intTypePromotion=1

Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (hệ cao cấp lý luận chính trị): Phần 1

Chia sẻ: Thuong Thuong | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:172

0
369
lượt xem
91
download

Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (hệ cao cấp lý luận chính trị): Phần 1

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Phần 1 cuốn Giáo trình "Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (hệ cao cấp lý luận chính trị)" cung cấp cho người học các kiến thức: Đối tượng, phương pháp và chức năng của môn kinh tế chính trị Mác - Lênin; sản xuất hàng hóa - Khởi điểm ra đời của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (hệ cao cấp lý luận chính trị): Phần 1

  1. HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ • HÀNH CHÍNH QUỐC GIÁ H ổ CHÍ MIN É S É I G I Á O T R Ì N H n m i n i H i i K l i i n VẾ P H Ư Ơ N G THỨC S Á N XUÃT T ư B Á N CHÚ NG HĨ 4 GUYẼN 2 LIỆU ì NHÀ X U Ả T B Á N LÝ L U Ậ N CHÍNH TRỊ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  2. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  3. GIÁO TRÌNH hanh tế chính trị Mác-Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ a nghĩ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  4. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  5. HỌC VIỆN CHÍNH T R I - HÀNH CHÍNH QUỐC GIA H ổ CHÍ M I N H VIỆN KINH TẼ CHÍNH TRỊ HỌC G i á o t r ì n h KINH TÊ CHÍNH T R Ị M Á C - LÊNIN VÊ P H Ư Ơ N G T H Ú C S Ả N X U Ấ T T ư B Ả N C H Ủ N G H Ĩ A (Hê ca o cấp l ý luận chính trị) Tái bản lần thứ năm B Ạ I HỌC l i ; YÊN TRƯNG V * " 1 J u . • NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ H À N Ộ I - 2008 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  6. Chủ biên GS, TS Chu V ă n c ấ p Tập thể tác giả GS, TS C h u V ă n c ấ p GS, T S Đ ỗ T h ế T ù n g PGS, T S N g u y ễ n Đ ì n h K h á n g GS, TS N g u y ễ n K h ắ c T h â n P ò s , TS Trần Quang L â m PGS, T S V ũ V ă n P h ú c PGS, T S N g u y ễ n V ă n K ỳ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  7. L Ờ I NHÀ XUẤT BẢN Cùng với Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Kinh tế chính trị Mác-Lênin là một bộ phận cấu thành của chủ nghĩ a Mác-Lênin. Kinh tế chính trị Mác-Lênin nghiên cứu các quan hệ xã hội của con người trong quá trình sàn xuất, phân phôi, trao đôi, tiêu dùng của cải vật chất qua các giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội loài người, làm rõ bản chất của các quá trình và các hiện tượng kinh tế, tìm ra các quy luật vận động của nền kinh tế- xã hội. Từ đó có cơ sở khoa học để vận dụng một cách đúng đắn, sát hợp vào điều kiện cụ thể của mỗi nước đang trên con đường xây dựng chù nghĩa xã hội, chủ nghĩ a cộng sản. Kinh tế chính trị là một trong những môn học cơ bản được đưa vào giảng dạy trong các trường đại học, cao đẳng và hệ thốro trường đảng tronọ cả nước. Tronọ nua trình giảng dạy, chương trình môn học đã được bố sung, hoàn thiện, ngày càng phù hợp với thực tiễn. Nhằm phục vụ công tác học tập, nghiên cứu và giảng dạy môn học Kinh tế chính trị Mác-Lênin, tập thể giáo sư, phó giáo sư, tiên sĩ và giảng viên giàu kinh nghiệm của Viện Kinh tế chính trị học, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hổ Chí Minh đã Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn 5
  8. biên soạn Giảo trình Kỉnh tế chính trị Mác-Lênin theo tinh thẩn của Hội đông Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gũi các bộ môn khoa học Mác-Unin, tư tường Hồ Chí Minh. Giáo trình gồm hai tập: Tập ỉ: Kinh tế chính trị Mác-Lênin về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩ a . Tập li: Kinh tế chính trị Mác-Lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Trong phạm vi tập ỉ, giáo trình đã đưa ra khái niệm hàng hóa, từ đó khái quát sự ra đời của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ; học thuyêi giá trị thặng dư của Mác; các hình thái tư bản và các hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư; nghiên cứu tuấn hoàn và chu chuyển tư bản, học thuyêỉ của Lênin về chủ nghĩa đế quốc... Tuy nhiên, do những hạn chế khách quan và chủ quan, việc tổ chức biên soạn, biên tập khó tránh khỏi thiếu s ót. Rãi mong sự góp ý của quý độc giả. Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc. NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 6 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  9. Chương Ì ĐÔI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ CHỨC NĂNG CỦA MÔN KINH T Ế C H Í N H TRỊ MÁC-LÊNIN I. Lược sử hình thành và phát triển môn kinh tế c h í n h trị Thuật n g ữ " k i n h t ế c h í n h t r ị " x u ấ t h i ệ n do k ế t h ợ p các từ có n g u ồ n gốc H y L ạ p "Politeia" v à " O i k o n o m i a " , v ớ i nghĩa là: " t h i ế t c h ế x ã h ộ i " , " k i n h t ê " v à " q u y l u ậ t " . r r Danh t ừ k h o a h ọ c " k i n h t ê c h í n h t r ị " d o m ộ t n h à k i n h t ê P h á p theo c h ủ n g h ĩ a t r ọ n g t h ư ơ n g - A . M ô n g c r ê c h i ê n ( A . Montchrestien) đ ư a r a v à o n ă m 1615 trong cuốn sách Luận văn kinh tế chỉnh trị. K h o a h ọ c k i n h t ế c h í n h trị t u s à n b ắ t đ ầ u t ừ chù nghĩa trọng thương (từ giữa thê k ỷ X V đèn giữa thê k ỷ X V I I ) . L ý l u ậ n c ủ a c h ủ n g h ĩ a t r ọ n g t h ư ơ n g là lý l u ậ n đ ầ u tiên n g h i ê n c ứ u v ề p h ư ơ n g t h ứ c s ả n x u ấ t t ư b ả n chủ nghĩa, đ ồ n g t h ờ i c ũ n g l à c h í n h s á c h c ủ a n h à n ư ớ c t ư b ả n 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  10. t r o n g t h ờ i k ỳ m ớ i ra đ ờ i . T r o n g t h ờ i k ỳ n à y , t u bản t h ư ơ n g n g h i ệ p c h i ế m đ ị a vị t h ố n g trị v à t h ự c sự chi có l ĩ n h v ự c l ư u t h ô n g h à n g h ó a m a n g t í n h c h ấ t t ư sản. Vỉ v ậ y , t r ọ n g t â m c h ú ý c ù a c h ù n g h ĩ a t r ọ n g t h ư ơ n g là lĩnh v ự c l ư u t h ô n g v à p h ư ơ n g p h á p n g h i ê n c ứ u là sự k h á i q u ả c ó t í n h c h ấ t k i n h n g h i ệ m n h ữ n g h i ệ n t ư ợ n g b ề n g o à i cùa đ ờ i sống kinh tế - x ã h ộ i . T r o n g k h i n h ậ n thức đ ú n g r ă n g , sự s ă n đ u ô i l ợ i nhuận là đ ộ n g l ự c của c h ủ nghĩa t ư b ả n , c h ủ nghĩa t r ọ n g thương l ạ i m ắ c sai l ầ m cho r à n g , n g u ồ n g ố c của l ợ i n h u ậ n là tù t h ư ơ n g n g h i ệ p , m à t r ư ớ c h ế t là t ừ n g o ạ i t h ư ơ n g v à do mua r ẻ b á n đ á t , do đ ó h ọ k h ô n g g i ả i t h í c h đ ư ợ c b ả n c h á t của lợi nhuận và tiền tệ. S ự p h á t t r i ể n của c h ủ nghĩa t ư b ả n đ ã l à m cho những l u ậ n đ i ể m c ù a c h ủ nghĩa t r ọ n g t h ư ơ n g t r ở n ê n l ỗ i t h ờ i . Vi theo đ à p h á t t r i ể n của c h ù nghĩa t ư b ả n , c á c h t h ứ c chù y ê u đ ê t ă n g t h ê m của c ả i k h ô n g đ ơ n t h u â n là t í c h l ũ y tiên t ệ nữa, m à l à tái s à n x u ấ t m ờ r ộ n g *M b à n . T r u n g ĨÔTÌ chú ý của c á c n h à k i n h t ế h ọ c n g à y c à n g c h u y ể n t ừ l ĩ n h vục l ư u t h ô n g sang l ĩ n h v ự c sản x u ấ t . C h ủ n g h ĩ a t r ọ n g t h ư ơ n g n h ư ờ n g c h ỗ cho chủ nghĩa trọng nông (ở Pháp). Thuật ngữ "chủ nghĩa trọng nông" do Ph. Kênê (F. Quesnay) ( 1 6 9 4 - 1 7 7 4 ) - n g ư ờ i s á n g l ậ p v à đ ứ n g đao t r ư ờ n g p h á i n à y - đ ư a ra. C h ủ n g h ĩ a t r ọ n g n ô n g đ ặ t trọng t â m của h ệ t h ố n g lý l u ậ n v à o sản x u ấ t n ô n g n g h i ệ p . C ô n g 8 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  11. lao của c á c n h à t r ọ n g n ô n g là c h u y ể n v i ệ c n g h i ê n cứu nguồn g ố c của c ủ a c ả i t ừ l ĩ n h v ự c l ư u t h ô n g sang l ĩ n h vực sản x u ấ t . đ ó là m ộ t t ư d u y k i n h t ế đ ú n g đ ắ n . N h ờ v ậ y m à lý l u ậ n c ủ a h ọ c ó b ư ớ c t i ế n h ơ n so v ớ i c h ù n g h ĩ a trọng t h ư ơ n g . T u y n h i ê n , lý l u ậ n c ủ a chủ nghĩa trọng n ô n g c ò n n h i ề u h ạ n c h ế , b ờ i vì h ọ c h ỉ g i ớ i h ạ n ờ l ĩ n h v ự c sàn x u ấ t n ô n g n g h i ệ p v à c h ư a c ó m ộ t q u a n n i ệ m đúng đắn v ề g i á trị. K h i n ề n k i n h t ể h à n g h ó a t ư b ả n c h ủ nghĩa p h á t t r i ể n mạnh m ẽ , c á c v ấ n đ ề k i n h t ế c h í n h trị đ ò i h ò i p h ả i đ ư ợ c nghiên cứu m ộ t c á c h t ỷ m ỷ chu đ á o v à khoa học hơn, D o đ ó . lý l u ậ n k i n h tế c h í n h trị t ư sản c ổ đ i ể n đ ã x u ấ t h i ệ n . Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh m ở đầu từ W i l i a m Petty (Ư. P e t t t y ) ( 1 6 2 3 - 1 6 8 7 ) đ ế n Đ a v í t R i c á c đ ô ( D a v i d R i c a r d o ) ( 1 7 7 2 - 1 8 2 3 ) . u . Petty đ ư ợ c m ệ n h d a n h là n g ư ờ i s á n g l ậ p c ủ a k i n h t ế c h í n h trị h ọ c . A d a m S m i t ( A . S m i t h ) là n h à k i n h t ế c ù a t h ờ i k ỳ c ô n g t r ư ờ n g t h ủ c ô n g của chừ n g h ĩ a t ư b ả n , ô n g là n g ư ờ i m ở ra g i a i đ o ạ n m ớ i cho sự p h á t t r i ể n c ủ a k h o a h ọ c k i n h t ế c h í n h trị. Ô n g cũng là m ộ t t r o n g n h ữ n g n g ư ờ i t i ề n b ố i l ớ n n h ấ t đ ể l ạ i m ộ t số c ô n g t r ì n h n g h i ê n c ứ u đ ồ sộ. N h ữ n g luận đ i ể m đúng đan trong học t h u y ế t của ô n g đ ã đ ư ợ c Đ . R i c a c đ ô phát triên v à c . M á c h o à n t h i ệ n . C ò n R i c á c đ ô là n h à k i n h tê của t h ờ i k ỳ đ ạ i c ô n g n g h i ệ p c ơ k h í của c h ủ n g h ĩ a t ư bản, là đ ỉ n h cao t r o n g g i ớ i lý l u ậ n k i n h t ế c h í n h trị t ư sản 9 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  12. c ổ đ i ể n . T ừ sau A . S m i t , k i n h t ế c h í n h trị t ự t á c h thành hai d ò n g c h í n h . R i c á c đ ô đ ã p h á t t r i ể n n h ữ n g y ế u t ố khoa h ọ c của k i n h t ế c h í n h trị t ư sản c ổ đ i ể n , đ ặ t k h o a học k i n h t ế c h í n h trị t r ê n c ơ s ờ k h o a h ọ c t h ự c sự. M ộ t dòng khác l ợ i dụng c á c y ế u tố t ầ m t h ư ờ n g trong các học thuyả k i n h t ế t ư sản c ổ đ i ể n đ ể x â y d ự n g h ọ c t h u y ế t c ủ a mình' n h ằ m b i ệ n h ộ , b à o c h ữ a cho x ã h ộ i đ ư ơ n g t h ờ i . Đ ỏ là k i n h t ế c h í n h trị t ư sản t ầ m t h ư ờ n g , m à t i ê u b i ể u n h ấ t là T ô m á t R ô b ớ t ( T h o m a s Robert), T ô m á t M a n t u ý t (Malthus) ( 1 7 6 6 - 1 8 3 4 ) ở A n h v à B a t í t X â y (Jean Baptiste Say) ( 1 7 6 6 - 1 8 3 2 ) ở P h á p . Đ ồ n g t h ờ i , lý l u ậ n k i n h t ế c h í n h tri p h ê p h á n c h ủ n g h ĩ a t ư b ả n d ư ớ i l ậ p t r ư ờ n g của những n g ư ờ i t i ể u t ư s à n v à n h ữ n g n g ư ờ i c h ủ nghĩa x ã h ộ i k h ô n g tưởng đã xuất hiện. G i ữ a t h ể k ỷ X I X c . M á c v à Ph. Ả n g g h e n đ ã t ạ o ra c u ộ c c á c h m ạ n g t r o n g l ị c h sử c á c h ọ c t h u y ế t k i n h t ế . Các ô n g đ ã đ ư a ra h ọ c t h u y ế t k i n h t ế c h í n h trị của g i a i c ấ p vô sản. Kinh te chỉnh trị mủcxíi t h ề h i ệ n l ợ i Ích c ơ b ả n cùa g i a i c ấ p c ô n g n h â n . c . M á c v à Ph. Ả n g g h e n đ ã s ử dụng c ó t í n h chất p h ê p h á n c á c g i á trị k h o a h ọ c t r o n g c á c tác p h ẩ m của c á c n h à t r i ế t h ọ c , k i n h t ế v à c h ủ n g h ĩ a x ã hội k h ô n g t ư ở n g t r ư ớ c M á c . C á c ô n g đ ã t ạ o ra khoa học kinh tê chính trị mới, k h á c vê c ơ bản trên các p h ư ơ n g diện: đ ổ i t ư ợ n g , p h ư ơ n g p h á p , n ộ i d u n g , t í n h giai cấp... K i n h t ế c h í n h trị do c . M á c v à . P h . Ả n g g h e n s á n g lập 10 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  13. là sự t h ố n g n h ấ t g i ữ a t í n h k h o a h ọ c v à t í n h c á c h m ạ n g ; l à m ộ t c u ộ c c á c h m ạ n g t r o n g k h o a h ọ c k i n h t ế c h í n h trị v ì nó dựa t r ê n t h ế g i ớ i quan duy v ậ t v à p h ư ơ n g p h á p b i ệ n chứng đ ể x e m xét x ã h ộ i , x e m xét đ ờ i sống k i n h tế, c ô n g khai b i ể u h i ệ n l ậ p t r ư ờ n g c ủ a g i a i c ấ p c ô n g n h â n . c . Mác đ ã x â y d ự n g n ê n h ọ c t h u y ế t g i á trị t h ặ n g d ư - h ò n đ á t ả n g trong học thuyết k i n h tế m á c x í t . c . M á c đ ã v ạ c h r õ sự p h á t sinh, p h á t t r i ể n c ủ a p h ư ơ n g t h ứ c s ả n x u â t t ư b ả n c h ủ nghĩa, n ê u l ê n n h ữ n g m ặ t t i ế n b ộ , đ ồ n g t h ờ i c ũ n g v ạ c h ra những k h u y ế t tật v à m â u t h u ẫ n của c h ủ nghĩa t u b à n . P h ư ơ n g t h ứ c sản x u â t t ư b ả n c h ủ n g h ĩ a t ạ t y ê u bị t h a y t h ê b ở i m ộ t p h ư ơ n g t h ứ c s ả n x u ấ t m ớ i , cao h ơ n . t i ế n b ộ h ơ n , đ ó là p h ư ơ n g t h ứ c sản x u ấ t c ộ n g sản c h ủ nghĩa. V . I . L ê n i n đ ã c ó n h ữ n g c ố n g h i ế n to lớn v à o việc bảo vệ và phát triển chủ nghĩa M á c nói chung và k i n h tế c h í n h trị của c . M á c n ó i riêng trong hoàn cảnh lịch sử cuối thế k ỷ X I X v à đ ầ u t h ế k ỷ X X . K h i đ ấ u tranh v ớ i nhung n g ư ờ i x é t l ạ i h ọ c t h u y ế t M á c v ả p h á i ! tích c á c h i ệ n t ư ợ n g m ớ i x u ấ t h i ệ n c ủ a c h ủ n g h ĩ a t ư b ả n , v . ĩ . Lê-nin đ ã s á n g t ạ o ra lý l u ậ n k h o a h ọ c v ề c h ủ n g h ĩ a đ ế q u ố c , đ ã k h ở i t h ả o lý l u ậ n m ớ i v ề c á c h m ạ n g x ã h ộ i c h ủ n g h ĩ a v à những c ơ sở c ủ a kỉnh tế chính trị xã hội chù nghĩ a . N g ư ờ i đ ã đ ề ra c h í n h s á c h k i n h t ế m ớ i ( N É P ) , p h á c h ọ a những đ ư ờ n g n é t c ơ b ả n c ủ a s ự q u á đ ộ l ê n c h ủ n g h ĩ a x ã hội từ một nước đ a n g p h á t triển. li Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  14. li. Đ ô i t ư ợ n g v à p h ư ơ n g p h á p n g h i ê n c ứ u c ủ a môn K i n h t ê c h í n h trị M á c - L ê n i n Đ e t i m h i ể u đ ố i t ư ợ n g c ù a k i n h t ế c h í n h trị, trước hết, phải n e h i ê n c ứ u v ấ n đ è s à n x u ấ t c ù a c ả i vật chất là c ơ so c ù a đ ờ i song xã h ộ i loài n g ư ờ i . ì. Sản xuất của cải vật chất là cơ sở của đòi sống xã h ộ i loài n g ư ờ i 0. Vơi trò sản xuất của cải vật chất T r o n g qua trình p h á t t r i ê n , loài n g ư ờ i đ ã trãi qua n h i ê u nấc thang lịch sử. C ơ sở của v i ệ c c h u y ê n t ừ nấc thang nay sang n â c thang k h á c c ù a t i ế n b ộ x ã h ộ i la g ì ? T r ư ớ c c . M á c , n h i ê u n h à t ư t ư ờ n g đ ã c ó n h ữ n y câu trả l ờ i k h á c nhau v ề v ầ n đ ề nay M ộ t số n g ư ờ i giai thích sự phai m è n cua xã h ộ i loài n g ư ờ i bang n h ữ n g tác động cua nnững lục sượng s i ê u n h i ê n , b i ể u h i ệ n ý c h í c ù a ư ờ i . M ó t so knac cho r ă n g , đ ó la k é t qi.'à hoạt đ ộ n g CU- : ậ r vĩ n h à n G ông vai tro n ò i bặt t r o n g lịch sử. Con n h ữ n g n g ư ờ i thát v ọ n g trong Việc t ì m ra tính q u y l u ậ ! c ù a t i ế n b ộ xã h ộ i lạt k h ă n g định r ă n g : lịch sử loài n g ư ờ i v ậ n đ ộ n g m ộ ! cách neẫu nhiên. c . M á c va Ph. Ả n g g h e n cho r à n g , s à n x u ấ t v ậ t chất là c ơ sờ cho sự p h á t triên cua x ã h ộ i loài n g ư ờ i . c . Mác v i ế t : p h ư ơ n g thức sản xuất đ ờ i s ố n g v ậ t chất quv định 12 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  15. những q u á trình sinh hoạt x ã h ộ i , c h í n h trị. tinh thần nói chung. T h ậ t v ậ y , đ ê s ô n g . c o n n g ư ờ i p h ả i c ỗ t h ứ c ă n . q u ầ n á o , n h à ở v à n h ữ n g c ù a c ả i v ậ t chất k h á c . N h ữ n g t ư l i ệ u sinh h o ạ t c ầ n t h i ể t c h o c o n n g ư ờ i n g à y c à n g k h ô n g h o à n t o à n c ó sẵn. C h ú n g đ ư ợ c sản x u ấ t t h ô n g qua lao đ ộ n g của c o n n g ư ờ i . T h e o c . M á c , đ ứ a t r ẻ n à o c ũ n g b i ế t rằng, m ỗ i m ộ t n ư ớ c sẽ c h ế t đ ó i n ế u n g ừ n g lao động, k h ô n g n ó i là t r o n g m ộ i n ă m . m à n g a y t r o n g m ộ t v à i t u ầ n l ễ . B ờ i v ậ y , sản x u ấ t của c ả i v ậ t c h ấ t là c ơ s ờ t ồ n t ạ i v à p h á t t r i ể n của x ã h ộ i loài n g ư ờ i . V i ệ c c h u y ể n t ừ nấc thang n à y sang nấc t h a n g k h á c c ù a sự p h á t t r i ể n x ã h ộ i , trước hết g ắ n l i ề n v ớ i sự p h á t t r i ể n của p h ư ơ n g t h ứ c sản xuất v ậ t chất. N g à y nay, ý n g h ĩ a c ù a c á c n h à n t ổ x ã h ộ i v à t i n h t h ầ n ngày c à n g được đ ề c á c trong cuộc s ô n g xã h ộ i , lĩnh vực k h ô n g sản x u ấ t v ậ t c h a i n h á t i n é n n h a n n c h ó n g nhưng vai t r ò của sản x u ấ t v ậ t c h à : q u y ê 1 đ ị n h sự p h á t t r i ể n t i ế n lên của x ã h ộ i v ẫ n g i ữ n g u y ê n ý n g h ĩ a t h ờ i sự, Ố* Các yêu tô của quá trình ỉ ao động sản xuâí Sản Xuất v ậ t c h ấ t d u ơ t r i n h đ ộ t h ô s ơ hay h i ệ n đ ạ i cũng đ ề u c ó m ộ t t h u ộ c t i n h c h u n g : đ ó l à q u á t r ì n h t á c động l ẫ n nhau giữa con n g ư ơ i vớt t ự n h i ê n , trong đ ó con n g ư ờ i b i ế n đ ổ i v ậ t t h ể t ự n h i ê n va l à m CHO c h ủ n g t h í c h ứng v ớ i v i ệ c t h ỏ a m ã n n h u c ầ u cua m ì n h . 13 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  16. Sản x u ấ t của c ả i v ậ t chất l u ô n l u ô n đ ư ợ c l ặ p đi l ặ p l ạ i k h ô n g n g ừ n g . Q u á t r ì n h lao đ ộ n g sản x u â t là sự k é t hợp g i ả n đom ba y ê u t ô : lao đ ộ n g , đ ô i t ư ợ n g lao đ ộ n g v à t u l i ệ u lao đ ộ n g . Lao động là m ộ t hoạt đ ộ n g c ó m ụ c đ í c h , c ó ý thức của c o n n g ư ờ i n h à m l à m thay đ ổ i n h ữ n g v ậ t t h ể t ự nhiên cho p h ù h ợ p v ớ i nhu cầu của c o n n g ư ờ i . L a o đ ộ n g là p h ẩ m chất đặc b i ệ t của con n g ư ơ i , k h á c v ớ i h o ạ t đ ộ n g bản n ă n g của c o n vật. c . M á c chỉ r õ : "... b à n g v i ệ c x â y dựng n h ữ n g n g ă n t ổ s á p của m i n h , con o n g c ò n l à m cho m ộ t sổ n h à k i ế n t r ú c p h ả i h ổ t h ẹ n , N h ư n g đ i ề u ngay t ừ đ ầ u p h â n b i ệ t n h à k i ế n t r ú c t ồ i nhất v á i con o n g g i ỏ i n h ấ t là trước k h i x â y d ự n g n h ữ n g n g ă n t ô ong b à n g s á p , n h à k i ế n trúc đ ã x â y d ư n g c ỉ i u n g ờ t r o n g đ â u oe của m ì n h r ồ i ' * . C h ỉ c ó hoạt đ ộ n g của con n s ư ờ i m ớ i l à m cho v ậ t thể t ự n h i ê n t r ở t h à n h đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g v à t ư l i ệ u lao đ ộ n g . B ằ n g lao đ ộ n g , con n g ư ờ i s à n x u ấ t , tái sải , x u ấ t và 1 r t - ì t ă n g s ô lượng, chát lượng sẩn p h à m c â n íhiêt cho m i n h . H o ạ t đ ộ n g lao đ ộ n g k h ô n g "ứiũmg thay đ ổ i , c ả i t ạ o tụ n h i ê n m à c ò n cài t ạ o ngay cu" b ă n t h â n c o n n g ư ờ i . Trong q u ạ t r ì n h lao d ộ n g , c ọ n "ìgười rích l ũ y đ ư ợ c k i n h n g h i ệ m sản x ụ ạ t , l à m g i à u t r i mức cua m i n h , h o à n t h i ệ n c ả thể lực v à t r í l ự c . c Mác "vả Ph. Ảngghen: Toàn láp, Nxo. Chính trị quốc gia, H. 1993 (1) t.23, tr.266 - 267. 14 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  17. Sức lao động l à n h â n t ổ c h ủ y ế u c ù a sức sản x u ấ t c ủ a x ã h ộ i . S ả n x u ấ t v ậ t c h ấ t c à n g t i ế n b ộ t h ì c à n g n â n g cao ý nghĩa c ủ a n h â n t ố c o n n g ư ờ i t r o n g h o ạ t đ ộ n g v à phát t r i ể n sản x u ấ t . C á c h m ạ n g k h o a h ọ c - k ỳ t h u ậ t không những k h ô n g l à m g i ả m vai trò của con n g ư ờ i m à càng . n â n g cao c h ứ c n ă n g s á n g t ạ o c ủ a c o n n g ư ờ i , đ ề ra c h o lao đ ộ n g n h ữ n g y ê u c ầ u m ớ i cao h ơ n . Đổi tượng lao động là t ấ t c ả n h ữ n g g ì m à lao động tác đ ộ n g v à o . N ó t ồ n t ạ i d ư ớ i hai d ạ n g : d ạ n g sẵn c ó ư ơ n g t ự nhiên, chỉ c ầ n con n g ư ờ i t á c h ra k h ỏ i m ố i liên h ệ t r ự c t i ế p v ớ i t ự n h i ê n v à b i ế n t h à n h sản p h ẩ m n h ư : g ồ r ừ n g n g u y ê n thúy, q u ặ n g trong l ò n g đ ấ t , c á ở d ư ớ i s ô n g , b i ể n , V.V.; d ạ n g đ ã qua c h ế b i ế n , g ọ i l à n g u y ê n l i ệ u , n h ư t h a n t r o n g n h à m á y đ i ệ n , sắt t h é p đ ể c h ế t ạ o m á y , V.V.. Tư liệu lao động là m ộ t v ậ t h o ặ c t ậ p h ợ p v ậ t m à c o n n g ư ờ i d ù n g đ ể t á c đ ộ n g v à o đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g n h à m b i ế n đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g t h à n h sản p h ẩ m t h ỏ a m ã n n h u c ầ u c o n n g ư ờ i , bao g ồ m : n h ữ n g p h ư ơ n g t i ệ n c ơ g i ớ i của lao đ ộ n g (máy m ó c , thiết bị...), n h ữ n g đ ồ đ ể chứa đ ự n g , bảo quản v à g i ữ g ì n đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g v à s ả n p h ẩ m c ủ a lao đ ộ n g ( b ì n h chứa, c h u m v ạ i , ố n g d ẫ n , V.V.). T ư l i ệ u lao đ ộ n g c ò n bao g ồ m c ả n h à x ư ở n g , đ ư ờ n g sá, k ê n h đ à o , k h o t à n g . . . Trong t o à n b ộ c á c t ư l i ệ u lao đ ộ n g , c ô n g cụ, t h i ế t bị đ ó n g vai trò quan t r ọ n g n h ấ t . T r ì n h đ ộ p h á t t r i ể n c ủ a c h ú n g là thước đ o t r ì n h đ ộ p h á t t r i ể n của sản x u ấ t x ã h ộ i . c . Mác Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn15
  18. n ó i : " N h ữ n g t h ờ i đ ạ i k i n h t ế k h á c nhau k h ô n g p h ả i ờ chồ c h ú n g sản x u â t ra cái g ì , m à là ở c h ò c h ú n g sản x u â t băng c á c h n à o , v ớ i n h ữ n g t ư l i ệ u lao đ ộ n g n à o " ' . Ranh g i ớ i g i ữ a t ư l i ệ u lao đ ộ n g v à đ ố i t ư ợ n g lao động c ó t í n h chất t ư ơ n g đ ố i . M ộ t v ậ t là đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g hay t ư l i ệ u lao đ ộ n g tuy thuộc v à o chức n ă n g m à n ó đ ả m n h i ệ m t r o n g m ộ t q u á t r ì n h sản x u ấ t cụ t h ể . V í d ụ , k h i d ù n g con b ò đ ể k é o c à y , k é o xe, n ó là t ư l i ệ u lao đ ộ n g , c ò n khi đ e m g i ế t thịt thì n ó l ạ i là đ ổ i t ư ợ n g lao đ ộ n g . T ư l i ệ u lao đ ộ n g v à đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g h ợ p t h à n h t ư l i ệ u sản x u ấ t . C o n n g ư ờ i sử d ụ n g n h ữ n g t ư l i ệ u lao đ ộ n g do c h í n h m ì n h t ạ o ra đ ể t á c đ ộ n g v à o đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g nhằm m ộ t m ụ c đ í c h n h ấ t đ ị n h , tức là lao đ ộ n g . Q u á t r ì n h đỏ c h â m d ứ t t r o n g sản p h à m . Sản p h à m của lao đ ộ n g là một g i á trị sử d ụ n g , m ộ t t h ự c t h ể t ự n h i ê n đ ã t h í c h ứng với n h ữ n g n h u c ầ u của c o n n g ư ờ i n h ờ thay đ ổ i h ì n h t h á i . Á. Lực lượng sán xuất và quan át sản xuất - nai mặt của n ề n sản x u ấ t xã h ộ i Đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g v à t ư l i ệ u lao đ ộ n g là n h ữ n g y ế u t ố v ậ t chất của q u á t r ì n h lao đ ộ n g , h ợ p t h à n h tư liệu sản xuôi. T ư l i ệ u sản x u â t là đ i ê u k i ệ n quan t r ọ n g k h ô n g t h ể t h i ế u đ ư ợ c của q u á t r ì n h sản x u ấ t , n h ư n g n ế u k h ô n g đ ư ợ c '" c. Mác và Ph. Ảngghen:-Tbà/rróp, sđd, t.23, tr.269. 16 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  19. kết h ợ p v ớ i lao đ ộ n g t h ì t ự n ó sẽ k h ô n g t ạ o ra đ ư ợ c g ì c ả . C h í n h lao đ ộ n g t í c h c ự c v à s á n g t ạ o đ ã l à m c h o t ư l i ệ u lao đ ộ n g v à đ ố i t ư ợ n g lao đ ộ n g vận động và chuyển c h ú n g t h à n h t ư l i ệ u sản x u ấ t t h ự c sự, b ắ t c h ú n g p h ụ c v ụ con n g ư ờ i . N g ư ờ i lao đ ộ n g là n g ư ờ i s á n g t ạ o ra t o à n b ộ của c ả i của x ã h ộ i l o à i n g ư ờ i . T ư l i ệ u sản x u ấ t v à n g ư ờ i lao đ ộ n g c ó k i n h n g h i ệ m , c ó t r i t h ứ c sản x u ấ t v à đ ư a t ư l i ệ u sản x u ấ t đ ó v à o h o ạ t đ ộ n g , h ợ p t h à n h lực lượng sản xuất. N g à y nay, k h o a h ọ c c ũ n g đ ã t r ở t h à n h m ộ t b ộ p h ậ n của lực l ư ợ n g sản x u ấ t . S ự p h á t t r i ể n l ự c l ư ợ n g sản x u ấ t của x ã h ộ i là t i ê u c h u ẩ n q u a n t r ọ n g n h ấ t v à là t i ê u c h í chung n h ấ t đ ể đ á n h g i á t r ì n h đ ộ " c h i n h p h ụ c " t ự n h i ê n của con n g ư ờ i , là c ơ s ở c ủ a t i ế n b ộ x ã h ộ i . D o đ ó , v i ệ c c h u y ể n t ừ t r ì n h đ ộ p h á t t r i ể n x ã h ộ i n à y sang t r ì n h đ ộ phát triển xã h ộ i k h á c , tuyệt n h i ê n k h ô n g t h ủ tiêu lực l ư ợ n g sản x u ấ t h i ệ n c ó , m à t r á i l ạ i , đ ò i h ỏ i k ế t h ừ a v à t h ú c đ ẩ y lực l ư ợ n g sản x u ấ t h i ệ n c ó l ê n t r ì n h đ ộ cao h ơ n . Sản xuat của c ả i v ậ t c h à i bao g i ờ c ũ n g ia m ộ t quá t r ì n h x ã h ộ i . T r o n g sản x u ấ t , c o n n g ư ờ i k h ô n g c h ỉ t á c động v à o g i ớ i t ự n h i ê n m à c ò n tác đ ộ n g l ẫ n nhau. c . M á c v i ế t : " N g ư ờ i ta k h ô n g t h ể sản x u ấ t đ ư ợ c n ế u k h ô n g k ế t hợp v ớ i nhau theo m ộ t c á c h n à o đ ó đ ể h o ạ t đ ộ n g c h u n g v à đ ể trao đ ổ i h o ạ t đ ộ n g v ớ i n h a u . M u ố n sản x u ấ t đ ư ợ c , n g ư ờ i ta p h ả i c ó n h ữ n g m ố i l i ê n h ệ v à q u a n h ệ n h ấ t đ ị n h v ớ i nhau; v à quan h ệ c ủ a h ọ v ớ i g i ớ i t ự n h i ê n , tửc_Ịả v i ệ c Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  20. sản x u â t , c h i d i ê n ra t r o n g k h u ô n k h ô n h ữ n g m ô i liên hệ v à quan h ệ x ã h ộ i đ ó " . Q u a n h ệ k i n h t ế - x ã h ộ i g i ữ a n g ư ờ i v ớ i n g ư ờ i trong q u á t r ì n h s ả n x u ấ t , p h â n p h ố i , trao đ ổ i v à t i ê u d ù n g c ù a c ả i v ậ t c h á t g ọ i l à quan hệ sản xuất. L ự c l ư ợ n g s ả n xua! p r v à q u a n h ệ s ả n x u â t l à h a i m ặ t c ủ a sản x u â t x ã h ộ i , c h ú n g gắn b ó chặt c h ẽ v ớ i nhau v à t á c đ ộ n g l ẫ n nhau. Lục lượng sản x u â t là y ê u t ô đ ộ n g n h á t v à c á c h m ạ n g n h á t H ệ t h ô n g q u a n h ệ s ả n x u â t bao g ô m ba m ặ t : Một là, quan h ệ g i ữ a n g ư ờ i v ớ i n g ư ờ i t r o n g việc c h i ê m h ữ u t ư l i ệ u sản x u â t hay c ò n g ọ i l à quan h ệ s ở h ữ u . Hai là, quan h ệ g i ữ a n g ư ờ i v ớ i n g ư ờ i t r o n g v i ệ c tổ c h ứ c v à q u ả n l ý s ả n x u ấ t , t h í c h ứng v ớ i q u a n h ệ s ở h ữ u v à quan h ệ p h â n p h ố i . Ba là, quan h ệ g i ữ a n g ư ờ i v ớ i n g ư ờ i t r o n g v i ệ c p h â n p h ố i v à l ư u t h ô n g s ả n p h ẩ m x ã h ộ i , hay g ọ i l à q u a n h ệ phân phối, lưu thông. Quan h ệ giữa n g ư ờ i v ớ i n g ư ờ i trong việc c h i ế m hữu t ư l i ệ u s ả n x u ấ t hay q u a n h ệ s ở h ữ u v ề t ư l i ệ u s ả n x u ấ t l ả c ơ sở của h ệ thống quan h ệ sản xuất của bất c ứ x ã hội n à o . Q u a n h ệ s ớ h ữ u v ề t ư l i ệ u sản x u ấ t q u y ế t đ i n h n h ữ n g đ ặ c t r ư n g quan t r ọ n g n h ấ t c ù a quan h ệ sản x u ấ t , quyà ( " c. Mác và Ph. Ảngghen: Toàn tập, sđd, t.6, tr.552. 18 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản