intTypePromotion=1

Hoạt động công tác xã hội trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ trẻ em có khó khăn về tâm lý

Chia sẻ: Lavie Lavie | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:13

0
81
lượt xem
10
download

Hoạt động công tác xã hội trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ trẻ em có khó khăn về tâm lý

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết Hoạt động công tác xã hội trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ trẻ em có khó khăn về tâm lý tập trung làm rõ nhu cầu của trẻ em trong thời đại ngày nay; những khó khăn tâm lý trẻ em gặp phải trong thời đại ngày nay và một số nội dung khác.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Hoạt động công tác xã hội trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ trẻ em có khó khăn về tâm lý

Kỷ yếu Hội thảo ngày CTXH thế giới 2009 - "Nhân viên xã hội - Tác nhân của sự thay đổi"<br /> <br /> HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG LĨNH VỰC<br /> CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ TRẺ EM CÓ KHÓ KHĂN VỀ TÂM LÝ<br /> TS. Mai Thị Kim Thanh<br /> Bộ môn CTXH- Khoa Xã hội học<br /> ĐHKHXH&NV – ĐHQG Hà Nội<br /> <br /> Trong bối cảnh xã hội hiện nay, hoạt động công tác xã hội ngày càng được mở<br /> rộng. Sự mở rộng của công tác xã hội diễn ra ở mọi lĩnh vực, trong đó lĩnh vực chăm<br /> sóc, bảo vệ trẻ em đang chiếm một vị trí quan trọng trong sự phát triển ngành. Việt<br /> Nam là nước đầu tiên tại Châu Á và là nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước<br /> quốc tế về Quyền trẻ em. Điều này càng thể hiện rõ hơn định hướng lâu dài của công<br /> cuộc chăm sóc, bảo vệ trẻ em, mà trong đó, công tác xã hội là một công cụ không thể<br /> thiếu và công cụ này đang biến đổi từng ngày.<br /> 1. Nhu cầu của trẻ em trong thời đại ngày nay<br /> Trước hết, ta cần có những hiểu biết cơ bản về nhu cầu của trẻ em trong thời đại<br /> ngày nay. Căn cứ vào 5 bậc thang nhu cầu theo mô hình của Maslow (được xếp theo thứ tự<br /> tính cấp thiết phổ biến nhất trong xã hội), ta thấy rõ ràng rằng cá nhân nào cũng có những<br /> nhu cầu đáp ứng đời sống tinh thần chứ không chỉ là nhu cầu vật chất. Dù là một đứa trẻ thì<br /> bản thân đứa trẻ đó cũng luôn tồn tại nhu cầu được yêu thương, tôn trọng,… Bởi vậy khi<br /> không được đáp ứng những nhu cầu này (kể cả khi nhu cầu vật chất được đáp ứng đầy đủ)<br /> thì tất yếu mặt tinh thần đứa trẻ sẽ nảy sinh vấn đề theo chiều hướng tiêu cực. Đó chính là<br /> nhu cầu chính đáng của trẻ em nhưng chính nhu cầu này lại đang bị lãng quên. Trẻ em<br /> ngày nay không chỉ "biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan" mà các em còn cần được<br /> đón nhận sự yêu thương, tôn trọng, chia sẻ của người lớn và bạn bè.<br /> “Bố mẹ em chẳng bao giờ quan tâm tới con cái. Bố mẹ em thường đi làm từ sáng<br /> và trở về nhà vào tối muộn. Nhiều khi em phải tự quyết mọi việc vì bố mẹ em không có<br /> thời gian dành cho em. Bố mẹ em cứ nghĩ chu cấp tiền cho em thế là đủ, mọi việc khác<br /> không hề quan tâm tới. Khi em có lỗi thì bố mẹ mắng, chửi và cho là em hư, không biết<br /> thương bố mẹ phải vất vả tối ngày, bố mẹ em đâu có biết rằng em cần sự chia sẻ, cần<br /> sự quan tâm. Em cảm thấy lạc lõng giữa gia đình”. (Nam, 17 tuổi)<br /> Đại học Đồng Tháp 31<br /> <br /> Kỷ yếu Hội thảo ngày CTXH thế giới 2009 - "Nhân viên xã hội - Tác nhân của sự thay đổi"<br /> <br /> Bất kì đứa trẻ nào cũng cần có những nhu cầu cơ bản, cũng cần được đảm bảo<br /> một nơi ở an toàn, được chăm sóc đầy đủ về dinh dưỡng, sức khỏe, được yêu thương,<br /> chăm sóc, được thụ hưởng một nền giáo dục đầy đủ, được bảo vệ tránh khỏi những<br /> hiểm nguy, đe dọa. Nhu cầu của trẻ em là nhu cầu toàn diện như bất kì con người ở lứa<br /> tuổi nào, không chỉ được gói gọn trong vấn đề chăm sóc, bảo vệ về mặt thể chất mà cả<br /> tinh thần, không chỉ cần đảm bảo nhu cầu vật chất mà cả nhu cầu xã hội.<br /> 2. Những khó khăn tâm lý trẻ em gặp phải trong thời đại ngày nay<br /> Trước những nhu cầu toàn diện của trẻ, ta thấy rằng nếu khả năng đáp ứng nhu<br /> cầu của trẻ không được đáp ứng tất yếu sẽ nảy sinh vấn đề. Vấn đề của trẻ xuất phát từ<br /> sự đáp ứng không phù hợp với nhu cầu rất đa dạng ở từng trẻ. Thế nhưng trong thực tế<br /> cuộc sống ngày nay, trẻ em phải đối phó với nhiều khó khăn trong cuộc sống, dẫn đến<br /> những khó khăn trong tâm lý của các em. Khó khăn ấy có thể là những khó khăn về vật<br /> chất dẫn đến sự khó khăn trong đáp ứng những nhu cầu tinh thần của trẻ. Đến tháng<br /> 12/2008, Việt Nam có 1,4 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Trong đó những em này<br /> tập trung chủ yếu ở vùng có điều kiện khắc nghiệt, kém phát triển. Thậm chí ngay giữa<br /> những đô thị phát triển, những thành phố lớn, vẫn còn nhiều trẻ em lang thang, trẻ em<br /> lao động sớm do hệ quả của đói nghèo khiến các em không được đảm bảo những điều<br /> kiện tối thiểu cho một cuộc sống bình thường. Những điều này cản trở trẻ thực hiện<br /> quyền sống còn và được bảo vệ, chưa nói đến quyền được tham gia, quyền phát triển.<br /> Những khó khăn tâm lý của trẻ đôi khi lại không xuất phát từ sự thiếu thốn về vật chất<br /> mà là từ những xung đột, mâu thuẫn xung quanh đời sống của trẻ, từ những người thân<br /> thiết nhất với trẻ (bố mẹ, bạn bè,…) hay từ những hệ thống ảnh hưởng mạnh mẽ nhất<br /> tới trẻ (gia đình, trường học,…). Theo nhận thức của nhiều người dân hiện nay, việc<br /> chăm sóc trẻ em chỉ mới giới hạn ở mức độ đảm bảo nhu cầu vật chất cho các em bằng<br /> cách để các em có nơi ở, được ăn uống đầy đủ. Trong khi đó, nhu cầu tinh thần của trẻ đôi<br /> khi chưa được chú trọng. Nếu ở gia đình có hoàn cảnh khó khăn, cha mẹ trẻ phải vật lộn<br /> kiếm sống không có thời gian bày tỏ tình cảm, sự yêu thương với con cái thì ở một số gia<br /> đình khá giả, trẻ đôi khi bị bỏ rơi về mặt tình cảm, hoặc bị ép buộc tham gia quá nhiều hoạt<br /> <br /> Đại học Đồng Tháp 32<br /> <br /> Kỷ yếu Hội thảo ngày CTXH thế giới 2009 - "Nhân viên xã hội - Tác nhân của sự thay đổi"<br /> <br /> động (học văn hóa, học thêm, học năng khiếu,…). Cả hai thái cực này đều ảnh hưởng tiêu<br /> cực tới tinh thần của trẻ.<br /> Những khó khăn trên có thể dẫn đến những vấn đề nguy hại với tâm lý và sự<br /> hình thành nhân cách của trẻ. Chúng ta biết rằng, ở trẻ em, quá trình xã hội hóa diễn ra<br /> mạnh mẽ và liên tục. Chính quá trình xã hội hóa này hình thành nên nhân cách của trẻ.<br /> Trong quá trình xã hội hóa đó, trẻ tương tác với những cá nhân khác, nhóm khác, chịu<br /> ảnh hưởng của những hệ thống khác nhau. Nhận thức và hành vi của trẻ chi phối lẫn<br /> nhau trong mối quan hệ biện chứng. Cả nhận thức và hành vi của trẻ đều nằm trong<br /> phạm vi tác động của môi trường xung quanh, của sự tương tác xã hội trẻ tiếp xúc hàng<br /> ngày. Cũng chính từ đó, trẻ có thể hình thành những nhận thức sai lầm về bản thân qua<br /> quá trình xã hội hóa (nếu trẻ bị cha mẹ chửi rủa “đồ vô tích sự”, “sao không chết đi”,”<br /> Cút đi cho khuất mắt tao”… thì trẻ sẽ nhận thức sai lầm về bản thân, cho rằng mình vô<br /> giá trị, từ đó dẫn đến trầm cảm, sa sút về tâm lý, có thể có những hành vi sai lệch: xa<br /> lánh bạn bè, đái dầm,…). Hoặc hệ thống giáo dục gây sức ép quá lớn tới trẻ dễ khiến trẻ<br /> khủng hoảng tâm lý. Bên cạnh đó, trẻ còn phải đối mặt với nhiều sức ép, ảnh hưởng<br /> tiêu cực của hoàn cảnh, các tệ nạn xã hội như mại dâm, ma túy, tình trạng lang thang,<br /> lạm dụng trẻ em.<br /> Tất cả những điều này khiến cho quá trình xã hội hóa của trẻ bị đảo lộn theo<br /> hướng không mong đợi, dễ làm méo mó nhận thức, hành vi và nhân cách của trẻ. Hệ<br /> quả của những vấn đề này để lại trong tâm lý của trẻ rất sâu sắc và có tính ảnh hưởng<br /> lâu dài, nghiêm trọng. Bảng số liệu sau đây cho thấy rõ điều đó:<br /> Bảng: Phân bố rối loạn liên quan sức khỏe tâm thần (n=2549)<br /> STT<br /> <br /> Các rối loạn<br /> <br /> N<br /> <br /> %<br /> <br /> 1<br /> <br /> Lo âu<br /> <br /> 315<br /> <br /> 12.3<br /> <br /> 2<br /> <br /> Trầm cảm<br /> <br /> 214<br /> <br /> 8,4<br /> <br /> 3<br /> <br /> Sợ bẩn<br /> <br /> 256<br /> <br /> 10.0<br /> <br /> 4<br /> <br /> Đái dầm<br /> <br /> 162<br /> <br /> 6.3<br /> <br /> 5<br /> <br /> Tíc<br /> <br /> 105<br /> <br /> 4.2<br /> <br /> Đại học Đồng Tháp 33<br /> <br /> Kỷ yếu Hội thảo ngày CTXH thế giới 2009 - "Nhân viên xã hội - Tác nhân của sự thay đổi"<br /> <br /> Từ bảng trên, ta thấy được rằng: Rối loạn lo âu chiếm tỉ lệ lớn nhất 12,3%, sau<br /> đó đến sợ bẩn 10,0%; trầm cảm 8,4%; đái dầm 6,3%; tíc 4,2%. Nhận xét này phù hợp<br /> với kết quả khảo sát vào tháng 7/2009 vừa qua của chúng tôi cho thấy tỷ lệ rối loạn lo<br /> âu chung ở trẻ em là từ 3 - 30% trẻ em. Sợ bẩn: Các ám ảnh này thường nổi lên ở lứa<br /> tuổi trẻ em hay tuổi thành niên sớm và chúng có thể duy trì lâu dài về sau nếu không<br /> được điều trị. Đặc điểm rối loạn trầm cảm: Kết quả có 8,4% số học sinh có cảm giác<br /> buồn rầu vì thấy vô dụng, kém cỏi; hay khóc lóc hoặc cảm thấy cô đơn. Các em này<br /> được xác định đủ tiêu chuẩn chẩn đoán cho một giai đoạn trầm cảm. Tỷ lệ này cao hơn<br /> hẳn tỷ lệ trầm cảm ở thanh thiếu niên nói chung mà Hoàng Cẩm Tú đã thông báo nhưng<br /> vẫn nằm trong khoảng tỷ lệ 4 – 24% của Kerry Pearce 1996 đã công bố. Các rối loạn về<br /> Tic, đái dầm: Những trẻ em có biểu hiện các rối loạn về Tic, đái dầm thường có cảm<br /> giác rất khó chịu làm hạn chế quan hệ xã hội, học tập và sinh hoạt của các em dẫn đến<br /> hiện tượng tự ti, mặc cảm ảnh hưởng đến sức khoẻ tâm thần của các em. (TS. Lê Thị<br /> Kim Dung, TS. Lã Thị Bưởi, TS. Đinh Đăng Hoè và cộng sự, Trung tâm nghiên cứu và<br /> phát triển cộng đồng, 2007, Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe tinh<br /> thần của học sinh một số trường trung học cơ sở)<br /> Ngoài ra, hiện nay sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của thanh thiếu niên đang bị<br /> đe dọa bởi sự tấn công từ nhiều phía của các tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm, trộm<br /> cắp… Trong nhà trường cũng luôn luôn có một tỉ lệ học sinh có vấn đề về sức khỏe tinh<br /> thần, số liệu 19,46 % học sinh trong độ tuổi từ 10 -16 tuổi gặp trục trặc về sức khỏe tinh<br /> thần trong cuộc khảo sát mới đây cho thấy tình hình rất đáng lo ngại. Theo một khảo sát<br /> của Thạc sỹ - bác sĩ Bùi QuốcThắng - giảng viên trường đại học Y Dược TP.HCM và<br /> bác sĩ Nguyễn Lê Anh Tuấn, trong 41 ca trẻ tự tử nhập viện tại BV Nhi Đồng 1 từ<br /> 1/1/2001 đến 30/6/2002, lứa tuổi chiếm nhiều nhất là 14-15 (65,84%), nữ chiếm 60,9%.<br /> Trẻ tự tử là trẻ sống trong gia đình mà 79% cha mẹ có trình độ học vấn thấp (mù chữ,<br /> cấp 1 và cấp 2), có đến 87,5% trường hợp trẻ tự tử có cha mẹ làm nghề lao động chân<br /> tay; chỉ có 1,4% cha mẹ có trình độ đại học. Có 85,4% trẻ sau tự tử, không làm gì để tỏ<br /> dấu hiệu tự tử và được người nhà phát hiện khi có triệu chứng, 14,6% các cháu xa lánh<br /> mọi người, vào phòng riêng, không có trường hợp nào thông báo cho người nhà biết sau<br /> Đại học Đồng Tháp 34<br /> <br /> Kỷ yếu Hội thảo ngày CTXH thế giới 2009 - "Nhân viên xã hội - Tác nhân của sự thay đổi"<br /> <br /> khi thực hiện hành vi tự tử (Báo Vietnam Net ngày 18/11/2003 tâm lý. Những biểu hiện<br /> bất thường của trẻ như là những dấu hiệu cho thấy trẻ đang bị khủng hoảng, chấn<br /> thương tâm lý).<br /> 3. Thực trạng hoạt động công tác xã hội trong chăm sóc, bảo vệ trẻ em tại<br /> Việt Nam hiện nay<br /> Rõ ràng, khó khăn tâm lý ở trẻ em là một vấn đề bức thiết, cần được xã hội nhận<br /> thức và can thiệp đúng đắn, kịp thời. Từ trước tới nay, Việt Nam đã có nhiều cơ quan<br /> ban ngành, các tổ chức trong và ngoài nước hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc, bảo vệ<br /> trẻ em. Đặc biệt, công tác nghiên cứu, chăm sóc trẻ em gặp khó khăn về tâm lý đang<br /> ngày càng được quan tâm.<br /> Công tác chăm sóc trẻ em gặp khó khăn về tâm lý đang ngày càng được Nhà<br /> nước quan tâm. Đã có nhiều nghiên cứu về lĩnh vực này được triển khai, đặc biệt là các<br /> nghiên cứu tâm lý học. Nhiều dịch vụ chuyên biệt chăm sóc tâm lý trẻ em cũng được<br /> mở rộng. Tuy nhiên, so với nhu cầu thực tế, số lượng những dịch vụ này vẫn còn khá<br /> khiêm tốn.<br /> Tại khoa khám tâm thần trẻ em Bệnh viện Sức khỏe tâm thần thành phố Hồ Chí<br /> Minh (TP.HCM), mỗi tuần tiếp nhận trung bình từ 400 đến 500 lượt trẻ em đến khám<br /> và điều trị về rối loạn sức khỏe tinh thần, có nhiều trẻ bị chấn thương tâm lý rất nặng<br /> nề. Điều này cho thấy nhu cầu khám chữa, chăm sóc sức khỏe tinh thần của trẻ em rất<br /> lớn, chỉ tính riêng khu vực thành thị. Tuy nhiên, con số này chưa thể hiện hết nhu cầu<br /> thực tế của trẻ. Bởi trẻ em gặp khó khăn về tâm lý rất đa dạng, không chỉ gồm những<br /> trẻ sống ở thành thị mà cả nông thôn. Những trẻ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn thường<br /> không có cơ hội tiếp xúc với những dịch vụ này kể cả khi các em có vấn đề. Hơn nữa,<br /> nhân viên công tác xã hội chưa tham gia nhiều vào lĩnh vực này. Thực tế, trên thế giới,<br /> vai trò nhân viên công tác xã hội trong bệnh viện nhằm hỗ trợ trẻ em gặp vấn đề là rất<br /> quan trọng. Thế nhưng tại Việt Nam, nhân viên công tác xã hội chưa có nhiều cơ hội<br /> khẳng định vai trò của mình ở khu vực bệnh viện công.<br /> Bên cạnh các Bệnh viện công phụ trách khám chữa, chăm sóc sức khỏe tinh thần<br /> cho trẻ em, các dịch vụ tư nhân cũng đóng góp công sức lớn. Những dịch vụ tư nhân<br /> Đại học Đồng Tháp 35<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2