intTypePromotion=1

Khả năng diệt ấu trùng muỗi của dịch chiết mô sẹo cây cúc áo Spilanthes acmella (L.) Murr

Chia sẻ: Nữ Nữ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:4

0
20
lượt xem
1
download

Khả năng diệt ấu trùng muỗi của dịch chiết mô sẹo cây cúc áo Spilanthes acmella (L.) Murr

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Khả năng diệt bọ gậy muỗi Anopheles, Culex và Aedes của dịch chiết ethanol mô sẹo cây cúc áo Spilanthes acmella (L.) Murr. được nghiên cứu. Dịch chiết ức chế mạnh nhất với các loài muỗi Anopheles với các giá trị LD50 tương ứng là 0,46; 0,59; 0,74 mg/ml cho Anopheles episoticus, Anopheles minimus, Anopheles dirus.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Khả năng diệt ấu trùng muỗi của dịch chiết mô sẹo cây cúc áo Spilanthes acmella (L.) Murr

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> Khaû naêng dieät aáu truøng muoãi cuûa dòch chieát moâ<br /> seïo caây cuùc aùo Spilanthes acmella (L.) Murr.<br /> <br /> Ñaøo Thò Haûi Lyù (*), Nguyeãn Vieát Thaéng (**), Mai Syõ Tuaán (***)<br /> <br /> Khaû naêng dieät boï gaäy muoãi Anopheles, Culex vaø Aedes cuûa dòch chieát ethanol moâ seïo caây cuùc aùo<br /> Spilanthes acmella (L.) Murr. ñöôïc nghieân cöùu. Dòch chieát öùc cheá maïnh nhaát vôùi caùc loaøi muoãi<br /> Anopheles vôùi caùc giaù trò LD50 töông öùng laø 0,46; 0,59; 0,74 mg/ml cho Anopheles episoticus,<br /> Anopheles minimus, Anopheles dirus. Muoãi Culex quinquesfasticus ít bò dieät nhaát trong caùc loaøi ñaõ<br /> thöû (LD50=2,79mg/ml) roài ñeán Aedes aegypti (LD50=1,65mg/ml). Keát quaû coøn cho thaáy dòch chieát<br /> öùc cheá toát vôùi muoãi töï nhieân (LD50=1,29mg/ml). Taùc ñoäng cuûa dòch chieát cuõng laøm boï gaäy keùo daøi<br /> thôøi gian sinh tröôûng vaø chaäm chuyeån sang quaêng.<br /> Töø khoùa: moâ seïo Spilanthes acmella, Anopheles episoticus, Anopheles minimus, Anopheles dirus,<br /> Culex quinquesfasticus, LD50<br /> <br /> Mosquito larvicidal activity of spilanthes<br /> acmella (L.) Murr. callus extract<br /> Dao Thi Hai Ly (*), Nguyen Viet Thang (**), Mai Sy Tuan (***)<br /> <br /> Larvicidal activity of ethanolic extract of Spilanthes acmella callus against Anopheles, Culex and<br /> Aedes larvae was studied. The extract was the most effective on Anopheles with LD50 values at 0.46;<br /> 0.59; 0.74 mg/ml respectively on Anopheles episoticus, Anopheles minimus, Anopheles dirus. Aedes<br /> aegypti larva was less susceptible to the callus extract after Culex quinquesfasticus as revealed from<br /> LD50 values (at 1,65mg/ml and 2,79mg/ml). The results also show that the extract had a larvicidal<br /> effect against the mosquitoes collected from natural environment (LD50=1,29mg/ml). In addition,<br /> there was a delay in the development of larvae to the pupal stage when the larvae were exposed to<br /> the extract.<br /> Key words: Spilanthes acmella (L.) Murr. callus, Anopheles episoticus, Anopheles minimus,<br /> Anopheles dirus, Culex quinquesfasticus, LD50<br /> <br /> Taïp chí Y teá Coâng coäng, 7.2010, Soá 15 (15)<br /> <br /> 29<br /> <br /> | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> Taùc giaû:<br /> (*)<br /> <br /> Ths. Ñaøo Thò Haûi Lyù - Tröôøng Ñaïi hoïc Sö phaïm Haø Noäi. Ñieän thoaïi: 0975652635.<br /> E.mail: hailybio@gmail.com<br /> <br /> (**)<br /> <br /> Nguyeãn Vieát Thaéng - Hoïc vieân cao hoïc Khoùa 17 Khoa Sinh hoïc, Tröôøng Ñaïi hoïc Sö phaïm Haø Noäi.<br /> Ñòa chæ: 136 Xuaân Thuûy, Caàu Giaáy, Haø Noäi. Ñieän thoaïi: 0912212149. E.mail: nvthang.nvt@gmail.com<br /> <br /> (***) PGS.TS. Mai Syõ Tuaán - Khoa Sinh hoïc, Tröôøng Ñaïi hoïc Sö phaïm Haø Noäi, 136 Xuaân Thuûy, Caàu Giaáy, Haø Noäi.<br /> Ñieän thoaïi: 0913017097. E.mail: tuanms@hnnue.edu.vn<br /> <br /> 1. Ñaët vaán ñeà<br /> Muoãi laø vectô trung gian truyeàn nhieàu beänh<br /> nguy hieåm cho ngöôøi. Kieåm soaùt caùc vectô naøy ñang<br /> ñöùng tröôùc thaùch thöùc vì khaû naêng khaùng cuûa muoãi<br /> vôùi caùc thuoác tröø coân truøng hoùa hoïc truyeàn thoáng.<br /> Maët khaùc, caùc thuoác naøy coù theå aûnh höôûng ñeán caùc<br /> sinh vaät coù lôïi, ñoäng vaät vaø caû con ngöôøi. Thuoác tröø<br /> coân truøng coù nguoàn goác thöïc vaät laø moät höôùng thay<br /> theá tieàm naêng vì noù an toaøn, deã phaân huûy vaø coù theå<br /> kieám ôû khaép nôi treân theá giôùi. Caây cuùc aùo Spilanthes<br /> acmella (L.) Murr. laø moät trong nhöõng caây coû coù<br /> hoaït tính dieät coân truøng (Pitasawat et al., 1998), vaø<br /> caû boï gaäy muoãi (Nath et al., 2006). Vieäc nhaân gioáng<br /> baèng nuoâi caáy moâ vaø thu chaát chieát töø moâ seïo cuûa<br /> caây cuùc aùo Spilanthes acmella (L.) Murr. ñaõ ñöôïc<br /> tieán haønh thaønh coâng (Mai Syõ Tuaán et al., 2009).<br /> Trong baùo caùo naøy, chuùng toâi taäp trung nghieân cöùu<br /> khaû naêng öùc cheá vaø dieät boï gaäy muoãi cuûa dòch chieát<br /> moâ seïo caây cuùc aùo vôùi hi voïng coù theå taïo ñöôïc chaát<br /> dieät muoãi baèng öùng duïng caùc lôïi theá cuûa kyõ thuaät<br /> nuoâi caáy moâ thöïc vaät.<br /> <br /> 2. Phöông phaùp nghieân cöùu<br /> 2.1. AÁu truøng muoãi<br /> Caùc loaïi boï gaäy muoãi Anopheles minimus,<br /> Anopheles dirus, Anopheles episoticus, Aedes<br /> aegypti, Culex quinquefasciatus mua töø Vieän Soát<br /> reùt- Kyù sinh truøng - Coân truøng Trung öông ôû caùc ñoä<br /> tuoåi 1, 2, 3 ñem veà nuoâi taïi phoøng thí nghieäm ñeán<br /> khi ñaït tuoåi 3 thì ñem thöû. Phöông phaùp nuoâi: laáy<br /> nöôùc maùy vaøo khay ñaït möùc nöôùc 2-2,5cm, thaû boï<br /> gaäy muoãi vôùi maät ñoä < 1-2con/cm2, cho aên vaøo saùng<br /> sôùm baèng thöùc aên nuoâi meøo vôùi löôïng 1mg/khay<br /> 150 - 200 boï gaäy/ ngaøy.<br /> AÁu truøng muoãi töï nhieân ñöôïc baãy baèng caùch ñaët<br /> chaäu nöôùc ôû vöôøn thöïc nghieäm ñeán khi xuaát hieän boï<br /> gaäy tuoåi 1 thì baét ñaàu cho aên, nuoâi ñeán tuoåi 3 thì thu<br /> 30<br /> <br /> Taïp chí Y teá Coâng coäng, 7.2010, Soá 15 (15)<br /> <br /> laøm thí nghieäm.<br /> 3 loaïi muoãi Anopheles ôû treân laø vectô truyeàn<br /> beänh soát reùt, muoãi Aedes laø vectô truyeàn beänh soát<br /> xuaát huyeát vaø Culex quinquefasciatus truyeàn beänh<br /> giun chæ baïch huyeát.<br /> <br /> 2.2. Chuaån bò dòch chieát moâ seïo<br /> Caây cuùc aùo ñöôïc thu thaäp, khöû truøng vaø nuoâi taïo<br /> moâ seïo nhö baùo caùo tröôùc ñaõ trình baøy (Mai Syõ Tuaán<br /> et al., 2009). Nguyeân lieäu thöïc vaät ñöôïc khöû truøng<br /> baèng 0,1% HgCl2 trong 10 phuùt vaø caáy leân moâi<br /> tröôøng taïo choài MS + 0,5 mg/l BAP + 0,1 mg/l<br /> kinetin + 30g/l saccarose + 8g/l agar. Thaân, laù cuûa<br /> choài in vitro ñöôïc caáy leân moâi tröôøng taïo moâ seïo coù<br /> thaønh phaàn laø MS + 0,5mg/l 2,4D + 0,5mg/l BAP +<br /> 30g/l saccarose + 8g/l agar, nuoâi ôû ñieàu kieän toái,<br /> nhieät ñoä 25 ± 20C. Moâ seïo sau khi hình thaønh ñöôïc<br /> caáy nhaân treân moâi tröôøng cuøng thaønh phaàn ñeå ñaït<br /> khoái löôïng caàn thieát.<br /> Chieát ruùt moâ seïo thu dòch thoâ nhö sau: Caân 50g<br /> moâ seïo ñem ngaâm trong 100ml coàn trong 24 giôø, ly<br /> taâm thu dòch noåi laàn 1, caën ñöôïc ngaâm tieáp trong<br /> 100ml coàn vaø thu dòch laàn 2, laëp laïi böôùc naøy ñeán<br /> luùc dòch chieát khoâng maøu (thöôøng 5 laàn). Taát caû dòch<br /> ñöôïc troän laãn vôùi nhau, ñem coâ baèng maùy coâ chaân<br /> khoâng thu caën chieát. Hoøa tan caën chieát trong nöôùc<br /> caát ñeå thu dòch chieát thoâ daïng dung dòch meï.<br /> 2.3. Thöû khaû naêng öùc cheá vaø dieät boï gaäy<br /> muoãi (WHO, 1981 )<br /> Khaû naêng öùc cheá vaø dieät boï gaäy muoãi ñöôïc tieán<br /> haønh nhö phöông phaùp chuaån cuûa WHO. 25-30 boï<br /> gaäy muoãi ñöôïc thaû vaøo moãi coác ñöïng 250ml nöôùc<br /> maùy, boå sung dung dòch meï cuûa chaát thöû ñeå caùc coác<br /> ñaït noàng ñoä khaùc nhau. Nuoâi muoãi ôû nhieät ñoä<br /> thöôøng, sau 24h quan saùt ñeám soá muoãi cheát. Ñoái<br /> chöùng khoâng boå sung dòch chieát.<br /> Soá lieäu ñöôïc phaân tích baèng phaàn meàm<br /> <br /> | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> MINITAB 15 ñeå tính caùc giaù trò LD50, giôùi haïn treân<br /> vaø giôùi haïn döôùi ôû khoaûng tin caäy 95%, ñeå ñaùnh giaù<br /> möùc ñoä taùc ñoäng cuûa chaát thöû vôùi caùc loaïi muoãi.<br /> <br /> 3. Keát quaû nghieân cöùu<br /> Thí nghieäm ñaàu tieân söû duïng chaát thöû coù noàng<br /> ñoä 0,1mg/ml - 1mg/ml treân muoãi Aedes aegypti cho<br /> thaáy khoâng coù boï gaäy naøo bò cheát sau 24 giôø thöû<br /> nghieäm. Tuy nhieân, khi nuoâi theâm thôøi gian thì söï<br /> sinh tröôûng cuûa boï gaäy giaûm daàn töø caùc loâ coù noàng<br /> ñoä cao ñeán caùc loâ coù noàng ñoä thaáp. Ngoaøi söï khaùc<br /> nhau veà kích thöôùc, ôû caùc loâ thí nghieäm coøn coù söï<br /> khaùc nhau veà söï chuyeån giai ñoaïn trong quaù trình<br /> phaùt trieån cuûa boï gaäy. Voøng ñôøi muoãi goàm 4 giai<br /> ñoaïn laø tröùng, boï gaäy, quaêng vaø tröôûng thaønh. Khi<br /> bò xöû lyù ôû noàng ñoä cao thì soá boï gaäy chuyeån ñöôïc<br /> sang giai ñoaïn quaêng raát thaáp, ôû noàng ñoä 1mg/ml,<br /> chæ 24% soá quaêng taïo ra sau 72 giôø trong khi ôû noàng<br /> ñoä 0,1mg/ml tæ leä naøy laø 44% vaø sau 84 giôø thì chæ<br /> 40% quaêng xuaát hieän ôû noàng ñoä 1mg/ml (baûng 1).<br /> Baûng 1. AÛnh höôûng cuûa dòch chieát moâ seïo caây cuùc<br /> aùo leân boï gaäy Aedes aegypti<br /> <br /> Trong khi ñoù soá lieäu ôû baûng 3 cho thaáy caû 2 loaøi<br /> Aedes aegypti, Culex quinquefasciatus vaø caû muoãi<br /> töï nhieân ñeàu ít maãn caûm vôùi dòch chieát hôn so vôùi<br /> caùc loaøi Anopheles, ñeå dieät 100% boï gaäy caàn taêng<br /> noàng ñoä leân 7,5-10mg/ml.<br /> Baûng 3. AÛnh höôûng cuûa dòch chieát moâ seïo caây cuùc aùo<br /> ñeán Aedes aegypti, Culex quinquefasciatus vaø<br /> muoãi töï nhieân<br /> Noàng ñoä caën chieát (mg/ml)<br /> Loaïi muoãi<br /> <br /> 0<br /> <br /> 1<br /> <br /> 1.5<br /> <br /> 2<br /> <br /> 2.5<br /> <br /> 3<br /> <br /> 5<br /> <br /> 7.5<br /> <br /> 10<br /> <br /> 20<br /> <br /> 100<br /> <br /> 100<br /> <br /> 100<br /> <br /> % cheát<br /> Aedes aegypti<br /> <br /> 0<br /> <br /> Culex<br /> quinquefasciatus<br /> <br /> 0<br /> <br /> Muoãi töï nhieân<br /> <br /> 0<br /> <br /> -<br /> <br /> 53,3<br /> <br /> 30<br /> <br /> 30<br /> <br /> 60<br /> 36.67<br /> <br /> 46.67 53.33<br /> <br /> 53.33<br /> <br /> 60<br /> <br /> 73,3<br /> <br /> 90<br /> <br /> 40<br /> <br /> 60<br /> <br /> 76.67<br /> <br /> 76.67<br /> <br /> 80<br /> <br /> 100<br /> <br /> 66.67 73.33 83.33<br /> <br /> 86.67<br /> <br /> 90<br /> <br /> 100<br /> <br /> Khi xöû lyù soá lieäu vaø tính toaùn, giaù trò LD50 cuûa<br /> caùc loaïi muoãi laø 0,46; 0,59; 0,74; 1,29; 1,65; 2,79<br /> mg/ml (baûng 4) töông öùng vôùi möùc ñoä taùc ñoäng töø<br /> maïnh ñeán yeáu cuûa dòch chieát moâ seïo vôùi caùc loaïi<br /> muoãi Anopheles episoticus, Anopheles minimus,<br /> Anopheles dirus, muoãi töï nhieân, Aedes aegypti,<br /> Culex quinquesfasticus.<br /> <br /> Noàng ñoä caën chieát (mg/ml)<br /> Thôøi gian<br /> <br /> 0<br /> <br /> 0,1<br /> <br /> 0,3<br /> <br /> 0,5<br /> <br /> 0,7<br /> <br /> Baûng 4. Giaù trò LD50 vaø khoaûng giôùi haïn cuûa dòch<br /> chieát vôùi caùc loaïi boï gaäy muoãi<br /> <br /> 1<br /> <br /> % quaêng taïo thaønh<br /> 72h<br /> 84h<br /> <br /> 44<br /> 72<br /> <br /> 44<br /> <br /> 44<br /> <br /> 72<br /> <br /> 44<br /> <br /> 60<br /> <br /> Loaïi boï gaäy muoãi<br /> <br /> 32<br /> <br /> 56<br /> <br /> 24<br /> <br /> 52<br /> <br /> 40<br /> <br /> Dòch chieát nghieân cöùu coù taùc ñoäng maïnh ñeán boï<br /> gaäy cuûa caùc loaøi Anopheles. AÁu truøng Anopheles<br /> minimus, Anopheles episoticus ñeàu cheát 100% sau<br /> 14 giôø xöû lyù ôû noàng ñoä 1,2mg/ml coøn Anopheles<br /> dirus laø ôû 1,5mg/ml (baûng 2).<br /> Baûng 2. AÛnh höôûng cuûa dòch chieát moâ seïo caây cuùc<br /> aùo ñeán 3 loaøi Anopheles<br /> Noàng ñoä caën chieát (mg/ml)<br /> Loaïi muoãi<br /> Ñoái<br /> chöùng<br /> <br /> 0.05<br /> <br /> 0.1<br /> <br /> 0.3<br /> <br /> 0.5<br /> <br /> 0.7<br /> <br /> 0.9<br /> <br /> 1.2<br /> <br /> 1.5<br /> <br /> % cheát<br /> Anopheles<br /> minimus<br /> Anopheles dirus<br /> <br /> 0<br /> <br /> 0<br /> <br /> 8<br /> <br /> 12<br /> <br /> 36<br /> <br /> 48<br /> <br /> 64<br /> <br /> 100<br /> <br /> 100<br /> <br /> 0<br /> <br /> 0<br /> <br /> 4<br /> <br /> 8<br /> <br /> 8<br /> <br /> 16<br /> <br /> 84<br /> <br /> 96<br /> <br /> 100<br /> <br /> Anopheles<br /> episoticus<br /> <br /> 0<br /> <br /> 4<br /> <br /> 12<br /> <br /> 28<br /> <br /> 40<br /> <br /> 56<br /> <br /> 80<br /> <br /> 100<br /> <br /> 100<br /> <br /> LD50<br /> (mg/ml)<br /> <br /> 95% CI<br /> Giôùi haïn döôùi<br /> <br /> Giôùi haïn treân<br /> <br /> Anopheles episoticus<br /> <br /> 0.46<br /> <br /> 0.36<br /> <br /> 0.567<br /> <br /> Anopheles minimus<br /> <br /> 0.59<br /> <br /> 0.48<br /> <br /> 0.72<br /> <br /> Anopheles dirus<br /> <br /> 0.74<br /> <br /> 0.66<br /> <br /> 0.81<br /> <br /> Muoãi töï nhieân<br /> <br /> 1.29<br /> <br /> 0.73<br /> <br /> 1.77<br /> <br /> Aedes aegypti<br /> <br /> 1.65<br /> <br /> 1.15<br /> <br /> 2.00<br /> <br /> Culex quinquesfasticus<br /> <br /> 2.79<br /> <br /> 2.19<br /> <br /> 3.41<br /> <br /> 4. Baøn luaän<br /> Promsiri vaø ñoàng taùc giaû (2006) cuõng cho bieát<br /> dòch chieát cuûa 3 loaïi caây Mammea siamensis,<br /> Anethum graveolens, Annona muricata laøm keùo daøi<br /> thôøi gian sinh tröôûng vaø phaùt trieån cuûa boï gaäy Aedes<br /> aegypti vaø öùc cheá söï xuaát hieän muoãi tröôûng thaønh,<br /> nguyeân nhaân coù theå do löôïng hoocmon duy trì traïng<br /> thaùi chöa tröôûng thaønh trong boï gaäy cao hoaëc do taùc<br /> ñoäng cuûa caùc hôïp chaát trong caây. Zebritz (1984) khi<br /> nghieân cöùu dòch chieát haït Azadirachta indica leân boï<br /> gaäy Aedes aegypti cho raèng azadirachtin laø nhaân toá<br /> laøm khaùng hoocmon ecdysteroid do ñoù söï sinh<br /> tröôûng bò öùc cheá vaø söï phaùt trieån bò keùo daøi.<br /> Taïp chí Y teá Coâng coäng, 7.2010, Soá 15 (15)<br /> <br /> 31<br /> <br /> | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> Nghieân cöùu veà taùc duïng cuûa dòch chieát caây cuùc<br /> aùo Spilanthes acmella (L.) Murr. leân boï gaäy muoãi<br /> ñaõ ñöôïc moät soá taùc giaû baùo caùo nhö Saraf vaø ñoàng<br /> taùc giaû (2002) cho raèng Spilanthol trong dòch chieát<br /> ethanol cuûa hoa cuùc aùo coù ñaëc tính dieät tröùng, boï<br /> gaäy vaø quaêng cuûa muoãi Anopheles culicifacies,<br /> Culex quinquefaciatus vaø Aedes aegypti Linn.<br /> Nath vaø ñoàng taùc giaû (2006) cuõng baùo caùo khaû naêng<br /> dieät Culex quinquefasciatus, Aedes albopictus cuûa<br /> dòch chieát laù Spilanthes acmella vôùi giaù trò LC50<br /> töông öùng laø 57,4 vaø 54,1ppm. Cao hôn moät ít laø giaù<br /> trò LC50 baèng 61,43ppm cuûa dòch chieát caây naøy vôùi<br /> boï gaäy Culex quinquefasciatus do Pitasawat vaø<br /> ñoàng taùc giaû (1998) baùo caùo. Tuy nhieân, chuùng toâi<br /> chöa thaáy baùo caùo naøo veà dòch chieát moâ seïo caây cuùc<br /> aùo leân boï gaäy muoãi. Khi thöû ñònh tính vôùi thuoác thöû<br /> Dragendorf, Mayer thì khoâng phaùt hieän thaáy<br /> alkaloid trong dòch chieát chöùng toû, moâ seïo khoâng coù<br /> spilanthol (laø 1 alkaloid). Vaäy trong dòch chieát moâ<br /> <br /> seïo coøn coù chaát khaùc ngoaøi spilanthol cuõng coù khaû<br /> naêng öùc cheá coân truøng cuûa caùc loaïi muoãi Anopheles,<br /> Culex vaø Aedes.<br /> Keát quaû naøy cho thaáy dòch chieát moâ seïo caây cuùc<br /> aùo coù khaû naêng öùc cheá toát caùc loaïi boï gaäy muoãi nhaát<br /> laø muoãi Anopheles vôùi giaù trò LD50
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2