intTypePromotion=1

Giáo trình Lịch sử các học thuyết kinh tế: Phần 1 - PGS.TS Trần Bình Trọng

Chia sẻ: Minh Vũ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:173

0
173
lượt xem
72
download

Giáo trình Lịch sử các học thuyết kinh tế: Phần 1 - PGS.TS Trần Bình Trọng

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Phần 1 giáo trình "Lịch sử các học thuyết kinh tế" cung cấp cho người học các kiến thức về đối tượng và các phương pháp nghiên cứu của môn lịch sử các học thuyết kinh tế, các tư tưởng kinh tế thời cổ đại và trung cổ, kinh tế chính trị học tiểu tư sản,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Lịch sử các học thuyết kinh tế: Phần 1 - PGS.TS Trần Bình Trọng

  1. 1 ^ T R Ư Ờ N G Đ Ạ I H Ọ C KINH TỂ Q U Ố C D Â N B ộ MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ ~P$K M i Chủ biên: PGS.TS Trần Bình Trọng Giáo trình m ề M í L Í C H S Ỉ C Á C H Ọ C T H U Y E T K Í N H T Ế (Tái bản lần thứ hai) NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
  2. TRƯỜNG Đ Ạ I HỌC K I N H T Ế QUỐC DÂN B ộ M Ô N K I N H T Ế C H Í N H TRỊ C h ủ b i ê n : PGS.TS. T R A N BÌNH TRỌNG Ạ _ V G I Ả O T R I N H L Í C H S Ử C Á C H Ó C T H U Y Ế T K I N H T Ê m ơ i N H À X U Ấ T B Ả N Đ Ạ I HỌC K I N H T Ế QUỐC DÂN Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  3. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  4. ỊgíSi Lởi giói thiệu LÒI G I Ớ I THIỆU Lịch sử các học thuyết kinh tế là môn khoa học xã hội, n g h i ê n cứu q u á trình ra đ ờ i , p h á t triển, đ ấ u tranh và thay t h ế l ẫ n nhau của c á c h ệ thống quan đ i ể m k i n h t ế của c á c giai cấp cơ bản d ư ớ i nhũng h ì n h thái k i n h t ế - x ã h ộ i k h á c nhau. Ngay từ thòi c ổ đ ạ i , n g ư ờ i ta đ ã n g h i ê n cứu c á c v ấ n đ ề k i n h tế. C á c học g i ả trong x ã h ộ i c h i ế m hữu n ô l ệ và phong k i ế n đ ã trình b à y n h i ề u quan đ i ể m k i n h t ế trong c á c tác p h ẩ m của m ì n h . T ừ t h ế k ỷ X V , k h i n ề n k i n h t ế h à n g h ó a tư bản chủ nghĩa bắt đ ầ u p h ô i thai, c á c v ấ n đ ề k i n h t ế được n g h i ê n cứu m ộ t c á c h c ó hệ thống. T ừ t h ế k ỷ x v n - x v m , nền lanh t ế h à n g h ó a T B C N p h á t .triển m ạ n h m ẽ , c á c vấn đ ề k i n h t ế c h í n h trị được n g h i ê n cứu m ộ t c á c h tỉ m ỉ , t o à n d i ệ n và trở t h à n h m ô n khoa học thật sự - m ô n k i n h t ế c h í n h trị. T i ế p đ ó , theo đ à p h á t t r i ể n của k i n h t ế thị trường đ ã c ó nhiều học thuyết k i n h t ế xuất h i ệ n l à m cơ sở lý l u ậ n cho c á c chiến lược k i n h t ế của N h à nước và quy luật k i n h doanh của c á c doanh nghiệp. T ư duy khoa học là sự phản á n h đ ú n g h i ệ n thực k h á c h quan. N h ư n g h i ệ n thực k h á c h quan rất phức tạp và thường x u y ê n b i ế n đ ộ n g . V ì v ậ y , trong việc n g h i ê n cứu các vấn đ ề k i n h t ế c h í n h trị k h ô n g thể b ỏ qua tính lịch sử của c h ú n g , chỉ c ó t h ể h i ể u được cặn k ẽ và h o à n chỉnh m ô n k i n h t ế chính trị sau k h i n g h i ê n cứu m ô n lịch sử c á c học thuyết k i n h tế. Đ ồ n g thòi, việc n g h i ê n cứu m ô n khoa học n à y c ò n g i ú p n g ư ờ i học m ở rộng k i ế n thức v ề n ề n k i n h t ế thị trường. P h ư ơ n g p h á p n g h i ê n cứu của lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế Trường Đại học Kinh t ế Quốc dân ì Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  5. Giáo trinh LỊCH SÍT Cấc Bạc THUYẾT KỈNH TE là phương pháp duy vật biện chứng được áp dụng trong tiến trình lịch sử c á c h ì n h thái k i n h t ế - x ã h ộ i . N g u y ê n tắc chung cho p h ư ơ n g p h á p l u ậ n của lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế là n g h i ê n cứu m ộ t c á c h h ệ thống c á c quan đ i ể m k i n h tế, đ ồ n g t h ờ i p h ả i đ á n h giá đ ú n g đ ắ n c ô n g lao v à hạn c h ế của c á c n h à lý l u ậ n k i n h t ế trong lịch sử. M ặ t k h á c , cũng phản á n h k h á c h quan t í n h p h ê p h á n v ố n c ó của c á c học thuyết k i n h t ế , k h ô n g phủ n h ậ n tính đ ộ c lập t ư ơ n g đ ố i của c á c học thuyết và ảnh h ư ỏ n g của c h ú n g đ ố i v ớ i sự p h á t t r i ể n k i n h t ế - x ã h ộ i . X u ấ t p h á t từ y ê u cầu đ à o tạo c á n b ộ quản lý k i n h t ế v à quản trị k i n h doanh, B ộ m ô n K i n h t ế c h í n h t r ị trường Đ ạ i học K i n h t ế Quốc d â n b i ê n soạn tập b à i giảng " L ị c h sử c á c h ọ c t h u y ế t k i n h t ế " . T ậ p b à i giảng n à y được b i ê n soạn theo c h ư ơ n g trình m ô n học " L ị c h sử c á c học thuyết k i n h t ế " do H ộ i đ ồ n g đ à o tạo n g à n h k i n h t ế thuộc B ộ G i á o dục và Đ à o tạo duyệt n g à y 24 v à 25 t h á n g 7 n ă m 1990, được d ù n g l à m tài l i ệ u giảng dạy, học tập và n g h i ê n cứu ở c á c trường đ ạ i học thuộc k h ố i k i n h t ế v à quản trị k i n h doanh trong cả nước. Tập bài giảng n à y được x u ấ t bản l ầ n đ ầ u v à o t h á n g 11 n ă m 1991 và được tái bản n h i ề u l ầ n . Đ ể t i ế p tục g ó p phần tích cực v à o q u á trình đ ổ i m ớ i đ à o tạo sinh viên k i n h t ế và quản trị k i n h doanh v à do nhu cầu đ ổ i m ớ i c h ư ơ n g trình, g i á o trình phục vụ giảng dạy, học tập, H ộ i đ ồ n g T h ẩ m định và Đ á n h giá g i á o trình Trường Đ ạ i học K i n h t ế Quốc d â n đ ã quyết định B ộ m ô n K i n h t ế c h í n h t r ị b i ê n soạn m ớ i " G i á o t r ì n h L ị c h sử c á c học t h u y ế t k i n h t ế " . Biên soạn g i á o trình n à y g ồ m c ó PGS.TS. M a i N g ọ c Cường, PGS.TS. V ũ V a n H â n , G V C . N g u y ễ n Quốc H ù n g , PGS.TS Đ a o P h ư ơ n g L i ê n , TS. N g u y ễ n A n N i n h , GS.TS. Phạm Quang Phan, ThS. Phạm T h à n h , PGS.TS. L ê Thục, PGS.TS. M a i H ữ u Thực 4 Trưởng Đại học Kỉnh tế Quốc dãn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  6. Lòi giới thiệu , : -Ì PGS.TS. Trần Bình Trọng (kiêm chủ biên), ThS. Nguyễn Văn T ư ờ n g , G V C . L ê V i ệ t , PGS.TS. Đ ặ n g V ă n Thắng, PGS.TS. T ô Đức H ạ n h , ThS. T r ầ n Thanh H ư ơ n g , TS. T r ầ n V i ệ t T i ế n . T h a m gia t h ẩ m đ ị n h đ á n h giá g i á o t r ì n h g ồ m : GS.TS. V ũ Đ ì n h B á c h , GS.TS. N g u y ễ n Đ ì n h H ư ơ n g , PGS.TS. Đ o à n Quang T h ọ v à hai p h ả n b i ệ n : PGS.TS. Phạm T h ị Q u ý , PGS.TS. Đ ỗ Quang V i n h . G i á o trình " L ị c h sử c á c học thuyết k i n h t ế " x u ấ t bản l ầ n đ ầ u c ó t h ể c ò n n h i ề u t h i ế u sót. C h ú n g tôi mong n h ậ n được sự g ó p ý của bạn đ ọ c . Thay mặt tập thể tác giả PGS.TS. T r ầ n B ì n h T r ọ n g T r ư ở n g Đ ạ i học Kinh t ế Quốc đ á n ì Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  7. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  8. Chương ỉ. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu... Chương ì ĐÔI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu CỦA M Ô N LỊCH s ử CÁC HỌC THUYẾT K I N H T Ế Xã hội loài người đã và đang trải qua những hình thái k i n h t ế - x ã h ộ i k h á c n h a u . ở m ỗ i giai đ o ạ n p h á t t r i ể n của l ị c h sử x ã h ộ i l o à i n g ư ờ i đ ề u có n h ữ n g h i ể u b i ế t v à c á c h giải thích các h i ệ n tượng k i n h t ế - xã h ộ i n h ấ t định. Việc giải t h í c h các h i ệ n tượng k i n h t ế - xã h ộ i n g à y c à n g trở n ê n h ế t sức c ầ n t h i ế t đ ố i v ớ i đ ờ i s ố n g k i n h t ế c ủ a x ã h ộ i loai n g ư ờ i . L ú c đ ầ u việc g i ả i t h í c h các h i ệ n t ư ợ n g k i n h t ế - xã h ộ i x u ấ t h i ệ n dưới h ì n h thức n h ữ n g tư tưởng k i n h t ế l ẻ t ẻ , r ờ i r ạ c , v ề sau m ớ i t r ở t h à n h n h ữ n g q u a n n i ệ m , q u a n đ i ể m k i n h t ế có t í n h h ệ t h ố n g c ủ a c á c g i a i c ấ p k h á c n h a u . Cho đ ế n n g à y nay, đã xuất h i ệ n nhiều trường p h á i với n h ữ n g đ ạ i b i ể u đ ư a ra n h ữ n g quan đ i ể m k h á c nhau k h i đứng trước h i ệ n thực k i n h t ế - xã hội. Đ ể cung cấp m ộ t c á c h có hệ thống các quan đ i ể m , các học thuyết kinh t ế của các trường phái, c á c đ ạ i biểu tiêu biểu trên t h ế g i ở i gắn v ớ i đ i ề u k i ệ n lịch sử xuất h i ệ n của c h ú n g , m ô n lịch sử các học thuyết k i n h t ế ra đòi đ á p ứng yêu cầu đ ó . I. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN cứu CỦA MÔN LỊCH sử CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ L ị c h sử c á c học thuyết k i n h t ế là m ộ t m ô n khoa học xã h ộ i nghiên cứu quá trình phát sinh, phát triển, đấu tranh và thay thế lẫn nhau của các hệ thống quan điểm kinh tế của các giai cấp Trường Đại học Kinh t ế Quốc dãn 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  9. Giáo trình LỊCH s ử CÁC HÓC THUYẾT KÍNH TỀ . cơ bản trong các hình thái kỉnh tế- xa hội khác nhau. Đối tượng nghiên cứu của môn lịch sử các học thuyết kinh tế là các hệ thống quan điểm kinh tế của đại biểu các giai cáp khác nhau Trong các hình thái kinh tế - xã hội khác nhau gàn với các giai đoạn lịch sử nhất định. N ó chỉ ra những c ố n g h i ế n , những giá trị khoa học cũng n h ư p h ê p h á n c ó tính lịch sử những hạn c h ế của c á c đ ạ i b i ể u c á c trường p h á i k i n h t ế học. N h ư v ậ y , lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế chỉ n g h i ê n cứu những quan đ i ể m k i n h t ế đ ã được h ì n h t h à n h t h à n h m ộ t hệ thống nhất định. H ệ thống c á c quan đ i ể m k i n h t ế là tổng hợp những tư tưởng k i n h tế, g i ả i thích thực chất của c á c h i ệ n tượng k i n h t ế nhất định, c ó m ố i liên h ệ phụ thuộc l ẫ n nhau và tư tưởng k i n h t ế đ ó phát sinh n h ư là k ế t q u ả của sự phản á n h c á c quan h ệ sản xuất v à o ý thức. Những quan đ i ể m k i n h t ế c h ư a t h à n h h ệ thống n h ư n g c ó ý nghĩa lịch sử thuộc m ô n Lịch sử tư tưởng kinh tế. T r o n g lịch sử tư tưởng k i n h tế, các quan đ i ể m k i n h t ế của t h ế g i ớ i c ổ đ ạ i , c á c trào lun đ ố i lập k h á c cũng n h ư c á c trường p h á i d â n tộc được trình bày k ế tiếp nhau theo t i ế n trình lịch sử. C ò n đ ố i tượng n g h i ê n cứu của m ô n Lịch sử các học thuyết kinh ré'chỉ là m ộ t bộ phận cấu t h à n h của đ ố i tượng m ô n Lịch sử tư tưởng kinh tế. M ặ t k h á c , n g o à i việc n g h i ê n cứu h ệ thống c á c quan đ i ể m k i n h t ế của c á c n h à tư tưởng thuộc l ĩ n h vực k i n h t ế c h í n h trị học, lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế c ò n n g h i ê n cứu h ệ thống c á c quan đ i ể m k i n h t ế của c á c n h à tư tưởng k h ô n g liên quan đ ế n c á c vấn đ ề k i n h t ế c h í n h trị. D o đ ó , k h ô n g đ ồ n g nhất lịch sử ra đ ờ i , p h á t t r i ể n của m ô n kinh t ế c h í n h trị v ớ i m ô n lịch sử c á c học thuyết k i n h tế, lịch sử c h í n h trị v ớ i m ô n lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế . L ị c h sử k i n h t ế c h í n h trị là c ơ sở của lịch sử c á c học thuyết k i n h tế. H ơ n nữa, n ó là đỉnh cao của sự p h á t t r i ể n đ ố i tượng n g h i ê n 8 Truông Đại học Kinh tế Quốc dân Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  10. Chương I Đôi tupng và phương pháp nghiên cứu... cứu m ô n lịch sử c á c học thuyết kinh tế. M ô n L ị c h sử c á c học thuyết k i n h t ế c ò n c ó m ố i quan hệ v ớ i Lịch sử phát t r i ể n kinh t ế quốc d â n . M ô n L ị c h sử kinh t ế quốc d â n n g h i ê n cứu q u á trình phát triển k i n h t ế của c á c quốc gia, rút ra t h à n h tựu và các k h ó k h ă n trở ngại của sự phát triển, n g u y ê n n h â n của t h à n h tựu và sự hạn c h ế của t i ế n trình phát t r i ể n k i n h t ế trong từng giai đ o ạ n lịch sử ở m ỗ i quốc gia. Đ ó là c h â n lý, tiêu chuẩn đ ể đ á n h giá tính khoa học và thực t i ễ n của c á c quan đ i ể m , tư tưởng và c á c học thuyết k i n h t ế của c á c tác g i ả và trường p h á i k i n h tế, là cơ sở đ ể c h ú n g phê p h á n , lựa chọn và thay t h ế l ẫ n nhau trong lịch sử. li. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu CỦA MÔN LỊCH sử CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ Đ ể n g h i ê n cứu m ộ t c á c h sâu sắc c á c h i ệ n tượng kinh t ế - xã h ộ i , k h ô n g thể k h ô n g sử dụng p h ư ơ n g p h á p nhận thức khoa học. P h é p b i ệ n chứng duy vật - học thuyết về những m ố i liên h ệ , những quy luật chung nhất của sự phát triển của t ồ n t ạ i và tư duy, là c ơ sở của việc n g h i ê n cứu khoa học. V ì vậy, p h ư ơ n g p h á p n g h i ê n cứu lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế là p h ư ơ n g p h á p duy vật b i ệ n chứng. H ộ thống c á c quan đ i ể m kinh t ế là k ế t quả của việc phản ánh quan h ệ sản xuất vào ý thức con n g ư ờ i trong những giai đ o ạ n lịch sử nhất định. Các quan đ i ể m k i n h t ế là y ế u t ố quan trọng của k i ế n trúc thượng tầng tư tưởng của xã h ộ i . P h ư ơ n g thức nhận thức khoa học chỉ ra rằng cần phải tìm k i ế m nguồn "ốc ra đ ờ i của c á c lý l u ậ n kinh tế, những đ i ề u k i ệ n phát t r i ể n và diệt vong của c h ú n g ở ngay trong c ơ sở k i n h t ế xã h ộ i . Đ ồ n g thời sự p h â n tích khoa học k h ô n g t h ể k h ô n g xác định m ố i liên hệ lịch sử c ơ bản, k h ô n g thể k h ô n g p h â n chia thành c á c giai đ o ạ n của sự phát t r i ể n của c h ú n g . Đ i ề u đ ó c ó nghĩa là việc n g h i ê n cứu hệ thống c á c quan đ i ể m k i n h t ế đòi h ỏ i phải thực Trường Đại học Kinh t ế Q u ố c dàn ì Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  11. Giáo trinh LỊCH s ử CÁC HÓC THUYẾT KINH TỂ h i ệ n m ộ t c á c h triệt đ ể n g u y ê n tắc lịch sử. K h ô n g n ê n xem xét d i sản của q u á k h ứ bằng tiêu chuẩn h i ệ n t ạ i , k h ô n g n ê n đ á n h giá ý nghĩa của c h ú n g ta căn cứ v à o trình đ ộ phát t r i ể n của khoa học kinh t ế h i ệ n nay. M ọ i sự nhận thức về thực chất đ ề u mang tính k ế thừa lịch sử, cũng n h ư bất kỳ hoạt đ ộ n g n à o của con n g ư ờ i đ ề u dựa trên k i n h n g h i ệ m của các t h ế h ệ trước. Do đ ó , n g u y ê n tắc chung cho p h ư ơ n g p h á p l u ậ n của lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế là n g h i ê n cứu m ộ t c á c h c ó h ệ thống c á c quan đ i ể m k i n h tế, đ ồ n g t h ờ i phải đ á n h giá đ ú n g đ ắ n c ô n g lao và hạn c h ế của c á c n h à lý l u ậ n Kinh t ế trong lịch sử. M ặ t k h á c , phải phản á n h m ộ t c á c h k h á c h quan tính p h ê p h á n v ố n c ó của c á c học thuyết k i n h tế, k h ô n g phủ nhận tính độc lập tương đ ố i của c á c học thuyết k i n h t ế và ảnh hưởng của c h ú n g đ ố i vói sự p h á t t r i ể n k i n h t ế - xã h ộ i . III. Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN cứu LỊCH sử CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ Lịch sử các học thuyết kinh tế là một môn khoa học độc lập, c h i ế m m ộ t vị trí quan trọng trong số c á c khoa học x ã h ộ i . Lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế c ó c á c chức n ă n g của m ì n h . Đ ó là các chức n ă n g nhận thức, chức n ă n g tư tưởng, chức n ă n g thực t i ễ n và chức n ă n g p h ư ơ n g p h á p l u ậ n . Cũng n h ư m ọ i khoa học k h á c , lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế trước hết thực h i ệ n chức n ă n g nhận thức. Chức n ă n g n à y y ê u cầu phải n g h i ê n cứu, đ á n h giá c á c quan đ i ể m k i n h t ế của c á c đ ạ i b i ể u , c á c trường p h á i k h á c nhau theo quan đ i ể m lịch sử cụ t h ể . Những quan đ i ể m k i n h t ế phát sinh, phát t r i ể n trono đ i ề u k i ệ n k i n h t ế - xã h ộ i nhất định, gắn l i ề n với những giai cấp nhất định, phục vụ mục đ í c h , quyền l ợ i cho các giai cấp đ ó Không c ó tư tưởng k i n h t ế phi giai cấp. 10 Trường Đ ạ i h ọ c Kinh t ế Quốc d â n Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  12. Chuông Ị. Đói tượng. và.phương pháp nghiên cứu... Chức năng của lịch sử các học thuyết kinh tế không chỉ dừng l ạ i ở việc tiếp cận một cách đơn giản các quan đ i ể m kinh tế, bảo vệ l ợ i ích giai cấp m ì n h , m à còn giúp cho c á c t h ế h ệ sau nhận thức và cải tạo h i ệ n thực kinh t ế - xã h ộ i dựa trên những bài học của lịch sử. L ị c h sử các học thuyết kinh t ế với tư c á c h là m ộ t m ô n khoa học c ó chức nâng p h ư ơ n g p h á p luận. N ó cung cấp m ộ t c á c h có hệ thống các quan đ i ể m các lý luận kinh t ế làm cơ sờ lý luận cho các khoa học kinh t ế k h á c , đặc biệt là các m ô n n g h i ê n cứu các vấn đề liên quan đ ế n kinh t ế thị trường, n h ư kính t ế vĩ m ô , kinh t ế v i m ô , marketing, khoa học quản lý và c á c m ô n kinh t ế ngành khác. V ớ i những chức n ă n g trên, việc n g h i ê n cứu lịch sử các học thuyết kinh t ế là rất cần thiết, là một bộ phận k h ô n g thể tách rời của việc n g h i ê n cứu các khoa học kinh t ế trong giai đ o ạ n hiện nay. Tư duy khoa học là sự phản ánh đ ú n g đắn h i ệ n thực k h á c h quan. Những h i ệ n thực k h á c h quan rất phức tạp và thường x u y ê n biến động. Vì vậy. việc n g h i ê n cứu các nguồn gốc của những phạm trù cơ bản, các quy luật và nhũng vấn đề k h á c của kinh t ế c h í n h trị k h ô n g thể bỏ qua tính lịch sử của c h ú n g . Do đ ó , chỉ có thể hiểu được một c á c h sáu sắc và h o à n chỉnh kinh t ế chính trị học sau k h i n g h i ê n cứu lịch sử các học thuyết kinh tế. V i ệ c n g h i ê n cứu lịch sử các học thuyết kinh t ế giúp cho n g ư ờ i học m ở rộng và n â n g cao những hiểu biết về nền kinh t ế thị trường, đặc biệt n ó trang bị cho các nhà khoa học k i n h t ế cũng n h ư c á c n h à quản lý k i n h t ế những k i ế n thức cần thiết trong việc n g h i ê n cứu và x â y dựng những đường l ố i , chiến lược phát triển k i n h t ế của đất nước và chiến lược k i n h doanh trên thương trường đ ầ y r ủ i ro và cạnh tranh gay gắt. T r ư ờ n g Đại học Kin h t ế Q u ố c dân 11 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  13. Giáo trinh LỊCH s ử CÁP HỌC THUYẾT KINH TẼ Trong đ i ề u k i ệ n k i n h t ế t h ế g i ớ i h i ệ n nay nói chung và của nước ta nói riêng, việc n g h i ê n cứu lịch sử c á c học thuyết k i n h tê c à n g cần thiết để hiểu và n ắ m vững c á c chủ t r ư ơ n g đ ư ờ n g l ố i của Đ ả n g trong c ô n g cuộc đ ổ i m ớ i , trong q u á trình x â y dựng, phát t r i ể n nền kinh t ế thị trường định hướng xã h ộ i chủ nghĩa ở V i ệ t Nam. TỔNG KẾT CHƯƠNG Lịch sử các học thuyết kinh tế là một môn khoa học xã hội n g h i ê n cứu q u á trình phát sinh, phát triển, đ ấ u tranh và thay t h ế l ẫ n nhau của c á c h ệ thống quan đ i ể m k i n h t ế của c á c giai cấp cơ bản trong c á c h ì n h thái k i n h t ế - x ã h ộ i k h á c nhau. Đ ố i tượng n g h i ê n cứu của m ô n lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế là c á c h ệ thống quan đ i ể m k i n h t ế của đ ạ i b i ể u c á c giai cấp k h á c nhau trong c á c h ì n h thái k i n h t ế - x ã h ộ i k h á c nhau gắn v ớ i c á c giai đ o ạ n lịch sử nhất định.- L ị c h sử c á c học thuyết k i n h t ế chỉ n g h i ê n cứu những quan đ i ể m k i n h t ế đ ã được h ì n h t h à n h t h à n h m ộ t h ệ thống nhất định. Những quan đ i ể m k i n h t ế c h ư a t h à n h h ệ thống n h ư n g c ó ý nghĩa lịch sử thuộc m ô n L ị c h sử tư tưởng k i n h tế. P h ư ơ n g p h á p n g h i ê n cứu lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế là p h ư ơ n g p h á p duy vật b i ệ n chứng. V i ệ c n g h i ê n cứu h ệ thống các quan đ i ể m k i n h t ế đòi h ỏ i phải thực h i ệ n m ộ t c á c h triệt đ ể n g u y ê n tắc lịch sử. K h ô n g n ê n xem xét d i sản của q u á k h ứ bằng tiêu chuẩn h i ệ n t ạ i , k h ô n g n ê n đ á n h giá ý nghĩa của c h ú n g c ă n cứ vào trình đ ộ phát triển của khoa học kinh t ế h i ệ n nay. N g o à i ra, việc n g h i ê n c ú n L ị c h sử c á c học thuyết k i n h t ế c ò n đ ò i h ỏ i phải sử dụng p h ư ơ n g p h á p p h ê phán, phương p h á p tiếp c â n h ê t h ô n g , p h ư ơ n g p h á p phát triển tổng hợp đ ể nhằm vạch rõ những 12 T r ư ờ n g Đ ạ i h ọ c Kỉnh t ế Q u ố c d ã n Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  14. Chương ị Đói tượng và phương pháp nghiên cứu... thành tựu khoa học, những hạn c h ế cũng n h ư sự k ế thừa, phát triển c á c quan đ i ể m k i n h t ế của c á c đ ạ i biểu k h á c nhau. Đ ố i với sinh viên các trường đ ạ i học thuộc k h ố i kinh tế, việc n g h i ê n cứu lịch sử c á c học thuyết kinh t ế là rất cần thiết, là một bộ phận k h ô n g thể tách rời của việc n g h i ê n cứu các khoa học k i n h t ế trong giai đ o ạ n h i ệ n nay. C â u h ỏ i ô n t ậ p 1. Lịch sử các học thuyết kinh tế là gì? Hãy làm rõ đối tượng n g h i ê n cứu của L ị c h sử các học thuyết k i n h tế. M ô n học lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế có m ố i quan h ệ n h ư t h ế n à o v ớ i m ô n học L ị c h sử c á c tư tưởng k i n h tế? 2. Ý nghĩa của việc n g h i ê n cứu m ô n học lịch sử c á c học thuyết k i n h t ế đ ố i v ớ i c á c sinh viên n g à n h k i n h tế? Trường Đại học Kinh t ế Quốc dân l i Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  15. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  16. Chương IU Các tư tưởng kinh tể thòi cổ đại và trung cố Chương l i CÁC TƯ TƯỞNG KINH TÊ THỜI cổ ĐẠI VÀ TRUNG cô I. CÁC TƯ TƯỞNG KINH TẾ THỜI cổ ĐẠI l . H o à n c ả n h x u ấ t h i ệ n v à đ ặ c đ i ể m t ư t ư ở n g k i n h t ế cổ đ ạ i a. Hoàn cảnh lịch sử xuất hiện tư tưởng kinh tê cổ đại T h ờ i kỳ cổ đ ạ i bắt đ ầ u từ k h i c h ế đ ộ c ô n g xã n g u y ê n thủy tan lã, c h ế đ ộ c h i ế m hữu nê l ệ ra đ ờ i . T h ờ i kỳ này t ồ n t ạ i và phát triển đ ế n k h i c h ế đ ộ c h i ế m hữu n ô l ệ bị tan rã, xuất h i ệ n c h ế đ ộ phong k i ế n . v ề thời gian, thời k ỳ cổ đ ạ i ở p h ư ơ n g Đ ô n g xuất h i ệ n v à o những n ă m 4.000 trước c ô n g n g u y ê n , c ò n ở p h ư ơ n g T â y xuất h i ệ n chậm hơn, vào những n ă m 3.000 trước công ngu vén và kết thúc vào khoảng t h ế kỷ thứ V . Do sự phát triển của lực lượng sản xuất n ê n c h â n n u ô i tách k h ỏ i n g à n h trồng trọt, thủ c ô n g nghiệp tách k h ỏ i nghề n ô n g , việc b u ô n b á n sản phẩm giữa các vùng phát triển. Trong các c ô n g xã n g u y ê n thủy dần dần c ó tích l ũ y sản phẩm d ư thừa, cuộc sống gia đ ì n h dần dần tách k h ỏ i cuộc sống cộng đồng n g u y ê n thủy, c h ế đ ộ tư hữu xuất h i ệ n m à hình thức đầu tiên là c h ế đ ộ c h i ế m hữu n ô l ệ . Sự xuất h i ệ n c h ế đ ộ c h i ế m hữu n ô l ệ gắn l i ề n v ớ i sự ra đ ờ i của n h à nước thống trị đầu tiên trong lịch sử. Hai giai cấp chủ n ô và n ô l ệ c ù n g v ớ i m â u thuẫn đ ố i k h á n g l ợ i ích giữa c h ú n g dẫn đ ế n h à n g loạt cuộc k h ở i nghĩa của n ô l ệ và dân n g h è o . Trước b ố i cảnh đ ó , các tư tưởng xã h ộ i phát triển, trong đ ó c ó tư t ư ở i ! kinh t ế đe dọa sự tồn t ạ i của c h ế đ ộ c h i ế m hữu nô l ệ . 0 T r ư ờ n g Đại h ọ c Kính t ế Q u ố c d â n l i Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  17. Giáo trinh LỊCH s ử CẮC HỌC THUYẾT KittH TỂ b. Đặc điểm tư tưởng kinh tế cổ đại Thứ nhất, các tư tưởng k i n h t ế cổ đ ạ i coi sự t ồ n t ạ i c ù a c h ê đ ộ c h i ế m hữu n ô l ệ là hợp lý, coi sự p h â n chia x ã h ộ i t h à n h chu n ô và n ô l ệ là đ ư ơ n g n h i ê n . Thứ hai, c á c tư tưởng k i n h t ế cổ đ ạ i đ á n h giá cao vai trò cua n g à n h n ô n g nghiệp và k i n h t ế tự n h i ê n , chống l ạ i x u h ư ớ n g phát triển của k i n h t ế h à n g h ó a , coi thường vai trò của t h ủ c ô n g nghiệp và t h ư ơ n g nghiệp. Thứ ba, c á c tư tưởng k i n h t ế cổ đ ạ i c ò n rất sơ khai. M ặ c dù trong tư tưởng k i n h t ế củậ n ó c ó m ộ t số phạm trù n h ư p h â n cổng lao đ ộ n g , giá trị trao đ ổ i , vai trò t i ề n tệ, cung cầu... song những phạm trù n à y c ò n đ ơ n giản, mang tính chất ước lượng chứ k h ô n g biết tính quy luật và c á c quy luật chi p h ố i c h ú n g . C á c tư tưởng k i n h t ế cổ đ ạ i phát t r i ể n m ạ n h ở H y L ạ p cổ đ ạ i và La M ã cổ đ ạ i v ớ i c á c đ ạ i b i ể u n h ư Xenophon (430 - 345 T O N ) , Platon (427 - 347 T C N ) , Aristoteles (384 - 322 T C N ) và Caton Stansi (234 - 149 T C N ) , Granky Tibery (163 - 132 T C N ) , Varron (Ì l ó - 27 T C N ) , Colymell (100 T C N ) . 2. C á c t ư t ư ở n g k i n h tê c h ủ y ê u của H y L ạ p cổ đ ạ i a. Xenophon (430 - 345 TCN) Đặc đ i ể m chủ y ế u trong tư tưởng k i n h t ế của Xenophon là phản á n h mong m u ố n của giai cấp chủ n ô sử dụng tốt sự phát triển của c á c quan h ệ h à n g - t i ề n . Vì vậy, m ộ t mặt ô n g xem xét hoạt động k i n h t ế n h ư là q u á trình tạo ra những vật p h ẩ m c ó ích, tạo ra c á c giá trị sử dụng. Ô n g là n g ư ờ i đ ầ u tiên trong lịch sử đ ã chú ý đ ế n p h â n c ô n g lao động xã h ộ i . M ặ t k h á c , ô n g l ạ i chỉ cho các chủ n ô biết rằng để " l à m giàu" cần phải c ó những sản phẩm dư thừa rút ra từ việc chỉ thỏa m ã n ở mức t ố i t h i ể u những nhu cầu của n ô l ệ . 16 Trường Đ ạ i h ọ c Kinh t ế Quốc d â n Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  18. ị §111 Chương li. Các tu tường kinh tê thòi cổ đại và Các tư tưởng kinh tế của Xenophon Tư rường về phân công lao động: Theo ô n g , phân c ô n g lao động có vai trò thúc đ ẩ y giao lưu h à n g h ó a giữa các v ù n g . N h ờ phân rông lao động m à n â n g cao được chất lượng hoạt động. Giữa p h â n c ô n g lao đ ộ n g và quy m ô thị trường c ó m ố i liên h ệ chặt chẽ, ở những nơi trao đ ổ i phát t r i ể n mạnh thì phân c ô n g lao (lộng phát t r i ể n mạnh. Tư tưởng về giá trị: T ư tưởng giá trị của Xenophon tạo m ầ m m ô n g cho tư tưởng giá trị - ích l ợ i . Ô n g coi giá trị là một cái gì đ ó có ích cho con n g ư ờ i và con n g ư ờ i biết sử dụng được ích l ợ i đó. V í dụ, cái s á o có giá trị đ ố i v ớ i n g ư ờ i biết t h ổ i và k h ô n g c ó giá trị đ ố i v ớ i n g ư ờ i k h ô n g biết t h ổ i . Tư tưởng về tiền tệ: Do việc b u ô n b á n phát triển, Xenophon đã thấy được vai trò của t i ề n trong nền k i n h tế. Theo ô n g , v à n g bạc là t i ề n c ó nhu cầu k h ô n g g i ớ i hạn, việc tích trữ được nhiều vàng bạc l à m cho n g ư ờ i ta giàu c ó . T ừ đ ó , ô n g k h u y ê n c á c h sử dụng n ô l ệ tốt nhất là d ù n g họ vào việc khai t h á c vàng bạc. H ơ n nữa, theo ô n g vàng bạc k h ô n g chỉ là p h ư ơ n g t i ệ n thuận l ợ i cho trao đ ổ i m à c ò n l à m cho chủ của n ó giàu c ó lên. Vì vậy, M á c cho rằng, theo Xenophon, t i ề n k h ô n g chỉ là p h ư ơ n g t i ệ n lưu thông m à c ò n c ó chức n ă n g tư bản. Về cung - cầu, giá cả hàng hóa: Xenophon thấy được m ố i liên hộ giữa giá cả h à n g h ó a v ớ i cung, cầu về n ó . T ừ đ ó , ông k h u y ê n chủ n ô n ê n mua n ô l ệ theo những toán nhỏ đ ể k h ô n g làm t â n g "cầu n ô l ệ " , hoặc m ở mang doanh nghiệp m ộ t c á c h thận trọng đ ể k h ô n g l à m tăng cung h à n g h ó a nhanh. Về của cải: Xenophon cho rằng của c ả i là những tư l i ệ u tiêu d ù n g cá n h â n . N ó đ ó n g vai trò quan trọng trong việc n g ư ờ i ta có ũ nô Trường Đại học Kia Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  19. Giáo trinh LỊCH SỪ CÁC HỌC THƯYÊT KINH TỂ b. Platon (427 - 347 TCN) Bước v à o t h ế kỷ I V T C N H y L ạ p bị khủng hoảng n ặ n g n ề v à c á c cuộc chiến tranh d i ễ n ra hết sức gay gắt, Platon đ ã đ ê ra cho m ì n h n h i ệ m vụ củng c ố địa vị của tầng lớp c h ủ n ô v à thực h i ệ n đ ầ y đ ủ nhất l ợ i ích của tầng lớp đ ó . V ớ i mục tiêu n à y , ô n g v i ế t cuốn s á c h " C h í n h trị hay n h à nước", trong đ ó ô n g m ô tả m ộ t n h à nước lý tưởng m ớ i v ớ i n h i ề u nét k h ô n g tưởng. Platon cho rằng việc xã h ộ i p h â n chia t h à n h n h i ề u tầng lớp là m ộ t quy luật của tự n h i ê n . Ô n g chia x ã h ộ i t h à n h 3 tầng lớp: - C á c n h à triết học quản lý n h à nước, - Binh sỹ - C á c đ i ề n chủ, t h ợ thủ c ô n g và t h ư ơ n g gia. Theo ô n g , hai tầng lớp đ ầ u h ì n h t h à n h lên bộ m á y quản lý n h à nước. Hai tầng lớp n à y k h ô n g c ó q u y ề n sở hữu bất cứ cái gì, q u y ề n sở hữu thuộc " đ á m d â n đ e n " , tức là tầng lớp t h ứ ba, các đ i ề n chủ, t h ợ thủ c ô n g và t h ư ơ n g gia. Platon k h ô n g coi n ô l ệ là c ô n g d â n và k h ô n g x ế p n ô l ệ vào c á c tầng lớp d â n c ư của xã h ộ i m ớ i . M ặ c d ù vậy, ô n g cho rằng những n g ư ờ i n ô l ệ c ù n g với những đ i ề n chủ, t h ợ thủ c ô n g và t h ư ơ n g gia phải thỏa m ã n đầy đủ nhu cầu của hai tầng lớp đ ầ u . N h ư v ậ y , trong k h i tạo ra một n h à nước lý tưởng, Platon m u ố n k é o dài m ã i c h ế đ ộ c h i ế m hữu nô l ệ . Platon g i ả i thích m ố i liên h ệ giữa p h â n c ô n g lao động, t h ư ơ n g m ạ i và t i ề n tộ v ớ i vai trò n ổ i bật của c á c t h ư ơ n g gia. M á c đ á n h giá cao ý tưởng n à y của Platon và g ọ i đ ó là sự n ổ i bật thiên tài so v ớ i thời đ ạ i . Tuy n h i ê n , Platon bảo vệ nền k i n h t ế c h i ế m hữu n ô l ệ . K h i n g h i ê n cứu về t i ề n tệ, ô n g chỉ ra t i ề n tệ v ớ i hai thuộc tính quy định là thước đ o giá trị và k ý h i ệ u giá trị. N g o à i k ý h i ệ u giá trị d ù n g l à m phương tiện lưu t h ô n g trong nước, t i ề n c ò n d ù n g l à m ; Ị ty . . %*1 18 ĩ 25 Mrưànimầợmnh t ế QuỐc d â n ạ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  20. Chương lì. Các tư tường kinh tế thòi cổ đại và phương t i ệ n trao đ ổ i giữa H y L ạ p với các nước k h á c . Song ô n g lại cho rằng, tiền là m ộ t trong những n g u y ê n n h â n gây ra sự thù ỉiãn trong xã h ộ i , vì vậy ô n g k ê u g ọ i phấn đấu đ ể sao cho trong nhà nước lý tưởng k h ô n g cần d ù n g đ ế n vàng, bạc. Ô n g yêu cầu hạn c h ế t ố i đa l ợ i nhuận thương m ạ i bằng c á c h bình ổ n giá cả. Đ ồ n g thời, ô n g đ ề nghị cấm cho vay nặng lãi để chống l ạ i l ợ i ích của tầng lớp q u ý tộc m ớ i . c. Aristoteles (384 - 322 TCN) Theo Karx M a r x , Aristoteles là n h à tư tưởng lớn nhất thời cổ đ ạ i . Cũng n h ư Xenophon và Platon, Aristoteles là n g ư ờ i bảo vệ l ợ i ích của giai cấp chủ n ô đ ư ơ n g thời, chống l ạ i l ợ i ích của những n g ư ờ i n õ l ệ . Tuy n h i ê n , trong tư tưởng k i n h t ế của ô n g c ó nhiều cống h i ế n q u ý giá. Theo Aristoteles, "của c ả i thực tế" (của c ả i tự n h i ê n ) là toàn bộ c á c giá trị sử dụng. Ô n g cho rằng tất cả những hoạt động gắn l i ề n v ớ i việc tạo ra giá trị sử dụng là hoạt động k i n h tế. Đ ể củng c ố n ề n k i n h t ế c h i ế m hữu n ô l ệ , Aristoteles coi việc c ủ n g c ố giai cấp chủ n ô bậc trung bằng c á c h bảo đ ả m sự trao đ ổ i c ô n g bằng n h ờ n h à nước là quan trọng. V ớ i quan đ i ể m n à y , mặc d ù c á c h đ ặ t v ấ n đ ề c ò n mang tính trực cảm n h ư n g ỏng là n g ư ờ i đ ầ u tiên p h â n tích giá trị trao đ ổ i t h ô n g qua p h ư ơ n g trình "5 cái giường = Ì n g ô i n h à " . Đ á n h giá về sự p h â n tích n à y của Aristoteles, K a r x M a r x viết: "Sự thiên tài của Aristoteles là ở c h ỗ , trong lúc t h ể h i ệ n giá trị của h à n g h ó a ô n g dã k h á m p h á ra quan h ệ ngang giá, c ó nghĩa là đ a n g bước theo con đ ư ờ n g dẫn đ ế n lý thuyết giá trị - lao đ ộ n g " . N ế u n h ư á p d ụ n g c ô n g thức của K a r x M a r x , sẽ g i ả i thích sự b i ế n đ ổ i H à n g - H à n g t h à n h H à n g - T i ề n - H à n g thì ô n g sẽ đi đ ế n k ế t luận cho rằng "5 cái giường ngang bằng v ớ i Ì n g ô i n h à " hoặc bằng m ộ t khoản t i ề n n à o đ ó . T r ư ở n g Đại h ọ c Kính t ế Q u ố c d â n 13 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản