intTypePromotion=3

Khảo sát một số tác dụng không mong muốn ở bệnh nhân bệnh cơ xương khớp điều trị bằng Glucocorticoid

Chia sẻ: Ni Ni | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:7

0
21
lượt xem
3
download

Khảo sát một số tác dụng không mong muốn ở bệnh nhân bệnh cơ xương khớp điều trị bằng Glucocorticoid

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mục tiêu nghiên cứu của bài viết nhằm khảo sát mối liên quan và tỷ lệ một số tai biến với glucocorticoid trong điều trị bệnh nhân (BN) bệnh cơ xương khớp. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết của bài viết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Khảo sát một số tác dụng không mong muốn ở bệnh nhân bệnh cơ xương khớp điều trị bằng Glucocorticoid

TẠP CHÍ Y - DƢỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 2-2016<br /> <br /> KHẢO SÁT MỘT SỐ TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN<br /> Ở BỆNH NHÂN BỆNH CƠ ƢƠNG KHỚP<br /> ĐIỀU TRỊ BẰNG GLUCOCORTICOID<br /> Đoàn Văn Đệ*; Nguyễn hanh Xu n**; Nguyễn Ngọc Nam***<br /> TÓM TẮT<br /> Mục tiêu: khảo sát mối liên quan và tỷ lệ một số tai biến với glucocorticoid trong điều trị bệnh<br /> nhân (BN) bệnh cơ xương khớp. Đối tượng và phương pháp: nghiên cứu mô tả cắt ngang 123<br /> BN bệnh cơ xương khớp sử dụng glucocorticoid. Kết quả: BN bệnh cơ xương khớp sử dụng<br /> glucocorticoid có tỷ lệ tai biến cao: tăng huyết áp (THA) 23,6%; tăng glucose máu 22,8%; bệnh<br /> lý tiêu hóa 35,0%; loãng xương 38,5%. BN bệnh cơ xương khớp sử dụng thuốc dexamathason có<br /> tỷ lệ biến chứng cao hơn nhóm BN sử dụng pred và methylpred: hội chứng Cushing (33,3% so<br /> với 10,8%), tăng glucose máu (42,8% so với 19,3%), bệnh lý đường tiêu hóa (57,1% so với<br /> 30,1%), suy tuyến thượng thận (14,3% so với 1,2%) (p < 0,05). Kết luận: BN bệnh cơ xương khớp<br /> điều trị bằng glucocorticoid có nhiều tai biến cao, tỷ lệ tai biến liên quan với loại glucocorticoid<br /> được sử dụng.<br /> * Từ khóa: Bệnh cơ xương khớp; Glucocorticoid; Tác dụng không mong muốn.<br /> <br /> Survey some Complications in Patients with Muscuskeletal Disease<br /> Treated by Glucocorticoid<br /> Summary<br /> Objectives: To survey relationships and rate of complications in patients with musculoskeletal<br /> disease treated by glucocorticoid. Subjects and methods: Cross-sectional, descriptive study on<br /> 123 patients with musculoskeletal disease using glucocorticoid. Results: Patients with musculoskeletal<br /> diseases treated by glucocorticoid had high rate of complications: 23.6% hypertension ,<br /> hyperglycaemia 22.8%, gastrointestinal diseases 35.0%, osteoporosis 38.5%. The patients with<br /> musculoskeletal disease used dexamathason had rate of complications higher than the patients<br /> used pred & methylpred: Cushing's syndrome (33.3% vs 10.8%), hyperglycemia (42.8% vs 19.3%),<br /> gastrointestinal disease (57.1% vs 30.1%), Addison's disease (14.3% vs 1.2%) (p < 0.05).<br /> Conclusions: Patients with musculoskeletal diseases treated by glucocorticoid had high rates of<br /> complication. The rate of complications is associated with kind of glucocorticoid used to treat<br /> musculoskeletal diseases.<br /> * Key words: Musculoskeletal diseases; Glucocorticoid; Adverse effects.<br /> * Bệnh viện Quân y 103<br /> ** Học viện Quân y<br /> *** Bệnh viện 4, Quân khu 4<br /> Người phản hồi (Corresponding): Nguyễn hanh Xuân (bsxuanhatay@gmail.com)<br /> Ngày nhận bài: 14/11/2015; Ngày phản biện đánh giá bài báo: 19/01/2016<br /> Ngày bài báo được đăng: 22/01/2016<br /> <br /> 90<br /> <br /> TẠP CHÍ Y - DƢỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 2-2016<br /> <br /> ĐẶT VẤN ĐỀ<br /> Glucocorticoid là hormon được tuyến<br /> vỏ thượng thận tiết ra, là sản phẩm của<br /> trục đồi thị - tuyến yên - tuyến thượng<br /> thận (HPA - hypothalamic pituitary adrenal),<br /> đây là một trong những hormon rất cần<br /> thiết cho sự phát triển bình thường của<br /> cơ thể, giúp cơ thể duy trì hằng định của<br /> nội môi trong trạng thái bình thường cũng<br /> như trạng thái stress, ức chế các phản<br /> ứng viêm trong cơ thể [1].<br /> Năm 1950, PS Hench cùng với<br /> T. Reichstein và EC Kendall được trao<br /> giải Nobel về công trình nghiên cứu<br /> hormon vỏ thượng thận với đỉnh cao là<br /> phân lập được cortison. PS. Hench và CS<br /> đã dùng cortison để điều trị cho một phụ<br /> nữ 29 tuổi gần như tàn phế vì bệnh viêm<br /> khớp dạng thấp, kết quả làm giảm nhanh<br /> các triệu chứng lâm sàng, cải thiện chất<br /> lượng cuộc sống, giúp người bệnh giảm<br /> bớt đau đớn và trở về với công việc hàng<br /> ngày [9].<br /> Tác dụng chống viêm nhanh và mạnh<br /> của glucocorticoid là những căn cứ cho<br /> việc chỉ định thuốc trong điều trị các bệnh<br /> khớp. Thực tế cho thấy, khi dùng thuốc<br /> kéo dài, liều cao vượt quá liều sinh lý đã<br /> gây nhiều tác dụng không mong muốn<br /> nghiêm trọng như: hội chứng Cushing,<br /> loãng xương, đái tháo đường, rối loạn<br /> tâm thần kinh, tăng huyết áp, bệnh lý<br /> đường tiêu hóa, nhiễm khuẩn… dẫn đến<br /> những quan điểm khác nhau về vai trò của<br /> corticosteroid trong sinh lý bệnh và điều trị<br /> các bệnh khớp.<br /> Ở Việt Nam, glucocorticoid được sử<br /> dụng trong điều trị đối với hầu hết các<br /> chuyên khoa và mặt bệnh trên lâm sàng.<br /> <br /> Đặc biệt, nhóm bệnh cơ xương khớp<br /> được sử dụng khá phổ biến và nhiều loại<br /> glucocorticoid rất khác nhau. Do vậy,<br /> chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này<br /> nhằm:<br /> - Tìm hiểu một số tác dụng không<br /> mong muốn của glucocorticoid trong điều<br /> trị BN bệnh cơ xương khớp.<br /> - Đánh giá mối liên quan giữa một số<br /> tai biến với loại glucocorticoid theo thời<br /> gian điều trị BN bệnh cơ xương khớp.<br /> ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP<br /> NGHIÊN CỨU<br /> 1. Đối tƣợng nghiên cứu.<br /> 123 BN mắc các bệnh cơ xương khớp,<br /> điều trị nội trú tại Khoa Khớp và Nội tiết,<br /> Bệnh viện Quân y 103 từ tháng 01 - 2015<br /> đến 05 - 2015.<br /> * Tiêu chuẩn lựa chọn BN: BN có các<br /> bệnh lý cơ xương khớp, được xác chẩn<br /> như viêm khớp dạng thấp, viêm cột sống<br /> dính khớp, gout, thoái hóa khớp, lupus<br /> ban đỏ hệ thống, xơ cứng bì và các bệnh<br /> khớp khác. Tất cả BN đều điều trị bằng<br /> glucocorticoid.<br /> * Tiêu chuẩn loại trừ: BN không tự<br /> nguyện tham gia nghiên cứu, BN hôn mê,<br /> diễn biến nặng, rối loạn về ý thức, hồ sơ<br /> bệnh án không đầy đủ.<br /> 2. Phƣơng pháp nghiên cứu.<br /> Nghiên cứu tiến cứu, mô tả cắt ngang.<br /> Tất cả BN được khám lâm sàng, làm<br /> bệnh án, lấy máu xét nghiệm theo chỉ<br /> định. Khảo sát đặc điểm về tuổi, giới, tỷ lệ<br /> phân loại của nhóm bệnh cơ xương khớp,<br /> thực trạng sử dụng glucocorticoid về<br /> liều dùng, loại thuốc đã dùng; khám và<br /> phát hiện các biến chứng do sử dụng<br /> 91<br /> <br /> TẠP CHÍ Y - DƢỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 2-2016<br /> <br /> glucocorticoid, so sánh các biến chứng theo<br /> loại thuốc đã sử dụng.<br /> <br /> - Tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ: theo tiêu<br /> chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (2006).<br /> <br /> * Một số tiêu chuẩn sử dụng trong<br /> nghiên cứu:<br /> <br /> * Xử lý số liệu: số liệu trong nghiên<br /> cứu được nhập excel, chuyển đổi số liệu<br /> và xử lý bằng phần mềm SPSS 18.0.<br /> <br /> - Chẩn đoán viêm khớp dạng thấp:<br /> theo tiêu chuẩn của Hội Thấp khớp học<br /> Mỹ (ACR) (1987).<br /> - Chẩn đoán lupus ban đỏ hệ thống:<br /> theo tiêu chuẩn của Hội Thấp khớp học<br /> Mỹ ARA (1997).<br /> - Chẩn đoán gout theo tiêu chuẩn của<br /> Bennet và Wood (1968).<br /> - Chẩn đoán xơ cứng bì: theo tiêu chuẩn<br /> của Hội Thấp khớp học Mỹ (ACR) (1980).<br /> - Chẩn đoán thoái hóa khớp: theo tiêu<br /> chuẩn chẩn đoán của Hội Thấp khớp học<br /> Mỹ ACR (1991): (1) có gai xương ở rìa<br /> khớp (trên X quang); (2) dịch khớp là dịch<br /> thoái hóa; (3) tuổi > 38; (4) cứng khớp<br /> < 30 phút; (5) có dấu hiệu lục khục khi cử<br /> động khớp. Chẩn đoán xác định khi có<br /> yếu tố 1, 2, 3, 4 hoặc 1, 2, 5 hoặc 1, 4, 5.<br /> - Chẩn đoán viêm khớp phản ứng; theo<br /> tiêu chuẩn chẩn đoán của Amor (1983).<br /> <br /> KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ<br /> BÀN LUẬN<br /> * Phân bố đối tượng nghiên cứu theo<br /> nhóm tuổi (n = 168):<br /> < 30 tuổi: 4 BN (2,4%); 30 - 39 tuổi: 13<br /> BN (7,7%); 40 - 49 tuổi: 26 BN (15,5%);<br /> 50 - 59 tuổi: 37 BN (22,0%); 60 - 69 tuổi:<br /> 49 BN (29,2%); > 70 tuổi: 39 BN (23,2%).<br /> Nhóm sử dụng glucocorticoid: 123 BN<br /> (73,2%); chưa sử dụng glucocorticoid:<br /> 35 BN (20,8%); không nhớ rõ sử dụng<br /> glucocorticoid: 10 BN (6,0%); tuổi trung<br /> bình 58,93 ± 14,58 (thấp nhất: 17; cao<br /> nhất: 94).<br /> Độ tuổi ≥ 50 chiếm 74,4%, kết quả này<br /> tương đương với nghiên cứu của Lê Thị<br /> Tâm Thảo là 74,4% [3], Hà Lương Yên,<br /> nhóm tuổi > 50 là 63,3% [4].<br /> <br /> - Chẩn đoán loãng xương: sử dụng<br /> phương pháp hấp phụ năng lượng tia X<br /> kép (Dual Energy Xray Absorptiometry DEXA), dựa theo tiêu chuẩn của WHO<br /> (1994).<br /> - Tiêu chuẩn lâm sàng của hội chứng<br /> Cushing theo Aron (2001).<br /> - Tiêu chuẩn lâm sàng của suy tuyến<br /> thượng thận mạn tính theo Gardner (2007).<br /> - Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn giấc<br /> ngủ theo DSM-IV.<br /> - Chẩn đoán THA theo JNC VII: THA khi<br /> huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc<br /> huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg.<br /> 92<br /> <br /> Biểu đồ 1: Phân bố đối tượng nghiên cứu<br /> theo giới.<br /> Tỷ lệ nam/nữ = 1/1,4, nữ mắc bệnh<br /> nhiều hơn nam. Theo Lê Thị Tâm Thảo,<br /> Hà Lương Yên trong các bệnh lý về khớp,<br /> tỷ lệ nữ mắc bệnh nhiều hơn nam [3, 4].<br /> <br /> TẠP CHÍ Y - DƢỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 2-2016<br /> <br /> Chúng tôi tiến hành thu thập 168 BN bệnh cơ xương khớp, tuy nhiên về bệnh sử có<br /> sử dụng điều trị bằng glucocorticoid xác định chắc chắn được 123 BN, còn lại là chưa<br /> sử dụng glucocorticoid và điều trị bằng thuốc nam. Điều trị bằng thuốc nam chưa có<br /> bằng chứng rõ ràng đây là thuốc có glucocorticoid, do đó chúng tôi chỉ lựa chọn<br /> những BN được xác định chắc chắn đã sử dụng glucocorticoid để nghiên cứu tai biến<br /> khi điều trị bệnh cơ xương khớp.<br /> Bảng 1: Tỷ lệ sử dụng thuốc glucocorticoid theo phân nhóm bệnh cơ xương khớp<br /> (n = 123).<br /> Phân nhóm bệnh cơ ƣơng khớp đã sử dụng glucocorticoid<br /> <br /> Nhóm được khuyến cáo sử dụng<br /> glucocorticoid<br /> <br /> n<br /> <br /> %<br /> <br /> Viêm khớp dạng thấp<br /> <br /> 25<br /> <br /> 20,3<br /> <br /> Viêm cột sống dính khớp<br /> <br /> 2<br /> <br /> 1,6<br /> <br /> Viêm khớp phản ứng<br /> <br /> 1<br /> <br /> 0,8<br /> <br /> Lupus<br /> <br /> 10<br /> <br /> 8,1<br /> <br /> Xơ cứng bì<br /> <br /> 1<br /> <br /> 0,8<br /> <br /> Tổng<br /> <br /> 39<br /> <br /> 31,7<br /> <br /> Gout<br /> <br /> 20<br /> <br /> 16,3<br /> <br /> Thoái hóa khớp<br /> <br /> 54<br /> <br /> 43,9<br /> <br /> Thoát vị đĩa đệm<br /> <br /> 5<br /> <br /> 4,1<br /> <br /> Bệnh cơ xương khớp khác<br /> <br /> 5<br /> <br /> 4,1<br /> <br /> Tỷ lệ sử dụng glucocorticoid ở nhóm<br /> BN bệnh cơ xương khớp do viêm (viêm<br /> khớp dạng thấp, viêm cột sống dính khớp,<br /> viêm khớp phản ứng, lupus, xơ cứng bì)<br /> tương đối cao (31,7%), đây là các mặt bệnh<br /> được khuyến cáo sử dụng glucocorticoid<br /> trong phác đồ điều trị. Tuy nhiên, đối với<br /> bệnh gout và thoái hóa khớp, mặc dù<br /> glucocorticoid không được khuyến cáo<br /> điều trị, nhưng trong nghiên cứu bệnh<br /> gout (16,3%) và bệnh thoái hóa khớp<br /> (43,9%) có tỷ lệ cao, đây là những BN có<br /> <br /> tiền sử sử dụng glucocorticoid, kết quả<br /> này tương đương với nghiên cứu của<br /> Nguyễn Thị Ngọc Lan trên 63 BN gout: 61,9%<br /> BN có tiền sử sử dụng glucocorticoid [2].<br /> Các bệnh khác như thoát vị đĩa đệm và<br /> cột sống thắt lưng, viêm điểm bám gân<br /> cơ, xẹp cột sống, viêm quanh khớp vai,<br /> khớp gối cũng có tiền sử sử dụng<br /> glucocorticoid. Điều này cho thấy việc sử<br /> dụng glucocorticoid chủ yếu với mục đích<br /> giảm đau và cải thiện chức năng của BN<br /> bệnh cơ xương khớp.<br /> <br /> Bảng 2: Liều dùng glucocorticoid và chỉ định sử dụng thuốc (n = 123).<br /> Liều dùng sử dụng<br /> glucocorticoid<br /> <br /> Bác sỹ chỉ định sử dụng<br /> glucocorticoid (n = 56)<br /> <br /> Bệnh nhân tự ý sử dụng<br /> glucocorticoid (n = 67)<br /> <br /> p<br /> <br /> n<br /> <br /> %<br /> <br /> n<br /> <br /> %<br /> <br /> Liều ≤ 7,5 mg/ngày<br /> <br /> 6<br /> <br /> 10,7<br /> <br /> 1<br /> <br /> 1.5<br /> <br /> > 0,05<br /> <br /> Liều > 7,5 - 10 mg/ngày<br /> <br /> 11<br /> <br /> 19,6<br /> <br /> 10<br /> <br /> 14.9<br /> <br /> > 0,05<br /> <br /> Liều 10 - < 30 mg/ngày<br /> <br /> 20<br /> <br /> 35,7<br /> <br /> 41<br /> <br /> 61,2<br /> <br /> < 0,05<br /> <br /> Liều ≥ 30 mg/ngày<br /> <br /> 19<br /> <br /> 33,9<br /> <br /> 15<br /> <br /> 22,4<br /> <br /> > 0,05<br /> <br /> 93<br /> <br /> TẠP CHÍ Y - DƢỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 2-2016<br /> <br /> Kết quả nghiên cứu cho thấy đa số BN<br /> sử dụng glucocorticoid với liều > 7,5 mg<br /> (116 BN = 94,3%). Trong số 63 BN (51,2%)<br /> dùng liều 10 - < 30 mg glucocorticoid,<br /> tỷ lệ BN tự ý dùng thuốc cao hơn so với<br /> BN dùng thuốc do bác sỹ chỉ định (61,2%<br /> so với 35,7%; p < 0,05), tỷ lệ BN tự ý<br /> dùng thuốc tương đương với nghiên cứu<br /> của Hà Lương Yên: 60% BN tự ý dùng<br /> thuốc [4], thấp hơn nghiên cứu của Lê Thị<br /> Tâm Thảo là 69,1% [3], chứng tỏ nhận<br /> thức sử dụng thuốc của BN bệnh cơ<br /> xương khớp chưa tốt, điều này cũng phù<br /> hợp với các khuyến cáo của Bộ Y tế về<br /> thói quen tự ý sử dụng thuốc ở Việt Nam.<br /> * Tỷ biến chứng của nhóm BN có tiền sử<br /> sử dụng glucocorticoid (n = 123):<br /> Hội chứng Cushing: 18 BN (14,6%);<br /> THA: 29 BN (23,6%); tăng glucose máu:<br /> 28 BN (22,8%); bệnh lý tiêu hóa: 43 BN<br /> (35,0%); loãng xương (n = 39): 15 BN<br /> (38,5%); suy tuyến thượng thận mạn: 4 BN<br /> (3,2%); tăng bạch cầu: 22 BN (17,9%);<br /> đục thủy tinh thể: 6 BN (4,9%); rối loạn<br /> tâm thần kinh: 65 BN (52,8%).<br /> Chúng tôi gặp hầu hết các biến chứng<br /> do sử dụng glucocorticoid gây ra. Tỷ lệ<br /> biến chứng rối loạn tâm thần kinh chiếm<br /> tới 52,8% (bao gồm các biểu hiện rối loạn<br /> giấc ngủ, giảm trí nhớ và tập trung, thay<br /> đổi tính tình), tỷ lệ biến chứng đường tiêu<br /> hóa 35,0% (gồm viêm loét dạ dày - tá tràng,<br /> rối loạn tiêu hóa, xuất huyết tiêu hóa),<br /> tăng glucose máu 22,8% (bao gồm đái<br /> tháo đường và rối loạn dung nạp glucose<br /> máu). Đối với biến chứng loãng xương<br /> (chỉ có 39 BN đo mật độ xương), gặp<br /> 15 BN bị loãng xương. Theo Sagg KG, các<br /> tác dụng phụ nghiêm trọng ở BN viêm khớp<br /> 94<br /> <br /> dạng thấp dùng liều thấp glucocorticoid,<br /> bao gồm gãy xương, nhiễm trùng nặng,<br /> xuất huyết tiêu hóa do loét, đục thủy tinh<br /> thể… [11]. Nghiên cứu của Curtis tổng hợp<br /> các tác dụng phụ của glucocorticoid trên<br /> 2.000 người cho thấy, > 90% BN có ít<br /> nhất 1 biến chứng liên quan đến việc sử<br /> dụng glucocorticoid, trong đó hay gặp<br /> nhất là tăng cân (70%), tiếp đến là da<br /> bầm tím, mỏng và rối loạn giấc ngủ, đục<br /> thủy tinh thể (15%) và gãy xương (12%).<br /> Trong số những BN sử dụng liều điều trị<br /> thấp (≤ 7,5 mg/ngày) và thời gian sử dụng<br /> kéo dài cũng xuất hiện các dấu hiệu của<br /> hội chứng Cushing như mụn trứng cá,<br /> rạn da, tăng cân và đục thủy tinh thể [6].<br /> Trong nghiên cứu của chúng tôi, 18 BN<br /> (14,6%) mắc hội chứng Cushing do dùng<br /> glucocorticoid. Kết quả này cao hơn so<br /> với nghiên cứu của Nguyễn Văn Đoàn<br /> trên 1.026 BN hen phế quản có tỷ lệ biến<br /> chứng hội chứng Cushing là 2,58%;<br /> tương đương với nghiên cứu của Nguyễn<br /> Thị Ngọc Lan trên 63 BN gout có tỷ lệ<br /> biến chứng hội chứng Cushing 15,4% [2].<br /> * Phân bố đối tượng nghiên cứu theo<br /> các loại glucocorticoid thường dùng (n = 123):<br /> Prednisolon:<br /> 32<br /> BN<br /> (26,0%):<br /> methylprednisolon: 61 BN (49,6%);<br /> dexamethason: 30 BN (24,4%), như vậy<br /> BN sử dụng methylprednisolon có tỷ lệ<br /> cao nhất.<br /> Theo đặc điểm tác dụng (hiệu lực<br /> kháng viêm, thời gian bán thải) chúng tôi<br /> phân làm 02 nhóm thuốc glucocorticoid,<br /> nhóm 1: sử dụng pred & methylpred (thời<br /> gian bán thải trung bình); nhóm 2: sử dụng<br /> dexamethason (thời gian bán thải dài).<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản