Luận án Tiến sỹ Kinh tế: Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại doanh nghiệp sản xuất giày tỉnh Hải Dương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

HOÀN THIỆN TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC

DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT GIÀY TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

HOÀN THIỆN TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC

DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT GIÀY TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH HẢI DƯƠNG

Chuyên ngành : Kế toán

Mã số : 62.34.30.01

LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, bản luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số

liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

MỤC LỤC MỞ ĐẦU .............................................................................................................................. 1 1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................................... 1 2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài ............................................... 2 3. Mục đích nghiên cứu của luận án .................................................................................. 11 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án ............................................................. 11 5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án ............................................... 11 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án ................................................................... 12 7. Kết cấu của luận án ........................................................................................................ 13 CHƯƠNG 1 ........................................................................................................................ 14 LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN ....................................................... 14 TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT .............................................................. 14 1.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh và tổ chức quản lý trong doanh nghiệp sản xuất . 14 1.1.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất .................................. 14 1.1.2. Đặc điểm về tổ chức quản lí trong các doanh nghiệp sản xuất ............................... 15 1.2. Khái niệm, ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp ................ 18 1.2.1. Khái niệm tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất ................... 18 1.2.2. Ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp ....................................... 20 1.3. Cơ sở, nguyên tắc và nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán ......................................... 21 1.3.1. Cơ sở để thực hiện các nội dung của tổ chức công tác kế toán ............................... 21 1.3.2. Những nguyên tắc tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất ............ 22 1.3.3. Nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp ............................ 24 1.4. Nội dung cơ bản của tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất ... 25 1.4.1. Tổ chức bộ máy kế toán để thực hiện KTTC và KTQT ............................................. 26 1.4.1.1. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán ................................................................................ 28 1.4.1.2. Lựa chọn mô hình tổ chức bộ máy kế toán ............................................................... 29 1.4.1.3. Mô hình tổ chức KTTC và KTQT .............................................................................. 34 1.4.1.4. Tổ chức, bố trí hoặc thuê nhân sự làm kế toán ......................................................... 35 1.4.2. Sử dụng các phương pháp kế toán để thu thập, xử lý, hệ thống hóa phân tích, cung cấp thông tin kế toán ............................................................................................................... 36 1.4.2.1. Tổ chức thu nhận, kiểm tra thông tin đầu vào .......................................................... 37 1.4.2.2. Tổ chức xử lý, phân loại và hệ thống hóa thông tin kế toán đầu ....................... 43 1.4.2.3. Tổ chức cung cấp thông tin kế toán ........................................................................... 50 1.4.3. Tổ chức kiểm tra kế toán .............................................................................................. 56

iii

1.5. Kinh nghiệm tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất của nước ngoài trên địa bàn tỉnh Hải Dương .................................................................................... 57 1.5.1. Đặc điểm tổ chức công tác kế toán ở các doanh nghiệp sản xuất của Nhật Bản .. 57 1.5.2. Đặc điểm tổ chức công tác kế toán tại các công ty sản xuất của Hàn Quốc............. 60 1.5.3. Đặc điểm tổ chức công tác kế toán tại các công ty sản xuất của Đài Loan ........... 61 1.5.4. Đặc điểm tổ chức công tác kế toán tại các công ty sản xuất của Mỹ ...................... 63 1.5.5. Bài học kinh nghiệm về tổ chức công tác kế toán cho các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương .......................................................................................... 64 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .................................................................................................. 67 CHƯƠNG 2 ........................................................................................................................ 68 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG CÁC ........................... 68 DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT GIÀY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG ......... 68 2.1. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và tổ chức quản lý trong các doanh nghiệp sản xuất giày ảnh hưởng đền tổ chức công tác kế toán ....................................... 68 2.1.1. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành da giày ảnh hưởng đến tổ chức công tác kế toán .............................................................................................................. 68 2.1.2. Đặc điểm tổ chức quản lý của các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương ảnh hưởng đến tổ chức công tác kế toán .......................................................... 77 2.2. Thực trạng tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương ............................................................................................................ 84 2.2.1. Thực trạng tổ chức bộ máy kế toán ............................................................................. 84 2.2.2. Thực trạng sử dụng các phương pháp kế toán để thu thập, xử lý, phân tích cung cấp thông tin kế toán ............................................................................................................... 88 2.2.3. Thực trạng tổ chức xử lý, hệ thống hóa phân tích và cung cấp thông tin kế toán ............................................................................................................................................. 97 2.3. Đánh giá thực trạng tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương ............................................................................................ 104 2.3.1. Ưu điểm ........................................................................................................................ 104 2.3.2. Hạn chế ........................................................................................................................ 105 2.3.3. Nguyên nhân ................................................................................................................ 108 2.3.3.1. Về khuôn khổ pháp lý của kế toán ........................................................................... 108 2.3.3.2. Về việc thực hiện chế độ kế toán và tổ chức công tác kế toán ............................... 109 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ................................................................................................ 113 CHƯƠNG 3 ...................................................................................................................... 114

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC ............ 114 DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT GIÀY TRÊN ĐỊA BÀN TÌNH HẢI DƯƠNG ....... 114 3.1. Định hướng phát triển các doanh nghiệp sản xuất giày đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 .................................................................................................................... 114 3.2. Những yêu cầu cơ bản của việc hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương .............................................. 118 3.2.1. Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán phải đảm bảo tuân thủ Luật kế toán, nguyên tắc kế toán, phù hợp với đặc thù về quản lý kinh tế tài chính ........................................... 118 3.2.2. Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày phải đảm bảo phù hợp với định hướng đổi mới và phát triển hệ thống doanh nghiệp Việt Nam ................................................................................................................................................. 120 3.2.3. Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày phải đảm bảo phù hợp với định hướng phát triển của ngành da giày Việt Nam .................... 121 3.2.4. Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày phải đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời các thông tin kinh tế tài chính cho công tác quản lý kinh tế cả ở tầm vĩ mô và tầm vi mô .................................................................................... 122 3.2.5. Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong các công ty sản xuất giày phải đảm bảo tính hiệu quả và có tính khả thi ............................................................................................ 123 3.3. Nội dung hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương ............................................................................................ 124 3.3.1. Hoàn thiện tổ chức bộ máy kế toán ........................................................................... 124 3.3.2. Hoàn thiện về tổ chức thu nhận, kiểm tra thông tin ban đầu ................................. 132 3.3.3. Hoàn thiện tổ chức xử lý, hệ thống hóa thông tin kế toán ...................................... 134 3.3.4. Hoàn thiện tổ chức cung cấp thông tin thông qua hệ thống báo cáo tài chính và hệ thống báo cáo KTQT ............................................................................................................. 145 3.3.5. Hoàn thiện công tác phân tích báo cáo tài chính .................................................... 150 3.4. Điều kiện thực hiện giải pháp ................................................................................... 154 3.4.1. Đối với Nhà nước ........................................................................................................ 157 3.4.2. Đối với các Hội nghề nghiệp ..................................................................................... 159 3.4.3. Đối với các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương ................ 160 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ................................................................................................ 161 KẾT LUẬN CHUNG ...................................................................................................... 162 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................... 165 PHỤ LỤC ......................................................................................................................... 177

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TT CHỮ VIẾT TẮT CHI TIẾT

Doanh nghiệp sản xuất 1 DNSX

KTQT 2 KTQT

KTTC 3 KTTC

Thông tin 4 TT

Chứng từ kế toán 5 CTKT

Hạch toán 6 HT

NVKTPS Nghiệp vụ kinh tế phát sinh 7

Bộ máy kế toán 8 BMKT

Sản xuất kinh doanh 9 SXKD

Xã hội chủ nghĩa 10 XHCN

Kiểm soát nội bộ 11 KSNB

Nhà nước 12 NN

Xây dựng 13 XD

Đầu tư phát triển 14 ĐTPT

Cân đối kế toán 15 CĐKT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán áp dụng trong các đơn vị khảo sát .............. 86

Bảng 2.2. Trình độ của người làm kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất giày ....... 88

Bảng 2.3. Hình thức kế toán áp dụng trong các đơn vị khảo sát ............................ 101

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán kiểu tập trung ...................................... 30

Sơ đồ 1.2. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán kiểu phân tán ....................................... 32

Sơ đồ 1.3. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán vừa tập trung vừa phân tán ................. 34

Sơ đồ 2.1. Quy trình công nghệ sản xuất giày da trên địa bàn tỉnh Hải Dương .... 73

Sơ đồ 2.2. Quy trình công nghệ sản xuất giày thể thao trên địa bàn tỉnh Hải Dương ...... 73

Sơ đồ 2.3. Quy trình công nghệ sản xuất giày ép dán trên địa bàn tỉnh Hải Dương ........ 74

Sơ đồ 2.4. Mô hình tổ chức bộ máy quản lý Công ty Cổ phần giày Hải Dương ........... 78

Sơ đồ 2.5. Mô hình tổ chức bộ máy quản lý Công ty Cổ phần giày Cẩm Bình ....... 79

Sơ đồ 2.6. Tổ chức bộ máy kế toán ........................................................................... 86

Sơ đồ 3.1. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán kiểu tập trung .................................... 124

Sơ đồ 3.2. Sơ đồ kết hợp công việc của KTTC và KTQT ...................................... 126

vii

DANH MỤC PHỤ LỤC

Phụ lục số 01a): Một số thông tin về các Công ty sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương năm 2012 ................................................................................................................... 177 Phụ lục số 01b): Một số thông tin về các công ty sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương năm 2013 ................................................................................................................... 178 Phụ lục số 1c): Một số thông tin về doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương năm 2014 ................................................................................................................... 181 Phụ lục số 01c): Một số thông tin về các công ty sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương năm 2015 ................................................................................................................... 184 Phụ lục số 02: Xuất khẩu hàng giày dép sang một số thị trường chính năm 2011 và năm 2012 ................................................................................................................................ 186 Phụ lục số 03: Mẫu Sổ chi tiết chi phí sản xuất chung ...................................................... 187 Phụ lục số 04: Mẫu Sổ chi tiết sản xuất toàn doanh nghiệp .............................................. 188 Phụ lục số 05: Mẫu Sổ chi tiết chi phí bán hàng (Chi phí quản lý doanh nghiệp) .......... 189 Phụ lục số 06: Mẫu Sổ chi tiết doanh thu bán hàng hóa nội địa ....................................... 190 Phụ lục số 07: Mẫu Sổ chi tiết doanh thu bán hàng hóa nhập khẩu ................................. 191 Phụ lục số 08: Mẫu Sổ chi tiết doanh thu kết quả .............................................................. 192 Phụ lục số 09: Mẫu báo cáo giá thành sản phẩm ............................................................... 192 Phụ lục số 10: Mẫu báo cáo số lượng sản phẩm sản xuất hàng tháng ............................. 193 Phụ lục số 11: Mẫu báo cáo sản xuất .................................................................................. 193 Phụ lục số 12: Mẫu báo cáo chi phí sản xuất chung .......................................................... 194 Phụ lục số 13: Mẫu Báo cáo kết quả ................................................................................... 194 Phụ lục số 14: Mẫu báo cáo kết quả theo khu vực và bộ phận ......................................... 195 Phụ lục số 15: Mẫu Báo cáo quản trị CPSX theo địa điểm SXKD .................................. 195 Phụ lục số 16: Mẫu báo cáo quản trị chi phí sản xuất chung ............................................ 196 Phụ lục số 17: Mẫu báo cáo quản trị giá thành sản xuất sản phẩm .................................. 196 Phụ lục số 18: Danh sách các công ty sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương tham gia khảo sát: .................................................................................................................................. 197 Phụ lục số 19: Qui định liên quan đến các thủ tục kế toán (trích) .................................... 199 Phụ lục số 20: Bảng tổng hợp hình thức kế toán và chế độ kế toán sử dụng của các DN khảo sát ................................................................................................................................... 202 Phụ lục số 21(a): Bảng tổng hợp mô hình Tổ chức bộ máy kế toán tại các DN khảo sát .................................................................................................................................. 203 Phụ lục số 21(b): Trình độ của người làm kế toán tại các doanh nghiệp khảo sát ............ 204 Phụ lục số 22: Bảng phân tích chi phí giá thành sản xuất tháng ....................................... 205 Phụ lục số 23: Danh sách các công ty của Nhật Bản trên địa bàn tỉnh Hải Dương ........ 208 Phụ lục số 24: Phân tích BCKQHĐKD Công ty Cổ phần Giày Cẩm Bình .................... 210

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp sản xuất ở nước ta đã và đang

đạt được kết quả tích cực, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội.

Mặc dù trong thời gian vừa qua rất nhiều doanh nghiệp của chúng ta đã và

đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn đó là giá nguyên, nhiên liệu đầu vào tăng

cao, lạm phát, thất nghiệp. Khuyến khích, hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp là một

trong những giải pháp cơ bản để thực hiện chiến lược phát triển kinh tế, thực hiện

sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đồng thời đảm bảo sự phát triển

bền vững nền kinh tế nước ta trong điều kiện hội nhập kinh tế thế giới và khu vực.

Hải Dương là một tỉnh nằm ở đồng bằng sông Hồng, thuộc vùng kinh tế

trọng điểm Bắc Bộ, Việt Nam. Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố Hải

Dương nằm cách thủ đô Hà Nội 57 km về phía Đông, cách thành phố Hải Phòng 45

km về phía Tây. Phía Tây Bắc giáp tỉnh Bắc Ninh, phía Bắc giáp tỉnh Bắc Giang,

phía Đông Bắc giáp tỉnh Quảng Ninh, phía Đông giáp thành phố Hải Phòng, phía

Nam giáp tỉnh Thái Bình và phía Tây giáp tỉnh Hưng Yên, Hải Dương còn là đô thị

loại 2. Theo quy hoạch năm 2007, Hải Dương nằm trong Vùng thủ đô với vai trò là

một trung tâm công nghiệp của toàn vùng. Theo Nghị quyết số 31 năm 2012/NQ -

HĐND ngày 06/7/2012 điều chỉnh bổ sung quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã

hội tỉnh Hải Dương đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030, Thành phố Hải Dương

đang nỗ lực phấn đấu trở thành đô thị loại 1 trước năm 2020. Với vị trí địa lý thuận

lợi Hải Dương rất phù hợp để phát triển các doanh nghiệp sản xuất, trong đó có các

doanh nghiệp sản xuất giày.

Cùng với sự phát triển cả về quy mô và số lượng doanh nghiệp vấn đề nâng

cao hiệu quả quản lý đối với các doanh nghiệp sản xuất được đặt ra như một tất yếu

khách quan.Trong đó, sử dụng công cụ kế toán - một công cụ quan trọng của hệ

thống công cụ quản lý kinh tế cần phải được nghiên cứu, tổ chức hợp lý và khoa

học, vận dụng vào thực tiễn đạt hiệu quả cao nhất. Hàng loạt chính sách quản lý

kinh tế tài chính được bổ sung, sửa đổi phù hợp với yêu cầu quản lý kinh tế trong

thời kỳ mới. Trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, Luật Kế toán và hệ thống Chuẩn

mực kế toán, kiểm toán Việt Nam đã được ban hành và đi vào cuộc sống là cơ sở

pháp lý cao nhất về kế toán, kiểm toán; Bộ Tài chính cũng đã ban hành nhiều văn

bản, thông tư hướng dẫn về kế toán, kiểm toán; các chính sách kinh tế vĩ mô, chính

sách thuế, luật đất đai, môi trường,... tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý

của các doanh nghiệp sản xuất. Tuy nhiên trên thực tế, việc quản lý doanh nghiệp

sản xuất thuộc các loại hình khác nhau thông qua công cụ kế toán còn nhiều bất cập,

chưa đi vào nền nếp. Đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất giày nói chung và các

doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương nói riêng. Trong đó, quan

trọng là vấn đề tổ chức công tác kế toán, vấn đề cung cấp thông tin KTTC và KTQT

phục vụ cho công tác quản trị doanh nghiệp sản xuất. Do đó, nghiên cứu đề tài

“Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa

bàn tỉnh Hải Dương” là vấn đề có ý nghĩa về lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn,

đồng thời là vấn đề mang tính thời sự cấp thiết, giúp cho các nhà hoạch định chính

sách, các nhà quản lý các doanh nghiệp sản xuất giày vận dụng vào thực tiễn nghiên

cứu, hoạch định chính sách, quản lý trong quá trình phát triển nền kinh tế nói chung

và phát triển doanh nghiệp nói riêng.

2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nhận thức được tầm quan trọng của việc tổ chức công tác kế toán đối với

mỗi doanh nghiệp nên đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này. Có những

luận án nghiên cứu về mặt lý luận, có những luận án nghiên cứu về việc áp dụng

vào thực tiễn. Mỗi nghiên cứu đều có những nét riêng biệt, có tính khả thi riêng đối

với từng đối tượng sử dụng. Riêng vấn đề về tổ chức công tác kế toán đối với các

doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương còn chưa được đề cập. Mặc

dù có một số đề tài nghiên cứu về các Công ty giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương

nhưng hầu hết các đề tài cũng chỉ nghiên cứu đến các phần hành kế toán riêng lẻ

như: kế toán nguyên vật liệu, kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành, kế toán

doanh thu và xác định kết quả kinh doanh. Với vấn đề tổ chức công tác kế toán tại

các Công ty sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương là vấn đề hết sức phức tạp

đặc biệt trong điều kiện hiện nay nền kinh tế chuyển biến theo hướng mở cửa và hội

nhập; hành lang pháp lý về các nội dung tổ chức công tác kế toán đang trong quá

trình hoàn thiện theo hướng từng bước phù hợp với với các chuẩn mực kế toán quốc

tế. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Hải Dương có trên 20 doanh nghiệp sản xuất giày,

với số lượng tương đối lớn, các doanh nghiệp này đóng góp một lượng không nhỏ

vào thu ngân sách tỉnh và tạo việc làm cho một lượng lớn lao động.

Về nghiên cứu chung về mặt lý luận, nền kinh tế đổi mới từ năm 1986 đã

mang theo thay đổi về tổ chức công tác kế toán từ nước phát triển trong khu vực và

trên thế giới vào Việt Nam. Từ đó đến nay, tổ chức công tác kế toán trong doanh

nghiệp đã từng bước kế thừa và áp dụng sâu rộng vào Việt Nam. Cho đến nay đã có

rất nhiều tác giả đã viết về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp, tác giả

xin đề cập đến một số công trình nghiên cứu sau đây:

Về tổ chức bộ máy kế toán không tách rời KTQT và KTTC và có mối liên hệ

chặt với tất cả các bộ phận khác trong doanh nghiệp.

Nhận thức được vai trò của tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp

trong thời gian qua học phần “Tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp” đã

được đưa vào giảng dạy là học phần bắt buộc nằm trong khối kiến thức chuyên

ngành của chương trình đào tạo ngành kế toán. Trong những năm qua hàng loạt các

giáo trình “Tổ chức công tác kế toán” được xuất bản đưa vào giảng dạy tại các

trường là tài liệu học tập, tham khảo vô cùng quý báu cho sinh viên và những người

làm công tác kế toán tại các doanh nghiệp như:Giáo trình Tổ chức công tác kế toán

trong các doanh nghiệp chủ biên PGS, TS Lưu Đức Tuyên, PGS, TS Ngô Thị Thu

Hồng, Nhà xuất bản tài chính, Hà Nội 2014; Giáo trình Tổ chức công tác kế toán

chủ biên PGS, TS Đoàn Xuân Tiên, Nhà xuất bản lao động xã hội, Hà Nội 2010,

giáo trình tổ chức hạch toán kế toán chủ biên TS. Trần Thị Cẩm Thanh (2014)

Trường đại học Qui Nhơn...

Một là, luận án tiến sỹ kinh tế đề tài “Hoàn thiện tổ chức hạch toán kế toán

trong các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa”. Tác giả Trần Thị Nam Thanh, Đại

học kinh tế quốc dân năm 2004. Người hướng dẫn khoa học PGS.TS Nguyễn Thị

Đông; GS,TS. Nguyễn Quang Quynh. Luận án đã khái quát hóa về các mặt lý luận

về tổ chức hạch toán kế toán trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế

thị trường đó là: Thực trạng phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

trong đó tác giả chỉ rõ vai trò và những đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa

trong cơ cấu kinh tế Việt Nam. Luận án cũng phân tích và chỉ rõ những thách thức

mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam đang phải đương đầu (Các thách

thức từ trong nước: giá đầu vào cao, chi phí trung gian cao, máy móc thiết bị cũ lạc

hậu, kinh nghiệm về kinh doanh, năng lực quản lý còn yếu, bộ máy quản lý cồng

kềnh, chồng chéo và thủ tục quản lý hành chính quá phức tạp, các doanh nghiệp nhỏ

và vừa của Việt Nam còn thiếu nền tảng đạo đức kinh tế cần thiết, các thách thức từ

bên ngoài: Xu hướng toàn cầu hóa đòi hỏi các doanh nghiệp phải không ngừng hoàn

thiện mình, sự mở rộng phạm vi hoạt động kinh doanh nghiệp đòi hỏi các chủ

doanh nghiệp phải và các cán bộ quản lý phải có năng lực quản lý rộng lớn hơn,

hiện đại hơn cả các kỹ năng có tính chất quốc tế, trào lưu sáp nhập của các tập đoàn

và các siêu tập đoàn tạo ra sức ép rất lớn,…).

Luận án đã nghiên cứu, phân tích, đánh giá, tổng kết thực tiễn các mô hình tổ

chức hạch toán kế toán trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa và đề xuất các phương

hướng hoàn thiện tổ chức kế toán trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

đó là:

Hoàn thiện về tổ chức bộ máy kế toán

Thứ nhất, lựa chọn mô hình tổ chức bộ máy kế toán phù hợp là hết sức quan

trọng. Luận án phân tích và chỉ rõ riêng mô hình tổ chức bộ máy kế toán phân tán

không thích hợp với loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa để bảo đảm tính hiệu quả

không phải doanh nghiệp nhỏ và vừa nào cũng nhất thiết phải tổ chức bộ máy kế

toán thành phòng, ban kế toán mà chỉ cần bố trí người làm kế toán hoặc thuê làm kế

toán, kể cả thuê làm kế toán trưởng, điều này phù hợp với quan điểm đổi mới tổ

chức công tác chuyên môn nghề nghiệp kế toán và kiểm toán.

Thứ hai, việc xác định số lượng các nhân viên kế toán cần thiết dựa trên khối

lượng công việc kế toán của doanh nghiệp, các yêu cầu về trình độ quản lý, trình độ

chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ kế toán phù hợp với từng phần hành cụ thể.

Thứ ba, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật

nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ kế toán trong doanh nghiệp. Doanh nghiệp nên có sự

đầu tư thích đáng tạo điều kiện cho cán bộ, nhân viên kế toán nâng cao trình độ

nghiên cứu, trình độ báo cáo, nắm bắt, cập nhật được những thông tin mới trong lĩnh

vực kế toán cũng như các thông tin khoa học, kỹ thuật phục vụ công tác chuyên môn.

Hoàn thiện về tổ chức hệ thống chứng từ kế toán và ghi chép ban đầu

Đối với hệ thống chứng từ kế toán cần hoàn thiện theo hướng đơn giản hóa,

thống nhất hóa đi đến tiêu chuẩn hóa về các mẫu chứng từ. Khi thiết kế cần chú

trọng đến điều kiện ứng dụng tin học trong công tác kế toán.

Hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Việc hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán áp dụng cho doanh nghiệp nói

chung và doanh nghiệp nhỏ và vừa nói riêng đòi hỏi phải đáp ứng được yêu cầu cơ

bản là đảm bảo phản ánh, kiểm tra, giám sát được tất cả các loại tài sản, hoạt động

kinh tế tài chính diễn ra trong doanh nghiệp. Trên cơ sở hệ thống tài khoản hiện

hành các doanh nghiệp có thể xây dựng hệ thống tài khoản riêng cho doanh nghiệp

mình để phản ánh được toàn bộ hoạt động kinh tế tài chính phát sinh phục vụ KTTC

và KTQT doanh nghiệp.

Hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính và xây dựng hệ thống báo cáo quản trị

trong doanh nghiệp nhỏ và vừa;

Hoàn thiện về mẫu báo cáo tài chính tổng quát;

Hoàn thiện khuôn mẫu báo cáo tài chính chuẩn;

Hoàn thiện khuôn mẫu báo cáo tài chính rút gọn;

Hoàn thiện công tác kiểm tra kế toán và kiểm toán nội bộ trong doanh nghiệp

nhỏ và vừa.

Xuất phát từ nguyên tắc tự kiểm tra, kiểm soát của hệ thống kế toán doanh

nghiệp cũng như chức năng kiểm tra kiểm soát thông tin của kế toán và việc tổ chức

kiểm tra kế toán trong nội bộ doanh nghiệp có ý nghĩa vô cùng quan trọng và cần

thiết đảm bảo thông tin kế toán cung cấp chính xác, trung thực, minh bạch, công

khai, đúng chế độ, phù hợp với yêu cầu quản lý vĩ mô, vi mô nền kinh tế.

Hoàn thiện ứng dụng công nghệ thông tin trong doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong điều kiện hiện nay nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, quy mô hoạt

động của các đơn vị ngày càng lớn, các mối quan hệ kinh tế càng rộng, tính chất các

hoạt động kinh tế càng phức tạp yêu cầu hội nhập kinh tế càng cao thì việc thu

nhận, xử lý và cung cấp thông tin kế toán ngày càng khó khăn và phức tạp. Vì vậy,

công tác tổ chức kế toán ở đây đặc biệt quan trọng là việc lựa chọn phần mềm kế

toán phù hợp, tổ chức quản lý phần mềm và khai thác thông tin trên máy tính, tổ

chức luân chuyển và lưu trữ chứng từ sổ sách đưa ra các các báo cáo phù hợp dùng

cho quản trị theo các tiêu chí trật tự khác nhau để có thể nhìn nhận đánh giá theo

đúng yêu cầu quản lý mà vẫn đảm bảo tuân thủ chế độ kế toán và pháp luật.

Trên cơ sở phân tích những thực trạng về tổ chức công tác trong các doanh

nghiệp nhỏ và vừa chỉ ra những giải pháp hoàn thiện về tổ chức công tác kế toán,

luận án cũng đưa ra những kiến nghị về điều kiện thực hiện các giải pháp hoàn thiện

(Về phía Nhà nước, về phía các doanh nghiệp).

Hai là, luận án tiến sỹ đề tài “Tổ chức công tác kế toán ở các doanh nghiệp

sản xuất dược phẩm trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin” tác giả Thái Bá

Công, Học viện Tài chính người hướng dẫn khoa học GS, TS. Vương Đình Huệ, TS

Phạm Tiến Bình năm 2007. Luận án đã tập trung trình bày khái quát những vấn đề

cơ bản về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp, các mô hình tổ chức

công tác kế toán thủ công khi chuyển sang kế toán trên máy vi tính.

Phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức công tác kế toán ứng dụng công

nghệ thông tin về phần mềm kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất Dược phẩm

Việt Nam.

Đề xuất các giải pháp chủ yếu để hoàn thiện tổ chức công tác kế toán doanh

nghiệp sản xuất Dược phẩm Việt Nam trong quá trình ứng dụng công nghệ thông tin.

Ý nghĩa khoa học: Đề tài nhằm củng cố, làm rõ và bổ sung phần lớn những lý

luận cơ bản về tổ chức công tác kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông

tin trên cơ sở đó góp phần nhận thức đầy đủ hơn về nội dung cũng như lý luận của

tổ chức công tác kế toán trong điều kiện ứng dụng phần mềm kế toán.

Ý nghĩa thực tiễn: Khái quát, phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức công tác

kế toán ứng dụng công nghệ thông tin về phần mềm kế toán tại các DN SXDP Việt

Nam trong thời gian gian qua; chỉ ra được những bất cập, hạn chế và nguyên nhân

tồn tại.

Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán DNSXDP

Việt Nam trong điều kiện ứng dụng CNTT theo hướng vừa đáp ứng được yêu cầu

hội nhập của kế toán của kế toán Việt Nam với kế toán quốc tế, vừa phù hợp với

đặc điểm của các doanh nghiệp được phẩm Việt Nam trong nền kinh tế thị trường

theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Ba là, luận án Tiến sĩ Kinh tế: “Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong

các Doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm tăng cường công tác quản trị Doanh nghiệp” -

Tác giả Ngô Thị Thu Hồng - Năm 2007 - Học viện Tài chính; Người hướng dẫn

khoa học PGS, TS. Đoàn Xuân Tiên, TS Phạm Tiến Bình.

Luận án đã tập trung nghiên cứu hệ thống hóa và góp phần làm rõ hơn những

vấn đề lý luận về quản trị doanh nghiệp và tổ chức công tác kế toán trong các doanh

nghiệp nói chung và trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa nói riêng. Đối tượng

nghiên cứu của luận án là nghiên cứu tổ chức công tác kế toán trong các DNNVV ở

Việt Nam. Thông qua việc nghiên cứu đặc điểm tình hình hoạt động của các

DNNVV để nghiên cứu các mô hình tổ chức công tác kế toán áp dụng trong các

doanh nghiệp này. Phân tích đánh giá những ưu điểm và những hạn chế của việc tổ

chức công tác kế toán nhằm tăng cường công tác quản trị doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bốn là, luận án tiến sỹ kinh tế “Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán trong

các doanh nghiệp thuộc tập đoàn dầu khí quốc gia Việt Nam” người hướng dẫn

khoa học PGS.TS Đỗ Minh Thành GS,TS Nguyễn Đình Đỗ tác giả Trần Hải Long

Trường Đại học Thương mại - Năm 2011.

Luận án đã hệ thống hóa, phân tích làm sáng tỏ thêm những lý luận về tập

đoàn kinh tế, đặc điểm của doanh nghiệp thuộc tập đoàn kinh tế, đặc điểm của các

doanh nghiệp thuộc tập đoàn kinh tế tác động, ảnh hưởng đến tổ chức công tác kế

toán trong các doanh nghiệp.

Luận án đã hệ thống, phân tích làm rõ những vấn đề lý luận chung về tổ chức

công tác trong các doanh nghiệp.

Luận án phân tích đánh giá thực trạng về tổ chức công tác kế toán trong các

doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thuộc tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam. Trên

cơ sở đó chỉ rõ những ưu điểm, nhược điểm và phân tích rõ những nguyên nhân của

những hạn chế đó. Luận án đưa ra những giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế

toán trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam.

Năm là, luận án tiến sỹ Kinh tế “Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các

công ty cổ phần sản xuất xi măng ở Việt Nam” người hướng dẫn khoa học GS, TS

Nguyễn Đình Đỗ, TS Lưu Đức Tuyên, tác giả Ngô Thị Thu Hương, Học viện Ngân

hàng - Hà Nội, năm 2011. Luận án đã tập trung nghiên cứu làm rõ hơn những vấn

đề lý luận về cổ phần và tổ chức công tác kế toán trong các công ty cổ phần thuộc

loại hình sản xuất. Qua khảo sát thực trạng tổ chức công tác kế toán trong các công

ty cổ phần sản xuất xi măng Việt Nam những năm qua đề tài phân tích đánh giá

thực trạng và rút những ưu điểm, hạn chế và đánh giá nguyên nhân của những hạn

chế đó, đồng thời đưa ra một số giải pháp nhằm nhằm hoàn thiện tổ chức công tác

kế toán trong các doanh nghiệp thuộc loại hình công ty cổ phần sản xuất.

Sáu là, luận án tiến sĩ Kinh tế: “Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các

doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con thuộc Bộ Quốc

Phòng”, người hướng dẫn khoa học PGS, TS. Đoàn Vân Anh, PGS TS. Nguyễn Thị

Mùi, tác giả Nguyễn Thu Hương trường Đại học Thương mại. Về mặt lí luận Luận

án đã nghiên cứu, phân tích các khái niệm, quan điểm khác nhau về mô hình công

ty mẹ, công ty con ở nhiều nước trên thế giới, từ đó rút ra khái niệm của bản thân

tác giả, đó là “Công ty mẹ - công ty con được hiểu là một tổ hợp công ty, trong đó,

công ty mẹ là một doanh nghiệp được thành lập và đăng ký theo quy định của pháp

luật, có tư cách pháp nhân và đủ mạnh để kiểm soát hoặc chi phối các công ty khác

(công ty con) trong tổ hợp và được các công ty con chấp nhận sự kiểm soát, chi

phối đó. Với mục tiêu tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp hoạt động theo

mô hình công ty mẹ - công ty con thuộc Bộ Quốc Phòng được khoa học, hợp lí

nhằm phát huy được vai trò là công cụ hữu ích cho kiểm soát hoạt động và quản lí

kinh tế tài chính, luận án đề xuất các nhóm giải pháp sau:

- Với hoàn thiện tổ chức bộ máy kế toán, luận án đề xuất hoàn thiện mô hình

tổ chức bộ máy kế toán trên cơ sở hình thành một bộ phận kế toán hợp nhất báo cáo

tài chính tại công ty mẹ, chịu trách nhiệm toàn bộ các khâu công việc liên quan đến

quá trình tổ chức thu nhập, xử lí, lập Báo cáo tài chính hợp nhất.

- Với hoàn thiện tổ chức thu thập, xử lí thông tin KTTC, luận án đề xuất

hoàn thiện các thông tin ban đầu, sử dụng các tài khoản, thiết kế mã hóa chi tiết các

tài khoản và hệ thống sổ kế toán phù hợp làm căn cứ cho việc thu nhận, xử lí, ghi

nhận nhằm cung cấp thông tin đúng đắn trên báo cáo tài chính riêng, đồng thời cung

cấp thông tin về các giao dịch nội bộ giữa các doanh nghiệp trong cùng một công ty

mẹ để thực hiện loại trừ khi lập Báo cáo tài chính hợp nhất.

- Với hoàn thiện tổ chức lập, cung cấp và phân tích thông tin trên báo cáo

tài chính, luận án đề xuất hoàn thiện tổ chức lập Báo cáo Lưu chuyển tiền tệ tập

trung vào việc nhận dạng đầy đủ các dòng tiền ẩn; hoàn thiện tổ chức lập Báo cáo

tài chính hợp nhất với phương pháp đồng hóa chính sách kế toán trong trường hợp

các đơn vị hoạt động theo mô hình công ty mẹ công ty con có đơn vị khác loại

hình hoạt động, đó là đơn vị sự nghiệp; hoàn thiện điều chỉnh các giao dịch nội bộ

khi hợp nhất nhằm khắc phục những bất cập hiện nay; hoàn thiện kế toán các

khoản đầu tư vào công ty liên kết, liên doanh khi lập Báo cáo tài chính hợp nhất

bằng đề xuất sử dụng phương pháp vốn chủ để điều chỉnh giá trị của khoản đầu tư

liên kết, liên doanh khi lập báo cáo; Hoàn thiện tổ chức lập Báo cáo Lưu chuyển

tiền tệ hợp nhất, tổ chức lập báo cáo bộ phận phù hợp với đặc thù riêng của các

doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ, công ty con thuộc Bộ Quốc

Phòng tổ chức thực hiện phân tích, xây dựng hệ thống chỉ tiêu phân tích và tổ

chức báo cáo kết quả phân tích.

Tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp là vấn đề hết sức phức tạp

và rất cần thiết đối với bất kỳ một doanh nghiệp nào. Có rất nhiều đề tài của các tác

giả viết về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp song mỗi tác giả lại đi

tập trung đi sâu nghiên cứu về một lĩnh vực khác nhau. Trên địa bàn tỉnh Hải

Dương có khoảng hơn 20 doanh nghiệp sản xuất trong lĩnh vực giày da. Mặc dù có

rất nhiều đề tài viết về kế toán trong các doanh nghiệp này nhưng mỗi đề tài lại tập

trung vào các lĩnh vực như; Tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm, Kế toán

nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương,

Kế toán tài sản cố định,...

Các đề tài khi nghiên cứu về tổ chức công tác kế toán có rất nhiều thành

công đáng kể tuy nhiên hầu hết các đề tài khi nghiên cứu về tổ chức công tác kế

toán trong các doanh nghiệp sản xuất đều tập trung khai thác trên các khía cạnh giác

độ chu trình kế toán được chia thành các nội dung đó là: Tổ chức chứng từ; tổ chức

tài khoản; tổ chức hệ thống sổ, tổ chức lập các báo cáo kế toán để cung cấp thông

tin. Kế toán là một môn khoa học, một nghề nghiệp và cũng là một trong các công

cụ quản lý kinh tế quan trọng của doanh nghiệp kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm

tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật

và thời gian lao động. Kế toán là khoa học thu nhận, xử lý và cung cấp toàn bộ

thông tin về tài sản, sự vận động tài sản, các hoạt động kinh tế tài chính trong doanh

nghiệp, nhằm kiểm tra giám sát toàn bộ hoạt động kinh tế, tài chính của doanh

nghiệp. Xuất phát từ bản chất của kế toán là một hệ thống thông tin kinh tế, tài

chính của doanh nghiệp và kiểm tra, kiểm soát các hoạt động kinh tế của doanh

nghiệp bằng hệ thống các phương pháp của mình. Tổ chức công tác kế toán là tổ

chức việc thu nhận, hệ thống hóa và cung cấp thông tin về hoạt động của doanh

nghiệp. Với cách tiếp cận theo hệ thống thông tin quản lý sản xuất kinh doanh đó là

chức năng của kế toán là thu thập tin, xử lý, hệ thống hóa và cung cấp thông tin.

Luận án đã nghiên cứu lý luận về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp

sản xuất và thực trạng tổ chức công tác trong các doanh nghiệp sản xuất giày của

Việt Nam trên địa bàn tỉnh Hải Dương dưới cách tiếp cận theo chức năng của kế

toán đó là thu thập, xử lý, hệ thống hóa và cung cấp thông tin kế toán. Tổ chức công

tác kế toán đối với các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương vẫn

chưa được đề cập.

3. Mục đích nghiên cứu của luận án

Luận án tập trung nghiên cứu, hệ thống hóa và góp phần làm rõ hơn những

vấn đề lý luận về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất.

Nghiên cứu về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp của một số

nước có nền kinh tế phát triển đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Hải Dương, từ đó

phân tích rút ra bài học về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất

giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

Qua khảo sát, đánh giá đúng thực trạng tổ chức công tác kế toán trong các

doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương những năm qua, đề tài phân

tích đánh giá thực trạng và rút ra những ưu điểm, nhược điểm và nguyên nhân hạn

chế, làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán

trong các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu lý luận

và thực tiễn về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất;

Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu tổ chức

công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

Bên cạnh đó luận án cũng nghiên cứu tổ chức công tác kế toán ở một số doanh

nghiệp sản xuất của nước ngoài trên địa bàn tỉnh nhằm rút ra bài học kinh nghiệm

về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp của Việt Nam. Luận án có sử

dụng các tài liệu, số liệu, các BCTC của các Công ty sản xuất giày trên địa bàn tỉnh

Hải Dương trong các năm 2012, 2013, 2014, 2015.

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

- Phương pháp tiếp cận thông tin: Luận án vận dụng cơ sở lý thuyết về tổ

chức công tác kế toán để phân tích thực trạng của tổ chức công tác kế toán tại các

doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Đồng thời, luận án sử

dụng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để thu thập và xử lý

thông tin.

+ Nghiên cứu định tính: Nghiên cứu này được thực hiện thông qua việc

quan sát, phỏng vấn sâu các đối tượng cung cấp thu thập thông tin như các nhân

sự thuộc phòng kế toán, các phòng ban khác như bộ phận sản xuất, bộ phận thu

mua, bộ phận kiểm tra chất lượng,... nhằm giúp cho người nghiên cứu có cái nhìn

tổng quan về tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa

bàn tỉnh Hải Dương;

- Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu phục vụ cho luận án được thu thập

thông qua các nguồn sau:

+ Nguồn dữ liệu thứ cấp: Các dữ liệu thu thập từ nguồn này bao gồm các văn

bản luật, nghị định, thông tư,.... của Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành về tổ chức

công tác kế toán; các tài liệu về tổ chức công tác kế toán tham khảo từ giáo trình,

báo, tạp chí, mạng internet; các tài liệu sẵn có của các doanh nghiệp: Tài liệu giới

thiệu về doanh nghiệp, quy chế tài chính, mục tiêu, phương hướng, chính sách phát

triển của doanh nghiệp; Báo cáo tài chính, báo cáo quản trị các năm từ năm 2012

đến năm 2015; các sổ sách, chứng từ, báo cáo kế toán liên quan đến tổ chức công

tác kế toán, phương hướng phát triển các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn

tỉnh Hải Dương đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2025...

+ Nguồn dữ liệu sơ cấp: Điều tra thu thập thông tin từ các Phòng, Ban trong

các doanh nghiệp thông qua quan sát trực tiếp, quan sát gián tiếp, phỏng vấn trực

tiếp, điều tra thông qua các phiếu khảo sát, điều tra, bảng hỏi...

- Phương pháp xử lý phân tích dữ liệu: Các dữ liệu thu thập được sẽ được

kiểm tra, sàng lọc, sau đó sử dụng công cụ word, excel để tiến hành thống kê, phân

tích. Bên cạnh đó, tiến hành xử lý số liệu bằng cách sử dụng sơ đồ, bảng biểu... để

phân tích, tổng hợp và đánh giá.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Ý nghĩa khoa học

Về mặt lý luận, luận án đã hệ thống hóa những vấn đề lý thuyết về tổ chức

công tác kế toán trong các doanh nghiệp. Cụ thể, luận án làm rõ cơ sở lý luận về tổ

chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất giày về lĩnh vực KTTC cũng

như KTQT.

Ý nghĩa thực tiễn

Về mặt thực tiễn và ứng dụng, luận án nghiên cứu, phân tích và đánh giá

đúng thực trạng tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất giày trên địa

bàn tỉnh Hải Dương. Qua đó đánh giá những điểm đạt được và những hạn chế còn

tồn tại tác giả tìm hiểu nguyên nhân để khắc phục. Trên cơ sở các mô hình lý thuyết

về tổ chức công tác kế toán, đặc điểm tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc

điểm tổ chức quản lý và thực trạng tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp

tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các

doanh nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

7. Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục các tài liệu tham khảo,

nội dung luận án được kết cấu làm 3 chương:

Chương 1: Lý luận về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp

sản xuất

Chương 2: Thực trạng tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp

sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các doanh

nghiệp sản xuất giày trên địa bàn tỉnh Hải Dương

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN

TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT

1.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh và tổ chức quản lý trong doanh

nghiệp sản xuất

1.1.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất

Sản xuất ra của cải vật chất là điều kiện tồn tại và phát triển của xã hội loài

người. Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi trong

thương mại. Quyết định sản xuất dựa vào các vấn đề chính sau: Sản xuất cái gì? Sản

xuất như thế nào? Sản xuất cho ai? Giá thành sản xuất và làm thế nào để tối ưu hóa

việc sử dụng và khai thác các nguồn lực cần thiết làm ra sản xuất. Bất kỳ một doanh

nghiệp sản xuất nào muốn sản xuất cũng cần phải có 3 yếu tố đó là: tư liệu lao

động, đối tượng lao động và lao động: “Doanh nghiệp là một tổ chức có tên riêng,

có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng kí thành lập theo quy định của Pháp luật

nhằm mục đích kinh doanh” [35]. Doanh nghiệp sản xuất là doanh nghiệp sử dụng

các nguồn lực kinh tế kết hợp với công nghệ hợp lý để sản xuất ra sản phẩm cung

cấp trên thị trường. Mục tiêu của doanh nghiệp là tìm kiếm lợi nhuận, cung cấp sản

phẩm, hàng hóa dịch vụ, tiếp tục phát triển, ngoài ra còn có trách nhiệm với xã hội.

Với mục tiêu là lợi nhuận doanh nghiệp sẽ bù đắp chi phí, những rủi ro gặp phải để

tiếp tục phát triển. Nếu không có lợi nhuận doanh nghiệp không thể trả công cho

người lao động, duy trì việc làm lâu dài cho người lao động cũng như không thể

cung cấp lâu dài hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng và cộng đồng. Đặc điểm hoạt

động của doanh nhiệp sản xuất gồm các đặc điểm sau:

Quy trình sản xuất: là một chuỗi các công việc được thực hiện theo thứ tự để

tạo ra các sản phẩm trên cơ sở kết hợp: nguyên vật liệu, nhân công, máy móc thiết

bị, năng lượng và các yếu tố khác.

Các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất sản phẩm bao gồm: Chi phí

nguyên vật liệu, nhiên liệu, chi phí nhân công, chi phí khấu hao máy móc thiết bị,

chi phí quản lý và điều hành sản xuất. Vấn đề đặt ra với các doanh nghiệp sản xuất

là tiết kiệm tối ưu các nguồn lực, nâng cao năng suất lao động, hạ giá thành sản

phẩm. Muốn vậy thì các doanh nghiệp phải quản lý tốt các vấn đề trên, kế toán một

công cụ quản lý kinh tế hữu hiệu cần phải được chú trọng.

1.1.2. Đặc điểm về tổ chức quản lí trong các doanh nghiệp sản xuất

Quản lý là sự tác động có định hướng của chủ thể lên đối tượng quản lý

nhằm duy trì hoạt động của các hệ thống, sử dụng tốt nhất mọi tiềm năng có sẵn,

các cơ hội để đưa hệ thống đi đến mục tiêu đề ra trong điều kiện biến động của thị

trường. Quản lý là quá trình vận dụng các quy luật kinh tế, tự nhiên trong việc lựa

chọn và xác định các biện pháp về kinh tế, xã hội, tổ chức kỹ thuật. Từ đó, họ tác

động đến các yếu tố vật chất của sản xuất kinh doanh.

Quản lý doanh nghiệp sản xuất là một hoạt động tác động đến hành vi có ý

thức của người lao động và tập thể người lao động, qua đó tác động đến yếu tố

vật chất, kỹ thuật của sản xuất kinh doanh nhằm đạt được mục tiêu đề ra của

doanh nghiệp.

Thực chất của quản lý doanh nghiệp là quản lý con người, bởi vì con người

là một trong ba yếu tố của quá trình sản xuất. Trong mọi hệ thống sản xuất, con

người luôn giữ vị trí trung tâm và có ý nghĩa quyết định.

Quản lý con người gồm nhiều chức năng phức tạp. Bởi vì, con người chịu

ảnh hưởng của nhiều yếu tố như: sinh lý, tâm lý, xã hội... Các yếu tố này luôn có sự

hỗ trợ qua lại, tác động nhau hình thành nhân cách mỗi con người.

Trong các doanh nghiệp sản xuất, quản lí kinh tế là một chức năng quan

trọng trong hoạt động quản lí và điều hành chung của doanh nghiệp cũng như quản

lí sản xuất, quản lí chi phí, quản lí việc sử dụng vốn, quản lí nhân sự, quản lí công

nghệ, dây truyền sản xuất, quản lí lợi nhuận và phân phối lợi nhuận. Trong một bộ

máy quản lý doanh nghiệp có 3 yếu tố chính: cơ cấu tổ chức, các bộ phận quản lý,

cơ chế hoạt động của bộ máy trong đó: Cơ cấu tổ chức xác định các bộ phận, các

phân hệ, và phòng ban các phòng ban chức năng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Trong đó mỗi phòng ban, hoặc bộ phận phải được chuyên môn hóa, có trách nhiệm

cũng như quyền hạn nhất định nhằm thực hiện các chức năng quản lý. Các bộ phận

quản lý: là những người đứng đầu một tổ chức hay phòng ban chịu trách nhiệm về

các quyết định của mình của mình. Cơ chế hoạt động của bộ máy: Xác định các mối

liên hệ cơ bản và các nguyên tắc làm việc của bộ máy quản lý cũng như các mối

liên hệ cơ bản để bảo đảm mục tiêu chung đề ra. Cơ cấu tổ chức là một tập hợp của

các thành phần (đơn vị và cá nhân) trong một mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau,

chuyên môn và trách nhiệm được trao một số quyền hạn của các giai đoạn khác

nhau để đảm bảo việc thực hiện các chức năng quản lý và phục vụ các mục đích

chung của doanh nghiệp được biết đến. Chúng tôi thấy rằng bản chất của cơ cấu tổ

chức và phân chia quyền lực và trách nhiệm trong kế hoạch quản lý. Vì vậy, một

mặt cơ cấu tổ chức phản ánh cơ cấu và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong công ty,

mặt khác có tác động tích cực đối với sự phát triển của công ty. Ở cấp độ quản lý, ví

dụ, cấp công ty cấp đơn vị, mức chức năng... bộ phận quản lý đại diện cho chức

năng quản lý theo chiều dọc (đường thẳng) đại diện cho một tập trung vào quản lý.

Cơ cấu, ngành chức năng, chẳng hạn như hoạt động văn phòng, tài chính, tiếp thị,

các phòng thí nghiệm nghiên cứu và phát triển, lĩnh vực sản xuất... ngành, lĩnh vực

này đại diện cho một phần mạnh mẽ của các chức năng quản lý để chỉ chuyên môn

trong quản lý kinh doanh. Kế toán với tư cách là một nghề, một công cụ quản lý

kinh tế hữu hiệu không thể tách rời khỏi các mô hình tổ chức quản lý, bởi chính các

mô hình tổ chức quản lý này sẽ chi phối trực tiếp đến tổ chức công tác kế toán. Hiện

nay trong các doanh nghiệp sản xuất có các mô hình tổ chức quản lí như sau:

* Mô hình tổ chức quản lí theo tuyến: Theo mô hình này thì mối quan hệ

của bất kỳ thành viên nào trong doanh nghiệp với người lãnh đạo trực tiếp đều được

hiện bằng một tuyến (đường thẳng). Giám đốc doanh nghiệp giao một phần công

việc của mình cho quản lí và thông qua quản lí mà đưa mọi mệnh lệnh xuống các

phân xưởng. Quản lí có quan hệ trực tiếp với các đốc công, mỗi đốc công lại phụ

trách một số công nhân. Các công nhân hoàn toàn độc lập với nhau và chỉ phụ thuộc

vào một đốc công mà thôi.

Đặc điểm cơ bản của cơ cấu này là: Cấp trên trực tiếp lãnh đạo cấp dưới.

Cấp dưới tiếp thu, chấp hành chỉ thị, mệnh lệnh cấp trên.

* Ưu điểm: Quyền lựu tập trung, quy trách nhiệm rõ ràng, duy trì được tính

kỷ luật và kiểm tra, liên hệ dễ dàng đơn giản, mau lẹ, quyết định nhanh chóng,

mệnh lệnh thống nhất tiện cho Giám đốc. Chính vì vậy mà tạo điều kiện duy trì một

thủ trưởng.

* Nhược điểm: Không có sự phân công hợp lý, không có quan hệ điều hoà

theo chiều ngang. Tất cả đều do cá nhân quyết định nên dễ đi đến chuyên quyền,

độc đoán. Đòi hỏi người lãnh đạo phải có kiến thức sâu rộng, toàn diện, tổng hợp.

Đồng thời không tận dụng được sự tư vấn, giúp đỡ của các chuyên gia có trình độ

cao về từng mặt quản trị và khi cần thiết liên hệ giữa hai thành viên của các tuyến

thì việc báo cáo thông tin đi theo đường vòng.

Đặc điểm của mô hình này thường phù hợp với các doanh nghiệp có qui mô nhỏ

* Mô hình tổ chức quản lí theo chức năng: Theo mô hình này mỗi khâu,

mỗi bộ phận được giao cho người phụ trách chuyên sâu trực tiếp quản lí, mỗi người

có lĩnh vực riêng của mình và trong lĩnh vực ấy họ độc lập hướng dẫn các đốc công

của doanh nghiệp.

Ưu điểm của hệ thống quản lí theo chức năng đó là việc chỉ đạo công việc

được chuyên môn hóa, được giao cho những người đã được đào tạo nghiên cứu một

cách cẩn thận về công việc đó và do đó chỉ đạo sẽ đúng đắn hơn, khoa học hơn.

Nhược điểm: Không duy trì được tính kỷ luật, kiểm tra phối hợp. Người lãnh

đạo tổ chức phải phối hợp với người lãnh đạo chức năng, nhưng do có quá nhiều

mệnh lệnh nên lãnh đạo tổ chức không phối hợp được hết, dẫn đến tình trạng người

thừa hành trong một lúc có thể nhận nhiều mệnh lệnh, thậm chí trái ngược nhau.

* Mô hình tổ chức kết hợp trực tuyến chức năng: Đó là mô hình tổ chức hệ

thống kết hợp giữa hệ thống tổ chức theo tuyến và theo chức năng. Đây là mô hình

quản lý kết hợp giữa sự chỉ huy trực tiếp của các cấp lãnh đạo hành chính trong xí

nghiệp và sự chỉ đạo nghiệp vụ của các nhân viên chức năng các cấp. Loại mô hình

này sẽ tạo được một khung hành chính vững chắc để quản lý, điều hành có hiệu lực

và hiệu quả cao. Các phòng ban có nhiệm vụ hoàn thành tốt các nghiệp vụ chuyên

môn của mình và có nhiệm vụ tham mưu cho Ban lãnh đạo Công ty. Sự giúp việc

của các phòng, ban chức năng cho các lãnh đạo nhằm mục đích chuẩn bị ra quyết

định, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các quyết định. Các phòng, ban chức

năng không có quyền tự quyết định hoặc ra mệnh lệnh trực tiếp cho các cấp phân

xưởng, mà chỉ có nhiệm vụ tổng hợp thông tin hoặc dự thảo lên để tham mưu, xin ý

kiến quyết định của lãnh đạo sau đó mới thực hiện. Do vậy, cấp lãnh đạo của Công

ty được chuẩn bị rất kỹ về các mặt nghiệp vụ chuyên môn và thông tin khi cần thiết

để ra các quyết định quản lý và điều hành. Loại cơ cấu này đồng thời giữ được ưu

điểm của cơ cấu trực tuyến và cơ cấu chức năng, lại tránh được các khuyết điểm của

mỗi kiểu cơ cấu đó.

* Ưu điểm: Phát huy được năng lực chuyên môn của các bộ phận chức năng,

đồng thời đảm bảo quyền chỉ huy của hệ thống trực tuyến.

* Nhược điểm: Do có quá nhiều bộ phận chức năng, nên lãnh đạo tổ chức

thường phải họp hành nhiều, gây căng thẳng và mất nhiều thời gian. Ngoài ra, còn

có thể xảy ra mâu thuẫn giữa lãnh đạo các tuyến với nhau do không thống nhất

được quyền hạn và quan điểm.

1.2. Khái niệm, ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp

1.2.1. Khái niệm tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất

Tổ chức công tác kế toán là một trong những nội dung quan trọng trong tổ

chức công tác quản lý ở doanh nghiệp. Với chức năng cung cấp thông tin và kiểm tra

hoạt động kinh tế - tài chính, do đó công tác kế toán ảnh hưởng trực tiếp đến chất

lượng công tác quản lý, đồng thời nó còn ảnh hưởng đến việc đáp ứng các yêu cầu

của các đối tượng trực tiếp và gián tiếp sử dụng thông tin kế toán. Tổ chức công tác

kế toán phù hợp với quy mô và đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp không chỉ tiết

kiệm được chi phí mà còn bảo đảm cung cấp thông tin nhanh, đầy đủ, kịp thời, có

chất lượng. Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về tổ chức công tác kế toán

trong các doanh nghiệp, song có thể tóm tắt thành một số quan điểm như sau:

Quan điểm thứ nhất: “Tổ chức hạch toán kế toán là việc thiết lập mối quan

hệ giữa các đối tượng và phương pháp hạch toán để ban hành chế độ kế và tổ chức

vận dụng chế độ kế toán trong thực tế tại đơn vị kế toán cơ sở”. [53, tr.9]

Quan điểm thứ hai: “Tổ chức công tác kế toán là việc thiết lập mối quan hệ

giữa các phương pháp hạch toán kế toán (Phương pháp chứng từ, phương pháp tài

khoản, phương pháp tính giá, phương pháp tổng hợp cân đối kế toán) trong từng nội

dung hạch toán cụ thể nhằm phản ánh, chính xác, kịp thời tình hình tài sản và các

nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại đơn vị”. [42, tr.192]

Quan điểm thứ ba: “Tổ chức công tác kế toán là việc tổ chức vận dụng các

phương pháp kế toán để liên kết các yếu tố cấu thành, các công việc của kế toán

nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ của kế toán trong doanh nghiệp” [58, tr.11]. Tổ chức

công tác kế toán ở doanh nghiệp là tổ chức việc thu nhận, hệ thống hóa và cung cấp

thông tin về hoạt động của doanh nghiệp. Tổ chức công tác kế toán trong doanh

nghiệp phải giải quyết được hai phương diện: Tổ chức thực hiện các phương pháp kế

toán, các nguyên tắc kế toán, và các phương pháp, phương tiện tính toán nhằm đạt

được mục đích của công tác kế toán và tổ chức bộ máy kế toán nhằm liên kết các

nhân viên kế toán thực hiện tốt công tác kế toán trong doanh nghiệp.

Quan điểm thứ nhất mới chỉ nói lên tổ chức công tác kế toán là việc thiết lập

mối quan hệ giữa đối tượng và các phương pháp kế toán mà chưa cụ thể đối tượng và

các phương pháp cụ thể sẽ rất khó khăn cho việc triển khai ở các doanh nghiệp.

Nếu quan điểm thứ nhất mới chỉ nêu được tổ chức công tác kế toán là việc

thiết lập mối quan hệ giữa đối tượng kế toán và các phương pháp kế toán mà chưa chỉ

ra phương pháp kế toán là những phương pháp nào thì quan điểm thứ hai đã khắc

phục và chỉ rõ rằng tổ chức công tác kế toán là thiết lập các mối quan hệ giữa các

phương pháp kế toán đó là phương pháp chứng từ, phương pháp tài khoản, phương

pháp tính giá, phương pháp tổng hợp cân đối kế toán nhưng vẫn còn chung chung,

chưa thể hiện vai trò của tổ chức bộ máy trong khái niệm.

Quan điểm thứ ba đã chỉ ra rằng tổ chức công tác kế toán là việc tổ chức thực

hiện các phương pháp kế toán để liên kết các yếu tố cấu thành để thực hiện tốt các

nhiệm vụ của kế toán, quan điểm này vẫn còn chung chung chưa nói lên các yếu tố

tổ chức trong bộ máy kế toán. Theo quan điểm này các yếu tố cấu thành cần phải

liên kết chưa được chỉ ra.

Mỗi quan điểm có lý lẽ và cách tiếp cận cũng như luận giải khác nhau nhưng

tựu chung lại cả ba quan điểm đều có chung yếu tố con người vận dụng các phương

pháp kế toán để đạt được nhiệm vụ của kế toán.

Tổ chức công tác kế toán được hiểu là một hệ thống các phương pháp cách

thức phối hợp sử dụng phương tiện và kỹ thuật cũng như nguồn lực của bộ máy kế

toán thể hiện các chức năng và nhiệm vụ của kế toán đó là: Phản ánh, đo lường,

giám sát và thông tin bằng số liệu một cách trung thực, chính xác, kịp thời đối

tượng kế toán trong mối liên hệ mật thiết với các lĩnh vực quản lý khác.

Từ những quan điểm đã nêu về tổ chức công tác kế toán, quan điểm của tác

giả về tổ chức công tác kế toán là: Tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp

sản xuất là việc tổ chức sắp xếp nhân sự làm kế toán theo theo từng phần hành kế

toán cụ thể nhằm vận dụng các phương pháp kế toán phù hợp để đạt được mục tiêu

thu nhận, xử lý, hệ thống hóa và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính đáp ứng các

yêu cầu cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý.

1.2.2. Ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp

Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất là trách nhiệm của

lãnh đạo doanh nghiệp và của kế toán trưởng. Tổ chức công tác kế toán là một trong

những nội dung quan trọng trong tổ chức quản lý ở doanh nghiệp. Với chức năng

cung cấp thông tin và kiểm tra hoạt động kinh tế tài chính, do đó công tác kế toán

ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của công tác quản lý, đồng thời nó còn ảnh

hưởng đến việc đáp ứng các yêu cầu khác nhau của của các đối tượng trực tiếp và

gián tiếp. Với chức năng cung cấp thông tin và kiểm tra giám sát kết quả hoạt động

sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp một cách thường xuyên, kịp thời có hệ thống

nên tổ chức công tác kế toán là một trong những nội dung được các doanh nghiệp

quan tâm chú trọng. Tổ chức công tác kế toán không đơn thuần là tổ chức một bộ

phận quản lý trong doanh nghiệp mà nó còn bao hàm cả tính nghệ thuật trong việc

xác lập các yếu tố điều kiện cũng như các mối liên hệ qua lại có tác động trực tiếp,

gián tiếp đến hoạt động kế toán đảm bảo cho kế toán phát huy tối đa các chức năng

vốn có của mình. Ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản

xuất được thể hiện ở các mặt chủ yếu sau:

- Tổ chức công tác kế toán khoa học, hợp lý sẽ có được một bộ máy kế toán

gọn nhẹ, tiết kiệm, hiệu quả. Các phần hành kế toán sẽ được phối hợp với nhau một

cách nhịp nhàng, ăn khớp, nhiệm vụ của từng bộ phận rõ ràng, không bị chồng chéo

đảm bảo kiểm soát kỹ lưỡng từng khâu hạch toán hạn chế sai sót;

- Tổ chức công tác kế toán khoa học, hợp lý sẽ cung cấp thông tin kịp thời,

chính xác cho các hoạt động quản lý trong doanh nghiệp.

- Tổ chức công tác kế toán khoa học, hợp lý sẽ là cơ sở để quản lý tài chính

hiệu quả, đảm bảo cho việc thu nhận, hệ thống hóa thông tin kinh tế đầy đủ, kịp thời

đáng tin cậy phục vụ công tác quản lý kinh tế tài chính (vĩ mô và vi mô). Điều này

giúp nhà quản lý tiết kiệm chi phí khi tìm kiếm thông tin.

Tóm lại, việc tổ chức công tác kế toán khoa học hợp lý không những đảm

bảo cho việc thu nhận, hệ thống hóa và cung cấp thông tin kế toán đầy đủ, kịp thời,

đáng tin cậy phục vụ cho công tác quản lý kinh tế mà còn giúp các doanh nghiệp

ngăn ngừa các hiện tượng tham ô, lãng phí tài sản, thực hiện tốt chức năng nhiệm

vụ của kế toán.

1.3. Cơ sở, nguyên tắc và nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán

1.3.1. Cơ sở để thực hiện các nội dung của tổ chức công tác kế toán

Xuất phát từ quan điểm của tổ chức công tác kế toán đó là tổ chức hệ thống

thông tin kế toán trong hệ thống quản lý. Như vậy tổ chức công tác kế toán phải lấy

nhu cầu thông tin kế toán làm căn cứ và mục tiêu là sản xuất thông tin đáp ứng nhu

cầu quản lý và phục vụ cho việc ra quyết định của nhà quản trị. Công tác tổ chức là

yếu tố quan trọng nhất, quyết định việc thực hiện nhiệm vụ ở mỗi đơn vị. Nếu tổ

chức khoa học sẽ phát huy được năng lực của tập thể và của các thành viên, nếu tổ

chức không tốt sẽ gây trì trệ ảnh hưởng đến chất lượng công tác và hiệu quả sản

xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp là tập hợp những người làm kế

toán nhằm đảm bảo thực hiện toàn bộ khối lượng công tác kế toán của mỗi doanh

nghiệp. Mỗi nhân viên trong bộ máy kế toán đều được quy định rõ chức năng nhiệm

vụ, và quyền hạn trong quá trình tiến hành công tác kế toán, đồng thời có mối quan

hệ nghiệp vụ qua lại với nhau trong quá trình thực hiện công việc.

Triển khai tổ chức bộ máy kế toán phải dựa trên cơ sở khối lượng công việc,

phân công bố trí công việc cho các thành viên phải từ khối lượng công tác kế toán

đã vạch ra. Tổ chức khoa học, hợp lý công tác kế toán, doanh nghiệp cần phải dựa

vào các căn cứ sau:

Căn cứ vào chế độ về quản lý kinh tế, tài chính của Nhà nước nói chung,

chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán hiện hành và các quy định của pháp luật liên

quan đến kế toán nói riêng;

Căn cứ vào đặc điểm, tính chất hoạt động và mục đích hoạt động của đơn vị;

căn cứ vào quy mô, địa bàn hoạt động của doanh nghiệp, bộ máy tổ chức, bộ máy

quản lý; Tổ chức công tác kế toán phải bắt nguồn từ tổ chức quản lí và phục vụ

quản lí của doanh nghiệp;

Căn cứ vào khả năng trình độ của đội ngũ người làm kế toán hiện có của

doanh nghiệp;

Căn cứ vào trình độ, trang thiết bị và sử dụng công nghệ thông tin cũng như

các phương tiện hỗ trợ công tác kế toán.

1.3.2. Những nguyên tắc tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất

Tổ chức công tác kế toán là nỗ lực chủ quan của con người nhằm vận dụng

tốt nhất các phương pháp của kế toán trong thực tiễn, nâng cao hiệu quả cung cấp

thông tin phục vụ quản lý. Để phát huy được đầy đủ vai trò, chức năng, nhiệm vụ

của công tác kế toán cũng như thực hiện được những yêu cầu của kế toán cần phải

tổ chức công tác kế toán theo các nguyên tắc sau:

Một là, vận dụng những vấn đề lý luận cơ bản của công tác tổ chức. Lý luận

về tổ chức luôn quan tâm đến tính hệ thống gồm: các phần tử của hệ thống và môi

trường tác động đến hệ thống. Hệ thống không phải là sự lắp ghép tùy tiện các phần

tử mà là sự kết hợp hữu cơ giữa chúng, nhờ đó mà hệ thống không ngừng vận động

và phát triển. Tổ chức công tác kế toán là một đặc thù của tổ chức vì vậy những vấn

đề về lý luận cơ bản của tổ chức đó là; tính hệ thống, mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ,

bộ máy cần phải được nghiên cứu một cách đầy đủ trong tổ chức công tác kế toán;

Hai là, tuân thủ Luật kế toán, chuẩn mực kế toán và các văn bản pháp qui về

tài chính, kế toán;

Nhằm tạo ra một môi trường pháp lý cho hoạt động của kế toán, mỗi quốc

gia sẽ ban hành một hệ thống các quy định pháp luật cho hoạt động kế toán. Luật kế

toán, Chuẩn mực kế toán và các Chính sách, Chế độ kế toán nhà nước đã ban hành

là cơ sở pháp lý cho công tác kế toán và công tác quản lý tài chính trong các doanh

nghiệp nói chung và trong các doanh nghiệp sản xuất nói riêng. Tuy nhiên, trong

quá trình tổ chức công tác kế toán, các doanh nghiệp sản xuất phải căn cứ đặc điểm

hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu quản lý cụ thể của đơn vị để tổ chức hợp lý,

khoa học và phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu thông tin kịp thời, trung thực và tin cậy

phục vụ công tác điều hành quá trình sản xuất kinh doanh và quản lý công ty;

Ba là, phù hợp với đặc điểm tổ chức quản lý, tổ chức hoạt động sản xuất

kinh doanh và trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ người làm kế toán;

Mỗi doanh nghiệp hoạt động trên những lĩnh vực khác nhau đều có những

đặc điểm riêng về tổ chức quản lý, về trình độ quản lý, đồng thời có quy mô hoạt

động và yêu cầu quản lý cụ thể khác nhau..

Bốn là, đảm bảo tính thống nhất giữa công tác kế toán và công tác quản lý;

cung cấp kịp thời, trung thực và đầy đủ các thông tin về hoạt động sản xuất kinh

doanh phục vụ yêu cầu quản lý chung toàn công ty;

Các bộ phận quản lý khác nhau trong doanh nghiệp sản xuất có liên quan

chặt chẽ với nhau, cùng thực hiện phục vụ cho công tác quản lý chung của doanh

nghiệp. Tuy nhiên, mỗi bộ phận chức năng khác nhau đảm bảo những nhiệm vụ

khác nhau. Các bộ phận này cần phải cung cấp những thông tin phù hợp với chức

năng, nhiệm vụ của mình phục vụ cho công tác điều hành, quản lý chung của công

ty. Vì vậy, tổ chức công tác kế toán phải chú ý giải quyết tốt mối quan hệ giữa các

bộ phận nhằm đảm bảo đồng bộ trong việc thu nhận, xử lý, phân tích và cung cấp

thông tin phục vụ cho quản lý chung toàn công ty.

Năm là, tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp phải đảm bảo kết hợp

tốt giữa KTTC và KTQT;

KTTC và KTQT là hai loại kế toán có những điểm khác nhau về đối tượng

sử dụng thông tin, đặc điểm của thông tin, phạm vi thông tin, kỳ báo cáo... nhưng có

những điểm giống nhau là cả hai đều dựa trên cùng một cơ sở hạch toán ban đầu,

đều thu thập, xử lý cung cấp thông tin kinh tế của doanh nghiệp. Do vậy, khi tổ

chức công tác kế toán phải chú ý để nghiên cứu để kết hợp giữa KTTC và KTQT

làm cho từng loại kế toán đều phát huy tác dụng một cách tốt nhất.

Sáu là, đảm bảo tính tiết kiệm, nâng cao hiệu quả và tính khả thi;

Theo nguyên tắc hạch toán kinh tế, tất cả các công việc liên quan đến quá

trình lựa chọn các phương án sản xuất kinh doanh, công tác tổ chức quản lý nói

chung và công tác tổ chức kế toán nói riêng cần đảm bảo tiết kiệm, trang trải chi

phí, có lãi và có tính khả thi. Tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản

xuất cũng là một trong những phương án tổ chức công việc, tổ chức nhân sự chuyên

môn nên cũng cần phải tuân thủ nguyên tắc tiết kiệm, nâng cao hiệu quả và mang

tính khả thi. Có như vậy mới đảm bảo cho việc tổ chức khoa học, hợp lý công tác kế

toán mang lại hiệu quả thiết thực cho doanh nghiệp.

1.3.3. Nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp

Tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp sản xuất là trách nhiệm của

lãnh đạo doanh nghiệp và của kế toán trưởng.

Nghiên cứu nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp sản

xuất có ý nghĩa quan trọng nhằm giúp các doanh nghiệp vận dụng một cách linh

hoạt, hiệu quả. Tổ chức công tác kế toán cần phải thực hiện tốt nhiệm vụ sau:

- Tổ chức bộ máy kế toán hợp lý, bao gồm việc phân công, phân nhiệm công

việc kế toán theo từng bộ phận, từng người làm kế toán của từng phần hành kế toán

phù hợp với hình thức tổ chức công tác kế toán. Hướng dẫn mọi người quán triệt và

tuân thủ các chế độ về quản lý kinh tế, tài chính nói chung và chế kế toán nói riêng;

- Tổ chức thực hiện các phương pháp kế toán, chế độ kế toán, vận dụng các

nguyên tắc kế toán, chuẩn mực kế toán và tổ chức sử dụng các phương tiện kỹ thuật

tính toán để thu nhận, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kế toán cho các đối

tượng sử dụng;

- Xác định rõ mối quan hệ giữa các bộ phận kế toán trong bộ máy kế toán và

giữa các bộ phận kế toán với các bộ phận chức năng trong doanh nghiệp về các

công việc có liên quan đến công tác kế toán nhằm đảm bảo sự thống nhất trong

cung cấp thông tin phục vụ yêu cầu quản lý;

- Tổ chức thực hiện chế độ lưu trữ và bảo quản chứng từ, tài liệu kế toán. [37]

1.4. Nội dung cơ bản của tổ chức công tác kế toán trong các doanh

nghiệp sản xuất

Tổ chức công tác kế toán dưới góc độ chức năng của thông tin kế toán bao

gồm: Tổ chức thu nhận thông tin kế toán; Tổ chức xử lý, phân tích thông tin kế

toán; Tổ chức cung cấp thông tin kế toán.

Ở giác độ chu trình (giai đoạn) của kế toán, tổ chức công tác kế toán được

chia thành các nội dung: Tổ chức chứng từ; Tổ chức hệ thống tài khoản kế toán; Tổ

chức hệ thống sổ kế toán; Tổ chức hệ thống báo cáo và phân tích báo cáo tài chính

và tổ chức kiểm tra kế toán.

Tổ chức công tác kế toán theo đối tượng hạch toán kế toán cụ thể là mối liên

hệ giữa các yếu tố chứng từ, sổ tổng hợp và chi tiết, tổng hợp báo cáo kế toán trong

từng đối tượng cụ thể trên cơ sở mổ sẻ đối tượng kế toán thành các phần hành kế

toán cụ thể như; Phần hành kế toán TSCĐ; Phần hành kế toán nguyên vật liệu; Phần

hành kế toán tiền lương; Phần hành kế toán chi phí, giá thành...; Mỗi phần hành kế

toán có đặc điểm riêng và yêu cầu cung cấp thông tin khác nhau đòi hỏi việc tổ

chức hạch toán kế toán (về chứng từ ban đầu, tài khoản kế toán, sổ kế toán cũng

như báo cáo kế toán) phải chú ý phù hợp với yêu cầu cung cấp thông tin của từng

phần hành. Vì vậy, trong thực tế trên cơ sở nhận thức công tác kế toán theo các giai

đoạn của chu trình kế toán, người ta kết hợp các giai đoạn này theo từng phần hành

kế toán. Việc tổ chức sắp xếp và phân công công tác kế toán trong thực tế ở mỗi

đơn vị trên cơ sở các phần hành kế toán này và ở mỗi phần hành kế toán được tiến

hành thực hiện theo các giai đoạn của chu trình kế toán chứng từ, sổ kế toán, tổng

hợp báo cáo kế toán. Nội dung của tổ chức công tác kế toán bao gồm rất nhiều nội

dung nhưng có thể khái quát thành các nội dung sau:

* Tổ chức bộ máy kế toán để thực hiện KTTC và KTQT

Thực chất của tổ chức bộ máy kế toán là tổ chức sắp xếp người làm kế toán

vào các phần hành kế toán cụ thể một cách khoa học, hợp lý nhằm thu nhận một

cách đầy đủ, kịp thời thông tin kinh tế phục vụ công tác điều hành quản lý hoạt

động sản xuất kinh doanh. Việc phát huy năng lực của từng người phụ thuộc vào

việc tổ chức bộ máy kế toán.

* Tổ chức thực hiện các phương pháp kế toán để thu nhận, xử lý, phân tích,

cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý, bao gồm các việc cụ thể đó là:

+ Tổ chức thu nhận, kiểm tra thông tin đầu vào;

+ Tổ chức xử lý, phân loại, phân tích và cung cấp thông tin qua các phương

thức của báo cáo kế toán;

+ Sử dụng thông tin kế toán cho việc ra quyết định quản lý;

+ Tổ chức kiểm tra kế toán.

1.4.1. Tổ chức bộ máy kế toán để thực hiện KTTC và KTQT

Với mục tiêu là tổ chức thu nhận, xử lý hệ hóa và cung cấp thông tin, đáp

ứng nhu cầu của các đối tượng sử dụng thông tin phục vụ công tác quản lý doanh

nghiệp, một trong những khâu quan trọng và có ý nghĩa quyết định là khâu tổ chức

bộ máy kế toán. Tổ chức bộ máy kế toán sao cho thực hiện tốt cả KTTC và KTQT.

Nhiệm vụ của tổ chức bộ máy kế toán là xác định khối lượng công tác kế

toán bao gồm KTTC và KTQT đảm bảo cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ, chính

xác cho các đối tượng sử dụng thông tin trong và ngoài doanh nghiệp.

Tổ chức bộ máy kế toán là tổ chức về nhân sự để thực hiện việc thu thập, xử

lý và cung cấp thông tin kế toán cho các đối tượng khác nhau.

* Nội dung tổ chức bộ máy kế toán bao gồm:

Xác định khối lượng công tác kế toán và các phần hành kế toán;

Xác định số lượng nhân viên cần phải có; yêu cầu về trình độ nghề nghiệp;

bố trí và phân công nhân viên thực hiện các công việc cụ thể; xác lập mối quan hệ

giữa các bộ phận kế toán với nhau cũng như giữa bộ phận kế toán với các bộ phận

quản lý khác có liên quan, kế hoạch công tác và việc kiểm tra tình hình thực hiện kế

hoạch. Để tổ chức bộ máy kế toán cần căn cứ vào quy mô của doanh nghiệp, trình

độ nghề nghiệp và yêu cầu quản lý, đặc điểm về tổ chức sản xuất, quản lý và điều

kiện về cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho việc thu thập, xử lý, cung cấp thông tin.

Bộ máy kế toán là một tập hợp những người làm kế toán nhằm bảo đảm

thực hiện toàn bộ khối lượng công tác kế toán của doanh nghiệp, tổ chức bộ máy kế

toán được hiểu như là việc cơ cấu nhân sự, phân công lao động cho các thành viên

trong bộ máy kế toán thực hiện những phần hành kế toán cụ thể (lao động kế toán).

Tổ chức bộ máy kế toán còn bao gồm cả việc tổ chức phương tiện, thiết bị cho lao

động kế toán.

Mỗi nhân viên trong bộ máy kế toán đều được quy định rõ chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn trong quá trình công tác kế toán, các mối quan hệ nghiệp vụ qua lại

với nhau trong quá trình thực hiện công việc của mỗi người, mỗi bộ phận.

Nguyên tắc tổ chức bộ máy kế toán

- Phải phân công trách nhiệm cụ thể, chức năng, quyền hạn cho từng người

làm kế toán trong từng phần hành;

- Tổ chức bộ máy kế toán phải gọn nhẹ để đảm bảo cung cấp thông tin nhanh

chóng, kịp thời phục vụ yêu cầu quản lý;

- Tổ chức bộ máy kế toán phải căn cứ vào đặc điểm, yêu cầu cụ thể của

doanh nghiệp để vận dụng mô hình tổ chức công tác kế toán cho phù hợp;

- Mô hình tổ chức bộ máy kế toán là việc lựa chọn, sắp xếp bộ máy đó làm

việc theo dạng nào cho phù hợp với quy mô của doanh nghiệp, phù hợp với trình độ

tổ chức sản xuất và tổ chức quản lý của doanh nghiệp.

Nội dung tổ chức bộ máy kế toán bao gồm:

Lựa chọn mô hình tổ chức bộ máy kế toán;

Mô hình tổ chức KTTC và KTQT;

Tổ chức, bố trí nhân sự làm kế toán;

Tổ chức kiểm tra kế toán.

- Các căn cứ để lựa chọn mô hình tổ chức bộ máy kế toán hợp lý:

+ Đặc điểm về hoạt động vực sản xuất kinh doanh;

+ Qui mô, địa bàn hoạt động của doanh nghiệp (không gian bố trí các đơn vị);

+ Đặc điểm về tổ chức doanh nghiệp, mức độ phân cấp quản lý KTTC;

+ Biên chế và năng lực trình độ của đội ngũ người làm kế toán của đơn vị;

+ Trình độ, trang thiết bị phương tiện kỹ thuật;

+ Điều kiện về thị trường và chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

Các nhân tố và điều kiện này chi phối tác động lẫn nhau vì vậy phải phối hợp

các nhân tố và điều kiện trong một thực tế cụ thể để xác định được một hình thức tổ

chức bộ máy kế toán vừa khoa học vừa hợp lý.

1.4.1.1. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán

Công tác kế toán trong doanh nghiệp bao gồm KTTC và KTQT. KTTC là

việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế tài chính bằng

báo cáo tài chính cho đối tượng sử dụng thông tin của đơn vị kế toán. KTQT là việc

thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản

trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội đơn vị kế toán.

Như vậy, tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp bao gồm tổ chức

công tác KTTC và tổ chức công tác KTQT.

Khi tổ chức công tác KTTC và KTQT, doanh nghiệp phải căn cứ vào quy

mô, phạm vi hoạt động; tính chất và yêu cầu quản lý của mình để tổ chức thực hiện

cả hai nội dung cho phù hợp theo một trong ba mô hình sau:

Mô hình tổ chức công tác KTTC tách rời với KTQT: Theo mô hình này,

toàn bộ nội dung tổ chức công tác KTTC và tổ chức KTQT được tách rời và thực

hiện một cách riêng rẽ, độc lập với nhau. Khi tổ chức bộ máy phải tổ chức thành

hai bộ phận riêng biệt: bộ phận KTTC và KTQT. Mỗi bộ phận này sẽ đảm bảo

chức năng, nhiệm vụ riêng biệt. Thực tế mô hình này rất ít được áp dụng bởi hiệu

quả kinh tế không cao, bộ máy kế toán cồng kềnh, có sự trùng lặp giữa kế toán tài

chính và KTQT.

Mô hình tổ chức công tác KTTC kết hợp với KTQT: Theo mô hình này, trong

từng nội dung tổ chức công tác kế toán đều có sự kết hợp chặt chẽ giữa KTTC và

KTQT. Khi tổ chức theo mô hình này từng nội dung của tổ chức công tác kế toán:

Thu thập, xử lý, hệ thống hóa, cung cấp thông tin, tổ chức bộ máy kế toán đều phải

kết hợp giữa kế toán và KTQT.

Khi tổ chức bộ máy kế toán, không cần phải tách ra hai bộ phận KTTC và

KTQT riêng biệt. Trong từng bộ phận kế toán theo từng phần hành kế toán đã có sự

kết hợp thực hiện các nhiệm vụ của cả KTTC và KTQT. Tổ chức công tác kế toán

theo mô hình này tường tránh được sự trùng lắp trong việc thực hiện các nội dung

kế toán, phát huy tối đa vai trò, khả năng của từng bộ phận, từng nhân viên kế toán.

Đảm bảo tổ chức bộ máy kế toán được gọn nhẹ, đạt hiệu quả cao.

Mô hình tổ chức công tác kế toán kết hợp: Trong toàn bộ những nội dung của

kế toán có những nội dung dược tổ chức riêng biệt, có những nội dung được tổ chức

kết hợp. Đối với các bộ phận kế toán được tổ chức riêng biệt: phải tổ chức bộ phận

KTTC và bộ phận KTQT riêng, đồng thời xây dựng hệ thống chứng từ, tài khoản,

sổ sách KTQT riêng biệt theo yêu cầu quản trị doanh nghiệp. Tổ chức lập và trình

bày hệ thống báo cáo kế toán trên cơ sở thông tin ban đầu vào của KTQT, tách rời

những thông tin trên báo cáo tài chính. Đối với những nội dung kế toán được tổ

chức kết hợp: không phải tổ chức bộ phận kế toán riêng mà bộ phận này thu thập,

xử lý, cung cấp thông tin theo yêu cầu của KTTC và KTQT.

1.4.1.2. Lựa chọn mô hình tổ chức bộ máy kế toán

Hiện nay có 3 mô hình tổ chức bộ máy kế toán: Mô hình tổ chức bộ máy kế

toán tập trung, mô hình tổ chức bộ máy kế toán phân tán, mô hình tổ chức bộ máy

kế toán hỗn hợp (vừa tập trung vừa phân tán).

Mô hình tổ chức bộ máy kế toán tập trung

- Mô hình này thường được áp dụng cho các doanh nghiệp có hoặc không có

đơn vị trực thuộc, có quy mô nhỏ và vừa, công việc hạch toán không nhiều, hoặc

đối với những doanh nghiệp có quy mô lớn nhưng địa bàn tập trung, phương tiện

thông tin liên lạc dễ dàng.

- Theo mô hình này toàn doanh nghiệp (công ty, tổng công ty) chỉ có một

phòng kế toán trung tâm làm đơn vị kế toán cơ sở, còn các đơn vị trực thuộc không

có tổ chức kế toán riêng.

- Phòng kế toán chịu trách nhiệm thực hiện toàn bộ công tác kế toán trong

toàn doanh nghiệp. Tại đơn vị trực thuộc có các nhân viên kinh tế làm nhiệm vụ

hạch toán ban đầu, thu nhận và kiểm tra chứng từ để hàng ngày hoặc định kỳ

chuyển về phòng kế toán kiểm tra, luân chuyển và ghi sổ kế toán.

- Tổ chức theo hình thức này thì bộ máy kế toán ở doanh nghiệp là chủ yếu

có thể chia làm nhiều bộ phận như sau:

+ Bộ phận tài chính: làm nhiệm vụ giúp kế toán trưởng xây dựng và quản lý

kế hoạch tài chính doanh nghiệp;

+ Bộ phận kế toán vốn bằng tiền, cho vay và thanh toán: làm nhiệm vụ giúp

kế toán trưởng xây dựng và quản lý kế hoạch tài chính doanh nghiệp, theo dõi tình

hình biến động về vốn bằng tiền, các khoản nợ phải thu phải trả, lập báo cáo lưu

chuyển tiền tệ và các báo cáo nội bộ khác.

+ Bộ phận kế toán tài sản cố định và hàng tồn kho;

+ Bộ phận kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương;

+ Bộ phận kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành;

+ Bộ phận kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh;

+ Bộ phận kế toán nguồn vốn, quỹ;

+ Bộ phận kế toán tổng hợp và kiểm tra.

Hình thức này, phòng kế toán của các doanh nghiệp sản xuất được bố trí theo

sơ đồ 1.1.

- Ưu điểm của hình thức này: chỉ đạo kịp thời công tác kế toán, giúp cho

công tác quản lý được chặt chẽ hơn, dễ ứng dụng công nghệ thông tin và hiện đại

hoá công tác kế toán.

- Nhược điểm: công tác kế toán không gắn liền với sản xuất kinh doanh ở cơ

sở, không nâng cao hiệu lực quản lý ở cấp cơ sở.

Sơ đồ 1.1. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán kiểu tập trung

KẾ TOÁN TRƯỞNG

Bộ phận tài chính Bộ phận Kế toán tổng hợp Bộ phận Kế toán tiền và thanh toán Bộ phận Kế toán doanh thu và Kết quả kinh doanh

Bộ phận kế toán… Bộ phận kế toán chi phí và giá thành Bộ phận kế toán tiền lương Bộ phận kế toán nguồn vốn quỹ

Nhân viên kinh tế ở các đơn vị phụ thuộc

Hình thức tổ chức bộ máy kế toán phân tán

- Hình thức này thường được áp dụng cho các doanh nghiệp có quy mô lớn,

có các đơn vị trực thuộc mà mỗi đơn vị trực thuộc đều được hạch toán tương đối

hoàn chỉnh, địa bàn phân tán. Theo hình thức này toàn doanh nghiệp vừa có một

phòng kế toán trung tâm làm đơn vị kế toán cơ sở (ở đơn vị chính: công ty, tổng

công ty...), vừa tổ chức phòng kế toán ở đơn vị trực thuộc. Các đơn vị trực thuộc

trong trường hợp này đã được phân cấp quản lý KTTC nội bộ ở mức độ cao như

được giao vốn, hạch toán kết quả kinh doanh.

- Trong trường hợp này toàn bộ công việc KTTC của doanh nghiệp được

phân công như sau:

+ Phòng kế toán trung tâm: thực hiện các phần công việc kế toán phát sinh ở

đơn vị chính và báo cáo kế toán phần công việc thực hiện. Xây dựng và quản lý kế

hoạch tài chính, hướng dẫn thực hiện công tác kế toán và thống kê, hướng dẫn kiểm

tra công tác kế toán ở các đơn vị trực thuộc, thu nhận kiểm tra báo cáo kế toán của

các đơn vị trực thuộc để tổng hợp lập báo cáo kế toán toàn doanh nghiệp.

+ Phòng kế toán ở các đơn vị trực thuộc: xây dựng và quản lý kế hoạch tài

chính của đơn vị, tổ chức thực hiện toàn bộ kế toán ở đơn vị để định kỳ lập báo cáo

kế toán gửi về phòng kế toán trung tâm, tổ chức thống kê các chỉ tiêu kinh tế trong

phạm vi đơn vị để phục vụ yêu cầu quản lý của đơn vị trực thuộc. Sơ đồ tổ chức bộ

máy kế toán kiểu phân tán (Sơ đồ 1.2):

Sơ đồ 1.2. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán kiểu phân tán

KẾ TOÁN TRƯỞNG

Bộ phận tài chính Bộ phận kiểm tra kế toán Bộ phận kế toán tổng hợp Bộ phận kế toán văn phòng

Phụ trách kế toán ở các đơn vị trực thuộc

Bộ phận kế toán … Bộ phận kế toán tiền lương Bộ phận kế toán thanh toán Bộ phận kế toán chi phí…

Ưu điểm của hình thức này: công tác kế toán gắn liền với hoạt động sản xuất

kinh doanh giúp cho công tác quản lý cơ sở được chặt chẽ hơn.

- Nhược điểm: cung cấp thông tin kế toán toàn doanh nghiệp không được kịp

thời, khó nắm chắc tình hình cơ sở vì vậy chỉ đạo sản xuất toàn doanh nghiệp không

được kịp thời.

Mô hình tổ chức bộ máy kế toán hỗn hợp

- Mô hình này thường được áp dụng cho các doanh nghiệp có quy mô lớn

địa bàn hoạt động rộng, có các đơn vị trực thuộc mà phân cấp quản lý KTTC là

khác nhau.

- Theo mô hình này toàn doanh nghiệp vẫn tổ chức phòng kế toán trung tâm

làm đơn vị kế toán cơ sở chính nhưng ở các đơn vị trực thuộc thì tuỳ thuộc vào đặc

điểm kinh doanh mà có thể tổ chức kế toán riêng hoặc không tổ chức hoặc phân

định một số phần hành giữa đơn vị trung tâm và đơn vị trực thuộc. Đây là hình thức

kết hợp hai hình thức trên, nếu ở các đơn vị trực thuộc đã được phân cấp quản lý

KTTC ở mức độ cao thì tổ chức công tác kế toán riêng, còn lại đơn vị chưa được

phân cấp quản lý KTTC thì không tổ chức kế toán riêng mà nội dung hoạt động

KTTC ở đơn vị này do phòng kế toán trung tâm đảm nhận.

- Công tác kế toán theo hình thức này được phân công như sau:

+ Phòng kế toán trung tâm: xây dựng và quản lý kế hoạch tài chính của

doanh nghiệp, thực hiện các phần hành công việc kế toán phát sinh ở đơn vị chính

và đơn vị trực thuộc không tổ chức kế toán riêng, hướng dẫn kiểm tra công tác kế

toán ở các đơn vị trực thuộc có tổ chức kế toán riêng, thu nhận kiểm tra báo cáo kế

toán của các đơn vị trực thuộc để lập báo cáo kế toán toàn doanh nghiệp.

+ Phòng kế toán ở các đơn vị trực thuộc có tổ chức kế toán riêng: Xây dựng

và quản lý kế hoạch tài chính của đơn vị, thực hiện toàn bộ công tác kế toán, thống

kê, định kỳ lập báo cáo kế toán gửi về phòng kế toán trung tâm.

+ Ở đơn vị trực thuộc không tổ chức kế toán riêng: Bố trí các nhân viên hạch

toán làm nhiệm vụ hạch toán ban đầu, thực hiện từng phần hành công việc kế toán

cụ thể do phòng kế toán trung tâm phân công, định kỳ lập và gửi báo cáo đơn giản

các phần hành về phòng kế toán trung tâm. Sơ đồ 1.3.

Ưu điểm: kết hợp được ưu điểm của cả 2 hình thức trên, phù hợp với điều

kiện cụ thể của từng đơn vị, phục vụ kịp thời cho công tác quản lý.

- Nhược điểm: bộ máy cồng kềnh, phức tạp, cung cấp thông tin kế toán cũng

còn phải mất thời gian.

Sơ đồ 1.3. Mô hình tổ chức bộ máy kế toán vừa tập trung vừa phân tán

KẾ TOÁN TRƯỞNG

Bộ phận tài chính Bộ phận kiểm tra kế toán Bộ phận kế toán vật tư, TSCĐ Bộ phận kế toán … Bộ phận kế toán tổng hợp Bộ phận kế toán tiền lương

Phụ trách kế toán ở các đơn vị trực thuộc (Phòng, tổ kế toán) Nhân viên kế toán ở các đơn vị trực thuộc không tổ chức kế toán riêng

Bộ phận kế toán tiền lương Bộ phận kế toán thanh toán Bộ phận kế toán … Bộ phận kế toán chi phí…

1.4.1.3. Mô hình tổ chức KTTC và KTQT

Công tác kế toán trong doanh nghiệp bao gồm KTTC và KTQT. KTTC là

việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế tài chính bằng

báo cáo tài chính cho đối tượng sử dụng thông tin của đơn vị kế toán. KTQT là việc

thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản

trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội đơn vị kế toán.

Như vậy, tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp bao gồm tổ chức

công tác KTTC và tổ chức công tác KTQT.

Khi tổ chức công tác tài chính và KTQT, doanh nghiệp phải căn cứ vào quy

mô, phạm vi hoạt động; tính chất và yêu cầu quản lý của mình để tổ chức thực hiện

cả hai nội dung cho phù hợp theo một trong ba mô hình sau:

Mô hình tổ chức công tác KTTC tách rời với KTQT: Theo mô hình này, toàn

bộ nội dung tổ chức công tác KTTC và tổ chức KTQT được tách rời và thực hiện

một cách riêng rẽ, độc lập với nhau. Khi tổ chức bộ máy phải tổ chức tổ chức thành

hai bộ phận riêng biệt: bộ phận KTTC và KTQT. Mỗi bộ phận này sẽ đảm bảo chức

năng, nhiệm vụ riêng biệt. Trên tực tế mô hình này rất ít được áp dụng bởi hiệu quả

kinh tế không cao, bộ máy kế toán cồng kềnh, có sự trùng lặp giữa kế toán tài chính

và KTQT.

Mô hình tổ chức công tác KTTC kết hợp với KTQT: Theo mô hình này, trong

từng nội dung tổ chức công tác kế toán đều có sự kết hợp chặt chẽ giữa KTTC và

KTQT. Khi tổ chức theo mô hình này từng nội dung của tổ chức công tác kế toán:

Thu thập, xử lý, hệ thống hóa, cung cấp thông tin, tổ chức bộ máy kế toán đều phải

kết hợp giữa KTTC và KTQT.