) bao tir khi nay mam khdng cho ra true tiep cay duong xi con, ma cho ra m6t dang cau tao giong nhu tan cua tao, goi la nguyen tan. Cay duong xi con dupe hinh thanh sau mot qua trinh sinh san tiep theo la qua trinh sinh san hQu tfnh (se nghien cuu d phan sau). 144
  6. Bao tu dupe hinh thanh theo nhieu kieu khac nhau, thong thudng chung dupe hinh thanh timg 4 cai tur 1 te bao me. Nhung bao tu ay goi la titphan bao tit. Dac diem cua sinh san vo tinh: - Hieu suat sinh san cao, tur mot cay cho ra hang ngan, hang van bao tu. - Con cai sinh ra rat giong nhau va hau nhu deu lap lai nhung tmh chdt cua co the me. u ca 2 trudng hop, sinh san sinh duong va sinh san vo tmh, cac the he con cai dupe tao thanh chi do 1 co the tham gia. Do do the he con cai rat don dieu, ft thay doi. Chfnh vi vay ma co ngudi gop 2 hinh thur sinh san nay thanh mot kieu chung va goi la sinh san vo tfnh vdri nghla 0 day khong phan biet cac yeu to due, cai tham gia trong qua trinh sinh san. Sinh san vo tfnh chi khac vdi sinh san sinh dudng d chd hinh thanh co quan sinh san chuyen hoa (bao tu). III. SINH SAN HUtJ TINH Kieu sinh san nay khac vdi kieu sinh san vo tfnh vi co ban va co y nghla sinh hoc quan trong ddi vdi sir tien hoa cua loai. Sinh san huu tfnh la sir ket hop giua hai te bao sinh san co tfnh due va tfnh cai khac nhau goi la cac giao tit, de hinh thanh hap tit roi phat triln thanh co the mdi. Giao tu cung dupe hinh thanh tur nhirng tui rieng biet goi la tui giao tic, co tui dire, tui cai. Cac tui giao tur nay co the nam tren hai co th i khac nhau, hay doi khi thuoc ve mot co the (tao). Cac giao tir co sd lupng nhiim sac the la (In), nghla la trudc khi hinh thanh, te bao me cua chung co su phan chia giam nhiim. Va nhu vay hop tir co sd lufpng thi nhiim sac gap doi giao tur (2n). Phan bao giam nhiim la hien tuong khong the thieu dupe trong qua trinh sinh san huu tfnh. Bdi neu khdng co sir giam nhiim thi cac te bao cua co the mdi dupe hinh thanh tu hop tir se co 2n, 4n, 8n... sd the nhiim sac sau m6i the he sinh san se tang ga'p doi, lam cho the tfch cua nhan tang len mai, te bao se ldn va thi tfch tang vo ciing tan. Dieu do hoan toan khong the co dupe. Trong sinh san huu tfnh, ngudi ta phan biet ba trudng hop khac nhau: dang giao, di giao, noan giao. 145
  7. 1. Sinh san hum tfnh dang giao (dang: bang hoac giong; giao: la su ket hop) Ca hai giao tir dire va cai d6u giong nhau ve kfch thudc, hinh dang va cung co kha nang di dong bang roi. Day la hinh thuc sinh san huu tfnh don gian va thap nhat, thucmg gap 6 Tao. 2. Sinh san huru tinh di giao (khac nhau) Hai giao tu phan biet nhau ve kfch thudc va kha nang di dong. Giao tir due co kfch thuoc nho, di dong nhanh, giao tir cai co kfch thudc lom hon va di dong cham. Hinh thur nay cung chi gap 6 thuc vat bac th
  8. hop tir, md dau cho mot the he mdi. Co sd di truyen cua hop tir nhat dinh phong phu hon so vdi mdi giao tir rieng biet hay cua mdi bao tir. Vi vay the he con cai sinh ra trong sinh san huu tinh se da dang hon, d6 thich nghi hon, cd sure sdng cao hon. Tinh bien di ca the cua no bieu hien rd rang hon, cho nen no d6 ton tai trong nhung dieu kien khac nhau, dam bao sir thdng loi trong chon loe trong tu nhien. Khu phan bd cua loai cd the dupe md rong va xuat hien them nhirng thur (varitas) mdi. Tat ca nhung dieu dd se dam bao cho su tien bo sinh hoc cua loai. Tom lai, y nghla chu yeu cua sinh san huu tinh la “cai thien” chat lupng, nang cao kha nang sdng cua loai. Dd la dieu khac can ban vdi su sinh san vo tmh. C. SU XEN KE THE HE VA XEN KE HINH THAI Trong vdng ddi cua mot cay thudng trai qua hai loai hinh thai khac nhau, ldn lupt k6' tiep nhau, trong dd qua trinh vd tmh va qua trinh huu tmh ndi tiep nhau. Dd la su xen ke the he giua hai loai hinh thai. - Mot loai hinh thai chi mang co quan sinh san vd tinh (bao tu) nen goi la the bao tu (sporophyte - tur tieng Hi Lap: sporus: bao tur; phyton: thuc vat). The bao tir bdt ddu tir hop tir (la ket qua cua sir thu tinh, nen cd 2n the nhiim sac) va ket thuc vao luc hinh thanh bao tir (cd su giam nhi6m). Trong suot giai doan nay, cac te bao deu cd 2n nhiim sde the, vi deu phat trien tir hop tir. Do dd, goi giai doan nay la giai doan (hay the he) ludng boi. - Mot loai hinh thai chi mang eo quan sinh san huu tinh (giao tir) goi la the giao tu (gametophyte, tir tieng Hi Lap: gametes co nghla la su ket hop). The giao tir bdt dau tir sir nay mam cua cac bao tir cho den khi cac giao tur bdt dau thu tinh de’ tao thanh hop tir. Trong giai doan nay tat ca cac te bao deu mang (n) the nhiim sdc. Do dd giai doan nay la giai doan (hay the he) dan boi. Hai giai doan tren deu cd hai loai hinh thai khac nhau, diln ra xen ke ke tiep nhau trong chu trinh sdng cua mot cay. Tuy theo y nghla muon nhan manh mat nay hay mat khac ma ta ndi "xen ke the he" hay " xen ke (giao the) hinh thai", nhung noi dung vdn chi la mot. 147
  9. Sir xen ke the' he tom tat trong sd do sau Bao tii (n) Dang hidng boi (2n) D ang ddn boi (n) Giao tut due (n) Hdp tU (2n) I Giao tut cai (n) Trong gidi thuc vat, khong phai tat ca moi co the truong thanh deu 6 giai doan luong boi. Do do, giao the hinh thai bieu hien 6 nhieu dang khac nhau trong cac nhom thuc vat tir thap den cao. Cac dang do la: giao the hinh thai dang hinh vdi the giao tir chiem uu the va giao the hinh thai dj hinh vdi the bao tir chiem uu the. Trong qua trinh tien hoa, ngudi ta thay rat ro xu hudng phat trien la the bao tu ngay cang chiem uu the trong chu trinh song, eon the giao tu nguoc lai ngay cang giam di. Sau day la mot so vf du dien hinh ve su sinh san va xen ke the he d mot vai nhom thuc vat chmh co cac kieu giao the hinh thai khac nhau. I. S irXEN KE HAY GIAO THIi HINH THAl DANG HINH 01 TAO MANG (DICTYOTA) Tao mang (Dictyota) thuoc nganh Tao nau (Phaeophyta), co the la mot tan hinh spi dep phan nhanh sdng d bien. Bd bien nude ta cd vai loai. Tan dinh dudng cua tao mang thuoc the he ludng boi (the bao tic), tren dd co nhung tui bao tu chira cac bao tu don boi. Cac bao tir nay nay mam cho ra tan dire, tan cai. Nhung tan nay thuoc the he don boi (the giao tit), tren do mang cac co quan sinh san huu tfnh. Tui tinh va tui noan nam tren mat tan due va tan cai deu co dang mot khom tui nhidu o. M6i o cua khom tui noan chua 1 noan cau, tui tinh chira nhieu tinh trung. Tinh trung nhd roi boi trong nude den thu tinh vdi noan cau tao thanh hop tir. Tir hop tir phat trien thanh tan dinh dudng nhu luc ban dau. 148
  10. Tom tat chu trinh sinh san cua tao mang nhtf sau Tan ($ (n) Tui bao t u -----h B&o tik (n) I i Tan O (n) * Tan dinh du5ng (2n) Noan cau —-------- Tui noan —— ---------- Hcfp tut (2n) < T 1 Tinh trung —-------- Tui tinh -•-------- Trong chu trinh tren, ta nhan thay: hinh thai va cau tao cua the bao tir va the giao tir giong nhau, chung co tam phat trien nhu nhau, khong co giai doan nao chiem uu the, chi khac la mot ben mang (2n), con mot ben mang (n) the nhiim sac. Nhu vay o tao mang co su xen ke the he, nhung xen ke hinh thdi ddng hinh. O nhung tao tien bo hon, vf du tao la dep (Laminaria) cung thuoc nganh Tao nau, co su xen ke hinh thai di hinh ma uru the thuoc the he luong boi nhu 6 nhieu thuc vat bac cao. Tien len cac thuc vat bac cao thi sir xen ke the he cang pho bien hon va xu hudng phat trien chung la the bao tir ngay cang chiem uu the, trir d nhom Reu ma ta se xet cu the sau day. n. GIAO TH £ HINH THAI DI HINH 1. Su sinh san va giao the hinh thai d Reu Reu la nhom thuc vat bac cao dau tien ma trong chu trinh song co su xen ke the he vdri the giao tir chiem uu the hon the bao tir, khac han vdi cac thuc vat bac cao khac. Vi vay, chung lam thanh mot nganh phat trien theo mot hudng rieng. De nghien ciru chu trinh sinh san va phat tri6n cung nhu sir xen ke the he cua nganh Reu ta xet mot dai dien dien hinh la cay reu tudng (Funaria hygrometrica). a) The giao tie. C a y reu thuoc the he don boi (the giao tir). Than c a y la mot true ngan khong phan nhanh. tren do mang nhieu la xep xoan. La 149
  11. co mot dudng gan 6 giua. Phia PhyscomUrella dudi than co r6 gia da bao. Ve showing basal rhizoidj cau tao than con don gian: chua co mach din, mo din gom cac te bao sdng nam d giua than va chi phfin biet vdi cac te bao mo mem xung quanh la te bao hoi dai. Ngoai ra md co cung bit dau phan hoa nhung vin con yeu (h. 69). Co quan sinh san huu tfnh la tui tinh va tui noan nam d ngon cay reu va xen ke vdi cac soi ben. Cac co quan nay nam rieng biet tren cac cay reu khac nhau: reu la Hinh 69. Cay reu tudng loai khac goc (h. 70). Tui tinh hinh bau due, thuon dai, cau tao da bao. Ben trong tui tinh co nhung te bao sinh tinh trung. M6i te bao cho ra hai tinh trung hinh spi cong, cd hai roi. Hinh 70. Tui giao tur cua cay reu ti/dng. 1. Tui tinh; 2. Tui noan 150
  12. Tui noan co hinh chai, gom phin co phia tren thu hep va phan bung. Trong phdn bung, co 1 te bao ldn, sau te bao nay phan chia cho ra mot noan clu va mot te bao ranh bung. Te bao ranh bung nam tren noan cau va che km loi vao khoang bung. Trong phan co cung co cac te bao ranh c6. Khi noan cdu chm, cac te bao ranh noi tren se dung giai thanh mot chat nude nhdy lam thanh con dudng d6 dang cho tinh trung boi vao thu tinh vdi noan c5u. Su thu tinh cua reu nhd nude. Tinh trung khi vao tdi tui noan, nhd cha't nude nhay d ranh se d6 dang di vao phdn bung tui noan. O day, no ket hop vdi noan cau, tao thanh hop tir luong boi, md dau cho the he bao tir. b) The bao tit. Sau luc thu tinh hop tir se phat trien thanh phoi. Phoi la mot ca'u tao mdi xuat hien d Thuc vat bac cao (eo the coi phoi la giai doan nghi, giai doan tiem tang de chu^n bi phai trien thanh co the mdi). Nhirng d reu, phoi khong phat trien thanh co the mdi ma phan hoa thanh the mang tui nam d ngon cay reu cai cu. The mang tui gom ba phan: phdn chan dam sau vao ngon cay reu de hut chat dinh dudng, phdn cudng dai, manh va mot tui bao tir d dau cudng. Luc ddu, cudng cua the mang tui con ngan, ve sau se dai dan day vd bung tui noan va dua tui bao tir ra ngoai. Vach cua tui noan khi bj xe rach van dfnh vao dau tui bao tir thanh mot cai mu chup d ben ngoai. Chu trinh phat trien cua cay reu tudng 151
  13. Trong tui bao tur co nhirng te bao khoi nguyen. Te bao khdi nguyfen se phan chia hai Mn vdi Mn cMu co giam nhiim , cho ra nhung bao tiir dc® boi. Khi tui bao tu chin, se md bang m6t vong nut ngang 6 tr6n, lam thanh 1 cai nap roi ra (nap nay o duori mu noi tren). Cac bao tir phat tan ra ngoai gap dieu kien thuan loi nay mam thanh soi da bao phan nhanh goi la soi so cap, co ri gia, co lap luc (tu duong dupe). Tren spi so ca'p co mdt so choi, sau phat trien thanh cay reu m6i (h. 71). Peristome ColumneBa Antheridium Sperm (n) Spores to) Sporophyte capsule Male garnet ophyte (n) Meiosis! Capsule ^ Archegonium j Sporophyte Q n ) on female ' gametophyte \ \ |— Leave* Female K / S j —2yg°te gametophyte (n) (jr— -RJiiioids m (2n) * 1 w Hinh 71. Chu trinh sinh san cua cay reu tudng 1. Cay reu mang the bao tCf; 2. Tui bao tif; 3. Cay reu non; 4. Tui tinh; 5. Tui noan; 6. Tui noan mang hop tur 152
  14. Nhan xet: - The giao tir la cay reu trudng thanh, eo ddi sdng doc lap va keo dai. Mae du cau tao con tho so, nhung so vdi the bao tu no van phan hoa phirc tap hon. - The bao tu (tire the mang tui) cd phan cudng tuong duong vdi phan than cua cac Thuc vat bac cao, vi no cung phat trien tir phoi. The mang tui cung phan hoa thanh mo dan, mo dong hoa, mo bi, tuy con d mure do tho so va chua dam bao cung cap thirc an cho minh mot each day du, no van phai la'y thurc an thong qua phdn chan. Ndi each khac, d day the bao tu song nhd tren the giao tu. - Nhu vay, trong chu trinh sdng cua reu cd su xen ke hinh thai rd ret va the giao tu chiem uu the hon so vdi the bao tu (ta vie't tat kf hieu: TGT > TBT). - Su thu tinh d day can co nude mdi thuc hien dupe (tinh trung co roi). Cac co quan sinh san tui tinh va tui noan cd cau tao da bao, phirc tap hon cac tui don bao d Tao. - Trong chu trinh sinh san xuat hien phoi. Day la diem khac biet quan trong giua Thuc vat bac cao va Thuc vat bac tha'p. 2. Sir sinh san va giao the hinh thai d Quyet Quyet la ten goi chung de chi nhom Thuc vat bac cao cd mure do phat trien tie'n hoa hon Reu va cung sinh san bang bao tu nhu Reu. So vdi R6u, chu trinh sinh san cua Quyet cd nhung net khac biet co ban. Nhom Quyet bao gom mot sd nganh khac nhau, trong dd cd ca nhung dai dien da ch£t va nhung dai dien hien dang con sdng. Ta nghien cun hai dai dien co ban cua nhom Quyet. 2.1. Cay duong x i thudng (Cyclosorus parasiticus) Cay duong xi thudng, dai dien cho nhom Duong xi can (cd cac bao tu gidng nhau). Cay duong xi thudng moc rat pho bien d nude ta (h. 72). a) The bao tir. La cay trudng thanh. Cay co than r6 nam ngang, cd long bao phu. La kep long chim, la non cuon d dau, cd r6 that (khac vdi reu). Ve cau tao ben trong, than da cd tru dan kieu phan tan (da tru) do 153
  15. cac vet la phan nhanh vao. Cac loai mo khac nhau nhir mo co va md bi phat trien manh. Bieu bi o la co 16 khf va tang cutin, dac tnmg cho thuc vat 6 can. Mat dudi la co nhung tui bao tu nho (nhu hat bui), tap hop thanh 6 tui hinh tron, (6 mot so loai, vf du: loai duong xi due Dryopteris filix - mas, ben ngoai o tui co vay che day, goi la ao). Tui bao tir hinh trai xoan co mot cuong ngan dfnh vao gan la. Vach cua tui bao tir co mot so te bao xep thanh vong tron, phan hoa khac cac te bao con lai, thucmg tham them chat lignin o thanh trong va thanh ben, lam thanh bo phan mo cua tui bao tir. Vong te bao do goi la vdng ca. Khi tui bao tir chin va kho di (co mau nau sam) vong co bat ra lam vach tui bao tir bi xe rach va cac bao tir dupe phong thfch ra ngoai. Bao tir cung dupe hinh thanh trong tui tir cac te bao khoi nguyen sau qua trinh phan chia giam nhiim). Hinh 72. Cay dtfdng xi thudng Hinh 73. Tui bao tur va sir phat trien cua cay difdng xi thudng 1. Phien la chet mang cac o tui bao tif; 2. Tui bao tifvdi vong cd; 3. Bao tLf; 4. Nguyen tan phat trien tir bao tif (TGT); 5. Cay difdng xi con moc tir nguyen tan 154
  16. b) The giao tir. Bao tur mo dau cho giai doan the giao tu. Bao tu khi dupe phat tan ra ngoai gap dat im nay mam thanh nguyen tan luong tfnh (n). Do la mot ban dep, mong, mau luc, hinh tim, kfch thudc 2 - 5mm, mat dudi co ri gia. O mat ducfi nguyen tan co tui tinh va tui noan (h.73). Tui tinh o phfa sau, thucmg lan trong chum ri gia, hinh cau, trong ;htfa nhung te bao sinh tinh trung. Tinh trung co hinh xoan, phfa dau mang 1 chum roi. E^g 7 ' .• • ®' * • * $< 11 Leaf o f youn g sporophyte Sorus (cluster o f sporangia) ,G am etophyte Hinh 74. Chu trinh sinh san cua cay dUdng xi thudng 1. Tui bao tCf v6i vong cc»; 2. Bao tur; 3. Nguyen tan; 4. Tui noan; 5. Tui tinh; 6. Tui tinh tri/dng thanh; 7. Tui noan tri/cfng thanh; 8. Giai doan dau tien cua stf phat trien the bao tif; 10. The bao tCf trudng thanh; 11 Phien la chet mang cac o tui bao tCr 155
  17. Tui noan 0 phfa trudc, nam d gan mep nguyen tan, co hinh chai ngJn co. Phdn bung nam trong nguyen tan, chira 1 noan cau, phin co th6 ra ngoai va trong phan eo cung co cac te bao ranh, sau hoa nhay. Giong nhu reu, su thu tinh cung can nude. Tinh trung boi d£n thu tinh vdi noan cau thanh hop tu, md dau cho the he luong boi. Hop tir phai trien thanh phoi, luc dau con sdng nhd tren nguyen tan (TGT) mot thdi gian ngan, nhung sau do se phat trien thanh cay doc lap, eon nguyen tai thi heo di (h. 74). Tom tat chu trinh song cua cay Dudng xi O tui Tui bao tu Bao tu Nguyen tan lUdng ti'nh (n) Cay diMng xi (2n) Tui tinh Tui noan Tinh trung Noan cau Phoi Hdp tut Trong do: TBT > TGT Nhan xet: - Nhu vay, d Duong xi, the bao tu chiem uu the ro ret so vdi the giao tu: the bao tu rat phan hoa va co ddi sdng keo dai, con th i giao tu rat don gian va co ddi sdng ngan ngui. - Cac bao tu sinh ra deu gidng nhau, nen khi nay mam chi cho mdl loai nguyen tan ludng tfnh, nghla la tren do mang ca co quan sinh san due va co quan sinh san cai. Trong nganh Duong xi con co nhung dai dien cd hai loai bao tu khac nhau, ta se xet dudi day. 156
  18. 22. Cay ditong x i mtdc (beo vay oc): cd cac bao tu khac nhau. Beo v iy oc la mot loai duong xi 6 nude, thudng gap trong cac ao, ho, dim 6 nude ta (h.75). a) The bao tif : Cay beo vay oc co than ndm ngang tren mat nude, m6i dot than mang ba la moc vong, trong do hai la mau luc binh hinh vay 6c, moc doi nhau, noi tren mat nude, con la thu ba chim trong nude va bien thanh mot chum soi manh co them long hut trong nhu mot chum rl va lam nhiem vu cua ri. O goc cac cum la co mot vai qua bao tit, hinh diu, ndm chim trong nude. Qua bao tu tuong duong vdi o tui bao tu cua duong xi can, vi cung gom mot nhom tui bao tir, duoc bao boc bdi mot vo chung khep kin. Qua bao tir cd hai loai: Loai nho mang nhieu tui bao tir nho, m6i tui chira nhieu bao tir nho. Loai ldn ben trong chira mot sd tui bao tir ldn. Mdi tui chi chua mot bao tir ldn. ... Hinh 75. Cay beo vay oc b) The giao t i t : Qua bao tir chin, rung xuong day nude, vo bi huy hoai va phong thfch cac tui bao tir ra ngoai. Cac bao tir ldn va nho nay m£m ngay trong tui cho ra nguyen tan due va nguyen tan cai cd cau tao rat don gian. Bao tu nhd cho ra nguyen tan dire. Nguyen tan nay pha vd mang cua tui bao tir de lo ra ngoai. Nguyen tan due khong mau, rat nhd, chi do 0,5mm, va phia tren cd 2 tui tinh, mdi tui cd 4 tinh trung. Bao tir ldn cho ra nguyen tan cai. Nguyen tan nay cd dang ban nho da bao. Nguyen tan cai cung pha rach vach cua tui bao tir de lo mot phan ra ngoai. Cac tui noan hinh thanh d phan ngoai cua nguyen tan cd hinh chai va bung mang 1 noan cau. Phan nguyen tan nSm d phia trong vach la mot khdi md dinh dudng. 157
  19. Tinh trung nhd roi boi den tui noan vao ket hop vdi noan c n) va sir xen ke hinh thai di hinh. Su thu tinh van nhd nude. So vori duong xi mot loai bao tir, cac duong xi hai loai bao tir co nhung net phan biet sau: - Hai loai bao tir khac nhau v6 kfch thudc va tfnh chat sinh ly: bao tir ldn va bao tir be, nen nguyen tan dupe hinh thanh la nguyen tan don tfnh. - Nguyen tan (TGT) nhat la nguyen tan due rat tieu giam. Nguydn tan due khong cd chat mau, khong the tir dudng, nen phai sdng nhd vao the bao tir (chat du tru co san trong tui bao tir va bao tir nho). - Su nay mam ciia bao tir va su phat trien ciia nguyen tan ngay trong tui bao tir la mot dau hieu tien hoa vi no dupe bao ve tot hon. Nhung dac tfnh nay dupe duy tri va tang cudng d thuc vat co hat la nhung thuc vat co trinh dp to chuc cao hon va do do tien hoa hon. Vi vay cd the noi tir Dirong xi mot loai bao tir den Duong xi hai loai bao tir la mot budc tien quan trong md dau cho con dudng phat trien tiep tuc cua gidi thuc vat 6 mot giai doan nhat dinh. 158
  20. 3. Sir sinh san va phat trien d thuc vat co hat Thuc vat co hat duoc chia lam 2 nganh, tuy theo tmh chat cua hat: - Nganh Hat tran: gom nhung thuc vat co hat, nhung hat tran, khong diroc giau km. - Nganh Hat km: co hat duoc bao km trong qua. Tuy vay nhom thuc vat co hat co nhung dac diem chung sau day: + Tui bao tu ldn chi phat trien cho ra 1 bao tir ldn, cung sdng va phat trien tren cay me. + Sau khi thu tinh, tui bao tu duoc giu lai va bien thanh hat (hat tran hoac hat kin), trong chua phoi va chat du tru can thiet cho sir nay mam cua hat va sir phat triln cua phoi. + Cac tui bao tu nam tren nhung la khong sinh san dac biet goi la la bao tu (d mot sd Quyet nhu thong dat, co thap but cung co la bao tu). Cac la bao tu tap trung lai d tan cung 1 choi, hinh thanh nen mot co quan sinh san mdi goi la non (ddi vdi Hat tran) hoac hoa (ddi vdi Hat km). Tuy nhien cdn phai tha'y rang cac khai niem v6 sinh san huu tinh co trir6c cac khai niem tuong dong giua nhttng the he huu tinh va vo tfnh qua cac nhom thuc vat, cho nen viec dung danh tir non va hoa d day khong tirong duong vdi cac co quan sinh san huu tfnh - tui tinh va tui noan - ma chung ta van dung d tren, bdi vi chmh cac co quan nay - non hoac hoa - lai mang cac co quan sinh san huu tinh va ca co quan sinh san vo tinh. Mot sd khai niem tuong dong d thirc vat co hat vdi cac thirc vat thap hon da xet d tren nhu sau: - La bao tir nho ------ » nhi (nhi due) - Tui bao tu nho ------ >tui phan - La bao tu ldn ------ > la noan (dirng nham vdi tui noan) - Tui bao tu ldn ------> noan - Bao tu ldn ------ > tui phoi 159

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản