intTypePromotion=3

Hồ Chí Minh từ đạo đức truyền thống đến đạo đức cách mạng - Tư tưởng Hồ Chí Minh - phương pháp luận nghiên cứu con người (Phần 1)

Chia sẻ: Lê Na | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:101

0
62
lượt xem
15
download

Hồ Chí Minh từ đạo đức truyền thống đến đạo đức cách mạng - Tư tưởng Hồ Chí Minh - phương pháp luận nghiên cứu con người (Phần 1)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Năm 2003, nhân dịp kỷ niệm 112 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội đã cho xuất bản Tài liệu Tư tưởng Hồ Chí Minh - phương pháp luận nghiên cứu con người.Nội dung Tài liệu tập hợp các bài viết của các nhà hoạt động chính trị xã hội, các chuyên gia, các nhà nghiên cứu và hầu hết đã được trình bày tại Hội thảo khoa học Tư tưởng Hồ Chí Minh phương pháp luận nghiên cứu con người do Viện nghiên cứu Con người thuộc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia (nay là Viện Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức vào năm 2001.Trong lần tái bản này, nội dung Tài liệu vẫn được giữ nguyên như lần in đầu, nhưng được chia làm 2 tập:Tập 1 - Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa con người và văn hóa, Tập 2 - Hồ Chí Minh từ đạo đức truyền thống đến đạo đức cách mạng. Sau đây là phần 1 của tập 2. Mời bạn đọc cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Hồ Chí Minh từ đạo đức truyền thống đến đạo đức cách mạng - Tư tưởng Hồ Chí Minh - phương pháp luận nghiên cứu con người (Phần 1)

  1. Tư TƯỞNG HỐ CHÍMiNH PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN cứ u CON NGƯỜI HỒ CHỈ MINH ĩíl OHO Đữc ĩRyvỄn ĨHÍHG Bín BQO Diỉc cncH wm
  2. VIỆN KHOA HỌC XÀ HỘI VIỆT NAM VIỆN NGHIÊN CỨU CON NGƯỜI Chủ biên G S .V S .T S K H . PHẠM MINH HẠC P G S .T S . PHẠM THÀNH NGHị - T S K H . TRỊNH TH Ị KIM NGỌC T ư TƯỞNG HỔ CHÍ MINH PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN cứu CON NGƯỜI H ồ CHÍ MINH ĨỪBHŨ Đữc TRUVềỉl ĨHỐOG Đê'n ĐflO ĐƠC CÁCH ÍĨIDOG NHÀ XUẤT BẢN KHOA HỌC XÃ HỘI
  3. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. C.Mủc và Ph.Ăngghen: Toàn tập. Nxb. Chính trị Quốc gia. Hà Nội. 2000, tập 3. 2. Danh nhân H ồ Chí Minh. Tập II. Nxb. Lao động. Hà Nội, 2000. 3. Dề cưcnìg hài giảng Triết học M ác - Lênin (Phần I). Nxb. Đại học Quốc gia. Hà Nội, 1996. 4. Hồ Chi M inh toàn tập. Tập 1-12. Nxb. Chính trị Quôc gia. Hà Nội, 2000. 5. Hồ Chí M inh về Yătì hóa. Bảo tàng Hồ Chí Minh. Hà Nội. 1997. 6. Nguyễn Vân Huyên. Tríểt ỉý phái triển C.Mác, Pỉi.Ảiĩgghen, V.Ị.Lênin, H ồ Chí Minh. Nxb. Khoa học Xã hội. Hà Nội, 2000. 7. Phạm Minh Hạc, Hồ Sĩ Quý (Chủ biên). Nghiên cứu Con người - Đôi tượng và những hư(ỷrỉg chủ yếu (Niên giám nghiên cứu số I). Nxb. Khoa học Xã hội. Hà Nội, 7001. 8. Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng (Chủ biên). X ã hội học Đọi cương. Nxb. Đại học Quốc gia. Hà Nội, 1998. 9. Phạm Văn Đồnc. Những nhận thức cơ bản về tư tưởng H ồ Chí Minh. Nxb. Chính trị Quõc gia. Hà Nội, i998. 10. T hành Duy. Tư ỉuCmg Hồ Chi M ình với sự nglìiệp xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện (Sách tham khảo). Nxb. Chính trị Quôc gia. Hà Nội, 2001. 11. Thanh Lê. Xã hội học hiện đại Việt Nam. Nxb. Khoa học Xà hội. 12. Víín kiện Đại hội đại hiểu toàn quốc lần thứ IX. Nxb. Chính trị Quốc gia. Hà Nội, 2001
  4. LỜI NỚI DẦU ỉ\lăm 2003, nhân dịp kỷ niệm 112 năm ngày sinh của Chủ tịch Hổ Chí Minh, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội đã cho xuất bản cuốn sách "Tư tưởng Hồ Chí Minh - phương pháp luận nghiên cứu con người'. Nội dung cuốn sách tập hợp các bài viết của các nhà hoạt động chinh trị xã hội, các chuyên gia, các nhà nghiên cứu và hẩu hết đã được trinh bày tại Hội thảo khoa học ‘‘TưtLíỡng Hổ Chi Minh phuưng pháp luận nghiên cứu con người” do Viện nghiên cứu Con người thuộc Trung ĩám Khoa học xã hội và Whân văn Qiiôc gia (nay là Viện Khoa học xã hội Việt Warn) tổ chức vào năm 2001. Đê’ hướng cho bạn đọc nghiên cứu sâu hơn vế tư tưởng vĩ đại dẩy tính nhân văn sâu sắc của Chủ tịch Hổ Chỉ Minh, cũng như hưồng ứng cuộc vận dộng “Học tập và làm theo tấm giiung đạo đức Hổ Chi Minh" do Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam phát động, trong lẩn tái bản này, nội đung cuốn sách vẫn dược giữ nguyên như lẩn in dáu, nhưng dược chia làm hai tập. tập 1 với tiêu để Chỉ Minh về m ôl quan hệ giữa con người vả văn lìóa", và tập 2 "Hổ Chí Minh lừ đạo đức truyền ílìõng đến đạo đức cách mạng". Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc. NHÀ XUẤT BẢN KHỮA HQC XÃ HỘI
  5. PHẨN II HỒ CHÍ MINH VÀ S ự NGHỊỆP PHÁT TRIỂN CON NGƯỬI
  6. Hồ CHÍ MINH - TỈNH YÊU DÔI v6l CON NGƯỮI VÀ S ự NGHIỆP GIÁO DỤC CON NGƯỞI ■ A Phạm Thành Nghị' Hồ Chí Minh, nhà chính trị kiệt xuất, danh nhân văn hóa lớn của th ế giới. Tư tưởng Hồ Chí Minh b ắt nguồn từ chủ nghĩa yêu nước, ý chí vì độc lập tự do. M ặt khác, tư tưởng HỒ Chí M inh hình th àn h trên cơ sở tiếp thu những tin h hoa vãn hóa n h ân loại. Sự tiếp th u sáng tạo, sự khái quát hóa theo phong cách Hồ Chí M inh rấ t cách mạng nhưng rấ t gần gũi, râ”t triệ t để nhưng râ"t giản dị, dễ đi vào lòng ngưòi có ý nghĩa thuyết phục sâu sắc. T riết học phương Đông, nổi bật là Khổng giáo, tư tưởng vỊ tha, cứu khổ của P hật giáo chiếm một phần quan trọng trong tâm trí Hồ Chí Minh. Những nãm th án g tự học, học ỏ thầy, học ỏ bạn, học ở quần chúng, học trên quãng đường bôn ba đã bổ sung cho HỒ Chí Minh n h ữ n g yếu tố n h â n văn phương Tây cận đại. Khi bắt gặp luận cương về vấn đề giải phóng các dân tộc thuộc địa bằng cách m ạng vô sản, Người đã đến với chủ * TS. Phó Viện trưỏng Viện Nghiên cứu Con người.
  7. 12 TƯTUỦNG Hố CHÍ MíNH PHƯONG PHÁP LUẬNNGHIÊN CiẠj CON NGƯỜI nghĩa n h ân vàn mới. Sự đúc kết tài tình đó trong tư tưởng Hồ Chí Minh được Hêlen Tuốcmêrơ khẳng định; "Hồ Chí Minh là hình ảnh hoàn chỉnh của 8ự kết hợp: đức khôn ngoan của Phật, lòng bác ái của Chúa, triết học của C.Mác, thiên tà i cách m ạng của Lênin và tìn h cảm của ngưòi chủ gia tộc - tấ t cả đểu hòa hớp trong dáng dâ'p tự nhiên”*. 1. L ò n g y ê u th ư ơ n g c o n n g ư ờ i, đ ấ u t r a n h vì h ạ n h p h ú c c o n n g ư ờ i là đ ộ n g ỉự c c h í n h c h o h o ạ t đ ộ n g c ứ u n ư ớ c c ủ a H ổ C h i M in h Có th ể nói tư tưống Hồ Chí M inh vể con người vrừa là một phần gắn bó hũu cơ của hệ thống tư tưởng của Người, nhưng cũng có thể nói quan niệm về con ngưòi, lòng nhân ái bao dung, tìn h yêu đối vôi con ngưồi là nển tảng, là xuâ't phát điềm của tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng, về Đảng, về n h à n ư ố c, v ề c o n đ ư ò n g g ỉẩ i p h ó n g d â n tộ c v à đ i ỉê n c h ủ nghĩa xã hội của Việt Nam. Làm cách mạng là để giành lại hạnh phúc cho con người, là để xóa bỏ áp bức bóc lột, là để tạo lập tự do p h át triển cho chính con ngưòi. Cả cuộc đòi Hồ Chí M inh đấu tra n h vì độc lập của dân tộc vì h ạn h phúc của n h ân dân. Chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh th ể hiện trước h ết ở tình yêu thương con ngưòi, yêu thương n h ân dân bao la, rộng lốn, Hồ Chí M inh còn th ể hiện niềm tin sâu sắc vào con ngưòi, tìm mọi cách phát h uy tiềm n á n g c ủ a c o n n g ư ờ i. G iá o s ư T r ầ n V à n G ià u đ ã v iế t; "C h o phép tôi hiểu rằng tầm cở của một hiền triết chưa chắc ở chỗ giải đáp môĩ tương quan giữa tồn tại và tư tưởng, ở chỗ xác 1. Hêlen TuốcmêrO: Trò th à n h người Bác n h ư thê nào. Nxb. Viện Hàn lâm Ba Lan. 1986.
  8. PHÁN II: HỐ CHÍ MNH VÀSựNGHIÉP PHÁTTRlỂN CON NGƯỜI_______________ U định th ế giới là thực tại hay là ảo ảnh, khả trì hay bất khả tri, ở chỗ lựa chọn giáo điều quen thuộc hay sáng tạo mới lạ, m à chung quy là ở mức quan tâm đến con người, con người thật đang phải kiếm sống trên quả đ ấ t này và chắc còn sông lâu dài đến vô tận thời gian, lấy đó làm trung tâm của mọi sự suy tư và chủ đích của mọi hành động. Cụ H ố thuộc loại hiền triết đó"‘. Yêu nưóc, thưđng dân là hai động lực ra đi tìm đường cứu nưỏc của Hồ Chí M inh. Từ những năm đ ầu tiên của th ế kỷ XX, hoài bão của Người là sang các nước phương Tây xem họ làm thê nào để trở về giúp đồng bào mình. Trong quá trìn h h o ạt động cách m ạng, lý lu ận về con người của HỒ Chí M inh cũng th a y đổi. Năm 1924 Ngưòi viết: "Vậy là d ù m àu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giống người bóc lột oà giông người 6Ì bóc lột. Mà củng chì có m ột mối tìn h hữu ái là th ậ t m à thôi: tỉnh hữu á i vô sỏr"^. T rong tác p h ẩ m c ầ n kiệm liêm chinh, Hồ Chí M inh viết như sau: "Trên quả đất, có hàng m uôn triệu người. Song sô' người ấy có th ể chia làm hai hạng: người thiện và người ác" và khi lý giải mô'i quan hệ "đôi với con ngưòi" trong "chính", HỒ Chí M inh giải thích: "Chữ người, nghĩa hẹp ỉà gia đinh, anh em, họ hàng, bầu bạn. N ghĩa rộng là đồng bào cả nước. R ộng nữa là c ả ịo à i người. T rừ bọn Việt gian bán nước, trừ bọn p h á t x ít thực dân, là những ác quỷ m à ta 1. Hội thào quốc t ế vể C hủ tich H ổ C hi M inh. Nxb- Khoa học xả hội, Hà Nội, 1990, tr-287. 2. H ể C hí M inh toàn tập. Nxb. Chính trị Quốc gia. Hà Nội. 2000, T.l, tr.266.
  9. 14 TƯTUỦNG HỐ CHÍ MINH PHƯƠNG PHẤP LUẬN NGHIÉN cứuCON NGƯỜI p h ả i kiên quyết đánh đổ, đối với tất cả những người khác th i ta p h ả i yéu quý, kin h trọng, giúp đỡ"\ Hồ Chí M inh luôn lây dân làm gốc: "Quân tói dân tôi Muôn sự đều nên. Gôc có vững căy mới bển X ây lẩu thắng lợi trên nền nhăn dân”^. Hồ Chí Minh thương yêu nhân dân, tôn trọng nhân dân và mong muôn đem lại hạnh phúc cho nhân dân. Người khẳng định: "Nhăn nghĩa là nhân dân, Trong bầu trời không có gi quý bằng nhân dán. Trong th ế giởi không có g i m ạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân. Trong xã hội không có gi tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ lợi ích của nhản dân"^. Người quan tâm tới "đồng bào", tới "dân", trước hết là công nhân, nông dân, tr í thức, nhân dân lao động, những người cùng khổ. Đó là tình yêu giai cấp, tình yêu đối với nhân dần lao động, đôi vâi những ngưòi cùng khổ. Trong di chúc của Ngưòi, công việc đầu tiên khi nói về Đảng Người cũng nói về n h ân dân, về sức mạnh của con ngưòi và điều cuôì Ngưòi cũng nhấc đên con ngưòi: "Trước hết nói vể Đảng - N hờ đoàn 1. Sđd., T.5, tr.644. 2. Sđd., T.5, tr.410. 3. Sđd„ T.8, tr-276.
  10. PHÁN II: HỐ CHÍ MINH VÀ s ự NGHIỆP PHÁT TRlỂN CON NGUỦI________________________ kết chặt chẽ, một lòng một dạ phục vụ giai cấp, p h ụ c vụ nhàn dân... Cuỏi cùng, tôi đ ể lại muôn vàn tinh thân yêu cho toàn dàn, toàn Đảng, toàn th ể bộ đội cho các cháu thanh niên ũà nhi đồng. Tôi củng gửi lời chào thản ái đến các đồng chi, các bầu bạn và các cháu thanh niên, nhi đồng quốc tế"'. Hồ Chí Minh đã từng khái q u át vể triế t lý cuộc sông: Nghĩ cho cùng, vâ'n đê' tư pháp cũng như mọi vấn để khác tro n g lúc này là vấn dể ỏ đời và làm ngưòi. ở đời và làm người là phải thương nưâc, thương dân, thương n h ân loại bị đ au khổ, áp bức. 2. Hổ C hí M in h v à s ự n g h iệ p giáo d ụ c c o n n g ư ờ i Xây dựng con người mới là một bộ phận của chủ nghĩa n h â n văn Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh cho rằ n g để giải thoát khỏi nghèo hèn, các dân tộc cần phải tự giải th o át bằng chính lực lượng của mình. "Trồng người", "bồi dưỡng th ế hệ cách m ạng cho đời sau", ”công việc đôì với con người” là nhũng "Vỉệc làm râ't quan trọng", "cần thiết" và "đầu tiên" theo quan điểm Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò giáo đục trong hình th à n h nhân cách con ngưòi: “Ngủ th i ai cũng như lương thiện, Tính dậy phân ra kẻ dử, hiền; Hiền, d ữ phải đâu là tính sẵn, Phần nhiều do giáo dục m à nên"^. Ngày 13/9/1958, nói chuyện vối Hội nghị cán bộ giáo dục 1. Sđd„ T.12, tr.512 2. Dạ hán, N h ậ t ký trong tù, Sđd., T.3, tr.383.
  11. I f) TƯTUỦNG HỐCHÍ MINH PHUONG pháp luận NGHIÉN cứu con NGƯỦI toàn quốc. Ngưòi đà nêu ra thông điệp: Vì lợi ích mưòi năm th ì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng ngưồi. Ngay từ khi vừa giành được chính quyền, Hồ Chí Minh đã kêu gọi xóa nạn mù chữ. Ngưòi khắng định một dân tộc dốt ìà một dân tộc yếu. Kỷ niệm 10 năm bình dân học vụ, Bác Hồ nói: "Dốt th ì dại, dại th i hèn. Vì không chịu dại, không chịu hèn, cho nên thanh toán nạn m ù chữ là một trong những việc cấp bách và quan trọng của nhân d â n các nước dân chủ mới"'. Hồ Chí Minh chì ra rằng việc xây đựng con người cũng phải có ý định rõ ràng. Con ngưòi cần duçkî giáo dục lý tưỏng yêu nưỏc, yêu chủ nghĩa xã hội, có ý thức làm chù, m ình vì mọi ngưdi, tin tưỏng ỏ tương lai. Con người cần có phẩm chất đạo đúc, có trí tuệ. có sức khỏe. Bác Hồ còn chỉ đạo các vân để giáo dục có liên quan đến mục tiêu, nội đung, chương trình, giáo viên, cách dạy, cách học. Trong thư gửi Hội nghị giáo dục toàn quốc th á n g 7 năm 1948, Hồ Chí Minh viết; "Chúng ta cần phải có nền giáo dục kháng chiến kiến quốc. Vì vậy chúng ta: Phải sủa đổi triệt đ ể chương trình giáo dục cho hợp với sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc. Muốn n h ư thế, chúng ta p hải có sách kháng chiến và kiến quốc cho các trường. Chúng ta phải sửa đổi cách dạy cho p h ù hỢp với sự đào tạo nhân tài kháng chiến và kiến quốc. 1. Sđd.. T.8. tr.64.
  12. PHẤN II: HỒ CHÍ MINH VÃ Sự N G H IỆP PHÁT TRlỂN CON NGƯỠI________________________1 7 Chúng ta phải đào tạo cán bộ mới và giúp đd cán bộ cù theo tôn chỉ kháng chiến và kiến quốc. Về bình dân học vụ, nhờ sự hy sinh cô'gắng của nam nữ giáo vièn, đã có kết quả rất tốt đẹp. Bây giờ s ố đông đồng bào đă biết đọc biết viết thi chúng ta phải có một chương trinh đ ể nâng cao thêm trình độ văn hóa p h ổ thông của đồng bào"'. Hồ Chí M inh kêu gọi học phải đi đôi với hành, học để làm và lý lu ậ n để soi sáng thực tiễn; "Học lý luận không phải đ ể nói mép, nhưng biết lý luận m à không thực hành là lý luận suông. Học là đ ể áp dụng vào việc làm. Làm mà không có lý luận th i không khác g i đ i mò trong đêm tôi, vừa ckậm chạp vừa hay vấp váp. Có lý luận th i mới hiểu được mọi việc trong xã hội, trong phong trào đ ể chủ trương cho đúng, làm cho đúng"^. Hổ Chủ tịch roi giáo dục; là công việc chung của gia đình, nhà trưòng và xã hội. Mọi người đều phải chịu trách nhiệm giáo dục trẻ em; "Giáo dục các em là việc chung của gia đinh, trường học và xã hội. B ố mẹ, thầy giáo và người lớn phải cùng nhau phụ trách; trước hết là phải làm gương cho các em trước mọi việc"^. Ngưòi còn nhấn mạnh việc giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ: "Đối với các em, việc giáo dục gồm có: T h ể dục: đ ể làm cho thân th ể khỏe m ạnh, đồng thời cần giữ gìn vệ sinh riêng và vệ sinh chung. T ri dục: ôn lại những điều đã học, học thèm những tri thức mới 1. Sđd„ T.5, tr.462. 2. Sđd„ T.6, tr,47. 3. Sđđ„ T.8, tr.74.
  13. IX TƠTƯỞNG HỐ CHÍ MINH PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÉN cửu CON NGƯỜI Mỹ dục: đ ế phán biệt cái gì là đẹp, cái gi là không đẹp Đức dục: là yêu T ổ quỗc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, ỵẽu trọng của cỗng”^ N hấn mạnh mục tiêu giáo dục, Hồ Chí Minh còn nêu phương pháp giáo dục trẻ em phù hợp với lứa tuổi vui tươi, hồn nhiên của chúng: "Cách dạy trẻ, cần làm cho chúng biết yêu Tổ quốc, thương đồng bào, yêu lao động, biết vệ sinh, giữ kỷ luật, học uản hóa. Đồng thời phải giữ toàn vẹn tính vui vẻ hoạt bát, tự nhiên tự động trẻ trung của chúng, chớ nên làm cho chúng hóa ra già cả. Nhiều thư của các cháu gử i cho Bác Hồ viết như người lớn viết, đó là một triệu chứng già sớm cần nên tránh. Trong lúc học, cũng cần làm cho chúng vui, trong lức vui củng cần làm cho chúng học- ớ trong nhà, trong trường, trong xã hội chúng đều vui, đều học. Muốn n h ư vậy các ban p h ụ trách nhi đồng cần phải lìén lạc với cha mẹ và thầy giáo của nhi đồng"‘. Hồ Chí Minh hết sức coi trọng p h át triển người lao động. Để tồn tại và giúp ích cho cuộc xây dựng đầ't nước Việt Nam mói, mỗi ngưòi cần có một nghề. Ngưòi nhâ'n m ạnh đến năng lực làm chủ và chỉ có thông qua học tập mối nâng cao náng lực làm chủ của mình. NgiJôi viết: "Chúng ta là nhữ ng người lao động làm chủ nước nhà. M uốn làm chủ được tốt, phải có năng lực làm chủ. Chúng ta học tập chỉnh là đ ể có đủ năng lực làm chủ, có đủ năng lực tô chức cuộc sống mới - trước hết là tổ chức nền sản xuất mới. Bởi ưậy, ý thức ỉàm chủ không phải chỉ tỏ rõ ở tinh thần hăng hái lao động, m à còn phải tỏ l.Sđd., T.8, tr.74. 2. Sđd., T.6, tr,86.

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản