intTypePromotion=1

Giáo trình Tâm lý học lao động: Phần 1 - PGS.TS. Võ Hưng, ThS. Phạm Thị Bích Ngân (Khoa Giáo dục học - ĐH KHXH&NV TP.HCM)

Chia sẻ: Lê Na | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:61

0
260
lượt xem
76
download

Giáo trình Tâm lý học lao động: Phần 1 - PGS.TS. Võ Hưng, ThS. Phạm Thị Bích Ngân (Khoa Giáo dục học - ĐH KHXH&NV TP.HCM)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

 Phần 1 Giáo trình Tâm lý học lao động do PGS.TS. Võ Hưng & ThS. Phạm Thị Bích Ngân (Khoa Giáo dục học - ĐH KHXH&NV TP.HCM) biên soạn có kết cấu gồm các nội dung sau: Lời nói đầu, Phần I - Khái quát về tâm lí học lao động, Phần II - Phân tích lao động. Giáo trình có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên các khoa Sư phạm, Tâm lí, Công tác xã hội cũng như các khoa khác về xã hội nhân văn.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Tâm lý học lao động: Phần 1 - PGS.TS. Võ Hưng, ThS. Phạm Thị Bích Ngân (Khoa Giáo dục học - ĐH KHXH&NV TP.HCM)

  1. ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN KHOA GIAÙO DUÏC HOÏC -------------- TAÂM LYÙ HOÏC LAO ÑOÄNG PGS TS VOÕ HÖNG ThS. PHAÏM THÒ BÍCH NGAÂN NHAØ XUAÁT BAÛN ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH - 2007 0 | 1
  2. ngaønh giaùo duïc ñaøo taïo cho neân giaùo trình chæ taäp trung vaøo phaàn taâm lí hoïc lao ñoäng chung maø khoâng ñi saâu vaøo taâm lí hoïc kó LÔØI NOÙI ÑAÀU thuaät voán laø moät chuyeân ñeà mang naëng tính kó thuaät vaø ñieàu khieån hoïc. Giaùo trình coù ba phaàn: Taâm lí hoïc lao ñoäng laø moät ngaønh heïp cuûa taâm lí hoïc chuyeân nghieân cöùu dieãn bieán cuûa caùc hieän töôïng taâm lí trong quaù Phaàn I: Giôùi thieäu moät soá vaán ñeà khaùi quaùt veà taâm lí hoïc trình hoaït ñoäng döôùi taùc ñoäng cuûa ñieàu kieän lao ñoäng. Lao ñoäng lao ñoäng; laø moät trong nhöõng nhu caàu cô baûn cuûa con ngöôøi. Trong boái Phaàn II: Phaân tích nhöõng tính chaát ñaëc tröng cuûa hoaït ñoäng caûnh taêng tröôûng kinh teá maïnh meõ nhö ôû nöôùc ta, tính chaát lao lao ñoäng, nhöõng yeáu toá taùc ñoäng tôùi con ngöôøi lao ñoäng về mặt ñoäng bieán ñoåi raát nhanh theo möùc ñoä phaùt trieån cuûa khoa hoïc thể chất và tinh thần, tâm lý cuõng nhö nhöõng yeâu caàu veà vieäc coâng ngheä, ngaønh ngheà phaùt trieån raát phong phuù vaø ña daïng. chuaån bò cho thanh thieáâu nieân ñi vaøo lao ñoäng moät caùch hieäu Ngöôøi lao ñoäng khoâng nhöõng chòu ñöïng möùc ñoä oâ nhieãm naëng neàâ quaû. Ñaây laø phaàn quan troïng nhaát cuûa giaùo trình, chieám hôn ½ töø moâi tröôøng töï nhieân maø coøn phaûi chòu nhieàu aùp löïc khoâng nhoû thôøi löôïng bài giảng; cuûa moâi tröôøng xaõ hoäi. Tuy nhieân, baûn chaát cuûa con ngöôøi Vieät Phaàn III: Giôùi thieäu sô löôïc veà taâm lí hoïc kó thuaät nhöng ñeå Nam laø luoân luoân phaán ñaáu vöôït qua moïi thöû thaùch ñeå laøm chuû ngöôøi ñoïc khoâng quaù ngôõ ngaøng veà noäi dung quaù vaén taét, chuùng baûn thaân, laøm chuû ñaát nöôùc, xaây döïng moät xaõ hoäi Vieät Nam hoøa toâi bieân soaïn döôùi tieâu ñeà laø "Lao ñoäng trong ñieàu kieän kó thuaät bình, coâng baèng, daân chuû vaø vaên minh. Taâm lí hoïc lao ñoäng caàøn môùi", töùc laø möùc ban ñaàu cuûa trình ñoä khoa hoïc coâng ngheä ôû nghieân cöùu nhöõng dieãn bieán taâm lí cuûa ngöôøi Vieäât Nam trong nöôùc ta, chöa coù nhieàu nhöõng heä thoáng hoaøn toaøn töï ñoäng hoùa. quaù trình lao ñoäng xaây döïng ñaát nöôùc nhaèm goùp phaàn naâng cao chaát löôïng cuoäc soáng maø tröôùc heát vaø quan troïng hôn heát laø veà Vì quan nieäm laø giaùo trình cho sinh vieân vôùi moät thôøi löôïng maët tinh thaàn, taâm lí cuûa ngöôøi lao ñoäng. Muoán vaäy ñieàu caàn laøm haïn cheá laø 45 tieát neân chuùng toâi thaáy chæ cần neâu nhöõng vaán ñeà tröôùc tieân laø baèêng nhieàu caùch phoå bieán roäng raõi nhöõng hieåu bieát caên baûn nhaát maø sinh vieân caàn vaø coù ñuû thôøi gian ñeå nghieân cöùu veà taâm lí hoïc noùi chung vaø taâm lí hoïc lao ñoäng noùi rieâng. tieáp thu baøi hoïc. Sau naøy neáu caàn ñi saâu, môû roäng, sinh vieân coù theå ñoïc theâm nhieàu taøi lieäu tham khaûo (Xem trong danh muïc taøi Giaùo trình naøy bieân soaïn cho sinh vieân Khoa Giaùo duïc hoïc, lieäu tham khaûo), treân saùch baùo hoaëc raát nhieàu treân Internet. Tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên, Ñaïi hoïc Quoác gia TP HCM tröôùc heát cuõng nhaèm muïc tieâu ñoù. Vì ñoái töôïng phuïc vuï chuû yeáu cuûa sinh vieân Khoa Giaùo duïc hoïc sau naøy laø 2 | 3
  3. Giaùo trình naøy coù theå laøm taøi lieäu tham khaûo cho sinh vieân caùc khoa Sö phaïm, khoa Taâm lí, khoa Coâng taùc xaõ hoäi cuõng nhö caùc khoa khaùc veà xaõ hoäi nhaân vaên. Vì yeâu caàu chuû yeáu cuûa moät giaùo trình laø phaûi ñaûm baûo tính giaùo khoa, tính khoa hoïc, tính thieát thöïc vaø tính daân toäc, chuùng toâi ñaõ coá gaéng raát nhieàu trong bieân soaïn. Tuy nhieân do khaû naêng coù haïn, chaéc khoâng traùnh khoûi sai soùt, raát mong baïn ñoïc vui loøng ñoùng goùp yù kieán ñeå giaùo trình naøy coù theå hoaøn thieän hôn nhaèm phuïc vuï toát hôn vieäc hoïc taäp tieáp thu cuûa sinh vieân. Xin chaân thaønh caûm ôn. Nhoùm taùc giaû 4 | 5
  4. chuyeân saûn xuaát coâng cuï saûn xuaát vaø cheá bieán löông thöïc. Söï phaân coâng lao ñoäng xaõ hoäi theo höôùng chuyeân moân hoùa ngaøy caøng saâu saéc. Phaàn I Moãi ngöôøi, moãi nhoùm ngöôøi chæ ñöôïc phaân coâng thöïc hieän moät soá coâng ñoaïn nhaát ñònh cuûa quaù trình hoaøn thaønh saûn phaåm. Söï phaân hoùa caøng saâu saéc thì söï phoái hôïp giöõa caùc boä phaän caøng phaûi chaët cheõ hôn nhaèm ñaûm baûo tính thoáng nhaát cuûa quaù trình saûn xuaát, tính chænh theå KHAÙI QUAÙT VEÀ cuûa saûn phaåm. Trong xu theá toaøn caàu hoùa, söï phaân coâng lao ñoäng xaõ hoäi khoâng döøng laïi trong moät laõnh thoå, moät quoác gia maø coøn coù theå TAÂM LYÙ HOÏC LAO ÑOÄNG thöïc hieän quaù trình saûn xuaár ra moät saûn phaåm taïi nhieàu nöôùc khaùc nhau. Tính xaõ hoäi cuûa lao ñoäng coøn môû roäng ra treân phaïm vi toaøn theá giôùi. Söï tuøy thuoäc nhau veà nguoàn löïc, veà taøi nguyeân, veà coâng ngheä I. KHAÙI QUAÙT VEÀ LAO ÑOÄNG giöõa caùc laõnh thoå, caùc quoác gia khieán cho söï chuyeân moân hoùa döïa treân nhöõng öu theá rieâng caøng trôû neân caàn thieát hôn. Cuõng töø ñoù quaù trình Moät trong nhöõng nhu caàu cô baûn cuûa con ngöôøi (sau boán loaïi nhu hoäi nhaâp quoác teá cuûa caùc nöôùc, ñaëc bieät cuûa caùc nöôùc ñang phaùt trieån, caàu cô baûn veà sinh hoïc laø aên, nguû, sinh saûn vaø ñaøo thaûi) laø hoaït ñoäng. ñaõ trôû thaønh moät xu theá taát yeáu, neáu khoâng muoán tuït haäu (Nhöõng vaán Coù raát nhieàu hình thöùc hoaït ñoäng khaùc nhau goàm hoaït ñoäng theå chaát ñeà naøy ñöôïc ñeà caäp raát nhieàu trong moân hoïc Kinh teá lao ñoäng). (chaân tay...) vaø hoaït ñoäng tinh thaàn (trí tueä...) nhaèm nhöõng muïc ñích khaùc nhau, phuïc vuï nhöõng nhu caàu khaùc nhau. Trong caùc hình thöùc 2. Lao ñoäng laø hoaït ñoäng luoân ñi keøm vôùi coâng cuï. Töø saûn xuaát hoaït ñoäng ñoù thì hoaït ñoäng lao ñoäng laø quan troïng nhaát. thuû coâng ñeán baùn cô khí roài cô khí, baùn töï ñoäng roài töï ñoäng hoùa hoaøn toaøn, söï phaùt trieån cuûa coâng cuï, maùy moùc, thieát bò, cuûa löïc löôïng saûn xuaát Engel vieát: "Lao ñoäng laø ñieàu kieän cô baûn ñaàu tieân cuûa toaøn boä ñôøi soáng noùi chung laø yeáu toá cöïc kì quan troïng thuùc ñaåy söï taêng tröôûng vaø phaùt con ngöôøi. Chính lao ñoäng ñaõ saùng taïo ra con ngöôøi". trieån neàn kinh teá cuûa xaõ hoäi, treân töøng laõnh thoå, töøøng quoác gia vaø caû treân Marx vieát: "Lao ñoäng laø quaù trình dieãn ra giöõa con ngöôøi vôùi toaøn theá giôùi. Moái quan heä phuï thuoäc laãn nhau giöõa con ngöôøi vaø maùy moâi tröôøng. Con ngöôøi laøm trung gian, tieâu bieåu vaø kieåm tra cuoäc vaän moùc ngaøy caøng chaët cheõ trong nhöõng moâi tröôøng töï nhieân vaø xaõ hoäi nhaát ñoäng trao ñoåi chaát cuûa thieân nhieân". ñònh, taïo neân moät heä thoáng nhaát quaùn "Con ngöôøi - Maùy moùc - Moâi Hoaït ñoäng lao ñoäng ngaøy nay coù nhöõng ñaëc ñieåm cô baûn nhö sau: tröôøng". Hoaït ñoäng lao ñoäng saûn xuaát cuûa con ngöôøi khoâng theå thoaùt ra ngoaøi heä thoáng ñoù. Ñeå ñaûm baûo söï haøi hoøa nhaát quaùn trong heä thoáng ñoù 1. Lao ñoäng luoân mang tính taäp theå, tính xaõõï hoäi. Khoâng ai coù theå con ngöôøi luoân luoân phaûi giöõ vai troø chuû ñoäâng, luoân luoân phaûi giöõ vò trí töï mình laøm ra moät saûn phaåm hoaøn chænh. Söï phaân coâng lao ñoäng xaõ trung taâm (Vaán ñeàø naøy seõ ñöôïc trình baøy ñaày ñuû hôn trong giaùo trình "Toå hoäi ñaõ hình thaønh töø raát xa xöa, töø khi xuaát hieän hình thaùi kinh teá noâng chöùc lao ñoäng khoa hoïc vaø ecgoânoâmi"). nghieäp, khi coù nhöõng ngöôøi chuyeân troàng troït vaø coù nhöõng ngöôøi 6 | 7
  5. 3. Lao ñoäng cuûa con ngöôøi bao giôø cuõng coù muïc ñích. Muïc ñích saùch nhaø nöôùc ngaøy moät lôùn thì cuoäc soáng cuûa ngöôøi daân ngaøy moät toát bao truøm leân taát caû laø lao ñoäng phaûi coù hieäu quaû. Hieäu quaû coù nghóa laø ñeïp hôn. Daân coù giaøu nhöng nhaø nöôùc coù ñieàu tieát gioûi thì nöôùc môùi thu nhaäp ñaàu vaøo sau cuøng phaûi lôùn hôn chi phí boû ra (bao goàm söùc maïnh. Ñoù chính laø lyù töôûng xaõ hoäi chuû nghóa maø chuùng ta haèng theo löïc, theå chaát vaø trí tueä cuõng nhö voán lieáng, cuûa caûi, thôøi gian). Noùi ñuoåi. Marx cuõng vieát "lao ñoäng laø loaïi hoaït ñoäng coù muïc ñích taïo ra caùch khaùc laø phaûi coù lôïi nhuaän. Lôïi nhuaän khoâng chæ tính cho caù nhaân giaù trò söû duïng". Lao ñoäng cuõng vì theá laø moät trong nhöõng quyeàn lôïi cô maø coøn phaûi tính cho caû xaõ hoäi bôûi vì xaõ hoäi cuõng ñaõ goùp moät phaàn baûn cuûa con ngöôøi. Lao ñoäng taïo neân cuûa caûi ñaùp öùng nhu caàu moïi khoâng nhoû cho hoaït ñoäng lao ñoäng cuûa moãi ngöôøi. Vaán ñeà ñaët ra laø maët cuûa con ngöôøi. Baèng lao ñoäng con ngöôøi xaây ñaép neân xaõ hoäi, taïo phaân phoái lôïi nhuaän ñoù nhö theá naøo ñeå ñaûm baûo coâng baèng vaø phaùt neân saûn phaåm vaên hoùa ñeåâ roài qua xaõ hoäi vaên hoùa con ngöôøi ngaøy moät trieån cho moïi thaønh phaàn tham gia lao ñoäng. Tröôùc heát laø ngöôøi lao phaùt trieån veà theå chaát vaø taâm hoàn. ñoäng (theo caùch noùi thoâng thöôøng laø ngöôøi laøm thueâ). Ngöôøi lao ñoäng Veà theå chaát, lao ñoäng laø hình thöùc hoaït ñoäng cuûa caùc chöùc naêng phaûi ñöôïc traû coâng xöùng ñaùng vôùi söùc löïc theå chaát vaø trí tueäï boû ra cô theå. Veà tinh thaàn, lao ñoäng boäc loä nhöõng neùt tieâu bieåu cuûa taâm lí nghóa laø phaûi ñaûm baûo cho hoï vaø nhöõng ngöôøi maø hoï coù traùch nhieäm nhö tính tích cöïc, tính taäp theå, xaõ hoäi, tính muïc ñích… baûo boïc coù ñuû khaû naêng thoûa maõn nhöõng nhu caàu cuûùa cuoäïc soáng vaø taùi saûn xuaát söùc lao ñoäng. Ngöôøi söû duïng lao ñoäng (theo caùch noùi thoâng Lao ñoäng xaõ hoäi laø lao ñoäng taäp theå vôùi söï goùp söùc, phoái hôïp cuûa thöôøng laø giôùi chuû) cuõng nhö theá, nghóa laø phaûi ñaûm baûo ñöôïc quyeàn nhieàu ngöôøi, nhieàu nhoùm ngöôøi. Trong caùc nhoùm ngöôøi lao ñoäng luoân coù lôïi toái thieåu nhö ngöôøi lao ñoäng. Ngoaøi ra hoï coøn phaûi nhaän ñöôïc chi söï giao löu giöõa caùc thaønh vieân vaø taùc ñoäng laãn nhau taïo ra hieän töôïng phí cho khaáu hao taøi saûn vaø lôïi nhuaän cho tieàn voán boû ra. Hoï coøn phaûi taâm lyù phong phuù vaø ña daïng. coù chi phí döï tröõ cho nhu caàu taùi saûn xuaát môû roäng, cuõng laø goùp phaàn Caùc taäp theå lao ñoäng ñöôïc hình thaønh töø caùc nhaân toá chuû quan vaø chung cho xaõ hoäi phaùt trieån. Thaønh phaàn thöù ba caàn ñöôïc höôûng lôïi laø khaùch quan. xaõ hoäi, noùi roõ hôn laø ngaân saùch nhaø nöôùc. Ngaân saùch nhaø nöôùc nhaèm Nhaân toá chuû quan bao goàm. ñaûm baûo traû coâng cho moïi nguoàn löïc hoaït ñoäng xaõ hoäi bao goàm cô sôû haï taàng, hoaït ñoäng y teá, giaùo duïc, vaên hoùa vaø nhaát laø quoác phoøng. Muïc tieâu laø caùc muïc ñích nhaèm tôùi maø haønh ñoäng "Lao ñoäng vì Nguoàn ngaân saùch ñoù khoâng gì khaùc hôn laø nguoàn thu töø hai thaønh phaàn caùi gì". Ñaây laø nhaân toá raát coù yù nghóa. Chính muïc tieâu ñöôïc coi nhö noùi treân maø thoâng thöôøng goïi laø thueá - thueá thu nhaäp cuûa moïi ngöôøi quyõ ñaïo xaùc ñònh tính chaát vaø phöông phaùp haønh ñoäng. Coù nhöõng muïc lao ñoäng. Coù löông, coù thu nhaäp thì phaûi ñoùng thueá thu nhaäp. Coù nhieàu tieâu caù nhaân, cuõng coù muïc tieâu taäp theå vaø xaõ hoäi, naèm trong moái haøi ñoùng nhieàu, coù ít ñoùng ít. Ñoù laø nghóa vuï cuõng laø quyeàn lôïi tinh thaàn hoøa veà quyeàn lôïi cho caù nhaân vaø xaõ hoäi. Cuõng coù muïc tieâu haèng ngaøy, cao quyù cuûa moïi coâng daân. Phaàn thu ngaân saùch chuû yeáu coøn laø caùc muïc tieâu tröôùc maét vaø trieån voïng laâu daøi. Moãi giôùi haïn muïc tieâu ñoøi hoûi loaïi thueá khaùc maø ngöôøi tham gia nhöõng hoaït ñoäng saûn xuaát, dòch vuï phöông phaùp, phöông tieän, thôøi gian vaø noã löïc khaùc nhau. khaùc phaûi laøm nghóa vuï ñoái vôùi nhaø nöôùc. Ngaân saùch nhaø nöôùc lôùùn hay Phöông phaùp Ñeå hoaït ñoäng lao ñoäng xaõ hoäi coù hieäu quaû caàn coù nhoû phuï thuoäc vaøo khaû naêng ñieàu tieát cuûa cô quan coâng quyeàn. Ngaân phöông phaùp, phöông tieän thích hôïp vaø coù keá hoaïch laøm vieäc hôïp lyù. 8 | 9
  6. Moät khi chuyeân moân hoùa caøng cao thì yeâu caàu veàê phoái hôïp caøng chaët Thôøi gian thöïc hieän. Möùc thôøi gian laø moät yeáu toá toå chöùc saûn cheõ. Coù keá hoaïch ngaén haïn vaø keá hoaïch daøi haïn chæ phuïc vuï cho muïc xuaát, laø caên cöù quan troïng ñeå ñaët keá hoaïch phoái hôïp caùc quaù trình, caùc tieâu tröôùc maét vaø muïc tieâu laâu daøi. Muïc tieâu coù tröôùc keá hoaïch nhöng loaïi hình lao ñoäng. laïi laø keát thuùc cuûa keá hoaïch. Trình ñoä toå chöùc cuûa moät taäp theå lao ñoäng, theå hieän ôû vieäc söû Lôïi ích hoaït ñoäng chung seõ laø nguoàn löïc thuùc ñaåy söï coá gaéng duïng thôøi gian hôïp lyù, trong vieäc phaân chia traùch nhieäm raïch roøi. chung cuûa taäp theå, cuõng laø söùc maïnh ñeå thuùc ñaåy hoaït ñoäng vì muïc Caùc nhaân toá chuû quan vaø khaùch quan coäng laïi taïo neân moät chænh tieâu chung. theå xaõ hoäi lao ñoäng maø ñaëc ñieåm cuûa noù ñöôïc xaùc ñònh bôûi ñaëc ñieåm Hoaït ñoäng taäp theå khoâng theå khoâng coù ngöôøi chæ ñaïo quaûn lyù. cuûa quan heä saûn xuaát thoáng trò vaø nhieäm vuï maø noù phaûi thöïc hieän Phaåm chaát cuûa ngöôøi laõnh ñaïo quaûn lyù (coøn goïi laø thuû lónh) laø nhaân toá trong muïc tieâu ñònh saün. cöïc kyø quan troïng. Tö leänh vaø thaønh vieân laø hai veá cuûa hoaït ñoäng, vôùi II. KHAÙI QUAÙT VEÀ TAÂM LYÙ HOÏC LAO ÑOÄNG quan heä hai chieàu, treân döôùi vaø döôùi treân. Quan heä ñoù ñöôïc xaây döïng treân nieàm tin, söï tin töôûng laãn nhau. Nieàm tin tröôùc heát ñöôïc hình 2.1 Quan nieäm thaønh töø phaåm chaát cuûa thuû lónh. Ñoù cuõng chính laø nhaân toá quan troïng Lao ñoäng laø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa nhieàu ngaønh khoa hoïc ñieàu chænh moïi hoaït ñoäng lao ñoäng taäp theå. khaùc nhau. Rieâng taâm lyù hoïc lao ñoäng quan taâm ñeán söï hình thaønh ñaëc Nhaân toá khaùch quan coù theå keå ra: ñieåm taâm lyù treân cô sôû sinh lyù lao ñoäng, quan taâm ñeán söï thoáng nhaát giöõa hoaït ñoäng theå chaát (söùc maïnh cô sinh....) vaø tinh thaàn (tö duy vaø yù Trình ñoä phaùt trieån löïc löôïng saûn xuaát. Ñaëc tröng cuûa hoaït ñoäng chí, caûm xuùc…). lao ñoäng cuûa con ngöôøi (khaùc vôùi hoaït ñoäng kieám aên cuûa con vaät) laø söï saùng taïo vaø phaùt trieån coâng cuï lao ñoäng. Söï phaùt trieån cuûa baûn thaân Taâm lyù hoïc lao ñoäng quan taâm ñeán hoaït ñoäng lao ñoäng vôùi coâng con ngöôøi cuøng vôùi söï hoaøn thieän lieân tuïc coâng cuï saûn xuaát laø moät quaù cuï vaø möùc ñoä hoaøn thieän coâng cuï lao ñoäng, vôùi phöông phaùp (kó thuaät trình lao ñoäng phong phuù, ña daïng. Sö phaân coâng lao ñoäng caøng saâu vaø ngheä thuaät) ñaëc tröng coøn goïi laø kó thuaät lao ñoäng. ñoøi hoûi söï noã löïc baûn thaân caøng nhieàu, söï phoái hôïp caøng chaët cheõ. Taâm lyù hoïc lao ñoäâng quan nieäm moãi haønh ñoäng laø moäât ñôn vò Phaân coâng lao ñoäng caøng saâu thì quan heä caøng phöùc taïp, söï ñieàu hoaø cuûa hoaït ñoäng lao ñoäng, nhaèm moät muïc tieâu cuï theå baét ñaàu töø muïc phoái hôïp caøng khoù khaên hôn. tieâu nhoû nhaát, töø nhöõng haønh ñoäng ñôn giaûn nhaát laø caùc cöû ñoäng. Taäp Nhu caàu chung cuûa xaõ hoäi xaõ hoäi chuû nghóa. Chuû nghóa xaõ hoäi ñoøi hoûi hôïp caùc cöû ñoäng taïo thaønh ñoäng taùc, taäp hôïp caùc ñoäng taùc thaønh thao moïi hoaït ñoäng toå chöùc giaùo duïc, kinh teá, xaõ hoäi v. v. . phaûi taäp trung vaøo taùc vaø taäp hôïp caùc thao taùc taïo thaønh saûn phaåm. vieäc taïo ra cô sôû vaät chaát ngaøy caøng hoaøn thieän cho chuû nghóa xaõ hoäi vaø Taâm lyù hoïc lao ñoäng quan taâm ñeán vieäc quan saùt, moâ taû, giaûi hoaøn thieän moái quan heä xaõ hoäi vaø cho con ngöôøi xaõ hoäi chuû nghóa. thích haønh ñoäâng ñöôïc thöïc hieän bôûi taäp theå lao ñoäng vaø söï thay ñoåi caùc haønh ñoäng nhaèm phoái hôïp vôùi caùc muïc tieâu. 10 | 11
  7. Taâm lyù hoïc lao ñoäng coi hoaït ñoäng lao ñoäng vöøa laø khoa hoïc vöøa vuï cho vieäc xaây döïng quaân ñoäi. Sau naøy caùc nöôùc phöông Taây vaø Lieân laø coâng ngheä maø khoâng heà ñoái laäp vôùi nhau. Toå chöùc lao ñoäng chính Xoâ cuõng öùùng duïng nhöõng chöông trình höôùng nghieäp, tuyeån choïn ñeå laø söï thoáng nhaát giöõa kinh nghieäm, tri thöùc vaø haønh ñoäng cuï theå. ñaøo taïo nhaân löïc cho coâng nghieäp vaø quoác phoøng. 2.2. Löôïc söû taâm lyù hoïc lao ñoäng Trong nhöõng naêm töø 1915 ñeán 1926, haøng loaït phoøng tö vaán höôùng nghieäp ñöôïc thaønh laäp ôû caùc nöôùc chaâu AÂu. Ñaëc bieät ôû Anh Taâm lyù hoïc lao ñoäng laø moät chuyeân ngaønh cuûa taâm lyù hoïc, ñöôïc quoác ñaõ thaønh laäp Hoäi ñoàng quoác gia nghieân cöùu veà höôùng nghieäp. xuaát hieän töø ñaàu theá kyû 20 vôùi thuaät ngöõ ñaàu tieân laø "kyõ thuaät taâm lyù hoïc", gaén lieàn vôùi hoaït ñoäng thöïc tieãn vaø nhu caàu cuûa xaõ hoäi. Taylor laø ngöôøi ñaàu tieân nghieân cöùu hôïp lyù hoùa lao ñoäng töø cuoái theá kyû 19. "Phöông phaùp Taylor" (Phaân chia caùc thao taùc lao ñoäng thaønh Từ trước thế chiến lần I ñã có một số công trình nghiên cứu về hiện nhieàu ñoäng taùc nhoû, tìm caùch loaïi tröø nhöõng ñoäng taùc khoâng hôïp lyù, töôïng tâm lý và các yếu tố tác hại ñên sức khỏe người lao ñộng. Một số ñoäng taùc thöøa, nhaèm naâng cao hieäu suaát lao ñoäng) ñöôïc phoå bieán roäng công trình khác ñề cập ñến vấn ñề tuyển chọn, dạy nghề và tổ chức chỗ làm raõi ôû chaâu Myõ, chaâu AÂu vaø ngaøy nay vaãn coøn öùng duïng trong nghieân việc. Những công trình này chủ yếu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của sản cöùu toå chöùc lao ñoäng khoa hoïc. xuất chứ chưa phải là yêu cầu phát triển lý luận về tâm lý học. Từ những bước ñầu ñó ñã dần dần hình thành một số hướng nghiên cứu tâm lý học: Kyõ sö Gilbreth vaø vôï ñaõ söû duïng moät soá kyõ thuaät phaân tích lao ñoäng nhö chuïp aûnh, quay phim, baám giôø caùc thao taùc lao ñoäng vaø ñaõ - Taâm lyù hoïc veà nhaân caùch trong lao ñoäng ñang laø höôùng nghieân tìm ra 17 ñoäng taùc phoå bieán nhaát thôøi baáy giôø. Xeâtrenov, moät nhaø sinh cöùu chuû ñaïo. lyù hoïc ngöôøi Nga, vaøo ñaàu theá kyû 20, ñaõ tìm ra nhöõng cô sôû sinh lyù cuûa - Ñònh höôùng tuyeån choïn ñaøo taïo ngheà nghieäp nhö moät phöông caùc quaù trình taâm lyù coù tính quyeát ñònh ñeán chaát löôïng lao ñoäng. Chính höôùng hoaït ñoäng nhaèm naâng cao hieäu quaû lao ñoäng xaõ hoäi. Xeâtrenov laø ngöôøi ñaàu tieân ñöa ra tieâu chuaån veà thôøi gian laøm vieäc toái ña - Hôïp lyù hoùa lao ñoäng ñang chuyeån thaønh ngaønh khoa hoïc ñoäc laäp trong ngaøy (8 giôø) lao ñoäng vaø cuõng laø ngöôøi ñaàu tieân xaây döïng lyù thuyeát vôùi nhöõng thuaät ngöõ khaùc nhau nhöng noäi haøm thì töông töï nhau nhö veà nghæ ngôi tích cöïc nhaèm phoøng choáng meät moûi quaù sôùm, baûo veä söùc ecgoânoâmi, khoa hoïc kó thuaät lao ñoäng, kó thuaät sinh hoïc lao ñoäng... . khoûe cho ngöôøi lao ñoäng. Theo höôùng thöù nhaát, Muùnsterberg cho raèng vieäc tuyeån choïn Moät soá coâng trình sau ñoù ñi theo höôùng nghieân cöùu ñeà xuaát caùc ngheà nghieäp nhaèêm taïo thuaän lôïi cho söï thích öùng giöõa con ngöôøi vôùi phöông phaùp ño löôøng, ñaùnh giaù meät moûi, phaùt hieän caùc yeáu toá khaùch quan ñieàu kieän lao ñoäng. Ñoù laø moät yeâu caàu khoâng theå thieáu ñöôïc cuûa vieäc vaø chuû quan gaây neân söï meät moûi, ñaëc bieät laø trong lao ñoäng trí oùc. naâng cao naêng suaát lao ñoäng. Laø moät trong nhöõng ngöôøi ñaàu tieân ñi Chieán tranh theá giôùi laàn II vôùi söï phaùt trieån maïnh meõ cuûa vuõ khí, vaøo taâm lí hoïc lao ñoäng, Muùnsterberg ñaõ tuyeån choïn vaø ñaøo taïo ñöôïc khí taøi quaân söï ñaõ khieán nhieàu toå chöùc khoa hoïc kyõ thuaät phaûi quan nhöõng ngöôøi lao ñoäng toát ñeå tieán haønh lao ñoäng trong ñieàu kieän toát vaø taâm ñeán vaán ñeà tuyeån choïn, ñaøo taïo ngöôøi coù khaû naêng thích öùng toát qua ñoù ñaït ñöôïc naêng suaát cao. Caùc kó thuaät tuyeån choïn kieåm tra cuûa vôùi thieát bò quaân söï. Khoâng nhöõng chæ veà kyõ naêng thao taùc maø ngöôøi ta oâng ñöôïc phoå bieán roäng trong thôøi gian chieán tranh theá giôùi laàn I phuïc coøn quan taâm tôùi nhöõng giôùi haïn veà taâm lyù con ngöôøi. Töø ñoù söï keát 12 | 13
  8. hôïp chaët cheõ giöõa caùc nhaø khoa hoïc kyõ thuaät quaân söï vôùi caùc nhaø taâm (Buøi Thuï, Pham Quyù Soaïn, Ngoâ Theá Phöông, Nguyeãn Quang Quyeàn, lyù hoïc ñaõ daãn ñeán vieäc hình thaønh moät chuyeân ngaønh môùi laø taâm lyù Nguyeãn Ñình Khoa, Voõ Höng…). Cuoán "Haèng soá sinh hoïc ngöôøi Vieät hoïc lao ñoäng. Nam" do GS Nguyeãn Taán Di Troïng laøm chuû bieân laø cuoán saùch goái ñaàu Vào những năm thứ 20 của thế kỷ trước, ở ðại học Harvard người giöôøng cuûa caùc nhaø nghieân cöùu sinh hoïc, taâm lyù hoïc Vieät Nam (tröôùc heát ta ñã tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý ñến năng laø taâm lyù hoïc giaùo duïc vaø taâm lyù hoïc lao ñoäng). Nhieàu coâng trình nghieân suất lao ñộng, làm rõ vai trò của các yếu tố tâm lý như nhu cầu, ñộng cöùu veà ñieàu kieän lao ñoäng, tai naïn lao ñoäng vaø beänh ngheà nghieäp taïi caùc cơ, hứng thú trong lao ñộng xí nghieäp ñöôïc coâng boá. Sau ngaøy giaûi phoùng ñaát nöôùc, Vieän Nghieân cöùu khoa hoïc kyõ thuaät Baûo hoä lao ñoäng phoái hôïp cuøng boä moân Nhaân hoïc, Trong tác phẩm "Những vấn ñề con người của nền văn minh hiện Tröôøng Ñaïi hoïc Toång hôïp, boä moân Giaûi phaãu Tröôøng Ñaïi hoïc Y khoa ñaõ ñại" (1933) Meyer ñã trình bày học thuyết về " các mối quan hệ giữa con toå chöùc ño ñaïc treân haøng chuïc ngaøn ngöôøi Vieät Nam trong tuoåi lao ñoäng ôû người với nhau" và khẳng ñịnh quan ñiểm cho rằng tâm lý học laø moät nền khaép ba mieàn ñaát nöôùc vaø laàn löôït ba taäp "Atlat nhaân traéc ngöôøi Vieät tảng không thể thiếu ñược trong công tác quaûn lý xã hội. Vào thập kỷ 60 Nam trong löùa tuoåi lao ñoäng" (Voõ Höng vaø Nguyeãn Ñöùc Hoàng chuû bieân) của thế kỷ trước, cùng với sự xuất hiện của môn ecgoânoâmi, các hướng ñöôïc coâng boá töø naêm 1986 ñeán 1996. Taäp Atlat ñöôïc coi nhö moät tieâu nghiên cứu tâm lý học lao ñộng cũng quan tâm ñến ñặc ñiểm " con người - chuaån veà taàm voùc, kích thöôùc ñeå thieát keá vaø ñaùnh giaù ecgoânoâmi saûn phaåm máy móc – môi trường" mà ba thành phần ñó luôn gắn chặt với nhau, ảnh vaø choã laøm vieäc trong caùc cô quan xí nghieäp. Nhieàu coâng trình veà ñaùnh hưởng lẫn nhau với vai trò trung tâm là con người. giaù ecgoânoâmi (Nguyeãn Baïch Ngoïc, Nguyeãn Ñöùc Hoàng…), veà "khaû naêng Các hướng nghiên cứu lý luận cũng như thực tiễn của tâm lý học thích öùng cuûa ngöôøi lao ñoäng Vieät Nam vôùi coâng ngheä môùi" (Voõ Höng), lao ñộng ñều ñã và ñang phục vụ cho mục tiêu nâng cao hiệu suất lao veà nhöõng vaán ñeà taâm lyù naûy sinh trong lao ñoäng ôû caùc xí nghieäp, coâng ñộng, bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần cho người lao ñộng. tröôøng xaây döïng, ngaønh noâng laâm nghieäp… (Phaïm Bích Ngaân, Nguyeãn Ngoïc Ngaø, Voõ Quang Ñöùc…) ñöôïc coâng boá treân nhieàu taïp chí chuyeân Ở Việt Nam mãi cho ñến ñầu những năm 60, khoa học tâm lý hầu ngaønh taâm lyù, baûo hoä lao ñoäng, y teá… Moät soá saùch vaø giaùo trình ñöôïc như chỉ biết ñến ở các tröôøng ñaïi học sư phạm, ở vieän Nghiên cứu giáo giaûng trong caùc boä moân, khoa Taâm lyù, khoa Baûo hoä lao ñoäng, khoa Giaùo dục mà ñối tượng nghiên cứu chủ yếu là lứa tuổi vị thành niên. duïc hoïc ôû nhieàu tröôøng ñaïi hoïc. Söï phaùt trieån maïnh meõ cuûa löïc löôïng saûn Ở miền Nam, trước ngaøy thống nhất ñất nước, ngoaøi taâm lyù hoïc xuaát, kó thuaät coâng ngheä trong moái quan heä chaët cheõ giöõa con ngöôøi vôùi giaùo duïc, coù moät soá coâng boá veà taâm lyù hoïc xaõ hoäi, taâm lyù hoïc chaån maùy moùc vaø moâi tröôøng ñaõ daãn ñeán vieäc xuaát hieän noäi dung môùi trong ñoaùn. Tuy nhieân raát nhieàu coâng trình thöïc chaát chæ laø bieân dòch taøi lieäu taâm lyù hoïc lao ñoäng. Ñoù laø taâm lyù hoïc kó thuaät vôùi söï khaúng ñònh hieäu quaû nöôùc ngoaøi. Sau ngaøy giaûi phoùng mieàn Baéc, vôùi vieäc thaønh laäp Boä cuûa lao ñoäng phuï thuoäc vaøo caùc yeáu toá söï nhieân hoøa hôïp vôùi yeáu toá taâm moân Sinh lyù hoïc ôû Tröôøng Ñaïi hoïc Y khoa Haø Noäi, Vieän Nghieân cöùu lyù xaõ hoäi trong heä thoáng nhaát quaùn "con ngöôøi - maùy moùc - moâi tröôøng". Y hoïc lao ñoäng, nhieàu coâng trình nghieân cöùu veà sinh lyù lao ñoäng laøm Các cuốn sách "Khoa học lao ñộng" (Nguyễn Văn Lê), "Tâm lý tieàn ñeà cho vieäc tieáp caän vôùi taâm lyù hoïc lao ñoäng ñaõ ñöôïc coâng boá học kỹ thuật" (Tô Như Khuê), "Tâm lý học lao ñộng" (ðào Thị Oanh) 14 | 15
  9. ñều là những giáo trình giảng dạy ñược nhiều người biết ñến. Nhiều lao ñoäng vaø ñaëc bieät ñaùp öùng söï tieän nghi cho ngöôøi söû duïng saûn phaåm. luận văn tốt nghiệp ñại học, cao học cũng ñề cập nhiều vấn ñề liên quan Yeâu caàu taâm lyù laø raát quan troïng trong thôøi ñaïi coâng nghieäp hieän nay, ñaëc ñến tâm lý học lao ñộng. bieät goùp phaàn quan troïng phoøng ngöøa stress. Tuy nhiên cho ñến nay, mặc dù ñaõ có một số thành tựu nhất ñịnh, 3.2. Vôùi Taâm lyù hoïc ñaïi cöông vaø Taâm lyù hoïc phaùt trieån ñã có không ít người quan tâm nghiên cứu, chuyên ngành Tâm lý học Taâm lyù hoïc lao ñoäng laø moät chuyeân ngaønh cuûa taâm lyù hoïc. Döïa lao ñộng vẫn chöa ñược coi là một chủ ñề nghiên cứu có ý nghĩa như treân nhöõng nguyeân lyù cô baûn cuûa taâm lyù hoïc ñaïi cöông, nhöõng quy luaät vốn có. Bước vào giai ñoạn phát triển mới khi Việt Nam là thành viên veà nhaän thöùc ñeå chi tieát hoùa, cuï theå hoùa vaøo ñoái töôïng nghieân cöùu laø của WTO, những yêu cầu nghiên cứu về ñổi mới tư duy, về xu hướng hoaït ñoäng lao ñoäng. Taâm lyù hoïc lao ñoäng cuõng vaän duïng nhöõng phát triển tinh thần tâm lý của người Việt Nam trở nên cấp thiết hơn bao phöông phaùp luaän tieáp caän (nhö nhieàu chuyeân ngaønh taâm lyù hoïc khaùc) giờ hết, ñòi hỏi Tâm lý học lao ñộng phải có một ví trí xöùng ñáng trong cuï theå vaøo caùc ñoái töôïng lao ñoäng, goùp phaàn laøm phong phuù hôn các chiến lược phát triển quoác gia. nhöõng phöông phaùp nghieân cöùu taâm lyù hoïc ñaïi cöông. III. QUAN HEÄ VÔÙI CAÙC NGAØNH KHAÙC Taâm lyù hoïc lao ñoäng cuõng vaän duïng nhöõng kieán thöùc veà taâm lyù Nhö ñaõ bieát, hoaït ñoäng lao ñoäng laø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa nhieàu hoïc caù nhaân, taâm lyù hoïc löùa tuoåi vaøo vieäc nghieân cöùu hoaït ñoäng lao ngaønh khaùc nhau, trong ñoù coù nhöõng ngaønh gaàn guõi hôn caû laø sinh lí hoïc ñoäng cuûa con ngöôøi vôùi nhöõng ñaëc ñieåm caù nhaân vôùi taäp theå, giöõa taäp vaø ecgoânoâmi, taâm lí hoïc ñaïi cöông vaø taâm lyù hoïc phaùt trieån. theå vôùi taäp theå. 3.1. Vôùi Sinh lyù hoïc vaø Ecgoânoâmi Nhöõng keát quaû nghieân cöùu veà taâm lyù hoïc lao ñoäng goùp phaàn boå sung vaø naâng cao hieäu quaû nghieân cöùu taâm lyù hoïc noùi chung. Cô sôû vaät chaát cuûa caùc hoaït ñoäng taâm lyù laø caùc hoaït ñoäng cuûa caùc chöùc naêng, ñaëc bieät laø cô cheá thaàn kinh. Moïi bieåu hieän taâm lyù ñeàu 3.3. Phaùt trieån ñeán taâm lyù hoïc kó thuaät - coâng nghieäp coù lieân heä chaët cheõ vôùi quaù trình höng phaán vaø öùc cheá, quaù trình ñieàu Trong thôøi ñaïi khoa hoïc coâng ngheä phaùt trieån nhö vuõ baûo, kó hoøa thaàn kinh - theå dòch. Suy cho cuøng moïi bieåu hieän taâm lyù ñeàu laø thuaät cô khí vaø töï ñoäng ñang dần chieám öu theá trong saûn xuaát coâng nhöõng ñaùp öùng phaûn xaï khoângññieàu kieän vaø coù ñieàu kieän. Nhöõng bieåu nghieäp. Khoa hoïc kó thuaät moät maët giaûm bôùt veà caên baûn möùc ñoä naëng hieän taâm lyù trong hoaït ñoäng lao ñoäng cuõng khoâng coù cô sôû naøo khaùc nhoïc veà theå chaát vaø tinh thaàn cho ngöôøi lao ñoäng, maët khaùc ñaët con hôn. Nhöõng quy luaät taâm lyù hoïc trong hoaït ñoäng lao ñoäng cuõng chæ ngöôøi vaøo moät tö theá môùi trong nhieàu moái quan heä phöùc taïp vôùi thieát ñöôïc hình thaønh töø nhöõng quy luaät hoaït ñoäng thaàn kinh caáp cao. bò maùy moùc vaø moâi tröôøng saûn xuaát coâng nghieäp. Kó thuaät töï ñoäng hoùa Moät trong nhöõng khoa hoïc lieân ngaønh (hình thaønh ngaøy caøng nhieàu) vôùi möùc ñoä cao veà cöôøng ñoä, nhòp ñieäu gaây neân nhöõng taùc ñoäng môùi laø ecgoânoâmi vaän duïng kieán thöùc cuûa nhieàu ngaønh khoa hoïc khaùc nhau maø buoäc con ngöôøi phaûi coù nhöõng thích öùng môùi veà theå chaát vaø taâm lyù ñeå tröôùc heát laø cô-sinh hoïc vaø taâm lyù hoïc ñeå nghieân cöùu khoa hoïc lao ñoäng coù theå laøm chuû ñöôïc khoa hoïc coâng ngheä. Kó thuaät töï ñoäng hoùa cuõng nhaèm goùp phaàn naâng cao naêng suaát lao ñoäng, baûo veä söùc khoûe cho ngöôøi taïo ra nhöõng ñaëc ñieåm môùi veà moâi tröôøng lao ñoäng maø con ngöôøi cuõng 16 | 17
  10. phaûi coù nhöõng giaûi phaùp thích öùng khaùc nhau. Tuy nhieân con ngöôøi hoaøn thieän haønh ñoäng cuûa hoï ñeå lao ñoäng ngaøy moät hieäu quaû hôn vaø bao giôø cuõng phaûi laø nhaân toá chuû ñaïo. Duø coâng nghieäp coù phaùt trieån qua ñoù goùp phaàn hoaøn thieän nhaân caùch ngöôøi lao ñoäng. bao nhieâu chaêng nöõa thì trong söï nghieäp phaùt trieån coâng nghieäp hoùa - Taâm lyù hoïc lao ñoäng phaân tích caùc haønh ñoäng cuûa ngöôøi lao hieän ñaïi hoùa, con ngöôøi vaãn phaûi ôû vaøo vò trí trung taâm. ñoäng (töø nhöõng cöû ñoäng, ñeán ñoäng taùc, thao taùc) trong khi thöïc thi Nhöõng vaán ñeà môùi ñaët ra trong xu theá thôøi ñaïi buoäc ngaønh taâm nhöõng traùch nhieäm ñöôïc phaân coâng; phaùt hieän nhöõng yeâu caàu chöùc lyù hoïc lao ñoäng cuõng phaûi phaùt trieån höôùng tôùi nghieân cöùu hoaït ñoäng naêng taâm lyù trong quaù trình lao ñoäng; phaùt hieän nhöõng khaû naêng vaø lao ñoäng cuûa con ngöôøi trong heä thoáng môùi "Con ngöôøi - maùy moùc vaø giôùi haïn veà sinh lyù, taâm lyù cuûa con ngöôøi; tìm möùc ñoä hôïp lyù vaø toái öu moâi tröôøng", tieán tôùi hình thaønh moät chuyeân ngaønh môùi laø taâm lyù hoïc cuûa nhöõng phöông thöùc lao ñoäng; töø ñoù ñeà xuaát nhöõng ñònh möùc, chæ kó thuaät - coâng nghieäp. tieâu, tieán tôùi tieâu chuaån hoùa naêng löïc lao ñoäng cuûa con ngöôøi veà theå chaát, taâm lyù vaø qua ñoù hoaøn thieän nhaân caùch ngöôøi lao ñoäng. IV. ÑOÁI TÖÔÏNG - PHÖÔNG PHAÙP 4.2. Phöông phaùp luaän tieáp caän chuû yeáu 4.1 Ñoái töôïng - Nhieäm vuï Trong moïi hoaït ñoäng lao ñoäng, ñaëc bieät laø trong coâng cuoäc coâng 4.2.1 Tieáp caän thöïc tieãn nghieäp hoùa hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc, con ngöôøi luoân luoân ñöôïc ñaët vaøo vò Lao ñoäng tröôùc heát laø moät hoaït ñoäng thöïc tieãn. Cho duø laø lao trí trung taâm. Moïi ngaønh khoa hoïc veà con ngöôøi, trong ñoù coù taâm lyù ñoäng saûn xuaát hay lao ñoäng quaûn lyù, nghieân cöùu, hoïc taäp cuõng ñeàu hoïc lao ñoäng ñeàu phaûi höôùng tôùi muïc tieâu vì con ngöôøi, cho con ngöôøi. xuaát phaùt töø nhöõng yeâu caàu thöïc tieãn. Lao ñoäng laø moät hoaït ñoäng coù Vì vaäy ñoái töôïng cuûa taâm lyù hoïc lao ñoäng laø những vấn ñề tâm lý con muïc ñích xaùc ñònh nhaèm ñaït tôùi moät muïc ñích naøo ñoù, ñaùp öùng moät ngöôøi vôùi tö caùch laø ngöôøi lao ñoäng, hoaït ñoäng trong moái quan heä vôùi yeâu caàu naøo ñoù töø thöïc tieãn. Ñeå ñaït tôùi muïc ñích naøo ñoù ngöôøi ta phaûi coâng cuï thieát bò maùy moùc vaø moâi tröôøng - moâi tröôøng töï nhieân vaø moâi xaùc ñònh nhieäm vuï cuï theå - coù söï phaân coâng vaø phoái hôïp giöõa caùc boä tröôøng xaõ hoäi. phaän khaùc nhau; coù söï saép xeáp trình töï hoaït ñoäng; coù söï phaân phoái theo thời gian. Ngöôøi lao ñoäng phaûi hieåu roõ laøm vieäc vì caùi gì, laøm cho Nhieäm vuï cuûa taâm lyù hoïc lao ñoäng laø nghieân cöùu aùp duïng nhöõng ai, vôùi ñoäng cô naøo. quy luaät taâm lyù hoïc vaøo vieäc giaûi thích nhöõng haønh ñoäng cuûa con ngöôøi lao ñoäng, goùp phaàn ñaët ra giaûi phaùp nhaèm taïo söï hoøa hôïp giöõa Nhu caàu, muïc ñích, nhieäm vuï vaø ñoäng cô ñeàu xuaát phaùt töø thöïc tieãn con ngöôøi vôùi thieát bò, maùy moùc vaø moâi tröôøng. hoaït ñoäng lao ñoäng. Phaùt hieän taâm lyù hoïc lao ñoäng cuõng xuaát phaùt töø hoaït ñoäng thöïc tieãn ñoù vaø trôû laïi phuïc vuï cho hoaït ñoäng thöïc tieãn. Baèng vieäc xaây döïng heä thoáng tri thöùc vaø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi trong lao ñoäng, ngöôøi nghieân cöùu taâm lyù hoïc lao ñoäng phaûi quan Vì vaäy phöông phaùp laäp luaän tieáp caän ñeå nghieân cöùu taâm lyù hoïc lao saùt, moâ taû giaûi thích haønh ñoäng cuûa con ngöôøi lao ñoäng, nhaèm thay ñoåi ñoäng laø tieáp caän vôùi thöïc tieãn. Thöïc tieãn ñaët ra nhöõng yeâu caàu vaø phöông thöùc haønh ñoäng ñeå phuø hôïp vôùi muïc ñích ñaët ra vaø ngaøy caøng nghieân cöùu trôû laïi phuïc vuï vaø naâng cao nhaän thöùc yeâu caàu veà thöïc tieãn Nhöõng ñaëc ñieåm taâm lyù hoïc caù nhaân ñöôïc reøn ñuùc, nhaøo naën trong 18 | 19
  11. khoâng khí taäp theå trong moái quan heä giöõa caù nhaân vôùi caù nhaân, giöõa Tieáp caän kó thuaät coâng ngheä hoïc laø xem xeùt nhöõng söï bieán ñoåi caù nhaân vôùi taäp theå trong phöông chaâm "Mình vì moïi ngöôøi - Moïi taâm lyù caù nhaân vaø taäp theå lao ñoäng trong moái quan heä chaët cheõ cuûa heä ngöôøi vì mình". thoáng "con ngöôøi - thieát bò coâng cuï - moâi tröôøng" maø con ngöôøi luoân luoân chieám vò trí trung taâm. 4.2.2. Tieáp caän taäp theå - xaõ hoäi Ñoù laø xem xeùt nhöõng bieåu hieän taâm lyù cuûa caù nhaân döôùi khuoân 4.3. Phöông phaùp nghieân cöùu thöïc ñòa ñuùc cuûa taäp theå - xaõ hoäi; xem xeùt söï hình thaønh nhaân caùch lao ñoäng Veà cô baûn taâm lyù hoïc lao ñoäng kó thuaät laø moät khoa hoïc thöïc trong quaù trình lao ñoäng taäp theå - xaõ hoäi ñeå trôû laïi goùp söùc vaøo söï nghieäm döïa treân cô sôû nguyeân lyù taâm lyù hoïc phoå bieán vaø cô sôû sinh lyù hoaøn thieän nhaân caùch lao ñoäng phuø hôïp vôùi söï phaùt trieån kinh teá - xaõ hoïc lao ñoäng vaø caùc khoa hoïc lao ñoäng khaùc nhö toå chöùc lao ñoäng hoäi cuûa ñaát nöôùc. Về thöïc tieãn, lao ñoäng laø moät loaïi hoaït ñoäng xaõ hoäi, khoa hoïc, kinh teá hoïc lao ñoäng, xaõ hoäi hoïc. Vì vaäy beân caïnh phöông lao ñoäng taäp theå, theo söï phaân coâng xaõ hoäi. Moãi caù nhaân lao ñoäng ñeàu phaùp ñieàu tra - quan saùt (giaùn ñoaïn caét ngang vaø lieân tuïc) moâ taû, phaân naèm trong söï chi phoái cuûa taäp theå. Thaønh quaû lao ñoäng taäp theå khoâng tích thoáng keâ thì vieäc toå chöùc thöïc nghieäm, trong phoøng thí nghieäm, chæ ñôn thuaàn laø pheùp coäng cuûa thaønh tích caù nhaân maø chuû yeáu laø söï trong moâi tröôøng lao ñoäng laø voâ cuøng quan troïng. phoái hôïp ñoàng boä cuûa töøng caù nhaân, töøng nhoùm nhoû trong moät ñôn vò Muïc ñích nghieân cöùu khoâng chæ döøng laïi ôû möùc ñoä moâ taû thöïc hoaït ñoäng traïng maø coøn phaûi tìm ñöôïc giaûi phaùp thöïc thi nhaèm phaùt huy nhöõng 4.2.3. Tieáp caän kyõ thuaät – coâng ngheäâ yeáu toá taâm lyù tích cöïc beàn vöõng trong hoaït ñoäng lao ñoäng ñeåâ ñaït tôùi hieäu quaû toái öu. Lao ñoäng laø loaïi hoaït ñoäng gaén lieàn vôùi coâng cuï vaø bieán ñoåi theo nhòp ñoä phaùt trieån cuûa thieát bò, coâng cuï, nhòp ñoä cuûa söï phaùt trieån Thoâng thöôøng caùc böôùc tieán haønh nhö sau: kó thuaät coâng ngheä. Lao ñoäng thuû coâng daàn daàn ñöôïc thay theá baèng lao 4.3.1. Hoài cöùu ñoäng cô khí, baùn töï ñoäng vaø töï ñoäng hoùa. Tính chaát lao ñoäng ngheà nghieäp thay ñoåi nhanh choùng theo ñaø phaùt trieån ñoåi môùùi cuûa coâng Muïc ñích laø khai thaùc thoâng tin lieân quan ñaõ coù töø nhieàu nguồn tö ngheä. Toå chöùc lao ñoäng bieán ñoåi nhanh choùng ñeå ñaùp öùng kòp thôøi vôùi lieäu, taøi lieäu khaùc nhau. Tröôùc heát caàn laøm roõ nhöõng vaán ñeà veà lyù luaän yeâu caàu cuûa kó thuaät, thieát bò. Con ngöôøi ngaøy caøng gaén chaët hôn vôùi taâm lyù hoïc coù giaù trò khoa hoïc laøm cô sôû cho vieäc nghieân cöùu thöïc thieát bò kó thuaät vaø moâi tröôøng. Söï ñoåi môùi veà khoa hoïc kó thuaät coâng tieãn. Nhöõng taøi lieäu caàn tìm ñoïc thöôøng laø soá lieäu thoáng keâ veà tai naïn ngheä laïi ñoøi hoûi söï ñoåi môùi kòp thôøi veà trình ñoä kó thuaät, tay ngheà, ñoøi lao ñoäng, naêng suaát lao ñoäng, caùc yeáu toá moâi tröôøng töï nhieân vaø xaõ hoûi nhöõng yeâu caàu cao veà naêng löïc trí tueä vaø möùc ñoä caêng thaúng veà hoäi, ñaëc bieät laø moái quan heä giöõa caùc caù nhaân vôùi nhau, giöõa ngöôøi lao taâm lyù lao ñoäng. Trong coâng nghieäp hieän ñaïi ngöôøi lao ñoäng phaûi chòu ñoäng vaø ngöôøi söû duïng lao ñoäng. Caàn nghieân cöùu kyõ nhöõng coâng trình ñöïng nhieàu gaùnh naëng taâm lyù môùi, chöa heà coù tröôùc ñaây. Söï xuaát hieän nghieân cöùu lieân quan vôùi ñeà taøi ñang tieán haønh. Ghi cheùp laïi nhöõng soá nhöõng stress môùi lieân quan ñeán tính chaát ngheà nghieäp môùi, taùc ñoäng lieäu veà tình traïng lao ñoäng, nhöõng nhaän xeùt cuûa caùc taùc giaû tröôùc ñeå khoâng nhoû ñeán söùc khoûe tinh thaàn vaø theå löïc cuûa ngöôøi lao ñoäng. sau naøy coù theå so saùnh ñoái chieáu vôùi keát quaû seõ nghieân cöùu ñöôïc. Caàn 20 | 21
  12. nhôù raèng nhöõng tö lieäu söu taàm ñöôïc khoâng phaûi luùc naøo cuõng ñaày ñuû 4.3.4. Quan saùt, moâ taû vaø khoâng phaûi luùc naøo cuõng ñaùng tin caäy. Coá gaéng phaùt hieän nhöõng sô Khoâng gì baèng tai nghe maét thaáy, cho neân vieäc tröïc tieáp quan saùt moâ taû hôû ñeå sau naøy coù theå ñaøo saâu nghieân cöùu. hieän traïng lao ñoäng saûn xuaát laø moät khaâu cöïc kyø quan troïng khoâng ñöôïc 4.3.2. Ñieàu tra coi nheï. Coù theå keát hôïp nhìn, nghe, sôø, keát hôïp vôùi vieäc söû duïng kyõ thuaät chuïp aûnh, quay phim, ghi aâm, baám giôø ñeå thu thaäp soá lieäu. Caàn taäp trung Ñieàu tra laø phöông phaùp caàn thieát ñeå thu thaäp thoâng tin veà caùc ñoái quan saùt töøng vò trí laøm vieäc treân caùc daây chuyeàn saûn xuaát. Noäi dung quan töôïng ngieân cöùu cuûa mình. Coù theå ñieàu tra baèng phöông phaùp phoûng vaán saùt thöôøng laø caùc tö theá lao ñoäng, caùc thao taùc treân coâng cuï thieát bò, möùc tröïc tieáp nhöõng ngöôøi, nhöõng nhaân vaät coù nhieàu hieåu bieát, coù vai troø nhaát ñoä taäp trung chuù yù cuûa coâng nhaân, nhöõng bieåu hieän taâm lyù qua saéc maët, ñònh trong heä thoáng saûn xuaát. Coù theå duøng caâu hoûi soaïn saün cho hoï traû lôøi thaùi ñoä, lôøi noùi trong khi giao tieáp. baèng caùch ñaùnh daáu, cuõng coù theå ñaët ra nhöõng vaán ñeà caàn ñi saâu ñeå yeâu caàu nhöõng ngöôøi naøy cho bieát yù kieán (phoûng vaán saâu). Ngaøy nay ngöôøi ta 4.3.5. Keát luaän, nhaän ñònh thöôøng söû duïng phöông phaùp phoûng vaán theo nhoùm, yeâu caàu nhoùm thaûo Nhöõng keát quaû ñieàu tra vaø quan saùt ñöôïc theå hieän ñaày ñuû vaø roõ luaän roài cho bieát yù kieán chung cuûa nhoùm. Cuõng coù theå ñöa baûng caâu hoûi raøng trong caùc baûng soá lieäu (Löu yù: caàn ghi chuù thôøi gian, ñòa ñieåm vaø cho moät soá lôùn ñoái töôïng saûn xuaát ñeå hoï töï ñaùnh daáu vaøo caùc caâu hoûi, roài ngöôøi ñieàu tra quan saùt moâ taû vaø phöông phaùp cuõng nhö thieát bò söû thu laïi caùc baûng hoûi mang veà phaân tích. duïng). Nhöõng soá lieäu thu ñöôïc coù theå ñöôïc minh hoïa baèng caùc bieåu 4.3.3. Phaân tích ñoà, caùc moâ hình caùc ñöôøng bieåu dieãn. Qua nhöõng soá lieäu ñaõ trình baøy caàn ruùt ra moät soá keát luaän chuû yeáu lieân quan maät thieát ñeán hoaït ñoäng Nhöõng daãn lieäu ñieàu tra caàn ñöôïc phaân tích kyõ baèng caùc phöông lao ñoäng, ñeán nhöõng dieãn bieán taâm lyù chuû yeáu coù taùc ñoäng ñeán ngöôøi phaùp thoáng keâ xaõ hoäi hoïc (hieän nay coù nhieàu phaàn meàm xöû lyù soá lieäu lao ñoäng, ñeán toå chöùc saûn xuaát vaø naêng suaát lao ñoäng. ñieàu tra raát hieän ñaïi vaø deã daøng söû duïng). Ñieàu quan troïng laø qua soá lieäu ñieàu tra ñöôïc nhaän bieát thöïc traïng cuûa tình hình hoaït ñoäng lao Caên cöù vaøo keát luaän ñaõ neâu ra, neân coù (vaø caàn thieát) ñeà xuaát moät soá ñoäng cuûa caùc ñoái töôïng ñieàu tra, phaùt hieän nhöõng moái töông quan cuûa kieán nghò nhaèm goùp phaàn caûi thieän ñieàu kieän lao ñoäng, giaûi ñaùp nhöõng caùc söï kieän, caùc hieän töôïng taâm lyù töø ñoù maø phaùt hieän nhöõng yeáu toá vaán ñeà taâm lyù ñaët ra trong coâng trình nghieân cöùu vöøa hoaøn thaønh. Chuù yù taâm lyù chuû yeáu taùc ñoäng ñến hieäu quaû lao ñoäng, cuõng töø ñoù phaùt hieän neâu nhöõng kieán nghò coù tính khaû thi, caøng cuï theå caøng toát. nhöõng nguyeân nhaân vaø haäu quaû cuûa caùc hieän töôïng taâm lyù coù aûnh 4.4. Phöông phaùp thöïc nghieäm höôûng ñeán ngöôøi lao ñoäng, taäp theå lao ñoäng vaø nhöõng vaán ñeà veà toå chöùc, chính saùch lao ñoäng. Coù theå söû duïng moät soá traéc nghieäm ñôn Phöông phaùp naøy thöôøng tieán haønh trong caùc phoøng thí nghieäm giaûn ñeå ñaùnh giaù khaû naêng lao ñoäng, möùc ñoä meät moûi vaø nhöõng nguy sinh lyù vaø taâm lyù lao ñoäng. Baèng phöông phaùp naøy coù theå xaùc ñònh cô daãn ñeán tai naïn lao ñoäng, beänh ngheà nghieäp. Ñaây cuõng laø luùc so moät caùch chaéc chaén möùc ñoä aûnh höôûng cuûa caùc bieán soá khaùc nhau ñeán saùnh ñoái chieáu vôùi nhöõng daãn lieäu tìm ñöôïc trong quaù trình hoài cöùu. caùc hieän töôïng taâm lyù caàn nghieân cöùu. Trong phoøng thí nghieäm coù theå taïo moät ñieàu kieän moâi tröôøng töông töï nhö moâi tröôøng thöïc trong lao 22 | 23
  13. ñoäng ñeå ñoái töôïng thöïc nghieäm coù theå tieán haønh nhöõng thao taùc theo yeâu caàu. Qua thöïc nghieäm coù theå thu ñöôïc caùc bieán soá ñoäc laäp nhaèm ñeå nghieân cöùu caùc khaû naêng vaø haïn cheá trong quaù trình nhaän thöùc (caûm giaùc, tri giaùc) cuõng nhö caùc phaûn öùng qua thaùi ñoä vaø haønh ñoäng cuûa ngöôøi thöïc nghieäm. Ngoaøi ra cuõng coù theå thu ñöôïc nhöõng bieán soá phuï thuoäc döôùi taùc ñoäng cuûa caùc bieán soá ñoäc laäp noùi treân vaø qua ñoù coù theå ñaùnh giaù ñöôïc yù nghóa cuûa caùc bieán soá ñoäc laäp. Caàn löu yù keát quaû thöïc nghieäm trong phoøng thí nghieäm khoâng phaûi luùc naøo cuõng coù theå öùng duïng ngay moät caùch roäng raõi trong thöïc tieãn lao ñoäng. Vì vaäy tröôùc khi öùng duïng roäng raõi caùc keát quaû ñaõ thu ñöôïc trong phoøng thí nghieäm caàn phaûi traûi qua moät böôùc thöïc nghieäm treân quy moâ haïn cheá ñeå kieåm tra tính khaû thi cuûa nhöõng keát luaän töø phoøng thí nghieäm. Phaàn 1 : * Caâu hoûi oân taäp 1. Haõy giaûi thích caùc ính chaát chuû yeáu cuûa lao ñoäng naøy nay vaø nhöõng dieãn bieán taâm lyù coù theå xaûy ra. 2. Haõy giaûi thích yù nghóa vaø cô sôû cuûa nhöõng phöông phaùp tieáp caän chuû yeáu. * Taøi lieäu tham khaûo : 1. Kim Thò Dung, Nguyeãn AÙnh Hoàng. Ñeà cöông baøi giaûng Taâm lyù hoïc ñaïi cöông, NXB ÑHQG.TPHCM, 1997. 2. Phaïm Taát Dong. Taâm lyù hoïc lao ñoäng. Taäp baøi giaûng lôùp cao hoïc-Vieän Khoa hoïc giaùo duïc, 1997. 3. Nguyeãn Vaên Leâ. Khoa hoïc lao ñoäng. NXB Lao ñoäng, 1995. 4. Nguyeãn Ngoïc Nga. Thöïc haønh Y hoïc lao ñoäng. NXB Y hoïc, 1999. 24 | 25
  14. Phaàn II thöôøng chæ coù giaù trò lòch söû, chæ laø böùc aûnh cuûa moät giai ñoaïn phaùt trieån neân khoâng theå coù moät söï phaân loaïi lao ñoäng vónh cöûu. * Caùch phaân loaïi xöa nhaát laø chia ra lao ñoäng chaân tay vaø lao PHAÂN TÍCH LAO ÑOÄNG ñoäng trí oùc. Söï thöïc thì baát cöù loaïi lao ñoäng naøo cuõng ñoøi hoûi caû hai yeáu toá chaân tay vaø trí oùc, taát nhieân laø vôùi tyû leä khaùc nhau. I. MUÏC ÑÍCH * Caùch phaân loaïi theo tính chaát vaø coâng cuï. Theo Intelson thì coù Phaân tích lao ñoäng nhaèm nhöõng muïc ñích cuï theå khaùc nhau tuøy theå chia laøm 3 nhoùm theo tính chaát laø: Nhoùm toång hôïp, nhoùm chuyeân theo muïc ñích cuûa coâng trình nghieân cöùu. Tuy nhieân phaân tích lao hoùa moät phaàn vaø nhoùm chuyeân hoùa thöïc thuï; hoaëc chia ra hai nhoùm ñoäng trong taâm lyù hoïc lao ñoäng thöôøng nhaèm caùc muïc ñích sau: theo coâng cuï laø nhoùm maùy moùc vaø nhoùm chaân tay. Caùch phaân chia naøy quaù thoâ sô. 1. Moâ taû hoaït ñoäng lao ñoäng treân khía caïnh taâm lyù (caûm giaùc, tri giaùc, trí tueä…) döôùi taùc ñoäng cuûa caùc yeáu toá moâi tröôøng, cuûa thieát bò, * Theo phöông tieän lao ñoäng, theo thao taùc coâng ngheä vaø lao ñoäng maùy moùc cuõng nhö caùc yeáu toá veà toå chöùc lao ñoäng. ñöôïc ñaàu tö, Vieän khoa hoïc lao ñoäng Moskva ñaõ phaân chia thaønh caùc loaïi: 2. Qua moâ taû hoaït ñoäng lao ñoäng ñieàu quan troïng laø giaûi thích - Lao ñoäng phoå thoâng, chuû yeáu laø lao ñoäng theå löïc, khoâng coù ñöôïc caùc haønh ñoäng, söï taùc ñoäng qua laïi cuûa caùc haønh ñoäng, nguyeân maùy moùc, khoâng ñöôïc ñaøo taïo, khoâng coù yeâu caàu laønh ngheà; nhaân vaø cô cheá gaây ra nhöõng haønh ñoäng ñoù. - Lao ñoäng baùn laønh ngheà, lao ñoäng vôùi maùy moùc töông ñoái ñôn giaûn Tröôùc heát laø phaûi ñeà caäp ñeán caùc caùch phaân loaïi lao ñoäng hoaëc phuïc vuï maùy moùc baèng tay laø chuû yeáu hay goïi laø ngheà thuû coâng; 1.1. Phaân loaïi lao ñoäng - Lao ñoäng laønh ngheà, laøm vieäc vôùi maùy moùc cô khí, ñieän…; Trong quaù trình phaùt trieån cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi, noäi dung vaø - Lao ñoäng laønh ngheà coù trình ñoä cao, laøm vieäc vaø ñieàu khieån tính chaát cuûa lao ñoäng khoâng ngöøng bieán ñoåi, ngaøy caøng phong phuù, caùc thieát bò phöùc taïp. phöùc taïp hôn vaø luoân luoân ñoåi môùi cuøng vôùi söï tieán boä cuûa khoa hoïc - * Döïa treân khaû naêng saùng taïo caùc nhaø xaõ hoäi hoïc ôû St. kyõ thuaät – coâng ngheä. Theo ñoù ngheà nghieäp, chöùc danh lao ñoäng vaø Petersburg laïi chia laøm saùu nhoùm bao goàm: coâng vieäc cuõng ngaøy moät nhieàâu hôn. ÔÛ moãi thôøi kyø vaø moãi nöôùc coù - Lao ñoäng ñaëc tröng laø theå löïc, laøm vieäc baèng chaân tay, khoâng moät soá coâng vieäc, ngheà nghieäp chieám tyû leä öu theá khaùc nhau. coù maùy moùc hoaëc ít maùy moùc laønh ngheà; Lao ñoäng laø moät quaù trình hoaït ñoäng nhaèm taïo söï thích öùng cuûa - Lao ñoäng daây chuyeàn, laøm vieäc vôùi nhöõng thao taùùc ít phöùc taïp, xaõ hoäi loaøi ngöôøi vôùi theá giôùi xung quanh ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån. Do noái tieáp nhau treân moät daây chuyeàn, theo nhöõng nhòp ñoä nhaát ñònh, phuï tính chaát lao ñoäng khoâng ngöøng bieán ñoåi maø phaân loaïi lao ñoäng thuoäc vaøo nhau; 26 | 27
  15. - Lao ñoäng cô giôùi, khoâng coù nhòp baét buoäc, trình ñoä laønh ngheà - Nhoùm lao ñoäng coù maät ñoä (nhòp ñieäu vaø cöôøng ñoä) raát cao; vöøa phaûi; - Nhoùm lao ñoäng hieän ñaïi (trong heä thoáng töï ñoäng hoùa cao). - Lao ñoäng ñieàu khieån caùc thieát bò tö ñoäng, khoâng laép raùp vaø söûa Hieän taïi coù raát nhieàu baûng phaân loaïi lao ñoäng khaùc nhau chuû chöõa, trình ñoä laønh ngheà trung bình; yeáu laø xuaát phaùt töø söï khaùc nhau trong caùch ñaët vaán ñeà, khaùc nhau veà - Lao ñoäâng laønh ngheà baèng tay, ñoøi hoûi ñaøo taïo chuyeân moân saâu muïc ñích vaø tính khaû thi trong thöïc tieãn. nhö caùc ngheä nhaân truyeàn thoáng; 1.2. Ñaëc tröng cuûa lao ñoäng - moät hình thöùc vaän ñoäng - Lao ñoäng ñieàu khieån vaø söûa chöõa caùc heä thoáng thieát bò töï ñoäng. 1.2.1. Löïc cô Söïï phaân chia naøy tuy coù phaàn chi tieáât nhöng vaãn chuû yeáu laø döïa Löïc cô laø bieåu hieän quan troïng nhaát trong heä thoáng vaän ñoäng. vaøo kyõ naêng thao taùc maø boû queân caùc kó naêng khaùc nhö saùng taïo ngheä Löïc cô phuï thuoäc vaøo soá löôïng caùc cô tham gia, söï thích öùng cuûa thaàn thuaät, thieát keá… kinh dinh döôõng hoaït ñoäng noäi tieát, tuoåi, giôùi, nhòp sinh hoïc, ñoäng cô * Döïa vaøo yeâu caàu taâm sinh lí, nhaø taâm lí hoïc Titoâ phaân chia luyeân taäp, söï meät moûi vaø caùc yeáu toá moâi tröôøng. Vôùi moät kích thích lao ñoäng thaønh boán nhoùm: taâm lí nhö theá naøo ñoù löïc cô coù theå ñaït möùc toái ña (coù theå vöôït qua caû - Nhoùm ñaëc tröng cho tính chaát ñoät bieán, baát ngôø cuûa thao taùc ngöôõng bình thöôøng cuûa haèng soá sinh hoïc ngöôøi). Söùc beàn, söï deûo dai lao ñoäng; cuûa cô cuõng chòu aûnh höôûng raát nhieàu cuûa yeáu toá taâm lí. Thoâng thöôøng ngöôøi ta chæ söû duïng khoaûng 1/3 löïc cô toái ña ñeå laøm ngöôõng thieát keá - Nhoùm ñaëc tröng bôûi tình huoáng lao ñoäng ñöôïc laëp laïi thöôøng xuyeân; cho caùc loaïi chuyeån ñoäng. - Nhoùm lao ñoäng khoâng coù yeâu caàu ñaëc bieät ñoái vôùi chaát löôïng 1.2.2. Toác ñoä chuyeån ñoäng taâm sinh lyù cuûa con ngöôøi; Toác ñoä chuyeån ñoäng phuï thuoäc vaøo ñieàu kieän sinh lí cô (cô sinh) - Nhoùm lao ñoäng khoâng ñoøi hoûi ñaøo taïo chuyeân moân, nhoùm lao vaø taâm lí. Tuøy theo yeâu caâàu vaø tính chaát coâng vieäc maø cô theåâ thöïc ñoäng phoå thoâng. hieän caùc loaïi chuyeån ñoäng khaùc nhau ñaùp öùng caùc yeâu caàu veà ñònh * Döïa treân yeâu caàu trí tueä, moät soá nhaø khoa hoïc Myõ laïi chia ra höôùng (toïa ñoä) ñöôøng ñi, toác ñoä vaø cöôøng ñoä cuûa chuyeån ñoäng. Toác ñoä nhoùm coù yeâu caàu thaáp, trung bình vaø cao. lôùn khi söùc caûn nhoû vaø ngöôïc laïi. Caàn coù toác ñoä lôùn thì söû duïng * Theo theo möùc ñoä chuù yù taäp trung vaø dòch chuyeån (theo moät soá chuyeån ñoäng quay; löïc keùo vaøo thì nhanh vaø lôùn hôn ñaåy ra; chuyeån nhaø khoa hoïc Ba Lan). ñoäng ngang thuaän lôïi hôn chuyeån ñoäng ñöùng. Vôùi möùc gaéng söùc baèng 50% löïc toái ña thì toác ñoä toái öu phaûi ñaït tôùi 20% toác ñoä toái ña. * Khuynh höôùng ngaøy nay laø chia lao ñoäng thaønh ba nhoùm goàm: 1.2.3. Nhòp ñieäu chuyeån ñoäng - Nhoùm chuû yeáu söû duïng theå löïc; 28 | 29
  16. Nhòp ñieäu chuyeån ñoäng phuï thuoäc vaøo caùc yeáu toá nhö bieân ñoä hôïp toát cuûa caûm giaùc vaø taâm lí vaän ñoäng, ñoøi hoûi tö duy ôû möùc nhaát chuyeån ñoäng (20 cm laø thuaän lôïi nhaát cho chuyeån ñoäng laëp laïi cuûa baøn ñònh, ñoøi hoûi söï chuù yù cao trong töøng thôøi gian, yeâu caàu theå löïc khoâng tay), vaøo yeâu caàu cuûa ñoä chính xaùc. Yeâu caàu caøng lôùn thì bieân ñoä vaø nhòp nhieàu, coù söï di chuyeån cô theå trong khuoân khoå nhaát ñònh. ñieäu caøng phaûi nhoû). Nhòp ñieäu (hay taàn soá) thuaän lôïi nhaát laø 30 giaây/ - Lao ñoäng taïi baøn ñieàu khieån ñoøi hoûi theå löïc khoâng nhieàu; ñoøi chuyeån ñoäng (hay cöû ñoäng). Nhòp ñieäu bình thöôøng cuûa ngöôøi AÂu, Myõ laø hoûi nhieàu veà khaû naêng caù nhaân tieáp nhaän, choïn löïa xöû lyù vaø truyeàn ñaït 45-50 giaây/cöû ñoäng (Ngöôøi Vieät Nam chöa coù soá lieäu). thoâng tin; ñoøi hoûi coù phaûn öùng nhanh nhaïy, chính xaùc vaø tin caäy cao; 1.2.4. Phoái hôïp chuyeån ñoäng ñoøi hoûi söï chuù yù taäp trung vaø chuù yù dòch chuyeån cao. Ñaëc tröng quan troïng laø traïng thaùi tænh taùo, thaùi ñoä ñieàm tónh. Thoâng thöôøng ñöôïc thöïc hieän theo nguyeân taéc cuøng hoaït ñoäng nhöng khaùc höôùng nhau caû tay laãn chaân vaø ñöôïc theo doõi, ñieàu chænh - Ñieàu khieån caùc phöông tieän chuyeån ñoäng (laùi xe, taøu, maùy baèng maét. bay...). Yeâu caàu ñaëc tröng laø tri giaùc toát, phaûn xaï nhanh, phoái hôïp chaân tay thuaàn thuïc nhaèm kòp thôøi thích nghi vôùi caùc tình huoáng 1.2.5. Yeâu caàu taâm lyù cuûa coâng vieäc chuyeån ñoäng. Traïng thaùi chuù yù vôùi möùc ñoä taäp trung vaø chuyeån dòch Ñeå hoaøn thaønh baát kyø coâng vieäc gì con ngöôøi ñeàu phaûi traûi qua luaân phieân laø ñaëc tröng quan troïng. ñaày ñuû caùc khaâu: Phaùt tín hieäu - tieáp nhaän thoâng tin - xöû lyù thoâng tin - - Lao ñoäng daây chuyeàn ñoøi hoûi söï nhanh nhaïy vaø chính xaùc. Caàn ra quyeát ñònh - thöïc hieän quyeát ñònh - thoâng baùo keát quaû. Quy trình löu yù luaân chuyeån coâng vieäc ñeå giaûm bôùt caûm giaùc ñôn ñieäu vaø phoøng naøy huy ñoäng haàu heát caùc chöùc naêng sinh lyù, caùc quaù trình taâm lí vaø traùnh taùc haïi cuûa söï buoàn chaùn. moät soá ñaëc ñieåm taâm lí caù nhaân vôùi möùc ñoä khaùc nhau tuøy theo töøng coâng vieäc cuï theå: - Lao ñoäng khoa hoïc, hoïc thuaät ñoøi hoûi khaû naêng quan saùt toát, möùc ñoä tö duy saùng taïo cao, trí nhôù toát. - Lao ñoäng phoå thoâng laø lao ñoäng ñôn giaûn, ít hoaëc khoâng caàn thôøi gian taäp luyeän, ñoøi hoûi theå löïc (nhieàu hay ít) laø chuû yeáu. Caùc yeâu - Hoaït ñoäng laõnh ñaïo, quaûn lyù ñoøi hoûi nhieàu thuoäc tính taâm lí caù caàu veà taâm lí vaän ñoäng ñoøi hoûi khoâng nhieàu veà ñoä chính xaùc vaø ñoä tin nhaân, möùc ñoä chuù yù toát vaø traïng thaùi ñieàm tónh, khaùch quan. caäy khoâng cao laém. - Hoaït ñoäng vaên hoùa, bieåu dieãn ngheä thuaät ñoøi hoûi cao veà tri - Lao ñoäng thuû coâng laø lao ñoäng baèng tay, yeâu caàu theå löïc theo giaùc, oùc quan saùt, trí nhôù toát, phoái hôïp ñoäng taùc toát vaø hôïp taùc trong nhieàu möùc ñoä khaùc nhau, ñoøi hoûi söï phoái hôïp vaän ñoäng toát vôùi ñoä taäp theå toát. Caûm xuùc chaân thaät laø ñaëc tröng quan troïng. chính xaùc cao, ñoä tin caäy lôùn (ví duï thôï söûa ñoàng hoà). Söï taäp trung chuù - Hoaït ñoäng theå duïc theå thao ñoøi hoûi theå löïc cao, söùc beàn vaø deûo yù vaø ñoä beàn vöõng cuûa chuù yù laø ñaëc tröng quan troïng. dai, kheùo leùo, phaûn xaï nhanh, phoái hôïp toát ñoàng thôøi cuõng ñoøi hoûi trí tueä - Lao ñoäng ñöùng maùy laø hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi vôùi maùy moùc cao, trí nhôù thao taùc, trí nhôù khoâng gian toát. Ñaëc tröng raát quan troïng laø (ví duï caùc maùy gia coâng caét goït kim loaïi). Caùc thao taùc ñoøi hoûi söï keát thuoäc tính taâm lí caù nhaân toát: duõng caûm, höùng thuù, say meâ vaø saùng taïo. 30 | 31
  17. Noùi chung cuõng nhö lao ñoäng ngheä thuaät, beân caïnh söï noã löïc caù nhaân thì Tuøy thuoäc vaøo ñaëc ñieåm caáu taïo chöùc naêng cuûa coâng cuï maø moãi khoâng theå khoâng quan taâm ñeán yeáu toá naêng khieáu baåm sinh. thao taùc ñeàu phaûi ñöôïc tieán haønh trong nhöõng tö theá vaø ñoäng taùc phuø hôïp. Moãi ñoäng taùc ñeàu ñöôïc hình thaønh töø nhöõng cöû ñoäng khaùc nhau. - Lao ñoäng chieán ñaáu ñoøi hoûi theå löïc toát, söï saùng taïo vaø nhieàu thuoäc tính taâm lí caù nhaân ñaëc bieät nhö lí trí vöõng, baûn lónh cao, tính Hieäu quaû cuûa moãi chu kì thao taùc phuï thuoäc vaøo söï hôïp lyù cuûa quyeát ñoaùn, taùo baïo, duõng caûm. moãâi ñoäng taùc vaø moãi cöû ñoäng; vaøo söï kheùo leùo vaø tieát kieäm trong moãi cöû ñoäng, moãi ñoäng taùc; vaøo kinh nghieäm, kó naêng, kó xaûo cuûa ngöôøi lao Hoaït ñoäng lao ñoäng laø moät daïng hoaït ñoäng ñaëc bieät cuûa con ñoäng. Moãi cöû ñoäng, ñoäng taùc ñöôïc thöïc hieän trong nhöõng tö theá lao ngöôøi, luoân luoân keøm theo coâng cuï lao ñoäng vôùi nhieàu caáp baäc khaùc ñoäng khaùc nhau coù hieäu quaû raát khaùc nhau. Tö theá lao ñoäng hôïp lyù taïo nhau (lao ñoäng thuû coâng, baùn cô giôùi, cô giôùi, baùn töï ñoäng vaø töï ñoäng thuaän lôïi cho cöû ñoäng, ñoäng taùc phuø hôïp vôùi yeâu caàu veà nhòp ñieäu, hoùa). Hoaït ñoäng lao ñoäng cuûa con ngöôøi bao giôø cuõng coù muïc ñích cöôøng ñoä vaø quyõ ñaïo cuûa cöû ñoäng, ñoäng taùc. Tö theá lao ñoäng thoaûi nhaát ñònh - ngaén haïn hoaëc daøi haïn. maùi, deã chòu giuùp cho vieäc löïa choïn nhöõng cöû ñoäng, ñoäng taùc toái öu. Moãi hoaït ñoäng dieãn ra trong töøng giai ñoaïn nhaèm nhöõng muïc Phaân tích lao ñoäng phaûi baét ñaàu töø vieäc nghieân cöùu nhöõng cöû ñoäng, ñích nhaát ñònh ñöôïc goïi laø moät haønh ñoäng. Haønh ñoäng laø moät ñôn vò ñoäng taùc trong nhöõng tö theá khaùc nhau. cuûa hoaït ñoäng nhaèm moät nhieäm vuï sô caáp nhoû nhaát, khoâng phaân chia Cuøng vôùi moâi tröôøng lao ñoäng, nhöõng yeâu caàu veà toå chöùc lao ñoäng, ñöôïc nöõa. nhöõng yeâu caàu veà traïng thaùi taâm lyù taäp hôïp laïi thaønh ñieàu kieän lao ñoäng. Nhö vaäy moät hoaït ñoäng lao ñoäng seõ coù nhieàu haønh ñoäng, vôùi nhöõng muïc ñích nhaáât ñònh. Toå chöùc moät hoaït ñoäng lao ñoäng laø phaûi II ÑIEÀU KIEÄN LAO ÑOÄNG laøm roõ nhöõng muïc ñích cuï theå, boä phaän vaø tieán trình ñaït tôùi muïc ñích 2.1. Quan nieäm cuoái cuøng, coù nghóa laø phaûi xem haønh ñoäng vôùi nhöõng phöông tieän gì Moãi hoaït ñoäng lao ñoäng ñeàu ñöôïc thöïc hieän trong nhöõng ñieàu vaø caùch thöùc söû duïng nhöõng phöông tieän ñoù ra sao vv... Phöông thöùc kieän nhaát ñònh. Lao ñoäng saûn xuaát phaûi ñöôïc tieán haønh trong ñieàu kieän haønh ñoäng ñöôïc theå hieän baèng nhöõng thao taùc. lao ñoäng saûn xuaát. Thao taùc laø moät phaàn cuûa quaù trình coâng ngheä ñöôïc moät ngöôøi Ñieàu kieän lao ñoäng coøn phuï thuoäc vaøo moái quan heä giöõa löïc hoaëc moät hay nhieàu nhoùm ngöôøi tieán haønh treân moät vò trí laøm vieäc löôïng saûn xuaát vaø quan heä saûn xuaát, moái quan heä giöõa ngöôøi lao ñoäng nhaèm hoaøn thaønh moät soá chi tieát, moät soá baùn thaønh phaåm hay moät daây vaø ngöôøi söû duïng lao ñoäng. Ngaøy nay ñieàu kieän lao ñoäng khoâng phuï chuyeàn saûn xuaát. Moät haønh ñoäng coù theå caàn moät hay nhieàu thao taùc. thuoäc nhieàu vaøo baûn chaát cheá ñoä chính trò maø lieân quan nhieàu hôn ñeán Ñieàu ñoù phuï thuoäc vaøo coâng cuï, phöông tieän laøm vieäc cuõng nhö chính saùch vaø phöông phaùp quaûn lyù saûn xuaát. phöông thöùc thöïc hieän haønh ñoäng noùi chung. Noùi khaùc ñi, moät haønh ñoäng ñöôïc thöïc hieäân bôûi moät hay nhieàu thao taùc vaø nhö vaäy thao taùc Nhöõng nhaø quaûn lyù saûn xuaát gioûi luoân quan taâm ñeán vieäc caûi thieän coù theå coi nhö laø moät ñôn vò cuûa haønh ñoäng. ñieàu kieän lao ñoäng, laáy ngöôøi lao ñoäng laøm troïng taâm cuûa chính saùch vaø 32 | 33
  18. bieän phaùp. Ngöôøi quaûn lyù luoân coá gaéng taïo ñieàu kieän ñeå ngöôøi lao ñoäng coù 3. Caùc yeáu toá taâm lyù xaõ hoäi ñöôïc hình thaønh döôùùi taùc ñoäng cuûa moät söùc khoûe theå chaát vaø tinh thaàn toát, gaén boù maät thieát vôùi doanh nghieäp, caùc moái quan heä kinh teá xaõ hoäi nhö toå chöùc lao ñoäng, traïng thaùi söùc taïo ñöôïc söï haøi hoøa veà quyeàn lôïi giöõa ngöôøi lao ñoäng, ngöôøi söû duïng lao khoûe, naêng suaát lao ñoäng vaø thu nhaäp cuûa ngöôøi lao ñoäng, cung caùch ñoäng vaø nhu caàu phaùt trieån cuûa doanh nghieäp. ñieàu haønh quaûn lyù cuûa ngöôøi söû duïng lao ñoäng. Trong nhieàu vieäc, nhieàu lónh vöïc, caàn laøm sao ñeå coù ñieàu kieän 4. Caùc yeáu toá thaåm myõ phaûn aùnh qua caûm xuùc, höùng thuù cuûa lao ñoäng toát, nhö coù theå, ngöôøi ta phaûi quan taâm tröôùc heát ñeán moâi ngöôøi lao ñoäng bao goàm caùc caáu truùc khoâng gian, nhaø xöôûng, boá cuïc tröôøng lao ñoäng, toå chöùc lao ñoäng hôïp lyù, baûo veä söùc khoûe, phoøng maøu saéc, aâm thanh, khoâng khí taâm lyù taäp theå. choáng tai naïn vaø beänh ngheà nghieäp cho ngöôøi lao ñoäng. Söï phaân chia thaønh boán nhoùm yeáu toá nhö treân chæ coù yù nghóa hoïc Quaù trình chuyeån ñoåi neàn kinh teá nöôùc ta sang cô cheá thò tröôøng, thuaät. Trong thöïc teá lao ñoäng saûn xuaát, caùc yeáu toá naøy khoâng xuaát coù söï quaûn lí cuûa nhaø nöôùc, theo ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa ñang taïo hieän moät caùch rieâng reõ, khoâng taùc ñoäng moät caùch ñôn leû leân ngöôøi lao ñaø cho söï phaùt trieån vôùi toác ñoä nhanh vaø ngaøy caøng beàn vöõng. Söï phaùt ñoäng maø coøn aûnh höôûng qua laïi vôùi nhau vôùi möùc ñoä naëng nheï, nhieàu trieån cuûa saûn xuaát ñaõ taùc ñoäng ñeán xu höôùng bieán ñoäng cuûa ñieàu kieän ít khaùc nhau. lao ñoäng vôùi nhieàu möùc ñoä khaùc nhau vaø aûnh höôûng khaùc nhau ñeán Möùc ñoä taùc ñoäng cuûa ñieàu kieän lao ñoäng leân traïng thaùi cô theå ngöôøi ngöôøi lao ñoäng. lao ñoäng coù theå ñong ñeám ñöôïc baèng nhieàu phöông phaùp khaùc nhau: Khaùi nieäm ñieàu kieän lao ñoäng tuy coù nhieàu caùch dieãn giaûi khaùc Phöông phaùp ñaùnh giaù möùc ñoä naëng nhoïc – ñoäc haïi cuûa ñieàu nhau nhöng töïu trung ñeàu coù caùch hieåu thoáng nhaát nhö sau: "Ñieàu kieän kieän lao ñoäng do Boä Lao ñoäng, Thöông binh vaø Xaõ hoäi ban haønh ñöôïc lao ñoäng laø toång theå caùc yeáu toá töï nhieân, xaõ hoäi, kinh teá, kó thuaät, toå coi laø cô sôû phaùp lyù chuû yeáu. chöùc, veä sinh, taâm lí, sinh lí v. v… coù taùc ñoäng ñeán chöùc naêng cô theå con ngöôøi, tinh thaàn thaùi ñoä lao ñoäng, söùc khoûe vaø naêng löïc lao ñoäng, Caùc yeáu toá cuûa ñieàu kieän lao ñoäng goàm hai nhoùm chính: hieäu quaû lao ñoäng hieän taïi cuõng nhö khaû naêng taùi saûn xuaát söùc lao Moâi tröôøng lao ñoäng coù 10 yeáu toá. Taâm sinh lyù coù 12 yeáu toá. Möùc ñoäng tröôùc maét vaø laâu daøi". Noäi dung cuûa ñieàu kieän lao ñoäng coù theå ñoä naêng nhoïc – ñoäc haïi cuûa moãi yeáu toá ñöôïc ñaùnh giaù theo thang phaân chia thaønh boán nhoùm nhö sau: loaïi goàm 6 baäc vaø cho ñieåm töø 1 ñeán 6 ñieåm, töø nheï ñeán naëng. Ñeå ñaùnh 1. Caùc yeáu toá veä sinh moâi tröôøng bao goàm caùc yeáu toá vaät lí, hoùa giaù moät caùch toång hôïp caùc yeáu toá, coù theå söû duïng coâng thöùc sau: hoïc, sinh hoïc ñöôïc taïo neân chuû yeáu döôùi taùc ñoäng cuûa coâng cuï, thieát bò lao Y = 17,1x – 1,2 x 2 + 2 ñoäng (phöông tieän lao ñoäng), ñoái töôïng lao ñoäng vaø quy trình coâng ngheä. trong ñoù - Y laø möùc ñoä naëng nheï 2. Caùc yeáu toá taâm sinh lyù bao goàm caùc yeáu toá veà taûi troïng theå - x laø giaù trò trung bình coäng cuûa caùc yeáu toá ñaõ khaûo saùt. löïc, thaàn kinh, taâm lyù ñöôïc hình thaønh trong quaù trình lao ñoäng vaø hoài phuïc söùc lao ñoäng. 34 | 35
  19. Caên cöù vaøo giaù trò trung bình Y ñaõ tính ñöôïc ñeå xeáp loaïi theo Vi khí haäu: ñoù laø nhöõng yeáu toá vaät lí nhö nhieät ñoä, ñoä aåm, moät thang phaân loaïi 6 baäc töø nheï ñeán naëng: Baäc I khi giaù trò Y34-46; baäc IV khi Y >46-55; baäc V tröôøng lao ñoäng, TCVN veà nhieät laø 32o; ñoä aåm khoâng quaù 80%; khi Y>55-59; baäc 6 khi Y>59. chuyeån ñoäng cuûa khoâng khí hay thöôøng goïi laø gioù khoaûng 0, 5-1, 5 Nhieàu toå chöùc khoa hoïc, caùc coâng ty sieâu quoác gia nhö haõng xe meùt/giaây. Trong thöïc teá thöôøng gaëp tröôøng hôïp nhieät ñoä cao maø ñoä hôi Toyota cuõng ñöa ra nhieàu phöông phaùp nghieân cöùu ñaùnh giaù ñieàu aåm cuõng cao laïi ít gioù thì caûm thaáy khoâng khí khoù chòu hôn nhieàu so kieän lao ñoäng khaùc nhau, coù nhöõng öu ñieåm vaø nhöôïc ñieåm khaùc nhau. vôùi khi ñoä aåm thaáp vaø gioù nhieàu hôn. Nhieät ñoä thaáp, ñaõ laïnh maø gioù nhieàu nöõa thì caøng thaáy laïnh. Vì vaäy ngöôøi ta khoâng chæ quan taâm ñeán 2.2. Khaùi quaùt veà moâi tröôøng lao ñoäng töøng yeáu toá nhieät, aåm, gioù maø thöôøng tìm moät ñaïi löôïng bieåu thò taùc 2.2.1. Moâi tröôøng töï nhieân ñoäng toång hôïp cuûa ba yeáu toá ñoù. Nhöõng yeáu toá töï nhieân hình thaønh vaø dieãn bieán trong quaù trình Ví duï: Nhieät ñoä hieäu quaû töông ñöông lao ñoäng, coù aûnh höôûng ñeán theå chaát tinh thaàn ñaëc bieät laø traïng thaùi Tk + Tu Ttd = + 1, 94 v taâm lí cuûa ngöôøi lao ñoäng. Moãi yeáu toá moâi tröôøng khi taùc ñoäng vaøo cô 2 theå ngöôøi ñeàu tuaân theo quy luaät giôùi haïn ñöôïc xaùc ñònh töø ñieåm thaáp Trong ñoù: nhaát (minimum-min) ñeán ñieåm cao nhaát (maximum-max). Khoaûng min-max ñoù ñöôïc goïi laø giôùi haïn sinh thaùi hay coøn goïi laø giôùi haïn Tö : nhieät ñoä öôùt, ñöôïc ño baèng nhieät aåm keá Astmann choáng chòu cuûa cô theå ñoái vôùi yeáu toá taùc ñoäng. Khi taùc ñoäng ra ngoaøi Tk: nhieät ñoä khoâ, ñöôïc ño baèng nhieät aåm keá Astmann hoaëc nhieät keá giôùi haïn sinh thaùi ñoù thì yeáu toá taùc ñoäng bò coi laø yeáu toá gaây oâ nhieãm. thöôøng duøng Vaäy thöïc chaát cuûa vieäc xöû lí oâ nhieãm laø tìm bieän phaùp ñöa yeáu toá taùc ñoäng trôû veà beân trong giôùi haïn sinh thaùi cuûa cô theå. Caên cöù vaøo keát V: toác ñoä gioù quaû nghieân cöùu giôùi haïn sinh thaùi cuûa cô theå ñoái vôùi caùc yeáu toá taùc Caùc yeáu toá vi khí haäu coù theå coù nguoàn goác töø thieân nhieân beân ñoäng, nhaø nöôùc ban haønh nhöõng tieâu chuaån cho pheùp ñöôïc goïi laø tieâu ngoaøi (töø böùc xaï nhieät cuûa maët trôøi chuû yeáu qua maùi nhaø) cuõng coù theå chuaån Vieät Nam - vieát taét laø TCVN laøm cô sôû ñeå ñaùnh giaù möùc ñoä oâ do quaù trình saûn xuaát taïo ra (töø loø ñoát, maùy moùc hoaït ñoäng vaø cuõng coù nhieãm. Caàn löu yù khi khaûo saùt moâi tröôøng lao ñoäng laø phaûi quan taâm theå töø nhieät böùc xaï cuûa ngöôøi lao ñoäng, quaù ñoâng ngöôøi vaø quaù chaät ñeán nôi laøm vieäc (hay coøn goïi laø vò trí lao ñoäng). Nôi laøm vieäc choäi). Ngöôøi ta thöôøng duøng khaùi nieäm stress nhieät ñeå chæ löôïng nhieät (working place) ñöôïc ñònh nghóa laø khoâng gian hoaït ñoäng chuû yeáu cuûa caàn phaûi thoaùt ñi nhaèm ñaûm baûo duy trì söï caân baèng nhieät cho cô theå; ngöôøi lao ñoäng (chieám hôn 80% thôøi gian lao ñoäng). Ví duï ñoái vôùi thôï Khaùi nieäm stress (caêng thaúng) nhieät ñeå chæ nhöõng bieån ñoåi sinh lí, taâm may thì ñoä saùng caàn quan taâm laø ñaàu muõi kim, vôùi ngöôøi ñoïc saùch laø lí, beänh lí do sress nhieät gaây ra. Stress nhieät taùc ñoäng vaøo cô theå töø treân maët trang saùch. Sau ñaây löôïc keâ moät soá yeáu toá moâi tröôøng töï moâi tröôøng ngoaøi coøn chuyeån hoùa vaät chaát laø taùc ñoäng töø beân trong. nhieân xuaát hieän phoå bieán trong quaù trình lao ñoäng: 36 | 37
  20. Ñeå duy trì caân baèng nhieät noäi taïi thì löôïng nhieät do chuyeån hoùa phaûi ñoäng caûm giaùc) do ñoù toån thöông maét gaây thöông toån taâm lí traàm ñöôïc thoaùt ñi baèng daãn truyeàn, ñoái löu, böùc xaï vaø bay hôi. Tuøy ñieàu troïng nhaát trong cuoäc ñôøi. Yeâu caàu veà ñoä roïi saùng coøn phuï thuoäc kieän moâi tröôøng maø cô theå taêng hay giaûm nhieät qua caùc cô cheá naøy. nhieàu vaøo ñoä töông phaûn aùnh saùng maøu saéc cuûa ñoái töôïng quan saùt. Moãi gam moà hoâi bay hôi seõ laáy ñi 0, 59 kilocalo nhieät. Moâi tröôøng Ñoù cuõng laø lí do maø ngöôøi ta phaûi vieát phaán traéng leân baûng ñen. Ngaøy noùng vaø aåm moà hoâi thaûi ra nhieàu daãn ñeán söï maát nöôùc vaø keùo theo caû nay ngöôøi ta khoâng duøng baûng quaù ñen maø duøng baûng maøu hôi xanh nhieàu muoái khoaùng vaø moät soá vitamin nhö vitamin B, C… ñen vì ñoä töông phaûn quaù maïnh cuõng khoâng coù lôïi cho thò giaùc. Nöôùc ta tuy ôû vaøo khu vöïc nhieät ñôùi nhöng khoâng phaûi vì vaäy - Maøu saéc laø yeáu toá thaåm myõ coù taùc ñoäng lôùn ñeán caûm xuùc. Maøu maø khoâng caàn quan taâm ñeán moâi tröôøng laïnh. Phía baéc nöôùc ta haøng laïnh, maøu noùng ñeàu taùc ñoäng khaùc nhau ñeán traïng thaùi höng phaán hay naêm coù tôùi 80 ngaøy nhieät ñoä döôùi 20o, Taây Nguyeân cuõng coù nhieàu öùc cheá trong voû naõo, ñoøi hoûi söï thích nghi khaùc nhau. Ngöôøi ta cuõng ngaøy khaù laïnh nhaát laø lao ñoäng veà ñeâm. Nhieät ñoä thaáp maø nhieàu gioù thöôøng noùi ñeán maøu vui, maøu buoàn. Stein töø naêm 1910 ñaõ nghieân cöùu thì caûm giaùc laïnh taêng leân khoâng chæ laø yeáu toá taâm lí maø coøn do löôïng aûnh höôûng cuûa maøu saéc ñeán caûm giaùc cuûa con ngöôøi. Maøu saéc coù taùc nhieät maát ñi nhieàu hôn. Toác ñoä gioù khoaûng 8m/giaây löôïng nhieät maát ñi ñoäng moät phaàn ñeán phaûn xaï vaän ñoäng cuûa con ngöôøi. Maøu ñoû laøm taêng leân 2 laàn, gioù 20m/giaây taêng 5 laàn. Laøm vieäc döôùi nöôùc laïnh thì taêng toác ñoä phaûn xaï ñôn giaûn khoaûng 1, 5%, caùc phaûn xaï phöùc taïp leân löôïng nhieät maát ñi gaáp 14 laàn laøm vieäc treân caïn. ñeán hôn 5% trong khi maøu xanh laù caây laøm giaûm moät ít vaø maøu tím Nhieät ñoä quaù cao hoaëc quaù thaáp, vöôït quaù tieâu chuaån cho pheùp laøm chaäm roõ reät toác ñoä phaûn xaï. Döôùi aùnh saùng maøu ñoû, caûm nhaän veà khoâng chæ gaây roái loaïn caùc chöùc naêng hoaït ñoäng cuûa cô theå maø coøn taùc hình thöùc beân ngoaøi, veà troïng löôïng cuûa söï vaät keùm chính xaùc hôn so ñoäng raát maïnh ñeán traïng thaùi taâm lyù cuûa ngöôøi lao ñoäng, deã daãn ñeán tình vôùi maøu lam. Trong khi maøu ñoû gaây caûm giaùc caêng thaúng nhieàu hôn traïng caêng thaúng, böïc boäi, giaûm khaû naêng chuù yù, taïo ra nguy cô tai naïn lao thì maøu lam taêng caûm giaùc deã chòu. Maøu lam taêng caûm giaùc môû roäng ñoäng. Say noùng, say naéng laø hieän töôïng khoâng hieám ñoái vôùi ngöôøi lao ñoäng tröôøng thò giaùc, coøn maøu naâu thì ngöôïc laïi, töïa nhö khi luøi xa ñeå nhìn ngoaøi trôøi trong vuøng nhieät ñôùi noùng aåm nhö ôû nöôùc ta. bao quaùt hôn coøn tieán laïi gaàn ñeå thu heïp khoâng gian quan saùt. Aùnh saùng töï nhieân bao giôø cuõng toát hôn aùnh saùng nhaân taïo. Ñeøn huyønh - AÙnh saùng: Coù theå laø nguoàn saùng töø maët trôøi hoaëc nguoàn saùng quang neáu khoâng boá trí hôïp lí, khoa hoïc cuõng seõ gaây taùc haïi khoâng nhaân taïo, theå hieäân baèng caùc chæ tieâu veà ñoä roïi (saùng, toái), veà ñoä töông nhoû ñeán thò giaùc. phaûn, ñoä choùi loùa vaø maøu saéc, taùc ñoäng khaùc nhau ñeán thò löïc vaø traïng thaùi taâm lyù cuûa ngöôøi lao ñoäng. Laøm vieäc trong ñieàu kieän aùnh saùng - Tieáng oàn: Tieáng oàn laø yeáu toá moâi tröôøng raát phoå bieán ôû nöôùc khoâng ñaït tieâu chuaån laø moät trong nhieàu nguyeân nhaân gaây beänh caän ta. Tuøy hoaøn caûnh vaø ñieàu kieän hoaït ñoäng maø TCVN coù nhöõng möùc thò. Laøm vieäc nhieàu treân maøn hình maùy vi tính, phaûi caêng maét ñeå taäp ñoä khaùc nhau. Ñôn vò ño cöôøng ñoä oàn laø decibel-dB. Trong coâng trung vaøo caùc tín hieäu, laâu ngaøy seõ gaây khoâ maét vaø nhaõn aùp taêng cao nghieäp tieâu chuaån toái ña cho pheùp laø 85 dB, nhöng trong moâi tröôøng coù nguy cô daãn ñeán beänh thieân ñaàu thoáng, gaây muø maét. Maét laø giaùc hoïc taäp, treân lôùp hoïc laø khoâng quaù 60 dB, trong phoøng beäânh nhaân laø quan quan troïng nhaát trong quaù trình nhaän thöùc (chieám hôn 80% hoaït khoâng quaù 40 dB… Tieáp xuùc laâu ngaøy vôùi tieáng oàn, coù theå khoâng quaù 38 | 39
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2