Hiểu về sự chỉ trích - Phần 1: Muôn mặt chỉ trích
Chê bai, chỉ trích là vấn đề thường xuyên gặp khi bình ảnh, làm sao để ghi
nhận những lời nói đúng và bỏ ngoài tai những gì vô lý? Sau đây là trải
nghiệm của một nhiếp ảnh gia nổi tiếng. Tiểu luận này không chỉ áp dụng
riêng cho nghệ thuật, mà còn dùng được để đối phó với những tình thế
khác nhau trong cuộc sống.
“Để tránh chỉ trích, đừng làm gì, đừng nói gì và đừng cảm giác gì” -
Elbert Hubbard
1. Giới thiệu
Bài viết này nói về một thử thách lớn nhất trong sáng tạo nghệ thuật: làm
thế nào để đối phó với sự chỉ trích. Nỗi sợ bị chỉ trích là lý do hàng đầu
làm cho người ta nhụt trí sáng tạo. Sau đây là những kiến thức đã giúp tôi
chiến thắng nỗi sợ bị chỉ trích.
Tiểu luận được chia làm các phần chính.
- Hiểu về Chỉ trích, tôi trao đổi về những tính chất chính của chỉ trích.
- Đối phó với chỉ trích, tôi mô tả những cách hữu hiệu nhất phản hồi lại chỉ
trích mà không bị xúc cảm. - - Giữ động lực, tôi đề xuất các giải pháp cho
các kết quả tệ hại do bị chỉ trích: sự chán nản và phiền muộn.
2. Về sự chỉ trích
Tất cả chúng ta đều phải đối mặt với chỉ trích, nhưng chỉ một số biết cách
đối phó với nó một cách hợp lý. Hầu hết đều khá bức xúc, và xử lý theo
kiểu phản ứng lại. Phản hồi của chúng ta thường mang tính bột phát chứ
không phải một sự điềm tĩnh. Điều này vừa không hiệu quả mà lại rất bực
mình. Tốt nhất là phải tập phản hồi bình thản, hợp lý và do đó dĩ nhiên là
phải cần học và thực hành, chứ không nên là ngẫu hứng bản năng!
Phản ứng tự nhiên của chúng ta trước những lời chỉ trích mà chúng ta cho
rằng không đúng, là rất bực mình, sau đó là chán nản, sau đó là hồi phục
(nếu có hồi phục). Nói cách khác, nó giống như trò nhào lộn lên xuống của
cảm xúc. Dĩ nhiên, còn có cách khác tốt hơn, hiệu quả hơn để đối phó với
chỉ trích, và đó là tự tìm hiểu về chỉ trích. Tuy không thể lúc nào cũng
khống chế hoàn toàn được, nhưng khi hiểu hơn về sự chỉ trích, và biết cách
phản hồi lại một cách hợp lý, thì sẽ cải thiện được rất nhiều về thái độ của
chúng ta cũng như mối quan hệ với khán thính giả. Nó cũng giúp chúng ta
không quá tâm trạng một cách không cần thiết khi nghe những bình phẩm
chói tai về những tác phẩm của mình.
3. Nghệ thuật và dư luận
Bản chất của nghệ thuật là tất cả chúng ta không hề có ý kiến chung về
nghệ thuật là gì. Sự đánh giá về nghệ thuật thường khá phân cực. Đi từ thái
cực này tới thái cực kia. Mọi người ngắm 1 tác phẩm nghệ thuật thì cũng
năm người mười ý. Một số sẽ rất thích, số khác lại ghét, số còn lại rải đều
giữa 2 thái cực yêu ghét.
Phải ứng kiểu phân cực nhiều khi chẳng liên quan gì tới chủ đề. Khi tôi bắt
đầu đi bán những tác phẩm nghệ thuật, thiếu kinh nghiệm, tôi cho rằng các
phản ứng đa chiều là bởi chủ đề được thể hiện trong các bức ảnh. Thông
thường mà nói, một số chủ để có thể gây tranh cãi bởi đôi khi nó đi ngược
lại đức tin của một số người. Trong đó có nghệ thuật liên quan tới khỏa
thân, các yếu tố chính trị, ví dụ vậy. Tuy nhiên tôi phải đối diện với những
phản ứng rất trái chiều khi bán các tác phẩm của chính mình, mặc dù chủ
đề chỉ là phong cảnh, khó mà gây phản đối. Tôi chẳng nói gì nghịch tai về
chính trị, tôi cũng chẳng có chút khỏa thân nào, tôi chỉ đơn giản mô tả vẻ
đẹp của cảnh quan. Vậy mà người thì yêu thích, kẻ thì ác cảm.
Tò mò bởi phản ứng kiểu như vậy, tôi đã hỏi các nghệ sĩ khác về trải
nghiệm của họ liên quan tới chỉ trích. Tất cả đều gặp phải hiện tượng như
vậy. Đặc biệt là một nghệ sĩ nhiếp ảnh, cô này chỉ tập trung vào chủ đề
hoa, đã nói với tôi rằng nhiều người gặp cô và nói “tôi yêu hình hoa của
cô” và số khác lại nói “tôi ghét ảnh hoa của cô”.
Nếu chụp hoa không thôi mà cũng gây những phản ứng trái chiều như vậy
thì chủ đề nào mà chẳng bị phản ứng. Bởi vậy, phản ứng của người xem
không hẳn là do chủ đề mà là cách họ nhìn nhận nghệ thuật. Và nghệ thuật,
cho dù là chủ đề nào, cũng sẽ gây ra các phản ứng trái chiều. Và dùng cách
này, bạn cũng có thể kiểm tra xem tác phẩm của bạn có phải là nghệ thuật
hay không. Nếu gây phản ứng trái chiều, thì đó chắc hẳn là nghệ thuật.
Đây không phải là phép thử nghiệm khoa học, nhưng có vẻ như có tác
dụng tốt.
Hoàng hôn ở Blue Mesa, Petrified Forest National Park, Arizona
4. Thực tế và quan điểm
Khi đối mặt với chỉ trích, cần phân biệt được đâu là chỉ trích dựa vào thực
tế hay chỉ đơn giản là quan điểm. Trong khi một số người nói với bạn rằng
tại sao họ lại không thích một cái gì đó, thì phần lớn lại chỉ đơn giản nói
rằng họ không thích. Trong hoàn cảnh này thì chỉ có thể hỏi mới biết họ
khó chịu vì cái gì.
Nếu ai đó nói với tôi “tôi chẳng thích tác phẩm của ông” tôi sẽ nói rằng,
“nếu không phiền thì ông có thể nói ông không thích ở điểm nào?” Nếu
câu trả lời là “Nhiều màu xanh dương quá” hay “tôi chẳng thích đá tảng”
hay “bông hoa không nên bố cục chặt thế này” thì chỉ trích của họ dựa vào
quan điểm cá nhân. Họ không thích tông màu, chủ đề, hoặc phong cách
của nhiếp ảnh gia đó (bông hoa bị crop chặt). Giải pháp là gi
ải thích cho họ
hiểu đây là phong cách của tôi và cách tôi nhìn nhận chủ đề. Tôi hiểu rằng
không phải ai cũng ưa chuộng, nhưng nó lại là ý thích của phần lớn khán
giả của tôi, và vì vậy tôi không có ý định phải thay đổi nó.
Mặt khác, nếu phản hồi của họ là “hình này không sắc nét” hay “tôi thấy
ảnh có những sọc ngang” hay “bụi bẩn dưới lớp kính,” sự chê trách này là
có lý do thực tế. Vấn đề họ đưa ra có thể được kiểm tra ngay coi bản in có
bị mờ hay bị sọc hay không hay có bụi chui vào giữa ảnh và lớp kính hay
không. Nếu đúng vậy thì những chỉ trích này là đúng bởi nó không phải cố
ý. Giải pháp đơn giản là cảm ơn và sửa lại lỗi càng sớm càng tốt.
5. Khẩu vị cá nhân, truyền thống và những cái mới
Nghệ thuật là theo quan điểm và theo khẩu vị cá nhân. Chúng ta chẳng bao