intTypePromotion=1

Giáo trình Lý thuyết hạch toán kế toán: Phần 1 - PGS.TS Nguyễn Thị Đông

Chia sẻ: Minh Vũ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:129

0
100
lượt xem
17
download

Giáo trình Lý thuyết hạch toán kế toán: Phần 1 - PGS.TS Nguyễn Thị Đông

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Phần 1 cuốn giáo trình "Lý thuyết hạch toán kế toán" cung cấp cho người học các kiến thức: Bản chất của hạch toán kế toán, đối tượng và phương pháp của hạch toán kế toán, phương pháp chứng từ, phương pháp tính giá, phương pháp đối ứng tài khoản. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Lý thuyết hạch toán kế toán: Phần 1 - PGS.TS Nguyễn Thị Đông

  1. NHÀ XUẤT BÁN HÀ N Ộ I ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH 5/2003 INHTÊQUỐCDÂN Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  2. ĐẠI H Ọ C K I N H T Ể Q U Ố C DÂN KHOA KẾ TOÁN Chù hiên: PGS.TS. NGUYÊN THỊ ĐÔNG G i á o t r i n h LÝTHUỴẾr HẠCH TOÁN KẾ TOÁN (Xuất bản lần thứ tám) ĐẠI HỌC THÁI NG UYỀN TỀ ƯNG TÂM HỌC LIỆU H À N Ộ I , 05 - 2003 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  3. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  4. LỜI NÓI Đ Ầ U (Cho l ầ n x u ấ t b ẳ n t h ứ t á m ) Dể đáp ứng kịp thời nhu cầu về tài liệu cho giảng dạy, học tập cùa trường Đại học Kinh tế Quốc dán, Bộ môn Kế toán. khoa Kế toán tổ chức biên soạn lợi và cho tái bản giáo trình "Lý thuyết Hạch toán Kế toán" lần thứ tám. Trong lấn tái bản này, các tác giả tham gia biên soạn sách đã tiếp thu nghiêm túc những đóng góp cùa người dọc vế những điểm cần chình lý, sửa chữa và bổ sung ; đảm bảo tinh cơ bản. hiện đại và tinh chính xác, khoa học cùa sách xuất bán. Giáo trình "Lý thuyết Hạch toán Kế toán " là tài liệu chinh thống, bắt buột sử dụng trong đào tạo chuyên ngành kể toán, kiêm toán của trường Dại học Kinh té Quốc dân, đổng thời giáo trình còn là tài liệu tốt cho các bạn đọc quan tám khác. Tham gia chỉ đạo biên soạn và trực tiếp biên soạn giáo trình là tập thể cán bộ giáng dạy của Khoa Kế toán - Đợi học Kình tể Quốc dân sau đáy: ỉ. GS. TS. Nguyễn Quang Quýnh - Chịu trách nhiệm về nội dung. Giáo trình LÝ THUYẾT HẠCH TOÁN KẾ TOÁN 3 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  5. 2. PGS. TS. Nguyễn Thị Đông • Chù biên và biên soạn các chương 9 và chương lo. 3. PGS. TS. Đăng Thị Loan - Biên soạn chương chương ì và chương 2. 4. PGS. TS Phạm Thị Gái - Biên soạn chương 3 và chương 5. 5. PGS. TS. Nguyễn Minh Phương - Biên soạn chương 7. 6. PGS. TS. Nguyễn Vân Công - Biên soạn các chương 4, chương ổ và chương 8. Tập thể người chỉ đạo, biên soạn sách của khoa Kế toán, Đại học Kinh tế Quốc dàn xin giới thiệu cuốn sách với các độc già ; rất mong nhận được những ý kiến đóng góp có tính xây dựng của các quỷ vị cho lẩn xuất bàn sau. Hà nội, ngày 61512003 T/M TẬP T H Ể TÁC GIẢ Chủ biên PGS. TS. NGUYỄN THỊ ĐÔNG Chủ biên: PGS. TS. N G U Y Ễ N T H Ị ĐÔNG Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  6. Chương Ì BẢN CHẤT CỦA HẠCH TOÁN KẾ TOÁN LI, TÍNH TẤT YÊU KHÁCH QUAN CỦA HẠCH TOÁN KẾ TOÁN Sản x u ấ t ra của c ả i v ậ t c h ấ t là c ơ sở t ồ n t ạ i v à p h á t t r i ể n của x ã h ộ i loài n g ư ờ i . C h í n h vì v ậ y , ngay t ừ thời c ổ x ư a n g ư ờ i ta đ ã t h ấ y sự c ầ n t h i ế t m u ố n duy trì và p h á t t r i ể n đ ờ i sống của m ì n h và x ã h ộ i thì p h ả i t i ế n h à n h sản x u ấ t n h ữ n g vật đ ù n g , thức ă n , đ ổ m ặ c , n h à ở n h ư t h ê n à o ; m u ố n sản xuất p h ả i hao p h í bao n h i ê u sức lao đ ộ n g và p h ả i c ó n h ữ n g tư l i ệ u sản x u ấ t g ì , trong i h ờ f gian bao lâu; k ế t q u ả sản xuất sẽ p h â n p h ố i n h ư t h ế n à o V.V.. T ấ t c ả n h ữ n g đ i ể u liên quan đ ế n sản xuất m à con n g ư ờ i quan l â m đ ã dật ra nhu c ầ u tất y ế u p h ả i thực h i ệ n chức n ã n c q u ả n lý sản x u ấ t . N h ư ^ y ậ y sự c ầ n t h i ế t p h ả i g i á m đ ố c và q u ả n lý q u á t r ì n h hoạt động; k i n h t ế k h ô n g phải chỉ là nhu c ầ u m ớ i đ ư ợ c p h á t sinh s ầ n đ â y , m à thực ra đ ã p h á t sinh rái sớm trong lịch sử n h â n l o ạ i và t ồ n t ạ i trong c á c h ì n h thái k i n h t ế x ã h ộ i k h á c nhau. X ã h ộ i loài n g ư ờ i c à n g p h á t t r i ể n , thì m ứ c đ ộ quan t â m c ù a con n g ư ờ i Giáo trình LÝ THUYẾT HẠCH TOÁN KỂ TOÁN 5 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  7. đ ế n hoạt đ ộ n g s à n xuất c à n g t ă n g , nghĩa là c à n g cán thiết phải t â n g c ư ờ n g q u ả n lý sản xuất. v ề vấn đ ề n à y . C á c M á c đ ã viết " T r o n g tất cả c á c h ì n h thái xã h ỏ i , n g ư ờ i ta đ ể u phải quan t â m đ ế n t h ờ i gian cần d ù n g đ ể sản xuất ra tư l i ệ u tiêu d ù n g , n h ư n g mức đ ộ quan t â m c ó k h á c nhau tuy iheo trình đ ộ của n ề n văn m i n h " . 1 Đổ q u á n lý được c á c hoai đ ộ n g k i n h t ế cần c ó sổ l i ệ u , d ể c ó được c á c sỏ l i ệ u phục vụ cho hoạt đ ộ n c quản lý, g i á m sát đòi h ỏ i phai thực h i ệ n việc quan sát. đ o lường, tính toán và ghi c h é p c á c hoạt đ ộ n g đ ó . Quaji sật c á c q u á trình và h i ệ n tượng k i n h té là giai đ o ạ n chiu tiên của việc phản á n h và g i á m đ ố c q u á trình tái s à n xuất xã h ộ i . Đ o lường m ọ i hao p h í trong sản xuất và kết q u ả c ù a sản xuất là b i ê u h i ệ n những đ ố i tượng đ ó b ằ n g c á c đ ơ n vị đ o lường t h í c h h ó p (thước đ o h i ệ n vạt, thước đ o lao đ ộ n g , thước do bằnc tiên). T í n h toán là q u á trình sử d ụ n g c á c p h é p t í n h , các p h ư ơ n g p h á p tổng hợp p h â n tích đ ể x á c đ ị n h c á c chi tiêu cần t h i ế t , t h ò n g qua đ ó đ ể b i ế t đ ư ợ c t i ế n đ ộ thực h i ệ n c á c mục tiêu, d ự á n và h i ệ u q u ả của hoạt đ ộ n g kinh tế. Ghi c h é p là q u á t r ì n h thu thập, x ử lý và ghi l ạ i tình h ì n h , k é t q u á của c á c hoạt đ ộ n g k i n h t ế tronc từng thời k ỳ , từng địa đ i ể m p h á t sinh theo m ộ t trật tự nhất định Qua g h i c h é p c ó t h ể thực h i ệ n được việc ' Các Mác, Tư bán quyển thú nhài, lập ì, Ir 105, bán tiếng Việt. NXB Sự thát. Hà Noi 1959: Chú biên: PGS. TS. NGUYÊN T h < ĐÔNG Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  8. p h à n á n h và k i ể m l ì a t o à n d i ệ n , c ó h ệ t h ố n g c á c hoạt đ ộ n g sản xuất xã h ộ i . V i ệ c quan s á t , đ o l ư ờ n g , tính toán và chi c h é p k i n h tê nói t r ê n , n h ằ m thực h i ệ n chức n ă n g p h à n á n h và g i á m sát c á c hoạt đ ộ n g k i n h tê g ọ i là hạch t o á n . V ì vậy h ạ c h t o á n là nhu c ầ u k h á c h q lui tì c ù a xã h ộ i và là c ô n g cụ quan t r ọ n c phục vụ cho q u à n lý k i n h tê. H ạ c h t o á n ra đ ờ i c ù n g v ớ i q u á t r ì n h k i n h t ế với tư c á c h là do y ê u c ầ u của sản xuất đ ò i h ỏ i phải c ó sự k i ê m tra g i á m sát v ề lượng n h ữ n g hao p h í v à k ế t q u ả m à q u á t r ì n h sản x u ấ t tạo ra. Như vậy. hạch toán là một hệ thống diều tra quan sút. lính toán, do lường và ÍỊỊIÌ chép các quá trĩnh kinh tẽ, nhằm quán lý các quá trình đỗ ngày một chặt chẽ hơn. V ớ i c á c h k h á i q u á t trên c h ú i i ỉ i Ui c ó thổ thấy h ạ c h loàn là m ộ t nhu c ầ u k h á c h quan cún b á n t h â n q u á trình sản xuãl cung nhu cửa x ã h ộ i . nhu c á u đ ó đ ư ợ c (ổn t ạ i rong lài cả c á c h ì n h thái xã h ộ i k h á c nhau và n g à y c à n g l ã n g , l ũ y theo sự p h á t t r i ể n cua xã h ộ i . T n v n h i ê n , trong c á c h ì n h t h á i x ã h ộ i k h á c nhau, đ ố i t ư ợ n g và n ộ i đ u n c của hạch {.oán c ũ n " k h á c nhạn, vì m ỗ i c h ẽ đ ộ xã h ộ i c ó m ộ t p h ư ơ n g thức sún xuất r i ê n g . P h ư ơ n g thức sán xuất thay đ ố i , l à m cho l o à n h ò c ơ cấu k i n h tè xã h ộ i và c h í n h trị thay đ ổ i . V à n h ư vây, m ụ c đ í c h , p h ư ơ n g p h á p quan s á t , đ o ' l ư ờ n g và ghi c h é p c ũ n g thay đ ổ i c ù n g vói sự Thay đ ố i của p h ư ơ n g thức s à n xuất. Đ ồ n g thời c ù n g v ớ i sự p h á i t r i ể n cứa sạn xuất x ã h ộ i , hạch loan c ũ n ẹ k h ô n c I i c ừ n s đ ư ợ c phát t r i ể n và máo trình LÝ ĩ TIlíYỄT iìẶc H I OÁN K Ế T O Á N 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  9. h o à n t h i ệ n về p h ư ơ n g p h á p c ũ n g n h ư h ì n h thức t ổ chức. Đ i ề u n à y c ó t h ể d ễ d à n g n h ậ n thức được t h ô n g qua v i ệ c n g h i ê n cứu q u á t r ì n h nảy sinh và p h á t t r i ể n của h ạ c h t o á n k ế t o á n . T r o n g thời kỳ n g u y ê n t h ú y , s à n xuất c h ư a p h á t t r i ể n , nhu cầu và k h ả n ă n g thu n h ậ n t h ô n g tin c h ư a n h i ề u , hạch toán được t i ế n h à n h b à n g c á c p h ư ơ n g thức hết sức đ o n g i ả n : đ á n h d ấ u lèn t h â n c â y , buộc n ú t trên c á c d â y thừng... đ ể ghi n h ớ c á c t h ô n g tin cần t h i ế t . C ũ n g do sản x u ấ t c ò n lạc h ậ u n é n ở giai đ o ạ n n à y c h ư a c ó của c ả i d ư thừa, c h ư a h ì n h t h à n h c á c giai cấp k h á c nhau. Vì v ậ y , trong thòi k ỳ n à y hạch loàn được sử d ụ n g phục vụ l ợ i ích của t o à n xã h ộ i . K h i xã h ộ i c h u y ê n sang c h ế đ ộ n ỏ l ệ thì ý nchĩa n h i ệ m vụ của hạch t o á n c ũ n g thay đ ổ i . H ạ c h toán trước hết được sử d ụ n g trong c á c trang t r ạ i đ ê theo dõi két q u ả SỪ d ụ n a n ô l ệ và c h i ế m d ụ n g lao đ ộ n g c ù a n ỏ l ệ , d ể v ơ vét được n h i ề u sản p h ẩ m t h ặ n c dư. N e o à i ra hạch t o á n c ò n được sử d ụ n g trong c á c p h ò n c đ ổ i tiên, c á c n h à t h ờ và trong lĩnh vực tài c h í n h n h à nước... đ ể theo d õ i c á c n c h i ệ p vụ v ề giao d ị c h , thanh t o á n và b u ô n b á n . s ổ k ế l o à n đ ã xuất h i ệ n thay cho c á c h chi và đ á n h d â u của thời n g u y ê n t h ú y . Đ ế n t h ờ i kỳ phong k i ế n , sự p h á t t r i ể n m ạ n h m ẽ của n ô n g n g h i ệ p với quy m ô l ớ n g ắ n l i ề n với sự ra đ ờ i của địa c h ủ và n ó n g d â n , v ớ i sự ra đ ờ i của địa tổ phong k i ế n , với c h ế đ ộ cho vay n ặ n g lãi của địa c h ù với n ô n g d â n . . . N h ữ n g quan h ệ k i n h t ế m ớ i n à y đ ã nảy sinh và t á c đ ộ n g đ ế n sự p h á t t r i ể n t i ế p theo của h ạ c h 8 Chù biên: PGS. TS. NG l i Y Ế N T H Ị ĐỔNG Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  10. t o á n k ế t o á n với h ệ t h ò n g sổ s á c h p h o n g p h ú và chi tiết hơn. Đ á n c c h ú ý là t h ờ i k ỳ t ư bản c h ủ nghĩa v ớ i sự p h á t t r i ể n nhanh c h ó n g c ù a t h ư ơ n g n g h i ệ p và sau đ ó cả n ô n g n g h i ệ p . L ú c n à y c á c quan h ệ trao đ ổ i , b u ô n b á n đ ư ợ c m ỏ r ộ n g đ ặ t ra nhu c ầ u p h ả i h ạ c h t o á n c á c m ố i quan h ệ nảy s i n h t r o n g q u á t r ì n h vận đ ộ n g của c á c t ứ b ả n c á b i ệ t . Sự x u ấ t h i ệ n c ù a c á c đ ố i t ư ợ n g m ớ i n à y c ủ a k ế t o á n l ạ i là n g u ồ n gốc cho sự ra đ ờ i của p h ư ơ n g p h á p đ ố i ứng tài k h o ả n trong k ế t o á n . C ũ n g từ đ ó , p h ư ơ n g pháp hạch toán k ế toán đ ã dược hình - t h à n h và ứng d ụ n g r ộ n g rãi g ồ m m ộ t h ệ t h ố n g h o à n c h ỉ n h : c h ứ n g từ, đ ố i ứ n g tài k h o ả n , tính g i á , t ổ n g h ọ p - c â n đ ố i k ế t o á n . T u y n h i ê n , c h ế đ ộ tư hữu v ề tư l i ệ u sản xuất c ù n g v ớ i c á c q u y luật k i n h t ế t ư ơ n g ứng l ạ i h ạ n c h ế sự p h á t H i ể n và t í n h k h o a học c ù a hạch t o á n k ế t o á n . T r ô n s đ i ề u k i ệ n của c h ủ nghĩa x ã h ộ i , v ớ i sự xuất h i ệ n c ù a c h ế đ ộ c ô n g h ữ u v ề t ư l i ệ u s à n xuất và v ớ i t r ì n h đ ộ x ã h ộ i hoa cao của n ề n sản x u ấ t , hạch t o á n k ế l o à n m ớ i t r ở t h à n h m ô n k h o a học c h â n c h í n h v à p h á t huy đ ầ y đ ủ vị t r í của m ì n h . v ề vị trí của hạch toán d ư ớ i chủ.nghĩa xã h ộ i V.I.Lênin đã khẳng định: " C h ủ nghĩa xã h ộ i trước h ế t là h ạ c h t o á n " . 1 T h ậ t v ậ y , m ộ t n ề n sản x u ấ t v ớ i q u y m ó n g à y c à n g l ớ n , v ớ i trình đ ộ xã h ộ i hoa và sức p h á t t r i ể n sàn x u ấ t n a à y c à n g cao, v ớ i y ê u c ầ u q u y luật k i n h t ế m ớ i p h á t sinh... k h ô n g t h ê k h ô n g t ă n g c ư ờ n e h ạ c h t o á n k ế t o á n v ề m ọ i mặt." Đ ồ n g t h ờ i c h ế đ ộ xã h ộ i c h ủ nghĩa c ũ n g ! V.I.Lênin loàn tạp. lập 6. Ir.255. (ỉiiío trình LÝ THUYẾT HẠCH TOÁN KỂ TOÁN 9 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  11. tạo ra những l i ề n đ ề cho sự p h á t t r i ể n nhanh c h ó n g và toàn d i ệ n c ù a hạch t o á n k ê t o á n . C h ế đ ộ c ô n g hữu tư l i ệ u sản xuất với đ ộ n g lực từ con n g ư ờ i và m ụ c tiêu vì con n g ư ờ i sẽ tạo d i ề u k i ệ n p h á t t r i ể n và ú n g d ụ n g tiên b ộ khoa học k ỹ thuật trong m ọ i lĩnh vực trong đ ó c ó hạch t o á n k ế t o á n . V à n h ư v ạ y c h ỉ d ư ớ i c h ế đ ộ xã h ộ i c h ủ nghĩa hạch toán m ớ i trở t h à n h m ộ t c ô n g cu đ ể lãnh đ ạ o n ề n k i n h t ế và phục vụ cho m ọ i nhu cầu c ù a c á c t h à n h viên trong x ã h ộ i . 1.2. HÁCH TOÁN KẾ TOÁN TRONG HỆ THỐNG CÁC LOẠI HẠCH TOÁN 1.2.1. C á c t h ư ớ c đ o sử d ụ n g t r o n g h ạ c h t o á n N ộ i d u n g chủ y ê u của h ạ c h t o á n là quan sát, đ o lường, ghi c h é p đ ê k i ể m tra và q u ả n lý c á c q u á trình kinh tê. Vì vậy hạch t o á n phải sử d ụ n g một số thước đ o nhất đ ị n h b i ể u h i ệ n sô l ư ợ n g và chất lượng c á c loại lài sản. c á c n g h i ệ p vu k i n h tê. T r o n g hạch toán đ ã á p d ụ n g 3 l o ạ i thước đ o : h i ệ n vậL lao đ ộ n c , giá trị. - T h ư ớ c đ o h i ệ n vật: d ù n g đ ể x á c định tài l i ệ u về lình h ì n h tài sản h i ệ n c ó hoặc đ ã tiêu hao, m à p h ư ơ n g thức sử d ụ n g là c â n , đ o n " , đ o , đ ế m . . . Đ o n vị đ o h i ệ n vật tuy thuộc v à o tính tự n h i ê n của đ ố i t ư ơ n g được tính t o á n . V í du: t r ọ n g lượng ( k g , tạ, t ấ n ) , t h ể tích ( n i ) , d i ệ n tích (ha), đ ộ dài ( m é t ) là những đ ơ n vị đ o 3 lường h i ệ n vát .V.. Sứ d ụ n g thước đ o h i ệ n vật đ ể hạch toán vật tư tài sàn và trong v i ệ c g i á m sát lình hình IU Chú biên: HỈS. TS. NGUYỄN THỊ ĐÔMỈ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  12. thực h i ệ n c á c chỉ tiêu d ự k i ế n v ề m ặ t s ô l ư ợ n g , n h ư s ố l ư ợ n g v ậ t tư d ự trữ, số l ư ợ n g v ậ t l i ệ u tiêu hao cho Ì đ ơ n vị sản p h ẩ m , số lượng sản p h ẩ m sản x u ấ t ra V.V.. Đ ồ n g t h ờ i t h ô n g qua c h ỉ tiêu số l ư ợ n g c ũ n g p h ả n á n h v ề m ặ t c h ấ t lượng ở m ộ t mức đ ộ n h ấ t đ ị n h . T u y n h i ê n thước đ o h i ệ n vật c ũ n g c ó m ặ t h ạ n c h ế , n ó c h ỉ đ ư ợ c sử d ụ n g đ ể x á c đ ị n h số l ư ợ n g c á c vật p h ẩ m c ó c ù n g c h ấ t l ư ợ n g , n ê n n ó k h ô n g t h ể c u n g c ấ p đ ư ợ c chỉ t i ê u t ổ n g h ợ p v ế s ố lượng đ ố i v ớ i c á c l o ạ i v ậ t tư tài sản c ó c h ấ t l ư ợ n g k h á c nhau. - T h ư ớ c đ o lao đ ộ n g : đ ư ợ c sử d ụ n g đ ể x á c đ ị n h s ố l ư ợ n g t h ờ i gian lao đ ộ n g hao p h í t r o n g m ộ t q u á t r ì n h k i n h d o a n h , m ộ t c ô n g t á c n á o đ ó . Đ ơ n vị d ù n g đ ể t h ể h i ệ n là n g à y c ô n g , g i ờ c ô n g . . . D ù n g t h ư ớ c đ o lao đ ộ n g đ ể h ạ c h t o á n g i ú p ta x á c đ ị n h đ ư ợ c n ă n g suất lao đ ộ n g của c ô n g n h â n , c ó c â n c ứ đ ể t í n h l ư ơ n g cho c ô n g n h â n hoặc p h â n p h ố i thu n h ậ p cho x ã v i ê n . T h ư ờ n g thước đ o lao đ ộ n g đ ư ợ c sử d ụ n g c ù n g v ớ i t h ư ớ c đ o h i ệ n vật. V í d ụ : k h i x á c đ ị n h và g i á m đ ố c t ì n h h ì n h đ ị n h mức sản l ư ợ n g , c ầ n p h ả i sử d ụ n g đ ổ n g t h ờ i đ ơ n vị đ o lường h i ệ n v ậ t và đ ơ n vị đ o l ư ờ n g lao động. - T h ư ớ c đ o lao đ ộ n g k h ô n g t h ể d ù n g đ ể t ổ n g h ợ p t o à n b ộ t h ờ i gian c ô n g t á c hao p h í của t o à n t h ể c ô n g n h â n v i ê n chức, do tính chất c ô n g t á c của m ỗ i n g ư ờ i k h á c nhau, do vậy trong n h i ề u t r ư ờ n g hợp c h ư a tính đ ư ợ c c h ỉ tiêu t ổ n g hợp b ằ n g thước đ o lao đ ộ n g . - T h ư ớ c đ o t i ề n tệ: là sử d ụ n g t i ề n l à m đ ơ n vị tính t h ố n g n h ấ t đ ể phản á n h c á c c h ỉ tiêu k i n h t ế , c á c l o ạ i vật tư, tài sản; trong đ i ề u k i ệ n c ò n t ổ n t ạ i n ề n sản x u ấ t Giáo trình LÝ T H U Y Ế T H Ạ C H T O Á N K Ế T O Á N 1Ì Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  13. h à n q hoa thì m ọ i l o ạ i vật tư, tài sản, m ọ i hao phí vật chất và k ế t q u ả trong sản xuất đ ề u c ó t h ể d ù n g tiền để b i ể u h i ệ n . T h ư ớ c đ o t i ề n tệ cho p h é p tính được c á c chỉ tiêu tổng hợp v ề c á c l o ạ i vật tư, tài sản k h á c nhau: như chi tiêu tổng số v ố n k i n h doanh... T ổ n g hợp c á c loại chi p h í k h á c nhau trong m ộ t q u á t r ì n h sản xuất: như chỉ tiêu t ổ n g số chi p h í sản x u ấ t , t ổ n g g i á thành sản p h ẩ m . . . C ó t h ể so s á n h c á c c h ỉ tiêu k i n h t ế tương ứng đ ể x á c đ ị n h h i ệ u q u ả k i n h doanh và h i ệ u q u ả sử dụng v ố n . Qua đ ó c ó t h ể thực h i ệ n g i á m đ ố c b ằ n g đ ồ n g tiền đ ố i v ớ i tất c ả m ọ i loại hoạt đ ộ n g k i n h t ế . C ả ba l o ạ i thước đ o đ ề u cần t h i ế t trong hạch toán và c ó t á c d ụ n g b ổ sung cho nhau đ ê p h ả n á n h và giám đ ố c t o à n d i ệ n c á c chi tiêu s ổ lượng và chất lượng trong hoạt đ ộ n g k i n h doanh. V ì v ậ y trong hạch toán, thước đ o t i ề n tệ được sử d ụ n g k ế t hợp v ớ i thước đo h i ệ n vật và thước đ o lao đ ộ n c 1.2.2. C á c l o ạ i h ạ c h t o á n Đ ể quan sát p h á n á n h và g i á m đ ố c c á c q u á trình sản xuất k i n h doanh và sử d ụ n c v ố n m ộ t c á c h đ ầ y đù kịp thời c h í n h x á c phục vụ n h ạ y b é n việc c h ì đ ạ c và quản lý k i n h t ế đ ò i h ỏ i phải sử d ụ n g c á c l o ạ i hạch l o à n k h á c nhau. M ỗ i l o ạ i hạch t o á n c ó đặc đ i ể m và n h i ệ m vụ r i ê n g . a) Hạch toán nghiệp vụ (còn gọi là hạch toán nghiệp vụ kỹ thuật): là sự quan s á t , phản á n h và giám đ ố c trực t i ế p từng n g h i ệ p vụ k i n h t ế k ỹ thuật cụ thể, đ ể chi đ ạ o t h ư ờ n g x u y ê n v à kịp t h ờ i c á c n g h i ệ p vụ đ ó . Đ ố i lượng của hạch t o á n n g h i ệ p vụ là c á c n g h i ệ p vu Chủ biên: PGS. TS. NGUYÊN T H Ị ĐÓNG Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  14. k i n h t ế hoặc k ỹ thuật sản x u ấ t i n h ư t i ế n d ô thực h i ệ n c á c hoạt đ ộ n g c u n g cấp, s à n x u ấ t , tiêu t h ụ , tình h ì n h biên đ ộ n g v à sử d ụ n g c á c y ế u t ố c ủ a q u á trình tái sản xuất, c á c n g h i ệ p vụ cụ t h ế v ề k ế t q u ả sản xuất k i n h doanh v.v... Đ ặ c đ i ể m của h ạ c h t o á n n g h i ệ p vụ là k h ô n g c h u y ê n d ù n g m ộ t l o ạ i t h ư ớ c đ o n à o , m à c ă n cứ v à o tính chất của l ừ n g n g h i ệ p vụ v à y ê u cầu q u à n lý m à sử d ụ n g m ộ t trong ba t h ư ớ c đ o t h í c h hợp. H ạ c h t o á n n g h i ệ p v ụ t h ư ờ n g sử d ụ n g c á c p h ư ơ n g t i ệ n thu thập, t r u y ề n t i n đ ơ n g i ả n n h ư c h ứ n g từ ban đ ầ u , đ i ệ n . t h o ạ i , đ i ệ n b á o hoặc t r u y ề n m i ệ n g . V ớ i đ ố i tượng rất chung và p h ư ơ n g p h á p rất đ ơ n g i ả n n é n hạch t o á n n g h i ệ p vụ c h ư a trờ t h à n h m ó n khoa học đ ộ c lập. Đ ặ c đ i ể m đ ó của hạch t o á n n g h i ệ p vụ c h i p h ố i cả những đặc đ i ể m của t h ô n c tin thu đ ư ợ c từ hạch t o á n n g h i ệ p vụ k ỹ thuật ( t h ư ờ n g g ọ i tắt là t h ô n g tin n g h i ệ p v ụ ) . N h ữ n g đặc đ i ể m n ổ i bật của t h ô n g t i n n g h i ệ p vụ là: Ì - Đ ó là n h ữ n g t h ô n g t i n "hoa t ố c " d ù n g cho l ã n h đ ạ o n g h i ệ p vụ k ỹ thuật n g à y nay. D o đ ó n ó được quan t â m trước hết và c h ủ y ế u ở y ê u c ầ u k ị p thòi hơn là y ê u cầu t o à n d i ệ n , c ũ n g vì t h ế , h ệ t h ố n g t h ô n g tin n à y thường k h ô n g x â y d ự n g n h ữ n g bức tranh t o à n cảnh ve sự vật, h i ệ n t ư ợ n g c ũ n g n h ư q u á t r ì n h vận đ ộ n g c ù a nó. 2- L ĩ n h vực thuộc k h á c h t h ể của t h ô n " t i n n à y rất rộng n h ư n g k h ô n g phải là l u ô n l u ồ n t h ô n g tin đ â y đ ủ về m ọ i k h á c h t h ể tỉiuộc lĩnh vực n à y . T u y y ê u c ầ u cụ t h ể c ó t h ể c h ỉ t h ô n g tin m ộ t p h ầ n n h ỏ k h á c h thê c ầ n cho l ã n h đ ạ o n g h i ệ p vu k ị p t h ờ i . Giáo trình LÝ T H U Y Ế T H Ạ C H T O Á N K Ế TOÁN 13 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  15. 3- T h ô n g tin n g h i ệ p vụ t h ư ờ n g là k ế t q u ả c ù a giai đ o ạ n đ ầ u của q u á trình n h ậ n thức - c h ư a qua q u á trình tổng h ọ p chọn lọc n à o , l ạ i do y ê u c ầ u t h ô n g tin nhanh, k ị p t h ờ i , do v ậ y đ ố i v ớ i t h ô n g t i n n g h i ệ p vu k h ô n g t h ể yêu cầu t u y ệ t đ ố i c h í n h x á c . T u y n h i ê n , t h ô n g tin n g h i ệ p vụ c ầ n p h ả i đ ạ t t ớ i mức đ ộ c h í n h xác nhất định đổ d ù n g l à m c â n cứ đ ề ra c á c b i ệ n p h á p cần thiết và đ ú n g đ ắ n đ ể thực h i ệ n t ố t c á c n g h i ệ p vụ kinh tế. N h ư vậy c h ú n g ta thấy r ằ n g n h i ệ m vụ chủ y ế u của hạch toán n g h i ệ p vụ là cung c ấ p t h ô n g t i n cần thiết đ ể trực t i ế p chỉ đ ạ o n g h i ệ p vụ k i n h tế, vì vậy khi cần t ì m ra những chỉ tiêu t ổ n g hợp thì rất ít d ù n g đ ế n tài l i ệ u c ù a hạch t o á n n g h i ệ p vụ. Đ ó c ũ n g là đ i ể m khấc nhau giữa hạch t o á n n g h i ệ p vụ v ớ i c á c l o ạ i hạch toán k h á c . b) Hạch toán thông kê: là m ộ t m ô n khoa học, n g h i ê n cứu mặt lượng trong m ố i quan h ệ mật thiết với mặt chất của c á c h i ệ n t ư ợ n g k i n h t ế x ã h ộ i số lớn trong đ i ề u k i ệ n thời gian và địa đ i ể m cụ t h ể n h ằ m rút ra bản chất và tính quy luật trong sự p h á t t r i ể n của c á c h i ệ n tượng đ ó . T h í c h ứng v ớ i đ ố i tượng n à y hạch toán thống kê đ ã xây d ự n g m ó t h ệ t h ố n g p h ư ớ n g p h á p khoa học r i ê n g n h ư đ i ề u tra t h ố n e k ê , p h â n t ổ thống k ê , số tuyệt đ ô i , số t ư ơ n g đ ố i , số b ì n h q u â n và c h í số. H ệ t h ô n g p h ư ơ n g p h á p n à y t h ổ h i ệ n đ ầ y đ ủ q u á trình nhận thức k h á c h quan s ư vật. V ớ i đ ố i t ư ợ n g và p h ư ơ n g p h á p trên, c ó t h ể sử d u n g tất cả c á c l o ạ i thước đo. Chủ biên: PGS. TS. NGUYÊN T H I ĐÔNG Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  16. H ạ c h t o á n thống k ê c ó tính t ổ n g h ọ p rất l ớ n . T u y vậy h ạ c h t o á n t h ố n g k é c ó m ộ t s ô đặc đ i ể m r i ê n g , k h á c với hạch t o á n k ế t o á n : - H ạ c h l o à n t h ố n g k ê k h ô n g c h í n g h i ê n c ứ u hoạt đ ộ n g k i n h t ế , m à c ò n n g h i ê n cứu c á c h i ệ n t ư ợ n g k h á c , thuộc về quan h ệ sản x u ấ t và c á c tình h ì n h k h á c t h u ộ c về sinh hoai xã h ộ i . - Đ ố i với c á c hiện tượng trên, thống kê k h ô n g n g h i ê n cứu và g i á m đ ố c m ộ t c á c h t o à n d i ệ n và liên tục, m à c h í n g h i ê n c ứ u và g i á m đ ố c trong đ i ề u k i ệ n thời gian cụ t h ể , địa đ i ể m cụ t h ể . - P h ạ m v i n g h i ê n cứu của hạch t o á n t h ố n g k è rát r ô n g : cả n ư ớ c , c á c c ấ p h à n h c h í n h của T r u n g ư ơ n g ( B ộ ) và địa p h ư ơ n g (tỉnh, h u y ệ n ) . N h i ệ m vụ chủ y ế u của t h ố n g k ê là n g h i ê n c ú n h i ệ n t ư ợ n g số lớn n h ư n g k h ô n g chỉ hạn c h ế trong p h ạ m vi đ ó m à c ò n n g h i ê n cứu c á c h i ệ n t ư ợ n g c á b i ệ i . T ó m l ạ i , h ạ c h l o à n t h ố n g k é là m ộ t l o ạ i h ạ c h t o á n n g h i ê n cứu và g i á m đ ố c n h ằ m trình b à y đ ư ợ c n g u y ê n n h à n Cua n h ữ n g h i ệ n tượng n g h i ê n cứu và x á c đ ị n h được lính q u ỵ luật về sự p h á t t r i ể n của sự vật. H á c h toán t h ố n g k ê c ũ n g SỪ d ụ n g 3 l o ạ i thước đ o : h i ệ n vật, lao đ ộ n e và g i á trị. Sử đ ụ n ạ thước do n à o là do đặc đ i ể m của h i ệ n t ư ợ n g li-Thiên cứu và n h i ệ m vụ cùa thống k è , cho n ê n , tronsi hạch toán thốníỊ kê k h ô n g c ó loại (hước do n à o đ ư ợ c xem là c h ù y ê u . Giáo trình LY T H I \ Í T HÁCH TOÁN K Ế T O Á N 15 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  17. c) Hạch toán kế toán: là m ộ i m ó n khoa học phàn á n h và g i á m đ ố c c á c m ặ t hoạt đ ộ n g k i n h t ế tài chính ờ tất cả c á c doanh n g h i ệ p , t ổ chức sự n g h i ệ p và c á c cơ quan. So với hạch t o á n n g h i ệ p vụ và hạch toán thống k ê thì hạch toán k ế t o á n c ó những đặc đ i ể m sau: - H ạ c h t o á n k ế t o á n phản á n h và g i á m đ ố c một c á c h liên tục, t o à n d i ệ n và c ó h ệ thống tất cả c á c loại vật tư tiền v ố n và m ọ i hoạt đ ộ n g k i n h tế. v ề thực chất hạch toán k ế t o á n n g h i ê n cứu tài sản trong m ố i quan h ệ với n g u ồ n h ì n h t h à n h và q u á trình vận đ ộ n g của tài sản trong c á c t ổ chức, c á c đ ơ n vị. N h ờ đ ó m à hạch toán kê toán thực h i ệ n được sự g i á m đ ố c liên tục cả trước, trong và sau q u á trình sản xuất k i n h doanh và sử d ụ n g v ố n . - Đ ể thực h i ệ n chức n ă n g phản á n h và g i á m đốc của m ì n h , hạch t o á n k ế toán c ũ n g sử d ụ n g 3 loại thước đ o , n h ư n g thước đ o t i ề n tệ đ ư ợ c coi là c h ủ y ế u . Nghĩa là trong k ế t o á n m ọ i n g h i ệ p vụ k i n h t ế đ ể u được ghi c h é p theo g i á trị và b i ể u h i ệ n b ằ n g t i ề n . N h ờ đ ó m à hạch t o á n k ế t o á n cung cấp đ ư ợ c c á c chỉ tiêu tổng h ọ p phục vụ cho v i ệ c g i á m đ ố c tình h ì n h thực h i ệ n k ế hoạch k i n h tê tài c h í n h . - Đ ể n g h i ê n cứu đ ố i tượng của m ì n h , hạch toán k ế toán đ ã sử d u n g hệ t h ố n g p h ư ơ n g p h á p n g h i ê n cứu khoa học n h ư c h ứ n g từ, đ ố i ứng tài k h o ả n , tính g i á , tổng hợp - c â n đ ố i k ế toái}. T r o n g đ ó p h ư ơ n g p h á p lập chứng từ k ế l o à n là t h ù tục hạch t o á n đ ầ u tiên va bắt buộc phải c ó đ ố i v ớ i m ọ i n g h i ệ p vụ k i n h t ế p h á t sinh. 16 Ch ủ biện: PGS. TS. Ne l 'YÊN THỊ ĐÔNG Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  18. N h ờ đ ó m à số l i ệ u do k ế t o á n phản á n h bảo đ ả m phản á n h được tính c h í n h x á c và c ó c ơ sở p h á p lý vững chắc. Ba l o ạ i hạch t o á n trên tuy c ó n ộ i d u n g , n h i ệ m vụ và p h ư ơ n s p h á p r i ê n g , n h ư n g c ó m ố i quan h ệ mật t h i ế t v ớ i nhau trong v i ệ c thực h i ệ n chức n ă n g p h à n á n h và g i á m đ ố c q u á t r ì n h tái sản xuất xã h ộ i . M ố i quan h ệ nay t h ể h i ệ n ờ c h ỗ : - C ả ba l o ạ i h ạ c h t o á n đ ề u n h ằ m thu thập, g h i c h é p và t r u y ề n đạt n h ữ n g t h ô n g t i n về k i n h t ế tài c h í n h , là nhũng k h â u c ơ b ả n trong h ệ thống t h ô n g tin k i n h l ể ỉhống nhất. M ọ i t h ô n g tin k i n h t ế trong đ ơ n vị phải dựa (rên c ơ sở s ố l i ệ u t h ố n g nhất do ba loại hạch t o á n cung cấp. - M ồ i loại h ạ c h t o á n đ ề u p h á t huy t á c d ụ n g của m ì n h trong việc g i á m đ ố c tình h ì n h thực h i ệ n c á c k ế hoạch kinh t ế tài c h í n h , n ê n cả ba đ ề u là c ô n g cụ quan trọne đ ể quản lý k i n h t ế , phục vụ đắc lực cho việc q u ả n lý, đ i ể u h à n h và c h ỉ đ ạ o của đ ơ n vị c ũ n g n h ư của c ấ p trên. - Giữa ba loại h ạ c h t o á n c ò n c ó quan h ệ c u n g cấp số l i ệ u cho nhau và q u a n h ệ t h ố n g nhất v ề m ặ t số l i ệ u trên c ơ sờ l ổ chức c ô n g t á c h ạ c h t o á n ban đ ầ u . X u ấ t phái t ừ tất c ả n h ữ n g đ i ề u đ ã n ê u trên c ó t h ể rút ra k ế t luận c ó liên quan đ ế n bản chất của hạch t o á n k ế toán n h ư sau: - T h ứ nhất: H ạ c h t o á n k ế t o á n là m ộ t loại h ạ c h 17 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  19. t o á n , nghĩa là n ó c ũ n g ihực h i ệ n chức n ă n g phản á n h , quan sát, đ o lường ghi c h é p và g i á m đ ố c c á c q u á trình kinh tế, n h ư n g n ó k h á c với c á c loai h á c h toán k h á c là thực h i ệ n chức n ă n g hạch toán toàn d i ệ n liên tục và tổng hợp. - T h ứ hai: H á c h toán kê toán n g h i ê n cứu q u á trinh tái sản xuất trên g ó c đ ộ cụ t h ể là tài sản với tính hai mặt (giá trị tài sản và nguồn h ì n h t h à n h ) và tính vận đ ộ n g (tuần h o à n ) trong c á c tổ chức, doanh n g h i ệ p cụ thể. T r o n g đ i ề u k i ệ n c ù a sản xuất h à n g hoa tài sản được b i ể u h i ệ n d ư ớ i h ì n h thái t i ề n , vì vậy trong hạch toán k ế toán thước đ o t i ề n té được sử d ụ n g c ó rinh bất buộc. - T h ứ ba: T r ê n c ơ sờ c ù a p h é p b i ệ n c h ú n g về nhận thức h i ệ n thực k h á c h quan và p h ù h ọ p với đ ố i tượng đ ộ c l ậ p của m ì n h hạch t o á n k ê toán xây dựng hộ t h ò n g p h ư ơ n g p h á p khoa học r i ê n g s ò m c á c y ế u t ố : Chứng từ k ế t o á n , đ ố i ứng tài k h o á n , tính g i á , tổng hợp - c à n đ ố i k ế t o á n . - T h ứ tư: V ị trí, n ộ i d u n g và p h ư ơ n g p h á p hạch toán quyết định hai chức Iiănc c ù a p h â n hệ hạch loàn k ế toán trong h ệ thống quản lý là t h ô n g tin và k i ể m tra về tài sàn trong c á c tổ chức, c á c doanh n g h i ệ p . V ậ y hạch toán k ế toán là m ộ t h ệ thống t h ô n g tin và k i ể m tra về tài sân trong c á c doanh nghiệp, c á c t ổ chức b ằ n g h ệ thống p h ư ơ n g p h á p khoa học n h ư chứng từ, tính g i á , đ ố i ú n g tài k h o á n và t ổ n c hợp - cân đ ố i k ế toán. I8 Chú biên: VGS: TS. NGUYỄN T H I ĐÔNG Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
  20. 1.3. HẠCH TOÁN KẾ TOÁN TRONG HỆ T H Ố N G QUẢN LÝ 1.3.1. V a i t r ò , vị t r í c ủ a t h ô n g t i n k ế t o á n t r o n g h o ạ t đ ộ n g q u ả n lý T r o n g hoạt đ ộ n g sản x u ấ t k i n h doanh, c á c doanh n g h i ệ p đ ề u t ì m m ọ i b i ệ n p h á p đ ể sản xuất ra sản p h ẩ m v ớ i số lượng n h i ề u nhất, chất lượng cao nhất, c h i p h í thấp nhất v à lãi thu được n h i ề u nhất. Đ ể đ ạ t được m ụ c tiêu n à y b ấ t k ỳ m ộ t n g ư ờ i q u ả n lý k i n h doanh n à o c ũ n g p h ả i n h ậ n thức được vai t r ò của t h ô n g tin k ế t o á n . H ệ t h ố n g c á c t h ô n g tin sử d ụ n g đ ể ra c á c q u y ế t định q u ả n lý đ ư ợ c thu từ n h i ề u n g u ồ n k h á c nhau, n h ư n g t h ô n g t i n k ế t o á n đ ó n g vai trò h ế t sức quan t r ọ n g và k h ô n g t h ể t h i ế u đ ư ợ c . B ở i vì n g h i ê n cứu bản chất của h á c h t o á n k ế t o á n ta thấy chức n â n g c h í n h của h á c h t o á n k ế t o á n là p h ả n á n h v à g i á m đ ố c c á c m ặ t hoạt đ ộ n g k i n h t ế tài c h í n h ở tất cả c á c doanh n g h i ệ p , t ổ chức, c ơ quan sự n g h i ệ p . H ơ n t h ế nữa h ạ c h t o á n k ế toán c ò n thực h i ệ n chức n ă n g p h ả n á n h và g i á m đ ố c m ộ t c á c h liên tục, t o à n d i ệ n và c ó h ệ t h ố n g tất cả c á c l o ạ i vật tư, t i ề n v ố n , v ề m ọ i hoạt đ ộ n g k i n h tế. N h ữ n g t h ô n g tin m à k ế t o á n cung cấp cho hoạt đ ộ n g q u ả n lý là k ế t q u ả sử d ụ n g tổng hợp c á c p h ư ơ n g p h á p khoa học của m ì n h . N h ư v â y k ế t o á n là m ộ t p h ư ơ n g thức đ o l ư ờ n g và t h ô n g t i n n h ằ m đ á p ứng y ê u cầu t h ô n g t i n vế k i n h t ế của t o à n x ã h ộ i . C á c y ê u cầu t h ô n g t i n k i n h t ế ít h o á c n h i ề u , t h ô s ơ hay p h ứ c t ạ p đ ề u c ó c h u n g m ó t t h u ộ c t í n h là đ ò i h ỏ i c á c t h ô n g t i n b i ế u Giáo (rình LÝ T H U Y Ế T HÁCH TOÁN K Ế T O Á N 19 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2