intTypePromotion=3

Khiếu Năng Tĩnh - Người viết bài tựa sách “Khâm định Việt sử cương mục tập yếu”

Chia sẻ: Caygaolon Caygaolon | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
1
lượt xem
0
download

Khiếu Năng Tĩnh - Người viết bài tựa sách “Khâm định Việt sử cương mục tập yếu”

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết trình bày vài nét về Bộ Khâm định Việt sử cương mục tập yếu; bài tựa của Khiếu Năng Tĩnh trong sách Khâm định Việt sử cương mục tập yếu của Nguyễn Sư Hoàng; cảm nhận khi đọc Bài tựa của Khiếu Năng Tĩnh.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Khiếu Năng Tĩnh - Người viết bài tựa sách “Khâm định Việt sử cương mục tập yếu”

  1. KHI€U N A N G TINH - NGlfdl VICT dtw Tim sncH "KHfiM DiNH VICT SIT CU'ONG MUC TRP Vl'U" NGUYfiN H t r u TAM* 1. Vai n e t ve Bo Khdm dinh Viet sd lagc ve tac ph^m nay. Mdt sd tac gia hi$n cuang muc tap yeu dai trong cac cdng trinh ve t h a muc Han Ndm nha: hgc gia Tran Van Giap khi gidi Tac pham Khdm dinh Viet sd ciicfng muc thieu ve sach nay da viet: Viet sd cUctng tap yeu t J ; ^ S £ < f l S l i g ciia Nguyin Sa muc tap yeu ® ^ Ifl i IS M quyen, Hoang hoan thanh nam 1906. Nha vay, Nguyen Sa Hoang soan, sach ch6p tay, gia'y sach dadc hgc gia hg Nguyin bien soan vao ban thadng (26x15), 350 td, td 2 trang, ngay nhQng nam dau ciia the ky XX, tQc la trang 8 ddng, ddng 20 chQ, da thao, nhang sau khi bd Khdm dinh Viet sd thdng gidm khdng dep. Theo n h a ten ggi, day la cudn Cuong muc (1) & S iffi i 31 « « do Qud'c sach tdm lade lai bg CiiOng muc, cd khao sii quan trieu Nguyen bien soan dadi si,l chi cQu them cac sach khac, ddi chd cd phe dao trac tiep, kham duyet l i n cud'i cua binh, tdng luan, n i t ggn cho ngadi doc de dadng kim hoang de - vua Ta DQc, xua't xem, d i nhd. Trong phan Pham le sach, tac ban vQa trdn 22 nam (1884). Vi do sach cua gia trich 41 dieu trong 49 dieu sach CiiOng Nguyen Sa Hoang cung mdt sd' trade tac muc, bd sung them vao 13 dieu dQng trong cua cac hgc gia khac dadng thdi nha Viet sd sach Tap yeu (2). Hgc gia ho T r i n cho biet thdng gidm khdo lUOc j62 i S ffi # i | ciia sach khdng de ten tac gia, nhong cd bai ti,ia Nguyen Thdng, Viet sd dia dii SSittkH cua ciia Khieu Nang Tinh de nam Thanh Thai Phan Dinh Phung, Viet sd ciicfng muc tiei thQ 18 (1906), sau dd cd ddng chQ Ha Ddng, yeu ® i
  2. Vhiiu Rang Tinh - Rgucri viet bai hra... 29 vdn hien muc luc de yeu (4) dQdc hdp tac nhieu l i n tham dinh va tie'n cung cau doi xua't ban tai Vien Nghien cQu Trung adng thd nay v i n dagc lau giQ trang trgng" (7). Dai Loan xua't ban nam 2002, ciing ghi ten Nha vay theo Duy Vadng, Khieu Nang sach la Viet sd tap yeu M $. M. W, hokn Tinh sinh nam 1833 m i t nam 1915 hadng tokn khdng cd hai chQ Khdm dinh tX S dQng thg 83 tudi. T i m bia Tien sl Tham tri diu. ; r r.. Khieu tien sinh chi thgch i i ± # ^ Ilt( 5fe ^ IS 5 dadc dang tai khu lang mg Khieu Chiing tdi da trac tie'p de'n doc tai Vi^n Nang Tinh vao nam Duy Tan thQ 5 (1915) Nghien cQu Han Ndm, theo tha muc hi$n ngay sau khi Ong tQ t r i n , xac djnh chinh cd 3 ban sach gdm cac ky hieu sau: xac Khieu Nang "Hnh sinh ngay 19 thang 7 A.2809/1-8, VHv.162/1-11, VHv.1579/1-9. nam Quy Ty, nien higu Minh Menh thQ 14 Trong dd ban sach ky hieu VHv. 1579/1-9 (1833), tQ t r i n ngay 6 thang 4 nien hieu khdng cd bai taa ciia Khieu Nang Tinh. Bai Duy Tan 9 (1915) tai nha rieng (8). taa cua hai ban sach k^ higu A.2809/1-8 va VHv.162/1-11, deu cd ghi rd d ddng dau Khieu Nang Tinh la danh si ddi TQ DQC tien la Khdm dinh Viet sd ciicfng muc tap (1848 - 1883), ngadi lang TnJc My (Chan ye'u tu- tJ: S iffi i W S « M i?. Trong ngi My), xa Yen Thing, tdng TQ Vinh, huy^n dung bai taa cua Khieu Nang TTnh cdn cho Dai An (Yen), phii Nghia Hung (9) nay la biet ro "nhan de cudn sach la Khdm dinh thdn TrvJc My, xa Yen Cadng, huy^n Y Yen, Viet sd cUOng muc tap yeu tlC S M ^ iW @ tinh Nam Djnh. W 3?" (5). Nha vay, chung ta cd du cd sd tin Khoa thi Hadng nien hieu Ta DQc thQ cay de xac djnh ten ggi va nen hoan tra lai 31, nam Mau D i n (1878), dng tham dy danh xang chinh thQc tac phim cua tradng thi Nam Djnh do Thj lang Bg Binh Nguyin Sa Hoang la Khdm dinh Viet sd Ha Van Quan lam Chanh Chii khao, Bi^n ciiOng muc tap yeu tlum U ^ m S KW. ly Bg Hinh Ladng Huy Y (theo m$nh vua 2. Bai tiia c u a K h i e u N a n g T i n h ddi la Ladng Ta ThQ) lam Phd Chu khao, t r o n g s a c h Khdm dinh Viet sd cuang la'y do 24 ngadi. Theo danh sach cdng bd do muc tap ye'u c u a N g u y e n Si^ H o a n g Cii nhan (10), Khieu Nang Tinh dQng thQ 5 ky thi nay. Nam dd, dng vQa 44 tudi (11). 2.1. Sd Ixidc ve K h i e u N a n g T i n h Nha vay, cd the nhan thiy dng d i n than Cac tac gia ch6p ve tieu sii, hanh trang con dadng cii tii kha mugn, khi da bade cua Khieu Nang Tinh tQ trade den nay deu sang dg tudi 40 "nhi b i t hoac" (khdng cd chi neu dng sinh nam At Mui 1835 khdng dieu gi nghi ngd nQa). Hai nam sau, dng ro nam mit. Theo nhQng phat hi?n g i n vao Hue tham gia ky thi Hdi vao thang 3 day, cd hai gia thiet daa ra ve nam m i t ciia nien hieu Ta DQc thQ 33, nam Canh Thin dng, theo sach Dia chi Nam Dinh ghi rd (1880), trong ky thi Hdi, Khieu Nang 'Hnh dng sinh nam 1835 tQ t r i n nam 1920 (6). dQng d i u (Hdi nguyen). TrQdng thi thQ 2 Cdn tac gia Nguyen Duy Vadng trong bai ciia ky thi Hgi vua Ta DQc ra de bai r i t gidi thieu ngdi dinh cd Sung Van tai xa My thac te lien quan cap nhat de'n vi^c tien Thuan, huy^n My Lge, tinh Nam Djnh lai hanh thvlc hi^n phdp quan dien tai Bic Ky, cung cip thdng tin sau: "Dinh cd Sung Van thi sinh phai viet dadi dang Bieu va theo tQng thu hut nhieu danh nhan van hda. the thQc viet cua Han Du - mgt trong "Bat Tien si Khieu Nang Tinh (1833-1915) dai gia ndi tieng" ciia ddi Dadng - Tdng.
  3. 30 R g h i ^ cuu Ljch sit. s6 2.2010 Rat nhieu thi sinh lung tung va bat ngd Sau khi thi do, con dadng hoan lp cua trade de thi hdc bua nay va p h i n nhieu Khieu Nang Tinh kha h a n h thdng, hien khdng lam trgn ven dadc bai Bieu tren. dat. Ong da nhieu nam giQ chQc Ddc hoc Thang 4 cung nam dd (1880), Khieu Nang Nam Djnh (14), Ha Ngi (15) dao tao, li,Ia Tinh dQdc tham gia ky thi Dinh, dng dadc chgn ra nhieu ngadi tai gitip rap quoc gia. dd De tam giap Ddng Tie'n si xua't than, v a o thap nien 90 cua the ky XIX, dng da(?c danh tinh tieu sii dadc khac vao t i m bia da trieu Nguyin trong dung thang cii giii chQc Hoang trieu Ta DQc tam thap tam nien Qudc tii giam Te tiiu. Khoa thi Canh T^ Canh Thin khoa Tien si de danh fi IB P ^ nien hi$u Thanh Thai thQ 12 (1890), dng lam quan Chanh Chii khao trQdng thi ^i^^^mmnm±a^n hi?n v&n Hadng Ngh$ An, Tham ta Ngi cac Mai cdn dagc tran trgng lau giQ tai Van Mieu Khic Ddn lam Phd Chu khao. Kj^ thi nay Hue n h a sau: Khieu Ndng Tinh, Cd nhdn, tai Nghe An, dng cung cac cdng sa lay do 30 nien canh At Miii, tii thdp luc tue, Nam Cii nhan. Cd mgt dieu thu vi, trong bai thi Dinh tinh, Nghia HUng phd, Dgi An huyen, ve phan Phu do Khieu Nang Tinh vdi chQc Td Vinh tong, Chdn My :cd Dl} f l IS * A ¥ vu Chanh Chu khao ky thi ra de "Bai thach ^ SI? iiSi H II tt nghia la: Khieu Nang vi huynh" (Lay da lam anh) da dQqfc Phan Tinh, nguyen dd CQ nhan, sinh nam At Bpi Chau lam bai vagt trgi, ndi tie'ng thdi Mui, 46 tudi, ngadi xa Chan My, tdng Tii biy gid. Ong cung cac quan cha'm thi da la'y Vinh, huyen Dai An (Yen), phu Nghia Phan Bgi Chau (ngadi xa Dan Nhiem, Hang, tinh Nam Djnh (12). Day la mdt huyen Nam Dan, tinh Ngh$ An) do Giai vinh da ldn gianh cho Khieu Nang Tinh nguyen (dQng d i u ky thi HQdng) va li^a cung gia dinh va que hadng dng, vi n h a chgn Doan Td Quang (ngQdi xa Phyng tren da neu, ky thi Hdi nam dd, vua Ta DQc Cdng, huyen HQdng Sdn, tinh Ha Tinh) khi ra d i u bai r i t khd, cac quan khi chim thi dd da 82 tudi do Cii nhan (16). Day la phai xin chgn l\Ia tQng doan van de cho tradng hpp duy n h i t trong ljch sii khoa cii diem, vi the chi chgn dagc 6 ngadi hang Vi$t Nam liy do khi Thi sinh da cl dg tudi Trung each (trong dd cd Khieu Nang Tinh) ngoai 80. Khi ve gia, Khieu Nang Tinh cd va 7 ngadi hang Phd bang. Neu theo le md tradng hgc tai que nha, dao tao dadc thdng thadng thi chi cd hang Tning each nhieu hgc trd x u i t sac. Hgc gia ddi sau khi mdi dadc thi Dinh, nhang Ta DQc cho rang danh gia ve dng, deu gianh nhQng ldi kinh n h a vay sd Tie'n si dagc chgn chic chin r i t trgng khen ngpi ve dao cao dQc trgng ciia it, nen vj vua ky tinh, cin than trong hgc mgt ngadi Thay giao, ve kie'n thQc sau rgng thuat nay da chap thulln ca 13 ngiidi dagc cung t i m ldng yeu nadc va qu^ men nhan thi Dinh, rdt cugc cung chi li^a dagc 5 ngadi tai cua dng. dii diem dd. Trong dd, cd 1 ngadi dii diem 2.2. Bai tiia trong sach Kham dinh De nhj giap Tie'n si x u i t than (Hoang giap) Viet sd cuang muc tap yeu la Nguyen Dinh Dadng ngadi phu Qud'c Oai, tinh Sdn Tay (nay thudc Ha Ndi) va Trong p h i n tren khi t n n h bay ve van trong sd 4 ngadi dd D^ tam giap Ddng Tie'n ban cua Khdm dinh Viet sd ciiOng muc tap si xuit than, Khieu Nang Tinh dQng thQ 2 yeu, chung tdi da cho biet trong kho sach (13). cua Vien Nghien cQu Han Ndm hi^n cdn 1^1 3 ban ch6p tay chQ Han tac p h i m nay (17).
  4. Khjgu Rang TTnh - Rgu£rt vi^t bai hia. 31 Td, B a n A.2809 B a n V H v . 162 Stt Chu thich ddng ( v i e t t a t la b a n A) ( v i e t t a t l a b a n V) C6 da'u b i u due cua EFEO C6 da'u vuong de ' T h u 1 Vi§n Vien Dong bac co), ciing vi$n khoa hoc trung la ac da'u kiem ke ghi cac nam Udng" .967, 1974, 1986, 1991 Chti viet chan, da thao, de Chii viet chan phUdng, de Toan doc, khong cha'm cau (cii dpc, c6 cha'm cau (cii dau), 2 TUdng tu bai d a u ) , l dong t r u n g binh 24-26 1 dong t r u n g binh 24-26 chii chQ K h a m dinh Viet sii cUdng Kham dinh Viet sii cildng l a , Tieu 3 muc t a p ye'u t u it: S iffl i
  5. 32 Rghito ciJru Lich siSr. sg 2.2010 Trong dd, chi cd hai ban sach hien cdn vi vay mdi co viec hpp n h i t trQdng thi Ha bai taa cua Khieu Nang Tinh, chiing tdi da Ngi vdi Nam Djnh. Nha thd Tu Xadng tie'n hanh dd'i chie'u kha c i n than va dQa ra trong bai thd Vinh khoa thi HiiOng da cd y kie'n ca nhan nhQ sau: cau thd ndi len tinh canh nay: 'Tradng Nam thi l l n vdi tradng Ha" (18). Vi vay 2.2.1. Hien trgng vdn bdn bdi tiia cua "Ha Nam tradng hpp t h f do Khieu Nang Khieu Ndng Tinh Tinh viet phan anh thQc te khoa cii dadng Chung tdi xin dadc gidi thieu tinh trang thdi, ma ban sao V da thie'u chQ "tradng" van ban ciia bai taa trong hai ban sach da lam m i t di tinh ljch sii cua nd. Hoac ban tren. De tien cho dge gia theo ddi, chung tdi V chdp l i m tQ "sach vi'n" sang "sach lapc" lap mgt ban so sanh nhiing x u i t nhap giQa da khien cho cau chQ sai lac vdi nguyen ngQ hai bai taa, tQ dd cd the rut ra ket luan cy, ban diu. "Sach van" hoac cdn gpi la "Sach the (xem bdng so sdnh tren). t h f cung cd khi gpi la "Ddi sach" la chi mdt Thdng qua bang ddi chieu ty my giQa de thi trong ky thi Tam trQdng, thadng dQpc hai van ban bai taa cua Khieu Nang Tinh, gpi la Van sach. Trong de thi Van sach chia chung ta cd the dl dang nhan thiy, ban lam hai loai: mpt la thadng d i n Kinh dien A.2809 la ban gd'c cua tac gia, ma ban Nho gia n h a Td thii, NgU Kinh hoSc Sii, VHv. 162 la ban sao lai do ngadi hg Nghiem ciing cd cd khi cap nhat thdi sy de daa ra d lang Tay Mo, TQ Liem, Ha Ddng (nay cau hdi; hai la: hdi tiing vi$c ngin. Ndi thudc Ha Ndi) thac hien (hgc gia T r i n Van chung thi sinh khi tra ldi phai dien giai ky Giap da doc ban nay de daa ra nhQng nhan cang, tadng tan, daa y kie'n chii quan ddi vdi x6t dadc ch6p trong Tim hieu Kho sdch tQng cau hdi. Cdn "Sach lapc" la chi mdt Hdn Ndm). D i u trign cua Vifn Vien Ddng phadng lapc thadng dapc diing trong quan bac cd cung dau cua cac nam kiem ke trong sy, la nhQng hinh thQc td chQc va d i u tranh ban A.2809 cang chQng td ban sach nay de gianh t h i n g lpi trong mpt cupc van dpng dapc IQU nhap trong kho sach cua qudc gia chinh trj (ndi tdng quat) (19). tQ kha sdm, cdn ban sach VHv. 162 dapc sao Ban V chdp n h i m tQ Ba Lo sang Ba ch6p, sau t i m mugn hdn nhieu. Hdn nQa Tang se lam cho ngQdi dpc bai tya lung trong sd' 21 dieu x u i t nhap, n h i m l i n giQa tung, nghi ngd trinh dp cua Khieu Nang hai van bang trong bang thdng ke tren, cd TTnh, vi day la mpt kie'n thQc svt hpc sd nhieu dieu van ban V rd rang da ch6p ding. Trong cac sach sii moi khi n h l c de'n thie'u, chep thQa va sai lac vdi van ban gdc. cym tQ "Tjch Dam vong td, Ba Ld tQdng Mdt vai thi du chung tdi daa ra dadi day da lac" (tQc la Tjch Dam quen m i t Tien td, Ba minh chQng cho nhan djnh nay: n h a ddng 7 Lo se phai suy tan", ngQdi dpc deu hieu td la ban A chep "di Ha Nam tradng hdp ngay dieu nay am chi con chau cac danh t h f ma ban V lai chep thie'u chQ "tradng". gia vpng tpc da lang quen truyen thdng Chung ta deu biet, sau khi thQc dan Phap nghe nghiep, hpc v i n sau rgng ciia To tien dat dapc ach thudc dja len nQdc ta vao cuoi hg, ta't se cd ngay suy vong. Hoac ban V the ky XIX thi chung da lap tQc thay ddi thie'u h i n mpt cau "Bic sii Han chf chi mgt sd chinh sach dd'i vdi khoa cii giao due khuyet Binh chf da" lam cho bai tya ciia truyen thd'ng Vift Nam. Sa bdp ngh^t ve Khieu Nang Tinh thie'u di mpt khoi tri thQc van hda giao dye cua thyc dan Phap the sii hpc truyen thdng Trung Hoa dd sp. Vi hien ro b4ng nhQng hanh dgng rat cu the, cau nay cho biet, Khieu Nang Tinh da dpc
  6. Khieu Rang Tinh - Rgudri viit bai h/a. 33 nhieu va t h i m sau vao bp nhd uyen bac ciia cQdng, myc ldn lam gdc de sao chdp, ddng dng. Trong tiing tha sQ hgc Trung Quoc, bg thdi cdn dya vao cac sach cu cila sii nadc Hdn thii do Ban Cdbien soan thie'u h i n mgt Nam, va t i t ca nhQng luan giai trong sQ phin Binh chi viet ve linh vyc quan sy, qudc nadc Nam cving cac ban T i u nghj, Bieu van phdng. Cdn cd nhQng khiem khuye't khac dang len vua, dQpc chdp trong Nam sii (23), trong bai tya ciia ban V ma chung tdi chQa nhan de cudn sach la Khdm dinh Viet sd the diem het. Chi cd the daa ra mdt nhan ciiOng muc tap yeu. Mua thu nam Binh Ngo djnh nhd: Bai tQa cua ban V da sao chdp (24), vi tradng Nam thi gdp vdi tradng Ha khdng that diy du, can than khien nd da tai Nam Djnh, SQ Hoang cd dem theo sach mit di mgt p h i n nguyen tac. Nhitng du sao Viet sd ciicfng muc tie't ye'u bao cho tdi. Khi nd ciing da cung cip them mgt dj ban, giup dd, S Q Hoang mdi vao Tam tradng chaa chiing ta thuan tign cho cdng tac tie'n hanh kinh qua ky thi Phuc thf, cho nen dan;^ la giam djnh van ban. Va cung phai ghi nhan Thi sinh Tu tai cua TQ tradng. Trong phin mgt au diem ciia ban nay la ngadi sao chdp thi Sach v i n tradng thi, tjnh khdng cd mdt da thyc hien vi^c chim ngit cau (cii dau), de ndi de'n sQ Vigt. Than di! Sa Hoang lam khien cho ngadi doc se dl dang n i m bat sao gidng n h a ngadi xaa cd lpi the cua vi$c dapc ngi dung, ma khdng the n h i m nha hpc tap L l ky dapc! Nhang xdt thiy Sa kieu dge ngit doan hi^n dai "rin la loai bd, Hoang la ngadi nadc Nam lai mudn tadng sat khdng chan" dapc. tan vigc nadc Nam nha vay, cd the ggi la Chiing tdi xin liy bai tya cua van ban ngadi cd chf ddi vdi ngudn gdc vay. A.2809 de phien djch va nghien cQu, qua dd Trong bai tya Khdm dinh Viet sd cUOng cd the hieu them p h i n nao ve tai nang, muc cua hoang de cd viet cau 'Tjch Dam kie'n thQc sau rdng ciia Qud'c tii giam Te quen m i t Tien td, Ba Ld se phai suy tan", tiiu, Ta tham tri Bp Le Khieu Nang Tinh. diy chfnh la bgnh chung cua cac hpc gia 2.2.2. Dich nghia Bdi tiia cua Khieu hign tai. Tdi biet phai miln trQ rieng Sa Ndng Tinh: Hoang ra. Bai tya bp sach Khdm dinh Viet sd Ngay nay thien ha dang sdng d the gidi ciicfng muc tap yeu nay, vi the deu se vi the gidi nay. NhQng Cd Tie'n si hp Ngd hi$u Dadng Dinh (20), ngadi cd chf giii gam vao trong nhQng trQ ngadi lang Nam Chan sau ddi lam Nam thuat xdt ra cung khdng ft, nhQng dai khai Trye, t r i n Sdn Nara ha xQa, nay la tinh de cap de'n sii nadc Nam thi ciing xa vdi lim. Nam Djnh bien soan tac p h i m Khdi dong Sa Hoang lai la ngadi cd chf ddi vdi vigc thuye't Udc, ty ndi ring: Ta vd'n gdc la ngadi lam tie't yen cho bg sii nadc Nam, tuy bg Nam cin phai biet rd vigc (nadc) Nam. sach dd (cua Sa Hoang) chaa dapc diy du 6ng Nguyen Sa Hoang vi tan Hieu Liem va cdn thie'u p h i n Nhdn vdt chi cua Vigt (21), ngadi lang Binh Vgng, t r i n Sdn Nam Nam cung gidng n h a trong Hdn thU thie'u thapng xaa, nay la tinh Ha Ddng dpc dapc p h i n Binh chi vky. Sau nay, Sa Hoang nhQng hang chQ (sach .KTidi dong thuyet n h i t djnh se bd sung them. Trieu dinh da Udc). Ong Sa Hoang khi chaa dapc de bat, ban nghj phdp thi daa sii Vigt tQc la qudc tQng tru quan t^i Bic Ninh, day cho bgn sii. Khi sach Tie't yeu hokn thanh, dQdng tre khdng ngdi nghi. Lai cd the dya vao ban nhien se cd ngadi yeu men ma sao chdp lai. chfnh cua sach Khdm dinh Viet sd cUOng Sa Hoang cung la nhQng ngQdi cd cung muc (22), lapc bien chpn liy nhQng dieu dai chung chf hadng nen tdi viet bai tya nay.
  7. 34 Rghi&i cmi Lich sit. s6 2.2010 Sau Lap ddng 1 ngay, nien hieu Thanh trong tac pham do, sau nay nha't dinh se Thai thQ 18(1906) dapc bd sung d i y du. Ong khen ngpi Khieu Nang Tinh ngadi Trye My, Nam Nguyin Sa Hoang da gianh tam tri nghien Djnh dapc an ban Dp tam giap Ddng Tien cQu ve sii hpc nQdc Nam, ma dadng thdi Sl x u i t than khoa thi Canh Thin (1880), Te cdn dapc it ngadi chu trgng. Nhang dng tiiu Qud'c tli giam, Ta Tham tri Bd Le da cung lai cam thay hdi tiec, vi Vy uhi nam hau tri, Kfnh can de taa. dd, khdng cd mgt de bai nao ra ve Hch sii, 3. Cam n h a n khi doc Bdi tUa ciia cho nen, Nguyin Sa Koang da khdng dd ky Khieu Nang Tinh thi TQ tradng khoa thi dd. Ong tin tadng, trieu dinh da nhan tha'y c i n phai daa mdn Thdng qua viec djch va dpc ndi dung ciia qud'c sii vao de thi Nha nadc, chic r i n g bai tya do Kliieu Nang Tinh chip but, tadng lai cudn sach Tap ye'u ciia Nguyen Sa chung tdi cd mdt cam nhan sau sic: Khieu Hoang se dapc mpi ngadi yeu men sao Nang I l n h la mdt vj quan rat quan tam tdi chep, truyen tung. ljch sii dan tdc va chu trgng cat nhic nhQng ngadi cd chf hadng bien soan tac Hien tai, chung ta cdn lau giQ dapc ban phim sQ hgc nadc nha. Ddng thdi, dng ciing gdc cung 2 ban sao ve cudii sach ciia la ngadi Thiy giao quan tam viec truyen ba Nguyin Sa Hoang, i t h i n cung se cd cac ljch sii truyen thd'ng cho cac ldp hgc trd. Vdi ban sao khac nQa ma chung ta chaa tim cadng vj la mdt dai quan cd ham trat Nhj tha'y hoac da t h i t lac do nhieu nguyen pham, tQng giQ nhieu chQc vu trgng ye'u nhan khac nhau. Nhang chi vdi 2 ban sao cua trieu dinh n h a Te tQu Qud'c tQ giam, nay thdi, cung du de chQng minh niem tin Ta Tham tri Bd Ll, nhieu nam dam nhiem ciia Khieu Nang Tinh ve sy quan tam de'n . Dd'c hgc Nam Djnh, Ha Ngi, dng da hadng viec phat trien sa hpc dan tdc cua nadc ta cho cac mdn dd ciia minh di sau nghien trong nhQng nam d i u the ky XX la kha cQu, bien soan sach sQ. Bai tQa da neu rd, chfnh xac. Ong da neu r i t nhieu ly do de mac du Nguyen Sa Hoang mdi chi la mgt viet bai tya cho cudn sach ciia Sa Hoang, Thf sinh tQ tradng n h a Khieu Nang Tinh nhang trong dd chung tdi tam die vdi cau gidi thigu, nhang quan Chanh chii khao hg ket bai tQa: Ong cho rang S Q Hoang la Khieu vdi "con m i t xanh" khi dge dapc ngadi cung chung chf hadng vdi minh, tQc cud'n sQ gian ye'u do Nguyin Sa Hoang bien la deu cd y thQc ddi vdi truyen thdng hch stf soan da cd vu, khuyen khfch ngadi hgc trd dan tdc, deu nhd ve cpi ngudn ma khdng nay theo con dadng viet sQ. quen Td tien de'n ndi phai suy vong nhQ t i m gadng cua Tjch Dam va Ba Ld cua Ong chi ra mdt each ky cang nhQng a u Trung Qudc thdi xaa. nhapc va tin tadng nhQng khiem khuye't CHU THICH (1). Til day trd di chiing toi xin dUdc viet tit bp (3). Di sdn Hdn Ndm: Thti muc di yeu, Vi^n sach Khdm dinh Viet sH thdng gidm Cuang muc Nghien cilu Han Nom- Vien Vien dong Bac co. Ha thanh Cuang muc de ngUdi dpc tien theo doi, Npi, 1993, (2), Trin Van Giap. Tim hieu kho sdch Hdn Ndm - (4). J f f l m a t l S i « i »m.W (Vlet Nam Hdn ngudn tu lieu vdn hgc, sU hgc Viet Nam, tap I, ThuN6m vdn hie'n muc luc di ye'u), Chii bien Luu Xuan vien quoc gia xufit ban. Ha Npi, 1970, tr. 152. Ngan, Vudng Tieu Thuin, Trin Nghia. Vign Nghien
  8. Khjgu Rang Tinh - Rgudri viit bai hia... 35 cCtu Trung Udng Dai Loan, 2002, tr. 346. Han Nom da cung ca'p nhiing tu li§u quy dl chiing (5). Xin xem them ban dich Bdi tUa do chiing toi c6 t h i thiic hi$n bai vi6t nay. toi thi^c hi^n d phin sau bai vi^t. (18). Nha thd Tli XUdng ten that la Trin Te (6). Dia chi Nam Dinh, Nxb. Chinh tri Quoc XUdng (1870-1907), tii Mac Trai, hi?u Mpng Tich, gia. Ha Npi, 2003, tr. 741. Tli Thinh. Bai thd Vinh khoa thi Huang cua Ong (7). Nguyin Duy VUiJng. Dinh cd Siing Vdn, viet vl khoa thi HUdng nam Dinh Dau 1897 dUpc tren website Bao Nhdn ddn, ngky 16-01-2008. to chtic tai Nam Dinh nhU sau: (8). DUdng Vfin Vupng - Trinh Vi6t Anh. Gidi Nhd nUdc ba nam md mdt khoa, thieu tdm bia diing tgi md Tien sl Khieu Ndng TrUdng Nam thi ldn vdi trUdng Hd. Tinh. Bai in trong Ky y§'u Hpi thao khoa hpc "Te Ldi thdi si tU vai deo Ig, tiiu Qudc TH Gidm Khieu Ndng Tinh, con ngudi vd Am oe quan trUdng mieng thit loa. sU nghiep". Ha Npi, 2009, tr. 141 - 145. Long cdm rap trdi, quan Sii de'n, (9). Pham Diic Thanh Dung, Vinh Cao (Chii Vdy le quet ddt, mu ddm ra. bien). Khoa cd vd cdc nhd khoa bdng triiu Nguyin, Nhdn tdi ddt Bdc ndo ai dd ? Trung tam Bao ton di tfch C^ do Hu^ Nxb. Thuftn Ngodnh cdmd trdng cdnh nUdc nhd I H6a, HuC 2000, tr. 340. (19). Vien Ngon ngfl hpc. Tii dien tie'ng Viet, (10). Tnidc trigu Minh M?nh (1820-1840), Nxb.Da Ning, 2000, tr.843. Nguyen NhU y (Chu nhiing ngudi do thi Hudng gpi la Hudng cong, de'n bien), Dgi tU dien tie'ng Viet, Nxb.Vfin hoa thong Khoa thi Mau Ty nfim Minh M^nh thii 9 (1828), tm, Ha Npi, 1999, tr. 1424. doi HUdng cong gpi la Cii nhan. Khoa thi Canh (20). Ten hieu cua Tie'n si Ngo Giap Dau. Tuit, nfim Tu Diic thCr 3 (1850), lai dinh ph6p thi (21). Tan Hieu Liem: chi Nguyin Su Hoang mdi Hudng, thi Hpi diu 4 k^. Thi Hiidng tning Tam dupc do Cii nhan. Bit diu tit deli Han (Trung Quoc), truclng gpi la Tli tai, tning Tii trUcfng gpi la Cii trong khoa cii c6 muc Hieu Liem, trong d6 Hilu: chi nhan. ngudi c6 hilu vdi cha m?, Liem: chi ngUdi lam hpc (11). Cao Xuan Due. Qudc triiu hUang khoa luc, trd hem khilt. Sau nay gpi Hilu Liem la dl chi Nxb. Thanh pho Ho Chi Minh, 1993, tr. 450. ngudi do Cii nhan, Tii nguyen, Hdp dinh ban, (12), (13). Pham Diic Thanh Diing, Vinh Cao. ThUdng vu i n thu quan, Bic Kinh, 1992, tr. 784. Khoa cU vd cdc nhd khoa bdng triiu Nguyen, Sdd, (22). Chi bp Khdm dinh Viet sii thdng gidm cUang tr. 334-341. muc do Quoc sii quan trilu Nguyin bien soan. (14). Nguyin Q. Thing - Nguyen Ba Thi. Tii (23). 6 day Khieu Nang Tinh muon viet din dien nhdn vdt lich sCt Vi^t Nam, Nxb. Khoa hpc xa vipc Nguyen Su Hoang da diia vao bai Ta'u nghi h(ii, 1991, tr. 306. cua nhom sii t h i n trong Quoc sii quan trilu (15). Dia chi Nam Dinh. Sdd, tr. 705. Nguyin Nguyen dang len Vua Tii Diic ngay 10 thang 6 Duy Vupng, Dinh cd SUng Vdn, Sdd, website Bao nien hieu Tii Diic 9 (tiic ngay 11-7-1856) trinh bay Nhdn ddn, ngky 16-01-2008. t h i le chung ie bien soan bp Cuang muc vk Bai (16). Cao Xuan Due. Qudc triiu huang khoa luc, Tien bieu cua ThUdng thU Pham Than Duat, Toan Sdd, tr.560-563. Cac tac gia sach Dia chi Nam tu Vu Nhii dang len vua Kiln Phiic vao 21 thang 7 Dinh, da vi§t nhim Khife'u Nfing Tinh lara Chanh nien hipu Kiln Phiic thii nhit (tiic ngay 10-9- chu khao khoa thi 1906, Sdd, tr. 705 . 1884) bao cao viec hoan thanh va chuin bi xua't (17), Nhfin day xin cam dn TS. Nguyin Hilu ban bp Cuang muc. Mill, TrUcIng phong bao quan Vipn Nghien cOtu (24). Chi nam 1906, nien hieu Thanh Thai thii 12.

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản