intTypePromotion=1
ADSENSE

Hệ thống chính trị cơ sở ở nông thôn qua ý kiến người dân: Một số vấn đề thực tiễn và giả thuyết nghiên cứu - Trịnh Duy Luân

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

56
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo nội dung bài viết "Hệ thống chính trị cơ sở ở nông thôn qua ý kiến người dân: Một số vấn đề thực tiễn và giả thuyết nghiên cứu" dưới đây để nắm bắt được những yếu tố ổn định và phát triển, những khác biệt trong nhận thức và đánh giá của người dân, phẩm chất của người cán bộ trong hệ thống chính trị cơ sở,... Với các bạn chuyên ngành Xã hội học thì đây là tài liệu tham khảo hữu ích.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Hệ thống chính trị cơ sở ở nông thôn qua ý kiến người dân: Một số vấn đề thực tiễn và giả thuyết nghiên cứu - Trịnh Duy Luân

X· héi häc sè 1 (77), 2002 3<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së<br /> ë n«ng th«n qua ý kiÕn ng−êi d©n<br /> (Mét sè vÊn ®Ò thùc tiÔn vµ gi¶ thuyÕt nghiªn cøu)<br /> <br /> <br /> TrÞnh Duy Lu©n<br /> <br /> <br /> <br /> X©y dùng HÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së trong s¹ch, v÷ng m¹nh, cã hiÖu lùc vµ hiÖu<br /> qu¶ cao ®ang lµ mét yªu cÇu bøc thiÕt ë n−íc ta hiÖn nay. T¹i c¸c ®Þa bµn c¬ së ë<br /> n«ng th«n víi h¬n mét v¹n x· vµ gÇn 60 triÖu d©n, viÖc l·nh ®¹o vµ qu¶n lý sù ph¸t<br /> triÓn kinh tÕ x· héi lµ mét nhiÖm vô rÊt phøc t¹p, ®ang ®Æt trªn vai hÖ thèng chÝnh<br /> trÞ c¬ së. VÊn ®Ò §æi míi vµ n©ng cao chÊt l−îng hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së lµ mét trong<br /> nh÷ng chñ ®Ò quan träng ®−îc ®Æt ra trong NghÞ quyÕt cña Héi nghÞ lÇn thø 5 Ban<br /> ChÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng khãa IX võa qua.<br /> Lµ mét hÖ thèng tæ chøc gåm nhiÒu yÕu tè hîp thµnh vµ nhiÒu cÊp ®é kh¸c<br /> nhau, nghiªn cøu vµ tiÕp cËn hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së ®ßi hái ph¶i qu¸n triÖt c¸c<br /> quan ®iÓm c¬ b¶n cña lý luËn khoa häc x· héi M¸c xÝt vµ c¸c lý thuyÕt x· héi häc, mµ<br /> tr−íc hÕt ph¶i kÓ ®Õn quan ®iÓm hÖ thèng vµ quan ®iÓm lÞch sö cô thÓ. Quan ®iÓm<br /> hÖ thèng khi nghiªn cøu vÒ hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp x· ®ßi hái ph¶i nh×n nhËn nã nh−<br /> mét thùc thÓ trong hÖ thèng chÝnh trÞ quèc gia, cã mèi quan hÖ h÷u c¬ víi nhiÒu<br /> thµnh tè kh¸c bªn trong vµ ngoµi hÖ thèng ®ã. Bªn c¹nh ®ã quan ®iÓm lÞch sö cô thÓ<br /> ®ßi hái ph¶i xem xÐt hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp x· trong bèi c¶nh n«ng th«n n−íc ta hiÖn<br /> nay, cho dï ®· cã nh÷ng tiÕn bé trong h¬n mét thËp niªn §æi míi, song vÒ c¬ b¶n vÉn<br /> cßn nghÌo vµ l¹c hËu, ®êi sèng kinh tÕ vµ d©n trÝ vÉn cßn thÊp.<br /> Tõ c¸ch tiÕp cËn x· héi häc, hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp x·, ngoµi viÖc hoµn thµnh<br /> nh÷ng chøc n¨ng nhiÖm vô ®−îc ghi trong c¸c v¨n b¶n ph¸p lý, ph¶i xö lý vµ ®iÒu<br /> hßa lîi Ých cña c¸c nhãm d©n c− ®Þa ph−¬ng rÊt kh¸c nhau, trong ®ã cã c¸c nhãm<br /> "yÕu thÕ" vµ c¸c nhãm "cã lîi thÕ", vµ nhiÒu nhãm lîi Ých kh¸c trong khu«n khæ<br /> ph¸p luËt. ViÖc hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së cã æn ®Þnh v÷ng ch¾c hay kh«ng, cã hoµn<br /> thµnh c¸c chøc n¨ng nhiÖm vô hay kh«ng vµ hoµn thµnh ë møc ®é nh− thÕ nµo sÏ<br /> phô thuéc vµo rÊt nhiÒu nh©n tè nh−: tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi, tr×nh ®é<br /> d©n trÝ, møc sèng, ®Æc ®iÓm lÞch sö vµ truyÒn thèng v¨n hãa cña ®Þa ph−¬ng; tr×nh<br /> ®é chÝnh trÞ, chuyªn m«n l·nh ®¹o vµ qu¶n lý cña ®éi ngò c¸n bé thuéc hÖ thèng<br /> chÝnh trÞ c¬ së, vµ tÊt nhiªn, cßn phô thuéc c¶ vµo c¸c t¸c nh©n kh¸c thuéc m«i<br /> tr−êng thÓ chÕ vÜ m«.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 4 HÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së ë n«ng th«n qua ý kiÕn ng−êi d©n<br /> <br /> Nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së lµ<br /> cÇn thiÕt ®Ó gãp phÇn nhËn diÖn thùc tr¹ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò mµ hÖ thèng nµy ®ang<br /> ph¶i tr¶i nghiÖm. Tõ gãc ®é x· héi häc, nghiªn cøu chñ ®Ò nµy cã thÓ ®−îc thùc hiÖn<br /> theo nhiÒu h−íng, b»ng nhiÒu ph−¬ng ph¸p, trong ®ã cã viÖc tiÕn hµnh ®iÒu tra kh¶o<br /> s¸t, lÊy ý kiÕn c«ng d©n nh»m thu thËp c¸c ý kiÕn, nhËn ®Þnh, ®¸nh gi¸ cña ng−êi<br /> d©n vÒ c¸c yÕu tè vµ ho¹t ®éng cña hÖ thèng trong bèi c¶nh hiÖn thùc.<br /> Theo h−íng nµy, vÒ néi dung nghiªn cøu, vai trß vµ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña<br /> hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp x· trong nh÷ng n¨m võa qua l¹i kh«ng thÓ t¸ch rêi cuéc vËn<br /> ®éng thùc hiÖn d©n chñ ë c¬ së hiÖn nay, theo tinh thÇn cña NghÞ ®Þnh 29 (ban hµnh<br /> ngµy 8/5/1998) cña ChÝnh phñ. V× vËy, trong ph¹m vi nghiªn cøu kh¶o s¸t ý kiÕn<br /> c«ng d©n vÒ hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp x·, vÊn ®Ò thùc hiÖn d©n chñ ë c¬ së ph¶i lµ mét<br /> néi dung quan träng cÇn ®−îc ®Ò cËp ®Õn c¶ tõ phÝa ng−êi d©n lÉn tõ phÝa c¸c c¸n bé<br /> ®Þa ph−¬ng.<br /> Bµi viÕt nµy dùa trªn kÕt qu¶ cña mét cuéc nghiªn cøu kh¶o s¸t ý kiÕn c«ng<br /> d©n nh− vËy, ®−îc thùc hiÖn trong th¸ng 10 vµ th¸ng 11 n¨m 2001 t¹i 15 x·, trªn<br /> tæng sè 1.500 hé gia ®×nh ®−îc pháng vÊn, thuéc ®Þa bµn n«ng th«n cña 5 tØnh Yªn<br /> B¸i, Nam §Þnh, B×nh §Þnh, §¾c L¾k vµ CÇn Th¬. KÕt qu¶ nghiªn cøu ®· gîi ra nhiÒu<br /> vÊn ®Ò tõ thùc tiÔn còng nh− nh÷ng nhËn ®Þnh b−íc ®Çu nh− lµ nh÷ng gi¶ thuyÕt<br /> cÇn ®−îc tiÕp tôc t×m hiÓu vµ lý gi¶i kü l−ìng h¬n.<br /> Nh÷ng yÕu tè æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn<br /> Theo kÕt qu¶ cuéc nghiªn cøu ý kiÕn c«ng d©n nãi trªn, trong hµng lo¹t<br /> nhËn ®Þnh, ®¸nh gi¸ cña ng−êi d©n vÒ hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së, th−êng cã kho¶ng<br /> 2/3 ®Õn 3/4 c¸c ý kiÕn, ®¸nh gi¸ mang s¾c th¸i “tÝch cùc”(®ång ý víi c¸c nhËn ®Þnh<br /> ®−îc ®−a ra). Bªn c¹nh ®ã, tû lÖ tõ 1/4 ®Õn 1/3 ý kiÕn cßn l¹i tr¶ lêi “kh«ng biÕt”,<br /> “biÕt rÊt Ýt” hoÆc “kh«ng quan t©m” ®èi víi nh÷ng nhËn ®Þnh cã liªn quan ®Õn<br /> ho¹t ®éng hay ®éi ngò c¸n bé cña hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp x·. Ch¼ng h¹n, ®ã lµ c¸c<br /> nhËn ®Þnh nh−:<br /> • Héi ®ång nh©n d©n vµ ñy ban nh©n d©n x· ®· cã lÞch tiÕp d©n, t¹o ®iÒu kiÖn<br /> thuËn lîi cho d©n ®Õn t×m hiÓu c«ng viÖc ë x·, cung cÊp cho ng−êi d©n th«ng<br /> tin ®Çy ®ñ, nhiÒu h¬n tr−íc.<br /> • §éi ngò c¸n bé cña hÖ thèng chÝnh trÞ nãi chung trong s¹ch, cã hiÓu biÕt ph¸p<br /> luËt, cã n¨ng lùc, g−¬ng mÉu, ®oµn kÕt, quan t©m ®Õn ®êi sèng nh©n d©n, lµm<br /> tèt chøc n¨ng nhiÖm vô cña m×nh.<br /> • C¸c quyÕt ®Þnh quan träng cña hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp x· ®· ph¶n ¸nh ý kiÕn,<br /> nguyÖn väng cña ®a sè nh©n d©n.<br /> • C¸c ®oµn thÓ x· héi ®· thùc sù tham gia vµo viÖc ®Ò ra c¸c quyÕt ®Þnh quan<br /> träng cña x·.<br /> • Ng−êi d©n trong x· biÕt tªn vµ tr¸ch nhiÖm cña phÇn lín c¸c thµnh viªn §¶ng<br /> ñy vµ ChÝnh quyÒn x· (Héi ®ång nh©n d©n vµ ñy ban nh©n d©n x·).<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> TrÞnh Duy Lu©n 5<br /> <br /> Tû lÖ tr¶ lêi phñ ®Þnh døt kho¸t "Kh«ng", hoÆc cã ®¸nh gi¸ ng−îc l¹i, hoÆc phª<br /> ph¸n m¹nh ®èi víi c¸c nhËn ®Þnh nh− trªn, chØ chiÕm mét vµi phÇn tr¨m tæng sè c¸c<br /> ý kiÕn tr¶ lêi.<br /> Tõ nh÷ng kÕt qu¶ trªn cã thÓ nªu lªn mét gi¶ thuyÕt lµ: hÖ thèng chÝnh trÞ c¬<br /> së (cÊp x·) trong m¾t ng−êi d©n, vÒ c¬ b¶n ®ang thùc thi ®−îc c¸c chøc n¨ng nhiÖm<br /> vô cña nã, hay vÒ c¬ b¶n, ®ang ë trong tr¹ng th¸i æn ®Þnh t−¬ng ®èi.<br /> Tuy nhiªn, nÕu nh×n tõ gãc ®é ph¸t triÓn th× c¸c yÕu tè cã triÓn väng, c¸i míi<br /> cÇn thiÕt tõ phÝa hÖ thèng chÝnh trÞ còng nh− tõ phÝa ng−êi d©n ch−a ®−îc béc lé.<br /> Ch¼ng h¹n nh−: møc ®é tham gia tÝch cùc vµ chñ ®éng cña ng−êi d©n vµo mäi ho¹t<br /> ®éng cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së; nh÷ng m« h×nh tèt cã thÓ thu hót c¸c nguån lùc<br /> cña ®Þa ph−¬ng vµo ho¹t ®éng; nh÷ng quan niÖm míi vµ c¸c tiªu chuÈn míi vÒ ng−êi<br /> c¸n bé cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së. V× thÕ, ®Ó cã thÓ hoµn thµnh ®Çy ®ñ c¸c chøc<br /> n¨ng nhiÖm vô cña m×nh vµ t¹o ®ñ c¬ së cho sù ph¸t triÓn, hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së<br /> tr−íc m¾t cÇn tiÕp tôc cã nh÷ng gi¶i ph¸p thiÕt thùc lµm t¨ng hiÖu lùc, hiÖu qu¶ cña<br /> c¸c bé phËn vµ mèi liªn kÕt gi÷a chóng. Bªn c¹nh ®ã, ®¸ng l−u ý lµ tû lÖ tr¶ lêi<br /> “Kh«ng biÕt”, “Kh«ng quan t©m”, thÓ hiÖn mét sù thê ¬ víi ho¹t ®éng cña hÖ thèng<br /> chÝnh trÞ c¬ së th−êng dao ®éng ë møc 25-35%, trong ®ã chiÕm sè ®«ng lµ nh÷ng<br /> ng−êi trÎ tuæi vµ xu h−íng nµy ngµy cµng râ.<br /> Nh÷ng kh¸c biÖt trong nhËn thøc vµ ®¸nh gi¸ cña ng−êi d©n.<br /> Cã nh÷ng kh¸c biÖt nhÊt ®Þnh trong c¸c ý kiÕn nhËn ®Þnh, ®¸nh gi¸ cña ng−êi<br /> d©n vÒ hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së ë n«ng th«n hiÖn nay. Râ nhÊt lµ sù ph©n biÖt gi÷a 2<br /> nhãm d©n c−: mét bªn lµ nh÷ng ng−êi cã nh÷ng ý kiÕn mang tÝnh “tÝch cùc” cao, hµi<br /> lßng víi ho¹t ®éng cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së hiÖn nay vµ mét bªn lµ c¸c nhãm bµy tá<br /> c¸c ý kiÕn, th¸i ®é vµ ®¸nh gi¸ kÐm tÝch cùc h¬n vµ mang nhiÒu nÐt phª ph¸n ®èi víi<br /> hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së.<br /> Thuéc vµo nhãm thø nhÊt th−êng lµ nh÷ng ng−êi cã møc sèng cao (kh¸ gi¶), häc<br /> vÊn cao, nam giíi, ®¶ng viªn, nh÷ng c¸n bé ®−¬ng chøc hoÆc ®· tõng lµ c¸n bé, nh÷ng<br /> ng−êi cã ng−êi th©n trong hÖ thèng chÝnh trÞ c¸c cÊp.<br /> Nhãm thø hai th−êng bao gåm: ng−êi nghÌo, phô n÷, ng−êi cã häc vÊn thÊp,<br /> quÇn chóng ngoµi ®¶ng, d©n th−êng vµ c¶ nhãm tuæi trÎ (d−íi 35 tuæi).<br /> Hai nhãm nµy còng th−êng kh¸c nhau trong tr×nh ®é nhËn thøc, quan niÖm vÒ<br /> vÞ trÝ vai trß, chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së vµ do vËy, kh¸c nhau<br /> vÒ møc ®é ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së hiÖn nay. Hä còng kh¸c<br /> nhau vÒ ®iÒu kiÖn kinh tÕ, kh¸c nhau vÒ lîi Ých. V× vËy cã thÓ nh×n thÊy mét t−¬ng<br /> quan nµo ®ã gi÷a kho¶ng c¸ch vÒ ®iÒu kiÖn sèng vµ vÞ thÕ x· héi víi kho¶ng c¸ch vÒ<br /> tÝnh tÝch cùc chÝnh trÞ x· héi cña 2 nhãm d©n c− nãi trªn. Khi kho¶ng c¸ch vÒ kinh tÕ<br /> (ph©n hãa giµu nghÌo) vµ vÞ thÕ x· héi cã xu h−íng ngµy cµng réng ra cã thÓ sÏ lµm<br /> t¨ng kho¶ng c¸ch vÒ ý thøc chÝnh trÞ. Vµ tõ nh÷ng kh¸c biÖt cã thÓ tiÒm Èn nh÷ng m©u<br /> thuÉn vµ xung ®ét. V× thÕ, cÇn nghÜ ®Õn nh÷ng gi¶i ph¸p lµm gi¶m thiÓu kho¶ng c¸ch<br /> vÒ nhËn thøc chÝnh trÞ gi÷a c¸c nhãm x· héi kh¸c nhau nh− võa kÓ trªn.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 6 HÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së ë n«ng th«n qua ý kiÕn ng−êi d©n<br /> <br /> Tõ viÖc ph©n tÝch c¸c d÷ liÖu ®iÒu tra thùc tÕ nh− trªn, cã thÓ nªu ra mét sè gi¶<br /> thuyÕt cÇn ®−îc xem xÐt kü h¬n :<br /> • HÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së cßn ch−a thËt sù chñ ®éng gÇn h¬n ®Ó ®Õn víi<br /> ng−êi nghÌo.<br /> • MÆc dï ®· cã nh÷ng tiÕn bé ®¸ng kÓ, phô n÷ vÉn cÇn ®−îc t¹o ®iÒu kiÖn nhiÒu<br /> h¬n ®Ó tham gia tÝch cùc h¬n vµo ®êi sèng chÝnh trÞ x· héi cña c¬ së.<br /> • Thanh niªn, ng−êi trÎ tuæi thê ¬, Ýt quan t©m ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh trÞ x·<br /> héi vµ ho¹t ®éng cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së t¹i ®Þa ph−¬ng.<br /> Theo c¸c ®Þa bµn khu vùc (phÝa b¾c, phÝa nam, ®ång b»ng miÒn nói,...) nhËn<br /> thÊy cã nh÷ng kh¸c biÖt nhÊt ®Þnh trong c¸c ý kiÕn, ®¸nh gi¸ cña ng−êi d©n vÒ hÖ<br /> thèng chÝnh trÞ c¬ së (nh− møc ®é “gÇn” d©n cña hÖ thèng chÝnh trÞ, møc ®é thê ¬ cña<br /> ng−ßi d©n ®èi víi c¸c ho¹t ®éng cña hÖ thèng nµy,…). Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n<br /> cña t×nh h×nh lµ ®Æc ®iÓm lÞch sö cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ë 2 miÒn ®Êt<br /> n−íc, nh÷ng kh¸c biÖt vÒ v¨n hãa, trong ®ã cã v¨n hãa chÝnh trÞ, nh÷ng yÕu tè d©n<br /> téc vµ t«n gi¸o.<br /> T¹i c¸c ®Þa ph−¬ng kh¸c nhau, khi ®¸nh gi¸ vÒ hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së, c¸c<br /> c¸n bé cÊp tØnh, huyÖn th−êng chó ý tíi chÊt l−îng ®éi ngò c¸n bé, vµ mét sè kÕt<br /> qu¶ ho¹t ®éng mang tÝnh ®Þa ph−¬ng cña hÖ thèng nµy. Trªn c¬ së ®ã cã thÓ ®¸nh<br /> gi¸ hoÆc ph©n lo¹i c¸c hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp x· nµy lµ “m¹nh”, “yÕu” hay “trung<br /> b×nh”. Trong khi ®ã, kÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy néi dung c¸c ý kiÕn ®¸nh gi¸ cña<br /> ng−êi d©n ë c¸c ®Þa ph−¬ng nµy l¹i kh«ng kh¸c nhau ®¸ng kÓ. §iÒu nµy lµm n¶y<br /> sinh mét gi¶ thuyÕt kh¸c: ph¶i ch¨ng nh÷ng khuyÕt tËt cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së<br /> hiÖn nay cã thÓ cßn cã nguån gèc tõ nh÷ng nguyªn nh©n cÊu tróc - hÖ thèng tæng<br /> thÓ? Trong ®iÒu kiÖn nh− vËy, th× nh÷ng cè g¾ng, cho dï rÊt ®¸ng kÓ cña c¸c bé<br /> phËn trong hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së cã thÓ lµ ch−a ®ñ lµm thay ®æi t×nh h×nh ®−îc<br /> ph¶n ¸nh qua c¸c nhËn ®Þnh, ®¸nh gi¸ cña ng−êi d©n vÒ chÝnh hÖ thèng chÝnh trÞ c¬<br /> së ë c¸c ®Þa ph−¬ng.<br /> PhÈm chÊt cña ng−êi c¸n bé trong hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së - nh÷ng<br /> quan niÖm ®ang chuyÓn ®æi<br /> VÒ nh÷ng phÈm chÊt c¬ b¶n nhÊt cÇn cã cña ®éi ngò c¸n bé thuéc hÖ thèng<br /> chÝnh trÞ c¬ së, kÕt qu¶ kh¶o s¸t cho thÊy: 3 phÈm chÊt ng−êi c¸n bé cña hÖ thèng<br /> chÝnh trÞ c¬ së ®−îc ng−êi d©n ®Ò cao nhÊt ®Òu lµ nh÷ng phÈm chÊt ®¹o ®øc: "®¹o ®øc<br /> trong s¹ch", "hÕt lßng v× d©n" vµ "g−¬ng mÉu thùc hiÖn ph¸p luËt vµ chÝnh s¸ch cña<br /> §¶ng vµ Nhµ n−íc". TiÕp ®ã míi lµ c¸c phÈm chÊt"cã kh¶ n¨ng lµm kinh tÕ" vµ "cã<br /> hiÓu biÕt ph¸p luËt".<br /> Nh− vËy, cã thÓ nhËn thÊy lµ, tuy ®· cã nh÷ng biÕn ®æi quan träng trong ®êi<br /> sèng kinh tÕ, ng−êi d©n vÉn cßn l−u gi÷ quan niÖm vÒ ng−êi c¸n bé dùa trªn nh÷ng<br /> khu«n mÉu gi¸ trÞ ®¹o ®øc tr−íc ®©y. Khu«n mÉu nµy chó träng nhiÒu h¬n tíi sù b¶o<br /> l−u c¸i hiÖn cã, ch−a nhÊn m¹nh c¸c yÕu tè cña sù ph¸t triÓn. Trong khi ®ã, bªn c¹nh<br /> c¸c gi¸ trÞ ®¹o ®øc, trong bèi c¶nh x©y dùng nhµ n−íc ph¸p quyÒn hiÖn nay, c¸i<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> TrÞnh Duy Lu©n 7<br /> <br /> chóng ta cÇn khuyÕn khÝch chÝnh lµ hÖ gi¸ trÞ chøc n¨ng, lµ c¸c ®éng lùc thóc ®Èy sù<br /> ph¸t triÓn. Ch¼ng h¹n, mét t− duy míi h¬n vÒ nh÷ng phÈm chÊt c¬ b¶n ng−êi c¸n bé<br /> ®¶ng viªn nh− "ph¶i lµ ng−êi lµm kinh tÕ giái" lµ rÊt ®¸ng c©n nh¾c, cho dï trªn thùc<br /> tÕ, sÏ kh«ng dÔ dµng ®Ó quan niÖm nµy trë nªn phæ biÕn trong mét sím mét chiÒu.<br /> Trong ba bé phËn cÊu thµnh cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së, ng−êi d©n cã hiÓu biÕt<br /> nhiÒu h¬n vµ ®¸nh gi¸ tÝch cùc h¬n ®èi víi ñy ban nh©n d©n, c¬ quan chÝnh quyÒn trùc<br /> tiÕp ®iÒu hµnh hÇu hÕt c¸c ho¹t ®éng cña x·. TiÕp ®ã lµ vai trß cña §¶ng ñy x·. Vai trß<br /> cña Héi ®ång nh©n d©n x· ®−îc ®¸nh gi¸ lµ ch−a lµm hÕt chøc n¨ng ®¹i diÖn vµ gi¸m<br /> s¸t cña mét c¬ quan d©n cö ë ®Þa ph−¬ng. ý kiÕn ng−êi d©n còng chØ râ thùc tr¹ng vai<br /> trß cña c¸c ®oµn thÓ x· héi trong hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së nhiÒu khi cßn mang tÝnh h×nh<br /> thøc vµ ®ang bÞ hµnh chÝnh hãa, trong ®ã cã c¶ vai trß cña §oµn thanh niªn.<br /> ViÖc thùc hiÖn quy chÕ d©n chñ c¬ së<br /> Theo ®¸nh gi¸ cña nhãm c¸n bé l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng, thµnh tùu c¬ b¶n nhÊt<br /> cña viÖc thùc hiÖn Quy chÕ d©n chñ c¬ së trong 3 n¨m qua lµ:<br /> Sù phÊn khëi vµ t©m thÕ tÝch cùc cña ng−êi d©n vÒ viÖc thùc hiÖn d©n chñ<br /> ë c¬ së.<br /> N©ng cao nhËn thøc cña ®éi ngò c¸n bé, ®¶ng viªn, vµ nh©n d©n vÒ ph¸t huy<br /> d©n chñ trong ®êi sèng x· héi ë c¬ së.<br /> Thóc ®Èy viÖc x©y dùng c¬ së h¹ tÇng n«ng th«n, do ng−êi d©n ®−îc tham gia<br /> bµn b¹c, quyÕt ®Þnh sù ®ãng gãp, tham gia x©y dùng, gi¸m s¸t còng nh− sö<br /> dông vµ b¶o d−ìng c¸c c«ng tr×nh. Nhê ®ã, viÖc huy ®éng sù ®ãng gãp cña d©n<br /> trë nªn dÔ dµng h¬n.<br /> T¹i mét sè ®Þa ph−¬ng ®· cã sù tham gia cña nh©n d©n trong viÖc th¶o luËn<br /> c¸c kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ nh− chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång, qui ho¹ch sö dông<br /> ®Êt. Tuy nhiªn, ë mét sè x· kh¸c nh÷ng ho¹t ®éng mµ d©n tham gia bµn, ñy ban<br /> nh©n d©n, Héi ®ång nh©n d©n quyÕt ®Þnh nhiÒu khi cßn mang tÝnh h×nh thøc.<br /> Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn Quy chÕ d©n chñ c¬ së ë c¸c ®Þa ph−¬ng còng cßn<br /> mét sè tån t¹i sau:<br /> Ch−a cô thÓ hãa vµ h−íng dÉn thùc hiÖn qui chÕ. V× thÕ, viÖc thùc hiÖn kh«ng<br /> thèng nhÊt, tïy tiÖn tõng n¬i vµ khã gi¸m s¸t.<br /> ViÖc bÇu thanh tra nh©n d©n vµ sù tham gia cña nã trong ho¹t ®éng gi¸m s¸t<br /> ë c¬ së ch−a ®ång ®Òu.<br /> Qui −íc khu d©n c− ®−îc x©y dùng cßn chung chung, ch−a cô thÓ nªn thiÕu<br /> tÝnh hiÖu lùc, kh«ng rót ®−îc kinh nghiÖm tõ nh÷ng H−¬ng −íc x−a.<br /> Mét bé phËn ng−êi d©n chØ thÊy khÝa c¹nh quyÒn lîi cña hä tõ Quy chÕ d©n<br /> chñ c¬ së mµ kh«ng thÊy ®−îc khÝa c¹nh nghÜa vô.<br /> Do ch−a nhËn thøc hÕt ý nghÜa vµ tÇm quan träng cña vÊn ®Ò, mét sè c¸n bé<br /> x· cã t©m lý ng¹i thùc hiÖn Quy chÕ d©n chñ c¬ së.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 8 HÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së ë n«ng th«n qua ý kiÕn ng−êi d©n<br /> <br /> Trªn c¶ hai mÆt lý luËn vµ thùc tiÔn, cÇn cã thªm c¸c nghiªn cøu, trao ®æi vÒ<br /> quan niÖm d©n chñ, c¸c h×nh thøc vµ møc ®é cña d©n chñ vµ nh÷ng biÖn ph¸p cô thÓ<br /> ®Ó thùc hµnh d©n chñ ë c¬ së ë n«ng th«n n−íc ta hiÖn nay.<br /> D©n chñ kh«ng t¸ch rêi d©n trÝ vµ d©n sinh. D©n trÝ vµ d©n sinh lµ nÒn t¶ng<br /> ®Ó thùc hµnh d©n chñ ë nh÷ng cÊp ®é t−¬ng øng. Trong bèi c¶nh n«ng th«n ViÖt<br /> Nam hiÖn nay, tuy møc sèng (d©n sinh) vµ d©n trÝ cña ng−êi d©n cã ®−îc n©ng cao<br /> h¬n tr−íc, song møc t¨ng nµy cßn kh¸ h¹n chÕ. §iÒu nµy sÏ quy ®Þnh rÊt nhiÒu h×nh<br /> thøc, quy m«, møc ®é cña viÖc thùc hµnh d©n chñ, ®Æc biÖt lµ d©n chñ ë c¬ së.<br /> D©n trÝ l¹i kh«ng chØ lµ tr×nh ®é häc vÊn. D©n trÝ bao hµm nhiÒu h¬n n÷a,<br /> ®Æc biÖt trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, kh«ng thÓ kh«ng tÝnh ®Õn yÕu tè ý thøc ph¸p<br /> luËt, hay lµ sù hiÓu biÕt cña ng−êi d©n vÒ ph¸p luËt vµ nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n<br /> cña qu¶n lý nhµ n−íc, qu¶n lý x· héi ë c¬ së. VÒ mÆt nµy th× chóng ta cßn rÊt yÕu.<br /> Kh«ng chØ ®èi víi ng−êi d©n, mµ ngay tr×nh ®é cña ®éi ngò c¸n bé chñ chèt cÊp x·,<br /> còng cßn nhiÒu bÊt cËp. Kh«ng ph¶i ng−êi d©n nµo còng cã hiÓu biÕt c¬ b¶n vÒ c¸c<br /> vÊn ®Ò nµy ®Ó ®¸nh gi¸ ho¹t ®éng cña bé m¸y ®¶ng vµ chÝnh quyÒn c¬ së mét c¸ch<br /> chÝnh x¸c, ®Ó tham gia tÝch cùc vµo viÖc x©y dùng, cñng cè, kiÓm tra gi¸m s¸t hÖ<br /> thèng chÝnh trÞ “cña m×nh”.<br /> Trong bèi c¶nh nh− vËy, rÊt cÇn kÕt hîp chÆt chÏ h¬n viÖc thùc hiÖn d©n chñ<br /> ë c¬ së víi viÖc ¸p dông c¸ch tiÕp cËn cã sù tham gia cña céng ®ång vµ cña ng−êi<br /> d©n trªn c¬ së n¨ng lùc tù qu¶n cña hä trong c¸c ho¹t ®éng céng ®ång.<br /> §Ó cã mét hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së m¹nh, kh«ng chØ cÇn mét lùc l−îng c¸n<br /> bé m¹nh, mét m«i tr−êng thùc hiÖn d©n chñ ë c¬ së ®−îc th«ng tho¸ng, cëi më mµ<br /> rÊt quan träng lµ viÖc x©y dùng n¨ng lùc, t¹o ®iÒu kiÖn, kh¶ n¨ng vµ kü n¨ng<br /> tham gia cho nh©n d©n. B¾t ®Çu tõ viÖc ®−a hä tham gia vµo ®êi sèng v¨n hãa x·<br /> héi th−êng ngµy ®Õn tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng qu¶n lý chÝnh trÞ x· héi ë ®Þa<br /> ph−¬ng. Trong qu¸ tr×nh ®ã, t−¬ng xøng víi tr×nh ®é vµ n¨ng lùc tham gia cña<br /> ng−êi d©n, sÏ cã c¸c h×nh thøc thÝch hîp ®Ó hä thùc sù cã c¬ héi vµ ®iÒu kiÖn thùc<br /> thi nh÷ng quyÒn vµ nghÜa vô cña hä. Nh− vËy, kh«ng chØ c¸n bé cña hÖ thèng<br /> chÝnh trÞ mµ c¶ nh÷ng ng−êi d©n ®Òu cÇn cã thêi gian ®Ó häc hái, thö nghiÖm, võa<br /> häc võa lµm ®Ó võa t¨ng c−êng n¨ng lùc c¸ nh©n võa cñng cè søc m¹nh cña hÖ<br /> thèng chÝnh trÞ c¬ së.<br /> CÇn tr¸nh t− duy “bao cÊp”, tiÕp cËn “tõ trªn xuèng” trong thùc hiÖn d©n chñ.<br /> Nªn ¸p dông t− duy “dùa trªn nhu cÇu”, tiÕp cËn “tõ d−íi lªn”. T−¬ng tù nh− triÕt lý<br /> “Cho cÇn c©u tèt h¬n cho x©u c¸” trong ho¹t ®éng xãa ®ãi gi¶m nghÌo, trong viÖc thùc<br /> hiÖn d©n chñ ë c¬ së, còng cã thÓ nãi: “Trang bÞ cho ng−êi d©n kiÕn thøc vµ kü n¨ng<br /> tham gia tèt h¬n lµ ®−a ra nh÷ng kh¸i niÖm vµ quy chÕ d©n chñ chung chung”. B»ng<br /> c¸ch trang bÞ cho ng−êi d©n, kÓ c¶ ng−êi nghÌo nh÷ng hiÓu biÕt vµ kü n¨ng tham gia<br /> cÇn thiÕt, hä sÏ biÕt sö dông chóng ®Ó thùc thi c¸c quyÒn cña hä theo luËt ®Þnh. Hä<br /> còng sÏ biÕt gi¸m s¸t vµ ®ßi hái hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së ph¶i n©ng cao n¨ng lùc cña<br /> m×nh, ®¸p øng nh÷ng ®ßi hái cña c«ng d©n ®Ó hÖ thèng chÝnh trÞ thùc sù lµ cña d©n,<br /> do d©n vµ v× d©n.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> TrÞnh Duy Lu©n 9<br /> <br /> VÊn ®Ò n©ng cao vai trß vµ ho¹t ®éng tù qu¶n cña c¸c ®oµn thÓ x· héi còng<br /> cã thÓ ®−îc thùc hiÖn th«ng qua viÖc tæ chøc cho c¸c thµnh viªn n¾m b¾t c¸c kiÕn<br /> thøc vµ kü n¨ng tham gia vµo c¸c lÜnh vùc cña ®êi sèng kinh tÕ- chÝnh trÞ - x· héi<br /> cña ®Þa ph−¬ng.<br /> Còng rÊt quan träng lµ ph¶i cã mét lé tr×nh dµi h¹n cho viÖc thùc hiÖn d©n<br /> chñ ë c¬ së víi mét hÖ thèng c¸c môc tiªu dµi h¹n ®−îc ph©n kú thµnh c¸c giai<br /> ®o¹n, vµ c¸c môc tiªu ng¾n h¹n cÇn ®¹t tíi ë mçi giai ®o¹n. C¸c c¸ch tiÕp cËn vµ<br /> biÖn ph¸p thùc hiÖn nh÷ng môc tiªu nµy sÏ ph¶i tÝnh ®Õn ®Æc ®iÓm cña khu vùc,<br /> cña c¸c nhãm môc tiªu, cña mÆt b»ng d©n trÝ nãi chung ë tõng vïng hoÆc ®Þa<br /> ph−¬ng cô thÓ. Tr¸nh t×nh tr¹ng quy chÕ thùc hiÖn d©n chñ c¬ së cßn qu¸ chung,<br /> thiÕu c¸c biÖn ph¸p vµ h−íng dÉn cô thÓ, thÝch hîp ®Ó mçi ®Þa ph−¬ng cã thÓ vËn<br /> dông cã hiÖu qu¶.<br /> Gãp phÇn §æi míi vµ n©ng cao chÊt l−îng cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së:<br /> ThÓ chÕ hãa c¸c ho¹t ®éng cña hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së<br /> CÇn sím cã LuËt hoÆc Ph¸p lÖnh vÒ hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së, trong ®ã qui ®Þnh<br /> râ chøc n¨ng nhiÖm vô cña tõng bé m¸y vµ c¬ chÕ phèi hîp gi÷a chóng, còng nh−<br /> quan hÖ víi cÊp trªn trong hÖ thèng tÇng bËc cña tõng bé m¸y vµ cña toµn bé hÖ<br /> thèng chÝnh trÞ. Thùc hiÖn tèt viÖc h−íng dÉn thùc hiÖn luËt hay ph¸p lÖnh nµy.<br /> Cô thÓ hãa vµ ph©n ®Þnh râ h¬n chøc n¨ng kiÓm tra, gi¸m s¸t hç trî cña tæ<br /> chøc ®¶ng, Héi ®ång nh©n d©n, c¸c ®oµn thÓ. §¶m b¶o hiÖu qu¶, tÝnh ®éc lËp, kh¸ch<br /> quan cña chøc n¨ng nµy. Thùc hiÖn c«ng chøc hãa, chuyªn m«n hãa mét bé phËn hÖ<br /> thèng chÝnh trÞ cÊp x·. X©y dùng tõng b−íc lÒ lèi lµm viÖc chÝnh qui cña bé m¸y c«ng<br /> quyÒn c¬ së.<br /> Rµ so¸t l¹i c¸c chøc n¨ng nhiÖm vô cña hÖ thèng chÝnh trÞ cÊp trªn, ®Æc biÖt<br /> lµ cÊp huyÖn trong t−¬ng quan víi chøc n¨ng nhiÖm vô, nguån lùc cho hÖ thèng chÝnh<br /> trÞ cÊp x·. C©n ®èi l¹i cho hîp lý h¬n ®Ó tr¸nh viÖc cÊp huyÖn ®æ dån qu¸ nhiÒu<br /> nhiÖm vô cho cÊp x· trong khi n¨ng lùc c¸n bé vµ nguån lùc ®Çu vµo cña cÊp x· cßn<br /> h¹n hÑp. CÊp huyÖn cÇn cã chøc n¨ng cung cÊp chuyªn gia hç trî kü thuËt kÞp thêi<br /> cho c¸c x·, gióp ®µo t¹o c¸n bé cÊp x· mét c¸ch th−êng xuyªn vµ liªn tôc. T¨ng c−êng<br /> vai trß cña cÊp huyÖn vµ cÊp tØnh trong viÖc tuyªn truyÒn, gi¸o dôc, n©ng cao d©n trÝ<br /> vµ ý thøc ph¸p luËt cho nh©n d©n.<br /> Cã kÕ ho¹ch, ch−¬ng tr×nh nh»m n©ng cao n¨ng lùc cho ®éi ngò c¸n bé cña hÖ<br /> thèng chÝnh trÞ c¬ së, ®¸p øng nhu cÇu tr−íc m¾t vµ l©u dµi c¶ vÒ tr×nh ®é häc vÊn,<br /> chuyªn m«n nghiÖp vô vµ chÝnh trÞ, phï hîp víi yªu cÇu cña tõng lo¹i bé m¸y. X©y<br /> dùng tiªu chuÈn chøc danh cho ®éi ngò c¸n bé hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së, kÌm theo c¸c<br /> chÝnh s¸ch thÝch hîp ®Ó hä cã thÓ toµn t©m, toµn ý hoµn thµnh chøc n¨ng nhiÖm vô<br /> cña m×nh.<br /> T¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c ®oµn thÓ ph¸t huy n¨ng lùc tù qu¶n vµ tÝnh c«ng d©n<br /> (d©n sù) cña m×nh nh»m hç trî tÝch cùc cho ho¹t ®éng cña chÝnh quyÒn c¬ së. B¶o<br /> ®¶m tÝnh ®éc lËp cña chøc n¨ng kiÓm tra gi¸m s¸t bëi chÝnh ng−êi d©n, hoÆc ®¹i<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 10 HÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së ë n«ng th«n qua ý kiÕn ng−êi d©n<br /> <br /> diÖn ®oµn thÓ thùc sù cña hä. Tõ ®ã, hÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së ph¶i chøng minh ®−îc<br /> tÝnh minh b¹ch, c«ng khai vµ cã thÓ gi¶i tr×nh c¸c ho¹t ®éng cña m×nh.<br /> TiÕp tôc thùc hiÖn D©n chñ ë c¬ së<br /> Qu¸n triÖt quan ®iÓm lÊy d©n lµm gèc trong viÖc x©y dùng hÖ thèng chÝnh trÞ,<br /> cÇn chó träng h¬n n÷a tíi viÖc n©ng cao d©n trÝ, ®Æc biÖt lµ ý thøc ph¸p luËt trong<br /> nh©n d©n. Cã c¸c ch−¬ng tr×nh ho¹t ®éng nh»m n©ng cao kiÕn thøc vµ kü n¨ng tham<br /> gia cña ng−êi d©n, hiÓu biÕt vÒ chøc n¨ng nhiÖm vô quyÒn h¹n cña c¸c c¬ quan thuéc<br /> hÖ thèng chÝnh trÞ ë c¬ së.<br /> TiÕp tôc cô thÓ hãa vµ h−íng dÉn thùc hiÖn Quy chÕ d©n chñ c¬ së. Chó ý tíi<br /> ®Æc thï cña c¸c ®Þa ph−¬ng, vïng miÒn, tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi, tr×nh ®é<br /> d©n trÝ, tËp trung cho ®Þa bµn n«ng th«n, ë cÊp x·.<br /> B¶o ®¶m th«ng tin cho c¸c ch−¬ng tr×nh ®æi míi vµ n©ng cao chÊt l−îng hÖ<br /> thèng chÝnh trÞ c¬ së<br /> Qua kh¶o s¸t thùc tÕ, næi lªn vÊn ®Ò vÒ tr×nh ®é d©n trÝ, nh÷ng hiÓu biÕt vµ<br /> kü n¨ng tham gia thùc hiÖn d©n chñ c¬ së nh− lµ mét vÊn ®Ò nÒn t¶ng, l©u dµi. V×<br /> vËy cÇn cã mét Ch−¬ng tr×nh hoÆc §Ò tµi nghiªn cøu kh¶o s¸t toµn diÖn, cã hÖ thèng,<br /> trªn quy m« toµn quèc (d−íi d¹ng ®iÒu tra c¬ b¶n) trªn chñ ®Ò: "Thùc tr¹ng hiÓu biÕt,<br /> n¨ng lùc tham gia vµ tù qu¶n cña ng−êi d©n n«ng th«n t¹i c¬ së".<br /> Nh÷ng nghiªn cøu nh− vËy cã thÓ gãp phÇn t¹o c¬ së th«ng tin vµ d÷ liÖu cho<br /> viÖc x©y dùng c¸c ch−¬ng tr×nh võa ®µo t¹o t¨ng c−êng ®éi ngò c¸n bé cña hÖ thèng<br /> chÝnh trÞ, võa n©ng cao d©n trÝ, kiÕn thøc vµ kü n¨ng tham gia cña ng−êi d©n. Tr−íc<br /> m¾t, nh÷ng th«ng tin nh− vËy cã thÓ trùc tiÕp gióp triÓn khai thùc hiÖn Quy chÕ d©n<br /> chñ c¬ së hiÖn nay thµnh c«ng, gióp t×m ra c¸c biÖn ph¸p t¨ng c−êng søc m¹nh hÖ<br /> thèng chÝnh trÞ c¬ së “tõ d©n”. Vµ sau n÷a, vÒ l©u dµi, chóng sÏ hç trî cho qu¸ tr×nh<br /> thùc hiÖn d©n chñ hãa ®êi sèng x· héi, theo ®−êng lèi x©y dùng mét x· héi "c«ng<br /> b»ng, d©n chñ, v¨n minh" ë nh÷ng tr×nh ®é ngµy mét cao h¬n.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2