Khu di tích đền thờ Ỷ
Lan Nguyên phi tại
huyện Gia Lâm, Hà Nội
Vượt qua 18km từ Hà Nội, qua cầu Chương Dương theo
Quốc lộ 5 du khách sẽ tới tham quan cảnh đẹp của đền, chùa
thờ Đức Quốc Mẫu Ỷ Lan Nguyên phi ở xã Dương Xá,
huyện Gia Lâm, Hà Nội. Ỷ Lan Nguyên phi là một trong
những danh nhân có tài trị nước xuất chúng của dân tộc ở thế
kỷ XI.
Ngay từ Quốc lộ 5 theo biển chỉ dẫn đi vào khu di tích, từ xa
du khách đã nhìn thấy tấm biển ghi dấu đền thờ Nguyên phi
Ỷ Lan đã được xếp hạng. Qua 2 cổng, du khách sẽ vào trong
quần thể khu di tích đền thờ Nguyên phi Ỷ Lan gồm chùa,
đền, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên có sân, nhà thủy
đình, cây xanh các loại rộng khoảng 3ha. Chùa và đền thờ
Nguyên phi Ỷ Lan còn có tên gọi là chùa “Bà Tấm”, đền “Bà
Tấm”, chùa Cả, đền Cả. Nằm ở phía tay trái, trước cửa đền
thờ Nguyên phi Ỷ Lan là đôi rồng chầu bằng đá phủ phục,
với đường nét, chạm khắc hết sức tinh xảo. Qua các bậc xây,
du khách đi vào trong đền. Đền được xây dựng từ cuối thế kỷ
XI, là nơi phụng thờ bà ngay chính trên quê hương Người.
Đền có kiến trúc theo lối cung đình thời Lý, có 72 cửa, thuộc
loại cổ nhất nước ta, cách không xa đền phía tay phải có chùa
mang tên: “Linh Nhân tư Phúc Tự” do chính Linh Nhân
Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan xây dựng cùng với hàng trăm ngôi
chùa khác, được khánh thành tháng 03 năm Ất Mùi (1115).
Trong đền và chùa hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quí và
hiếm. Nổi bật là đôi sư tử điêu khắc bằng đá, sư tử được tạc
từ một khối đá lớn, cao 1,20m, rộng 1,36 m trong tư thế nằm
phủ phục, đường nét đặc biệt mềm mại, tạo cho chúa sơn lâm
một vẻ đẹp vừa uyển chuyển vừa oai hùng mạnh mẽ. Các chi
tiết: đôi mắt to, lồi hẳn ra ngoài, ẩn dưới đôi lông mày rậm,
mũi hở, hàm răng đều đặn, răng nanh to, nhọn và khỏe, nhất
là chân mập. Có những móng cong sắc, quắp chặt, khiến cho
người xem thấy rõ chúa sơn lâm tiềm ẩn sức mạnh phi
thường. Tuy nhiên bằng tài nghệ điêu khắc khéo léo, tuyệt
vời, bằng cách sử dụng nhiều họa tiết đan móc, khi thì gợn