intTypePromotion=1

Khảo sát kiến thức, thái độ và thực hành chăm sóc vàng da của thân nhân bệnh nhân khoa sơ sinh Bệnh viện Nhi Đồng 1

Chia sẻ: ViAchilles2711 ViAchilles2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
2
lượt xem
0
download

Khảo sát kiến thức, thái độ và thực hành chăm sóc vàng da của thân nhân bệnh nhân khoa sơ sinh Bệnh viện Nhi Đồng 1

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết trình bày khảo sát kiến thức, thái độ và thực hành chăm sóc vàng da của thân nhân bệnh nhân khoa Sơ Sinh bệnh viện Nhi Đồng 1.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Khảo sát kiến thức, thái độ và thực hành chăm sóc vàng da của thân nhân bệnh nhân khoa sơ sinh Bệnh viện Nhi Đồng 1

  1. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 4 * 2016 KHẢO SÁT KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ THỰC HÀNH CHĂM SÓC VÀNG DA CỦA THÂN NHÂN BỆNH NHÂN KHOA SƠ SINH BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG 1 Vũ Thị Hà Phương*, Phạm Thị Ngọc Trâm*, Võ Đức Trí*, Nguyễn Kiến Mậu* TÓM TẮT Mục tiêu: Khảo sát kiến thức, thái độ và thực hành chăm sóc vàng da của thân nhân bệnh nhân khoa Sơ Sinh bệnh viện Nhi Đồng 1. Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang tiến cứu. Kết quả: Kiến thức về vàng da của thân nhân bệnh nhân khoa sơ sinh: 92% thân nhân có điểm kiến thức về vàng da ở trẻ sơ sinh ở mức trung bình và kém. Gần 60% trường hợp được hỏi họ không nhớ hay không nghe nhân viên y tế ở bệnh viện sản nói về vàng da ở trẻ sơ sinh. Thông tin từ báo chí rất thấp, dưới 5%. 60% thân nhân trong nhóm nghiên cứu sau khi xuất viện từ bệnh viện sản họ không có khái niệm, không biết hay không nhớ gì về vàng da sơ sinh. Thái độ của thân nhân về vàng da ở trẻ sơ sinh 35,3% có thái độ cho rằng trẻ sơ sinh không có nguy cơ bị vàng da nặng. 54,8% đồng ý là vàng da nặng có thể phơi nắng vài ngày ở nhà. 38,2% đồng ý với ý kiến cho rằng vàng da sơ sinh sau một tuần không khỏi mới mang trẻ đi khám bệnh hay 50% ý kiến cho rằng mang trẻ đi khám khi thấy trẻ có dấu hiệu của vàng da nhân. Thực hành chăm sóc vàng da ở trẻ sơ sinh: Thực hành sai khá cao trong chăm sóc vàng da ở trẻ sơ sinh chỉ đúng 12%. Do cách phát hiện vàng da sai nên không thấy được trẻ có vàng da, dù 74,8% thân nhân mang trẻ đi khám khi phát hiện được trẻ bị vàng da. Kết luận: Tỉ lệ thân nhân có kiến thức đúng về chăm sóc vàng da ở trẻ sơ sinh còn kém, từ đó họ có thái độ sai, thực hành sai trong chăm sóc vàng da, gây ảnh hưởng sức khỏe, tiên lượng của trẻ. Cần trang bị kiến thức vàng da ở trẻ sơ sinh cho thân nhân, cách phát hiện vàng da, dấu hiệu cần mang trẻ đến bệnh viện, cách điều trị vàng da hiệu quả. Từ khóa: vàng da, sơ sinh. ABSTRACT THE KNOWLEGDE, ATTITUDE AND, PRACTICE ABOUT NEONATAL JAUNDICE OF MOTHERS AND FAMILY MEMBERS IN NEONATOLOGY DEPARMENT IN CHILDREN HOSPITAL 1 Vu Thi Ha Phuong, Pham Thi Ngoc Tram, Vo Duc Tri, Nguyen Kien Mau * Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Supplement of Vol. 20 - No 4 - 2016: 162 - 169 Objectives: To determine the knowlegde, attitude and practice about neonatal jaundice of mothers and family members in neonatology department in children hospital 1. Study design: descriptive and cross-sectional study. Results: Knowlegde: 92% of mothers and family memebers have poor and fair score of knowlegde in neonatal jaundice. 60% of them answer that they have not heard or did not remember about neonatal jaundice. Attitude: *Bệnh viện Nhi Đồng 1 Tác giả liên lạc: ĐD Vũ Thị Hà Phương, ĐT: 0977 270 779, Email: haphuong2788@gmail.com 162 Chuyên Đề Nhi Khoa
  2. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 4 * 2016 Nghiên cứu Y học 35.3% of mothers and family members think that their newborn babies have no risk of severe jaundice. 54.8% of them agreed that neonatal jaundice should admitte to hospital only after 7 days of treatment at home with sunlight bathing. Practice: Incidence of good practice in neonatal jaundice is 12%. Mothers and family members can not know how to recognize signs of neonatal jaundice. Conclusion: Mothers and family members have poor score in knowlege, attidute and practice of neonatal jaundice. Keywords: jaundice, neonatal ĐẶT VẤN ĐỀ xuất và chu trình ruột gan tăng. Tăng bilirubin Ngành y tế nhiều năm qua thông qua gián tiếp trong máu trong một số trường hợp chương trình truyền thông, tăng cường công tác có thể diễn tiến nặng đến vàng da nhân, biến phối hợp sản nhi, huấn luyện chăm sóc sơ sinh chứng này còn tùy thuộc nhiều yếu tố: non thiết yếu cho nhân viên y tế, cung cấp trang thiết tháng hay đủ tháng, trẻ khỏe hay bệnh lý, bất bị cho các cơ sở y tế đã góp phần nâng cao chất đồng nhóm máu. lượng chăm sóc và điều trị cho trẻ sơ sinh, làm giảm tỉ lệ bệnh tật và tử vong cho trẻ sơ sinh một Nguyên nhân vàng da sơ sinh tăng cách đáng kể. Tuy nhiên, vàng da do tăng bilirubin gián tiếp thường gặp bilirubin gián tiếp vẫn là vấn đề thường gặp ở Vàng da sinh lý trẻ sơ sinh. Năm 2014 tỉ lệ khám và nhập viện vì Bilirubin có thể cao hơn nếu kèm theo đói, vàng da tại khoa sơ sinh bệnh viện Nhi Đồng 1 bú kém, mất nước. Đặc điểm vàng da sinh lý: còn cao (612 trẻ, chiếm tỷ lệ 9,15%), quan trọng Xuất hiện sau N3. Tự khỏi sau 1 tuần. Vàng da hơn nhiều trường hợp nhập viện vì vàng da nhẹ ở mặt, ngực. Bilirubin < 12 - 15mg/dl. Trẻ bú nặng và vàng da nhân (năm 2014 có 3 ca tử vong tốt, không dấu hiệu bệnh. vì vàng da nhân). Những trẻ nhập viện vì vàng Vàng da bệnh lý da nặng, nhất là vàng da nhân thì tỉ lệ tử vong rất cao và di chứng là 100%. Trong khi đó những Sớm (N1 - 2): ít gặp, do TÁN HUYẾT trường hợp vàng da nặng, vàng da nhân có thể Bất đồng nhóm máu ABO: mẹ máu O; con tránh được di chứng và/ hoặc tử vong nếu được máu A hoặc B. Bất đồng nhóm máu Rhesus: mẹ phát hiện sớm và xử trí vàng da kịp thời. Vậy Rh (-), con Rh (+). Tán huyết miễn dịch: tự kháng nguyên nhân nhập viện và điều trị trễ là do đâu? thể từ mẹ. Chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm khảo N3 - 10: rất thường gặp do: sát kiến thức, thái độ và thực hành của thân Nhiễm trùng: rốn, da, nhiễm trùng huyết. Đa nhân bệnh nhi trong chăm sóc vàng da ở trẻ sơ hồng cầu, bướu huyết thanh to, ổ tụ máu. Chậm sinh từ đó đề xuất kế hoạch can thiệp nhằm tiêu phân su, teo tắc ruột. Thiếu men G6PD. giảm tỉ lệ nhập viện trễ ở trẻ sơ sinh bị vàng da Vàng da sữa mẹ. Bệnh lý hồng cầu. Trẻ sinh non. nhằm góp phần giảm tỉ lệ di chứng và tử vong Thiểu năng tuyến giáp. do vàng da nhân, nâng cao chất lượng chăm sóc và điều trị cho trẻ sơ sinh. Bệnh lý não do bilirubin - vàng da nhân Tổn thương não là do bilirubin gián tiếp tự TỔNG QUAN TÀI LIỆU do là chủ yếu. Bilirubin gián tiếp nếu không gắn Vàng da ở trẻ sơ sinh là do tăng bilirubin albumin, nó dễ dàng thấm vào não làm tổn trong máu do tăng phá hủy hồng cầu, giảm thương các nhân não, hạch nền, các dây thần chức năng của các men chuyển hóa do gan sản kinh sọ, tiểu não, gây bệnh cảnh cấp tính có thể Chuyên Đề Nhi Khoa 163
  3. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 4 * 2016 tử vong, nếu sống sót để lại di chứng thần kinh Dương(3) năm 2014: Kết quả khảo sát bà mẹ xác nặng nề như bại não. Vàng da nhân là để chỉ định được tỉ lệ đối tượng có kiến thức, thái độ, bệnh lý não cấp hay mãn do bilirubin. Mức kiến thức thực hành và thực hành đúng về vàng bilirubin ở ngưỡng độc cho thần kinh thay đổi da sơ sinh lần lượt là: 5%; 60%, 45% và 18%. Tuy tuỳ theo theo tuổi thai, cân nặng, ngày tuổi, bệnh nhiên kết quả của thân nhân bệnh nhi tại Nhi lý. Hiện nay còn nhiều ý kiến về vấn đề này, một Đồng 1 năm 2015 thì chưa có nghiên cứu nào mức bilirubin nào đó có thể gây độc cho trẻ này, thực hiện. nhưng không độc cho trẻ khác, hay trên một trẻ Mục tiêu nghiên cứu mà hoàn cảnh khác nhau. Đối với trẻ đủ tháng 1. Khảo sát tỉ lệ thân có kiến thức đúng về khoẻ, mức bilirubin có thể là 25 – 30mg%, so với vàng da ở trẻ sơ sinh trẻ thiếu tháng có thể là 10-20mg%. 2. Khảo sát tỉ lệ thân nhân có thái độ đúng Bệnh não cấp do bilirubin khi chăm sóc vàng da ở trẻ sơ sinh Có 3 giai đoạn: 3. Khảo sát tỉ lệ thân nhân có thực hành - Giai đoạn 1(1-2 ngày đầu): Bú kém, bỏ bú, chăm sóc vàng da trẻ sơ sinh đúng. lừ đừ, giảm trương lực. ĐỐITƯỢNG-PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU - Giai đoạn 2: Thời gian thay đổi (3-7 ngày). Trẻ ưỡn cổ, tăng trương lực cơ duỗi, khóc thét, co Thiết kế nghiên cứu giật, cơn ngưng thở, hôn mê, có thể tử vong. Nếu Mô tả cắt ngang tiến cứu. sống có di chứng về sau. Dân số nghiên cứu - Giai đoạn 3: sau 1 tuần. Co cứng giảm dần, Bà mẹ và thân nhân của trẻ sơ sinh nhập giảm trương lực là dấu hiệu chính. viện khoa Sơ Sinh Bệnh Viện Nhi Đồng I. * Di chứng no do bilirubin: múa vờn, chậm Tiêu chuẩn chọn mẫu phát triển tâm thần vận động, bại não, lé, liệt chi, Bà mẹ, thân nhân có trẻ Sơ Sinh nhập khoa loạn sản răng, nói ngọng hay câm điếc. Sơ Sinh Bệnh viện Nhi Đồng 1 tháng 9 năm 2015. Dấu hiệu vàng da nặng Trong giờ hành chính Xuất hiện sớm 24 – 48 giờ đầu sau sanh. Đồng ý tham gia nghiên cứu Vàng da sậm đến bàn tay bàn chân. Tiêu chuẩn loại trừ Vàng da ở trẻ bệnh / sanh non. Thân nhân của những trẻ nhập viện trong Bilirubin gián tiếp > 20mg%. tình trạng nặng, tiên lượng xấu trừ vàng da Tăng bilirubin nhanh > 5mg/dl/ngày. nhân. Nghiên cứu của tác giả Lê Minh Quý(1) năm Thân nhân từ chối tham gia nghiên cứu 2005 có 89,7% cha mẹ của trẻ không biết cách Cỡ mẫu phát hiện vàng da. Theo Võ Thị Tiến(4) năm 2010, Trong đó, p = 0,5, tỷ lệ các đối tượng trong kiến thức, thực hành của các bà mẹ có con bị mỗi nhóm có kiến thức đúng, hay thái độ đúng, vàng da sơ sinh còn hạn chế. Cần phải tăng hay kiến thức thực hành đúng, mong đạt được cường giáo dục sức khỏe cho các bà mẹ về bệnh. trong nghiên cứu; d = 0, 07; mức ý nghĩa hay sai vàng da sơ sinh để các bà mẹ có thể phát hiện lầm loại 1 = 0,05; độ tin cậy = 95%. n = [Z2(1-α/2) sớm, mang con đến các cơ sở y tế khám bệnh kịp p (1-p)]/d2. thời để được chẩn đoán sớm, điều trị thích hợp. Nghiên cứu của tác giả Phạm Diệp Thùy Cỡ mẫu tính được dân số khảo sát kiến thức, 164 Chuyên Đề Nhi Khoa
  4. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 4 * 2016 Nghiên cứu Y học thái độ, kiến thức thực hành là: n = 192 Nhận xét: Người trả lời trong khảo sát đa số Các bước tiến hành là cha, mẹ. Thân nhân bệnh nhi đủ tiêu chuẩn nghiên Địa chỉ cứu sẽ được phát phiếu đồng thuận mời tham Bệnh nhân ở tỉnh chiếm đa số 64,5%, còn lại gia nghiên cứu. Nếu thân nhân đồng ý sẽ tiến ở TP. HCM. hành khảo sát kiến thức, thái độ và thực hành Trình độ học vấn của người chăm sóc: với bản khảo sát mẫu bởi nhân viên y tế được Bảng 3: Trình độ học vấn người chăm sóc huấn luyện. Trình độ C?P 1 C?P 2 C?P 3 C?, ?H Khảo sát kiến thức gồm 19 câu hỏi. Tỷ lệ (%) 5 32 38 25 Khảo sát thái độ gồm 7 câu hỏi. Nhận xét: ¾ trường hợp có trình độ học vấn Khảo sát thực hành gồm 6 câu hỏi. dưới cấp 3, đa số cấp 2,3. Trả lời đúng 1 câu cho 1 điểm, sai hay không Nghề nghiệp của người chăm sóc trẻ biết cho 0 điểm. Dưới 50% tổng số điểm: kém, 50 Bảng đồ 4: Nghề nghiệp người chăm sóc trẻ – 69%: trung bình, 70 – 79%: khá, Trên 80%: tốt. Nghề nghiệp Công nhân Nhân viên Nông dân Tự do Thống kê và xử lý số liệu văn phòng Tỷ lệ (%) 37,6 9,7 18,3 32,3 Nhập và xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS Nhận xét: công nhân và nghề tự do chiếm đa 19.0 số. Vấn đề y đức Điểm trung bình về kiến thức Nghiên cứu này không vi phạm y đức vì có 9,4 ± 3,08 điểm (max 18, min 2) ký đồng thuận của thân nhân khi tham gia nghiên cứu, thân nhân có quyền từ chối tham gia Nghe thông tin về vàng da sơ sinh từ nhân nghiên cứu bất cứ lúc nào, câu hỏi không chứa viên y tế ở bệnh viện sản thông tin nhân dạng và không có bất cứ can 58,3% thân nhân trả lời quên hay chưa được thiệp nào thực hiện trên bệnh nhân. cung cấp thông tin về vàng da ở trẻ sơ sinh. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Nguồn cung cấp thông tin vàng da sơ sinh Đặc điểm dịch tễ học thân nhân bệnh nhi Bảng 5: Nguồn cung cấp thông tin vàng da sơ sinh Bảng 1: Đặc điểm dịch tễ học thân nhân bệnh nhi Nguồn cung cấp thông tin Tỷ lệ (%) Tuổi thân nhân 31 ± 8 tuổi Nữ hộ sinh bệnh viện sản hay Bác sĩ bệnh viện 46,1% sản. Cân nặng trẻ sơ sinh 3,04 ± 0,814 kg Nhân viên y tế ở bệnh viện nhi 13,5% Tuổi trẻ sơ sinh 28 (1 – 115) ngày Người thân 19,1% Con thứ 1/thứ 2/thứ 3 55,7%/39,6%/4,7% Internet 12,4% Tỉ lệ trẻ sơ sinh bị vàng da 34% Báo chí < 5% Nhận xét: 1/3 thân nhân trong khảo sát này Kiến thức hiểu biết về vàng da ở trẻ sơ sinh có trẻ bị vàng da. 67,6% thân nhân trả lời vàng da là sinh lý. Người chăm sóc trẻ 40% thân nhân trả lời ngay cả vàng da nặng Bảng 2: Người chăm sóc trẻ cũng không nguy hiểm gì. 74,1% thân nhân cho Người chăm sóc Mẹ Cha Cô, dì Bà rằng tắm nắng có hiệu quả điều trị mọi mức độ Tỷ lệ (%) 68,1 15,9 8 8 vàng da và 57% vẫn trả lời tắm nắng hiệu quả trong điều trị vàng da nặng. Ngoài ra 47,7% thân Chuyên Đề Nhi Khoa 165
  5. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 4 * 2016 nhân cho rằng tắm nắng cho trẻ sơ sinh bị vàng BÀN LUẬN da đến khi vàng quá nặng thì mới đi bệnh viện. Kiến thức vàng da của nhân nhân Phân loại điểm kiến thức Tất cả những trẻ sơ sinh sau sanh nếu không Bảng 6: Phân loại điểm kiến thức được theo dõi và xử trí đúng vàng da do tăng Điểm Trung Bình Khá TốT bilirubin gián tiếp tại nhà và cơ sở y tế sẽ trở Tỷ lệ (%) 41,2 5,9 2,4 thành nguy cơ bị vàng da nhân, hậu quả của Nhận xét: kiến thức về vàng da ở trẻ sơ sinh vàng da nhân là tử vong hay di chứng não. Trẻ còn rất thấp. sơ sinh sau sanh, mức tăng bilirubin máu đạt Điểm thái độ của thân nhân khi chăm sóc nồng độ cao nhất thường vào ngày thứ 4 đến ngày thứ 6 sau sanh, tuy nhiên những trẻ sanh vàng da ngã âm đạo thường xuất viện vàng da sau sanh 2 Bảng 7: Điểm thái độ của thân nhân khi chăm sóc ngày, trẻ sanh mổ xuất viện vàng da sau sanh 4 vàng da ngày, do đó trẻ thường không còn nằm trong Thái độ % đúng bệnh viện để nhân viên y tế theo dõi, phát hiện Trẻ có vàng da nặng trong thời gian sơ sinh 64,7 và xử trí vàng da. Những trẻ sau sanh thường, khỏe mạnh ra viện sớm với cân nặng tốt sau Cần theo dõi sát để phát hiện kịp thời vàng da 79,6 nặng ở trẻ sơ sinh sanh hay những trẻ sau sanh mổ vừa xuất viện 4 Phơi nắng có tác dụng chữa lành vàng da nặng 45,2 ngày sau sanh nếu nhân viên y tế không quan Vàng da nặng có thể phơi nắng vài ngày ở nhà 54,9 tâm theo dõi vàng da ở trẻ (thường chỉ quan tâm Trẻ sơ sinh bị vàng da nặng thì không nguy hiểm 64,7 bà mẹ), không dặn dò cho thân nhân theo dõi và tính mạng, không di chứng xử trí khi phát hiện vàng da tại nhà và không Vàng da trẻ sơ sinh cần chờ sau 1 tuần không 61,8 dặn dò thân nhân những dấu hiệu cần mang trẻ khỏi mới mang đi bệnh viện khám đến bệnh viện tái khám thì chắc chắn những trẻ Cho trẻ sơ sinh vàng da nhập viện khi vàng da đến 50 lòng bàn tay, bàn chân hay bỏ bú, co gồng khỏe mạnh này sẽ tái nhập viện vì vàng da nặng, thậm chí nhập viện trong bệnh cảnh vàng da Phân loại thái độ nhân khiến nhiều trẻ sơ sinh tử vong, hoặc để lại Tỉ lệ thân nhân có thái độ sai về vàng da ở trẻ di chứng 100%, gây bức xúc, đau thương và tạo sơ sinh còn cao (49,5%). gánh nặng trong chăm sóc trẻ cho gia đình và xã Điểm thực hành chăm sóc vàng da hội. Bảng 8: Điểm thực hành chăm sóc vàng da Thực tế tại bệnh viện Nhi Đồng 1, nhiều trẻ Yếu tố thực hành % đúng xuất viện vài ngày thậm chí vừa xuất viện vài Có nhìn da trẻ xem có bị vàng không trong 2 tuần 93,1 giờ từ bệnh viện sản sau đó lại tái nhập viện ở đầu sau sanh bệnh viện nhi đồng trong tình trạng vàng da Cách phát hiện vàng da đúng 43 nặng, thậm chí vàng da nhân. Do đó việc theo Nhìn da trẻ dưới ánh sáng mặt trời 58,8 dõi và xử trí vàng da do tăng bilirubin máu ở trẻ Nhìn da trẻ hàng ngày trong 10 ngày đầu sau 15,1 sanh sơ sinh cần được thân nhân thực hiện đúng đắn Làm gì khi thấy trẻ vàng da 46,6 nhằm tránh tình trạng trẻ sơ sinh bị vàng da Làm đúng khi trẻ vàng da ở mặt, bụng, đùi 74,8 nhập viện trễ, tránh lo lắng, lãng phí cho thân Phân loại điểm thực hành nhân. Do vậy kiến thức chăm sóc và xử trí vàng da ở trẻ sơ sinh của thân nhân cũng góp phần Tỉ lệ thân nhân có thực hành đúng về vàng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị và tiên da sơ sinh còn thấp, chiếm 12,2%. lượng ở những trẻ sơ sinh bị vàng da. 166 Chuyên Đề Nhi Khoa
  6. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 4 * 2016 Nghiên cứu Y học Nghiên cứu của Trần Liên Anh tại Viện Nhi hay không nghe nhân viên y tế ở bệnh viện sản Trung Ương, từ 5/2001-5/2002, cho thấy có nói về vàng da ở trẻ sơ sinh. Trong nghiên cứu 28,2% trẻ sơ sinh vàng da nặng đã cần được của tác giả Phạm Diệp Thùy Dương thì tỉ lệ kiến thức đúng của thân nhân chỉ là 4,8%. Khi được thay máu, trong đó 62,5 % trẻ đã có dấu hiệu hỏi những kiến thức về vàng da ở trẻ sơ sinh bệnh lý não do bilirubin trước nhập viện. Trong được cung cấp từ đâu thì chúng tôi ghi nhận nghiên cứu của Nguyễn Lệ Bình, có 140 trẻ sơ khoảng 40% từ nhân viên bệnh viện sản, còn lại sinh vàng da nặng phải thay máu mỗi năm từ bệnh viện nhi, thân nhân và internet. Thông trong 2 năm 2005 và 2006 tại bệnh viện Nhi tin từ báo chí rất thấp chỉ dưới 5%. Vậy khoảng Đồng 1, trong đó có nhiều trẻ đến trong bệnh 60% thân nhân trong nhóm nghiên cứu của chúng tôi sau khi xuất viện từ bệnh viện sản họ cảnh bệnh lý não do bilirubin tiến triển. Nghiên không có khái niệm, không biết hay không nhớ cứu của Phạm Diệp Thùy Dương tại bệnh viện gì về vàng da ở trẻ sơ sinh, điều này rất nguy Nhi Đồng 2 trong giai đoạn 2009 - 2011 cho hiểm vì có thể những trẻ này sẽ có nguy cơ cao bị thấy trong 1262 trẻ nhập viện vì vàng da tăng vàng da nặng thậm chí bị vàng da nhân do bilirubin gián tiếp, có 50,4% trẻ khi vào viện đã không được thân nhân theo dõi và phát hiện có tăng bilirubin máu nặng và có 8,7% trẻ cần sớm để xử trí đúng cách. Do đó nhân viên y tế phải thay máu. Nghiên cứu của Lê Minh Quý đặc biệt là tại các bệnh viện sản cần lưu ý phổ biến kiến thức vàng da sơ sinh cho thân nhân năm 2006 mô tả 87 trẻ vàng cần thay máu tại nhằm tránh những trường hợp trẻ sơ sinh bị BV Nhi đồng 1, 80,9% trẻ đã có triệu chứng lâm vàng da không được phát hiện hoặc phải nhập sàng của bệnh lý não do bilirubin lúc nhập viện trong bệnh cảnh vàng da nặng. Ngoài ra viện. Trẻ nhập viện trễ do thân nhân thiếu kiến cần tăng cường các nguồn thông tin khoa học thức về vàng da ở trẻ sơ sinh. cho các phụ nữ trong độ tuổi sinh sản qua các phương tiện tivi, báo đài, sách, trang mạng của Phương pháp khảo sát kiến thức của thân bộ Y tế, các lớp tư vấn tiền sản, chương trình tivi nhân về vàng da ở trẻ sơ sinh cho kết quả khác tại phòng khám thai, tờ bướm cho thân nhân… nhau ở những nghiên cứu khác nhau. Chất về mối đe dọa tiềm ẩn của vàng da sơ sinh nặng lượng của bộ câu hỏi khảo sát ảnh hưởng trực tiếp kết quả thu được. Nhiều nghiên cứu trước Thái độ của thân nhân về vàng da ở trẻ sơ thực hiện khảo sát kiến thức, thái độ và thực sinh hành của thân nhân về vàng da ở trẻ sơ sinh với Trong nghiên cứu của chúng tôi, tỉ lệ thân bộ câu hỏi chưa tốt, lẫn lộn giữa khảo sát kiến nhân có thái độ đúng về vàng da sơ sinh còn thức và thực hành. Trong nghiên cứu này, chúng thấp. Thân nhân vẫn còn có thái độ thờ ơ với tôi dựa chủ yếu vào bộ câu hỏi khảo sát của tác vàng da ở trẻ sơ sinh, 35,3% có thái độ cho rằng giả Phạm Diệp Thùy Dương nhưng có chỉnh sửa trẻ sơ sinh không có nguy cơ bị vàng da nặng. cho phù hợp thực tế để tiến hành khảo sát kiến Nguy hiểm hơn 54,8% thân nhân đồng ý là vàng thức, thái độ và thực hành về vàng da ở trẻ sơ da nặng có thể phơi nắng vài ngày ở nhà. sinh ở đối tượng thân nhân bệnh nhi. Trong Nghiên cứu của Võ Thị Tiến cho ghi nhận 41% khảo sát của chúng tôi, 92% thân nhân có điểm bà mẹ cho tắm nắng khi con vàng da. Trong kiến thức về vàng da ở trẻ sơ sinh ở mức trung nghiên cứu của Nguyễn Lệ Bình, 18% bà mẹ cho bình và kém, chỉ có 8% có điểm kiến thức khá và con phơi nắng khi vàng . Như vậy, niềm tin này tốt. Gần 60% trường hợp được hỏi họ không nhớ cũng tồn tại ít nhiều ở khắp nơi Chuyên Đề Nhi Khoa 167
  7. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 4 * 2016 Trong nghiên cứu của chúng tôi, 38,2% thân thăm khám, các bà mẹ phải được hướng dẫn nhân đồng ý với ý kiến cho rằng vàng da sơ sinh thật chi tiết và thực tế để có thể phát hiện vàng sau một tuần không khỏi mới mang trẻ đi khám da của con mình đúng cách. bệnh hay 50% ý kiến cho rằng mang trẻ đi khám KẾT LUẬN khi thấy trẻ có dấu hiệu của vàng da nhân. Thái Kiến thức vàng da của nhân nhân độ của phần lớn các bà mẹ về vàng da sơ sinh là chưa đúng và chưa đủ. Họ nghĩ vàng da luôn là 92% thân nhân có điểm kiến thức về vàng da sinh lý, hoặc tin vàng da có thể nặng nhưng ở trẻ sơ sinh ở mức trung bình và kém. Gần 60% không liên quan đến con mình; và cũng chưa tin trường hợp được hỏi họ không nhớ hay không vào tác hại nặng nề của bệnh lý não do bilirubin. nghe nhân viên y tế ở bệnh viện sản nói về vàng da ở trẻ sơ sinh. Thông tin từ báo chí rất thấp, Thái độ sai xuất phát từ thiếu kiến thức về dưới 5%. 60% thân nhân trong nhóm nghiên cứu vàng da ở trẻ sơ sinh dẫn đến niềm tin sức khỏe sau khi xuất viện từ bệnh viện sản họ không có bị sai lệch trầm trọng. Điều này giải thích lý do vì khái niệm, không biết hay không nhớ gì về vàng sao hiện nay vẫn còn nhiều trẻ sơ sinh nhập viện da sơ sinh. vì vàng da nặng. Thái độ của nhân nhân về vàng da ở trẻ sơ Thực hành chăm sóc vàng da ở trẻ sơ sinh sinh Dù hầu hết thân nhân có quan sát da trẻ trong ít nhất 2 lần trong 2 tuần đầu sau sanh, 35,3% có thái độ cho rằng trẻ sơ sinh không tuy nhiên số lần thân nhân quan sát vàng da có nguy cơ bị vàng da nặng. 54,8% đồng ý là cho trẻ sơ sinh sau sanh không phải hàng ngày vàng da nặng có thể phơi nắng vài ngày ở nhà. và thân nhân cũng không thực hành đúng 38,2% đồng ý với ý kiến cho rằng vàng da sơ cách phát hiện vàng da trẻ sơ sinh đó là phải sinh sau một tuần không khỏi mới mang trẻ đi nhìn da trẻ dưới ánh sáng mặt trời cũng như khám bệnh hay 50% ý kiến cho rằng mang trẻ đi ấn và nhìn da trẻ để phát hiện vàng da, điều khám khi thấy trẻ có dấu hiệu của vàng da nhân. này dẫn đến kết quả thực hành sai khá cao Thực hành chăm sóc vàng da ở trẻ sơ sinh trong chăm sóc vàng da ở trẻ sơ sinh, trong Thực hành sai khá cao trong chăm sóc vàng nghiên cứu của chúng tôi thân nhân có thực da ở trẻ sơ sinh chỉ đúng 12%. Do cách phát hiện hành đúng về vàng da ở trẻ sơ sinh chỉ chiếm hiện vàng da sai nên không thấy được trẻ có tỷ lệ 12%. Do cách phát hiện vàng da sai nên vàng da, dù 74,8% thân nhân mang trẻ đi khám không thấy được trẻ sơ sinh có vàng da, dù khi phát hiện được trẻ bị vàng da. 74,8% thân nhân mang trẻ đi khám khi phát KIẾN NGHỊ hiện được trẻ bị vàng da. Nghiên cứu của Phạm Diệp Thùy Dương chỉ 15% biết ấn da và Cần phổ biến kiến thức về vàng da sơ sinh chỉ 43% yêu cầu mang trẻ ra nơi có ánh sáng cho thân nhân ở bệnh viện sản và mọi thân nhân trắng đầy đủ. Trong nghiên cứu của Nguyễn khi mang trẻ sơ sinh đến khám tại các cơ sở y tế Lệ Bình có tới 75% bà mẹ cho biết quan sát da nhằm có cách xử lý đúng vàng da ở trẻ sơ sinh con mình mỗi ngày, dù chỉ 34% phát hiện đặc biệt trong 10 ngày sau sanh. được con vàng da. Ở nước ta hiện nay, sau khi Phổ biến những dấu hiệu nặng của trẻ sơ xuất viện hậu sản, bà mẹ chưa được huấn sinh cần mang khám lại ngay sau khi xuất viện luyện và không đủ kinh nghiệm về đánh giá từ các cơ sở y tế đặc biệt vàng da nặng. vàng da sơ sinh. Do đó, khi chưa thể phát triển Hướng dẫn cách phát hiện vàng da ở trẻ sơ rộng rãi hệ thống nhân viên y tế đến tại nhà sinh: ấn rồi nhìn da trẻ hàng ngày dưới ánh sáng 168 Chuyên Đề Nhi Khoa
  8. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 4 * 2016 Nghiên cứu Y học mặt trời, mang trẻ khám ngay khi vàng da quá thành phố Hồ Chí Minh. Luận Văn tiến sĩ y học. Đại học Y Dược Tp.HCM rốn, vàng da sớm trong 1 – 2 ngày sau sanh, 4. Võ Thị Tiến (2010), Kiến thức, thái độ và thực hành về vàng vàng da kèm dấu hiệu nặng ở trẻ sơ sinh. da của các bà mẹ có con bị vàng da sơ sinh nằm điều trị tại khoa Nhi Bệnh viện Đa Khoa Tiền Giang. Tạp chí Y Học TP. TÀI LIỆU THAM KHẢO Hồ Chí Minh Tập 14, Phụ bản của Số 4. 1. Lê Minh Quý (2005), Đặc điểm vàng da do tăng bilirubin gián tiếp ở trẻ được thay máu tại khoa Sơ Sinh bệnh viện Nhi Đồng 1. Tạp chí Y Học TP. Hồ Chí Minh, Tập 10, Phụ bản của Số 1. Ngày nhận bài báo: 07/5/2016 2. Nguyễn Kiến Mậu Vàng da ở trẻ Sơ Sinh (2015). Tài liệu huấn Ngày phản biện nhận xét bài báo: 07/6/2016 luyện Sơ Sinh cơ bản- BV. Nhi Đồng 1. Ngày bài báo được đăng: 25/7/2016 3. Phạm Diệp Thùy Dương (2014), Kiến thức, thái độ và thực hành về vàng da Sơ Sinh của bà mẹ, nhân viên y tế sản Nhi tại Chuyên Đề Nhi Khoa 169

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản