BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG
LÊ THỊ LAN
HƯƠNG
LÊ THỊ LAN HƯƠNG
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CAN THIỆP
CẢI THIỆN KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG CHỐNG
BỆNH TAY – CHÂN - MIỆNG CỦA BÀ MẸ CÓ CON DƯỚI TUỔI
TẠI XÃ AN LÃO, BÌNH LỤC, HÀ NAM
Chuyên ngành: Y tế công cộng
Mã số chuyên ngành: 9720701
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
HÀ NỘI – 2018
CÔNG TRÌNH NÀY ĐC HOÀN THÀNH
TI TRNG ĐI HC Y T CÔNG CỘNG
Hng dn khoa hc:
1. PGS. TS. Lê Thị Tài
2. GS. TS. Lê Thị Hơng
Phn biện 1: PGS.TS. Lê Thị Thanh Xuân
Phn biện 2: TS. Lê Thị Thanh Hơng
Phn biện 3: PGS.TS. Trần Thị Ngc Lan
Lun án sẽ đc bo vệ ti Hội đng chm lun án Tin s cp
Trng ti Trng Đi hc Y t Công cộng. Vào hi 9 gi 00 ngày
04 tháng 07 nm 2018.
Có th tìm lun án ti:
- Th viện Quc gia.
- Th viện trng Đi hc Y t Công cộng
- Viện Thông tin - Th viện Y hc Trung Ương.
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HC
ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐN LUẬN ÁN
1. Lê Thị Lan Hơng, Lê Thị Tài, Lê Thị Hơng (2016). Kin thức, thái
độ, thực hành về bệnh tay chân miệng của ngi dân ti xã An Lão, Bình
Lục, Hà Nam nm 2013. Tạp chí Y học Việt Nam, s 2-5/2016, tp 442,
trang 232-237.
2. Lê Thị Lan Hơng, Lê Thị Tài, Lê Thị Hơng, Nguyễn Văn Hiến
(2016). Thay đổi về kin thức, thái độ, thực hành về bệnh tay chân miệng
của bà mẹ có con dới 5 tuổi sau hai nm can thiệp bằng truyền thông ti
xã An Lão, Bình Lục, Hà Nam. Tạp chí Y học Việt Nam, s 1-7/2016, tp
444, trang 143-148.
3. Lê Thị Lan Hơng, Lê Thị Tài, Lê Thị Hơng, Nguyễn Văn Hiến
(2018). Sử dụng phơng pháp DID đ đánh giá hiệu qu can thiệp ci
thiện kin thức, thực hành phòng chng bệnh Tay-chân-miệng của bà mẹ
có con dới 5 tuổi sau 2 nm can thiệp bằng truyền thông giáo dục sức
khoẻ. Tạp chí Y học Việt Nam, s 2-7/2018, tp 468, Trang 73-78.
1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh tay-chân-miệng (TCM) là một bệnh truyền nhiễm lây từ ngi sang
ngi, do vi rút đng ruột gây ra, bệnh thng gặp ở trẻ em (dới 5 tuổi) với
các biu hiện st (trên 37,5oC), bing n, mệt mỏi, đau hng, loét miệng hoặc
bng mụn nớc ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng mông, đầu gi. Bệnh có
th lây theo đng tiêu hóa, ngun lây trực tip từ nớc bt, phỏng nớc và
phân của trẻ nhiễm bệnh. Bệnh gây nhiều bin chứng nguy him nh viêm não,
màng não, viêm cơ tim, phù phổi cp dẫn đn tử vong nu không đc phát
hiện sớm và xử lý kịp thi.
Bệnh TCM đã gặp ở tt c các nớc trên th giới nh Hoa Kỳ, Úc,
Hungary, Trung Quc, Nht Bn, Hàn Quc, Thái Lan, Việt Nam…, nhng tp
trung chủ yu ti các nớc khu vực Châu Á-Thái Bình Dơng. Ti Việt Nam,
ca bệnh TCM đầu tiên đc phát hiện vào nm 2003 và bệnh có xu hớng tng
dần theo thi gian. Nm 2011, bệnh TCM bùng phát trên toàn quc với s
ngi mắc và tử vong cao nht từ trớc đn nay và đã xut hiện ở c 63 tỉnh
thành ph, với 112.370 ca bệnh, trong đó có 169 ca tử vong, s ca tử vong tng
gp 6 lần so với nm 2010.
Hiện nay, bệnh TCM cha có vắc xin dự phòng và thuc điều trị đặc
hiệu, việc điều trị chủ yu là điều trị triệu chứng và bin chứng, do vy, kin
thức, thực hành của các bà mẹ có vai trò đặc biệt quan trng trong việc phòng
bệnh TCM. Với câu hỏi kin thức và thực hành phòng bệnh TCM của các bà
mẹ có con dới 5 tuổi ti huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam nh th nào? những
gii pháp can thiệp nào có th ci thiện kin thức, thực hành phòng bệnh TCM
của những bà mẹ có con dới 5 tuổi ti đây? Đ tr li các câu hỏi này chúng
tôi tin hành nghiên cứu: “Đánh giá kết quả can thiệp cải thiện kiến thức,
thực hành phòng chống bệnh tay-chân-miệng của bà mẹ có con dưới 5 tuổi
tại xã An Lão, Bình Lục, Hà Nam” với 2 mục tiêu:
1. Mô tả kiến thức, thực hành phòng chống bệnh tay-chân-miệng của bà
mẹ có con dưới 5 tuổi tại xã An Lão và Đồn Xá, huyện Bình Lục, Hà
Nam năm 2013.
2. Đánh giá kết quả can thiệp cải thiện kiến thức, thực hành phòng chống
bệnh tay-chân-miệng của bà mẹ có con dưới 5 tuổi tại xã An Lão, huyện
Bình Lục, Hà Nam năm 2015.
2
NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
Đ phòng bệnh TCM, Bộ Y t khuyn cáo ngi dân chủ động phòng
bệnh, tuy nhiên trong thực tiễn, dịch bệnh TCM vẫn bùng phát ở một s địa
phơng, đặc biệt là những vùng có điều kiện vệ sinh môi trng cha tt. Cộng
đng nông thôn Hà Nam nói chung, xã An Lão nói riêng phát trin chn nuôi
rt mnh, nhng cha gii quyt tt vn đề vệ sinh môi trng to điều kiện
cho dịch bùng phát, trong đó có nguy cơ dịch bệnh TCM.
Nghiên cứu can thiệp cộng đng có đi chứng là hot động nghiên cứu
mang tính khoa hc, có giá trị cao, kt qu đt đc tht sự là bằng chứng có
sức thuyt phục đi với các nhà khoa hc và các nhà qun lý. Hot động can
thiệp dựa trên ngun lực sẵn có từ hệ thng y t cơ sở, cá nhân và sự tham gia
của cộng đng là chính, nên đm bo sự duy trì và tính bền vững.
Đề tài chứng minh đc hiệu qu can thiệp TT-GDSK trên toàn cộng
đng. Về can thiệp đã có cái mới là đa kênh, đa hình thức về truyền thông và có
sự giám sát của hệ thng y t, đánh giá đc kin thức, thực hành của bà mẹ có
con dới 5 tuổi trong việc phòng bệnh TCM. Đây là cơ sở và là bằng chứng
khoa hc giúp cho các nhà qun lý vn dụng kt qu nghiên cứu vào thực tiễn
đ nâng cao hiệu qu hot động của chơng trình dự phòng, phòng bệnh TCM
cho cộng đng.
Nghiên cứu đã sử dụng phơng pháp phân tích DID (Difference in
Difference) đ đánh giá hiệu qu can thiệp về kin thức/thực hành phòng chng
bệnh TCM. Đây là một phơng pháp mới trong đánh giá hiệu qu can thiệp khi
không cùng cỡ mẫu trớc và sau can thiệp.
B cc ca luận án: Lun án gm 123 trang, 21 bng, 09 biu đ, 05 sơ
đ và 109 tài liẹu tham kho, trong đó có 59 tài liẹu bằng ting Anh. Đặt vn đề
gm 2 trang, tổng quan tài liẹu 33 trang, đi tu󰈓ng và phu󰈓o󰈓ng pháp nghiên cứu
21 trang, kt qu nghiên cứu 38 trang, bàn lun 26 trang, kt lun 1 trang và
khuyn nghị 1 trang.
Chơng 1
TỔNG QUAN
1.1. Gii thiệu về bệnh tay-chân-miệng
Theo Tổ chức Y t Th giới (WHO) – bệnh TCM là một bệnh truyền
nhiễm lây từ ngi sang ngi, do các vi rút thuộc nhóm đng ruột gây ra.
Bệnh thng gặp ở trẻ em dới 5 tuổi với các biu hiện st (trên 37,50C), bing
n, mệt mỏi, đau hng, loét miệng hoặc bng nớc ở lòng bàn tay, lòng bàn
chân, vùng mông, đầu gi. Hầu ht các trng hp là tự khỏi, mà không cần
điều trị. Một tỷ lệ ít các trng hp có th nặng và biu hiện triệu chứng thần