Sáng kiến kinh nghiệm: Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức - GDCD 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

SỞ GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRƯỜNG THPT SÔNG RAY

Mã số: ……………

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC TÍCH HỢP PHẦN CÔNG DÂN

VỚI ĐẠO ĐỨC-GDCD 10 NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC HỌC SINH

Người thực hiện: Dương Thị Thu Nhung

Lĩnh vực nghiên cứu:

Quản lý giáo dục: ……………………………………… 

Phương pháp dạy học bộ môn: Giáo dục công dân…. 

Phương pháp giáo dục: …………………………………..

Lĩnh vực khác: ................................................................ 

Sản phẩm đính kèm:

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Cẩm Mỹ, ngày 20 tháng 05 năm 2015

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

1

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN I.

Họ và tên: Dương Thị Thu Nhung 1.

Ngày tháng năm sinh: 27-07-1981 2.

Nam, nữ: Nữ 3.

Địa chỉ: xã Xuân Đông, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai. 4.

Điện thoại: (CQ)/ 0613.713.267 (NR); 0966456235 5.

Fax: E-mail: 6.

Chức vụ: Giáo viên 7.

Đơn vị công tác: Trường THPT Sông Ray 8.

II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân khoa

- học.

Năm nhận bằng: 2005 -

Chuyên ngành đào tạo: Giáo dục Chính trị. -

III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC

Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy -

- Số năm có kinh nghiệm: 10 năm

Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây: -

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

2

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Luật giáo dục năm 2005 , Điều 2 đã xác định: Mục tiêu của giáo dục phổ thông là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập, dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành, bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Như vậy, mục tiêu của giáo dục phổ thông đã chuyển từ trang bị kiến thức cho học sinh sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em, đặc biệt năng lực hành động, năng lực thực tiễn. Phương pháp giáo dục phổ thông cũng được đổi mới theo hướng “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tu duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” .

Đó cũng chính là mục tiêu và nhiệm vụ của môn Giáo dục công dân trong trường phổ thông. Là môn khoa học xã hội, gắn với đường lối của Đảng, cùng với các bộ môn khoa học khác, góp phần đào tạo người lao động vừa có tri thức, vừa có đạo đức, có năng lực hoạt động thực tiễn, có trách nhiệm với gia đình, có phương pháp suy nghĩ, hành động phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh xã hội, lịch sử , đất nước, nhân loại.

Dạy học Giáo dục công dân ở trường THPT bắt nguồn từ nguyên tắc: lý luận gắn liền với thực tiễn, học đi đôi với hành,...Những tri thức của bộ môn gắn với sự vận động, phát triển của khoa học tự nhiên, khoa học xã hội của nhân loại, của đất nước và con người Việt Nam. Môn GDCD với đặc điểm riêng là một môn khoa học xã hội tổng hợp liên quan đến rất nhiều với các vấn đề, sự kiện, hiện tượng, kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội .... Xuất phát từ những quan điểm trên môn Giáo dục công dân trong trường THPT được tích hợp nhiều chủ đề như Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, giáo dục phòng chống tham nhũng, phổ biến giáo dục pháp luật và bảo vệ môi trường sống, giáo dục kỹ năng sống... Do đó, việc tích hợp giáo dục một số nội dung thiết thực, cấp bách vào môn GDCD là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Vấn đề đặt ra là tích hợp như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất?

Trong quá trình dạy học môn GDCD ở trường phổ thông, tôi nhận thấy rằng việc tích hợp nhiều nội dung trong bộ môn nói chung và từng bài học nói riêng là không hề đơn giản. Nguyên tắc tích hợp giáo dục là lồng ghép các nội dung vào bài học một cách tự nhiên, phù hợp nội dung bài học, phù hợp vào đặc điểm, điều kiện thực tế và không gây áp lực cho học sinh. Yêu cầu này đòi hỏi GV phải nỗ lực trong việc vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học tích cực, nhằm mang lại hiệu quả cao nhất trong dạy học tích hợp. Trong phạm vi đề tài này, tôi mong muốn chia sẻ cùng đồng nghiệp những kinh nghiệm bản thân trong dạy học tích hợp trong năm học vừa qua cũng như nhận được góp ý, trao đổi của quý đồng nghiệp để đề tài hoàn thiện hơn.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

3

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.

1.Cơ sở lý luận.

1.1.Dạy học tích hợp (DHTH) là gì ?

Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng. Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”

Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.

Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể”. Có nghĩa là sự phối hợp các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy.

Nói một cách khác, dạy học tích hợp là dạy cho HS cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết và ứng dụng trong những tình huống cụ thể, và với mục đích phát triển năng lực người học. Ngoài ra, dạy học tích hợp còn tạo nên mối liên hệ giữa kiến thức và kĩ năng của các chuyên ngành hoặc các môn học khác nhau để bảo đảm cho HS phát huy có hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình trong việc giải quyết các tình huống tích hợp cụ thể.

Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết. dạy học tích hợp là một xu hướng của lí luận dạy học và được nhiều nước trên thế giới thực hiện.

1.2. Các mục tiêu của DHTH

- Làm cho các quá trình học tập có ý nghĩa phong phú hơn.

- Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn

- Dạy HS sử dụng kiến thức trong hoàn cảnh cụ thể. Thể hiện ở việc:

+ Nêu bật cách thức sử dụng kiến thức đã học

+ Tạo các tình huống học tập để HS vận dụng kiến thức một cách sáng tạo, tự lực.

- Hình thành và rèn luyện những kĩ năng đa thành phần trong cuộc sống và học tập

1.3.Vì sao phải thực hiện DHTH

* DHTH góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường phổ thông.

- Cần trang bị cho HS nhiều kĩ năng sống như các kiến thức về An toàn giao thông, bảo vệ môi trường,..

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

4

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Phải đảm bảo tải học tập phù hợp với sự phát triển của HS, không thể tạo thành môn học mới...

- Chương trình SGK các môn học đã tích hợp nhiều tri thức, song không thể đầy đủ và phù hợp với tất các các đối tượng HS.

- GV phải tích hợp các nội dung này một cách cụ thể và phù hợp cho từng môn học, với từng đối tượng HS ở các vùng miền khác nhau.

* Do bản chất của mối liên hệ giữa các tri thức khoa học

- Khoa học ở thế kỷ XX đã chuyển từ phân tích cấu trúc lên tổng hợp hệ thống làm xuất hiện các liên ngành (như sinh thái học, tự động hóa, ...)

- Xu thế dạy học trong nhà trường là phải làm sao cho tri thức của HS xác thực và toàn diện. QTDH phải liên kết, tổng hợp hóa các tri thức, đồng thời thay thế “tư duy cơ giới cổ điển” bằng “tư duy hệ thống”.

*Góp phần giảm tải học tập cho HS

- DHTH giúp phát triển các năng lực, đặc biệt là trí tưởng tượng khoa học và năng lực tư duy của HS, hứng thú học tập cho HS vì nó luôn tạo ra các tình huống để HS vận dụng kiến thức trong các tình huống gần với cuộc sống

- Giảm sự trùng lặp các nội dung dạy học giữa các môn học, góp phần giảm tải nội dung học tập.

1.4. Một số phương thức tích hợp các nội dung

Hai nhóm lớn và bốn cách tích hợp các nội dung học tập

* Dạng tích hợp thứ nhất:

Đưa ra những ứng dụng chung cho nhiều môn học (chẳng hạn các vấn đề năng lượng, bảo vệ môi trường, ...);

+ Vẫn duy trì các môn học riêng rẽ, trong khi các ứng dụng chung được tích hợp vào các thời điểm thích hợp

+ Cách thứ 1:

Những ứng dụng chung cho nhiều môn học được thực hiện ở cuối năm học hay cuối cấp học trong một bài học hoặc một bài tập tích hợp;

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

5

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

+ Cách thứ 2:

Những ứng dụng chung cho nhiều môn học được thực hiện tương đối đều đặn trong suốt năm học trong các tình huống thích hợp;

* Dạng tích hợp thứ hai:

Phối hợp các quá trình học tập của nhiều môn học khác nhau.

Cần:

+Hợp nhất hai hay nhiều môn học thành một môn học duy nhất.

+Đòi hỏi phải nghiên cứu xây dựng chương trình và tài liệu học tập phù hợp, thường phức tạp.

+ Cách thứ 3:

Phối hợp quá trình dạy học những môn học khác nhau bằng đề tài tích hợp.

> nhóm các nội dung có mục tiêu bổ sung cho nhau thành đề tài tích hợp, trong khi các môn học vẫn giữ nguyên những mục tiêu riêng.

+ Cách thứ 4:

Phối hợp quá trình dạy học những môn học khác nhau bằng tình huống tích hợp, các môn học tích hợp xung quanh mục tiêu chung / mục tiêu tích hợp .

1.5. Các phương thức tích hợp thường dùng hiện nay - Tích hợp toàn phần (Hình 1)

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

6

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Tích hợp toàn phần được thực hiện khi hầu hết các kiến thức của môn học, hoặc nội dung của một bài học cụ thể cũng chính là các kiến thức về vấn đề mà người dạy định đưa vào.

Hình1

-Tích hợp bộ phận ( Hình 2)

Tích hợp bộ phận được thực hiện khi có một phần kiến thức của bài học có nội dung liên quan đến vấn đề mà người dạy định đưa vào.

Hình 2

- Hình thức liên hệ ( Hình 3)

Liên hệ là một hình thức tích hợp đơn giản nhất khi chỉ có một số nội dung của môn học có liên quan tới vấn đề tích hợp, song không nêu rõ trong nội dung của bài học. Trong trường hợp này GV phải khai thác kiến thức môn học và liên hệ chúng với các nội dung của vấn đề tích hợp. Đây là trường hợp thường xảy ra.

Hình 3

1.6. Hình thức dạy học tích hợp

- Kiểu 1: thông qua các bài học trên lớp.

GV thực hiện các mức độ tích hợp nêu ở trên.

Các hoạt động của GV có thể bao gồm:

Hoạt động 1:

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

7

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Nghiên cứu chương trình SGK

>xây dựng mục tiêu dạy học, trong đó có các mục tích hợp

Hoạt động 2:

Xác định các nội dung giáo dục cần tích hợp vào nội dung bài dạy.

+ Căn cứ vào mối liên hệ giữa kiến thức môn học với các nội dung định tích hợp

+ GV lựa chọn tư liệu và phương án tích hợp, cụ thể phải trả lời các câu hỏi:

- Tích hợp nội dung nào là hợp lý?

- Liên kết các kiến thức về nội dung giáo dục định tích hợp như thế nào?

- Thời lượng là bao nhiêu?

Hoạt động 3:

- Lựa chọn các PPDH, Phương tiện dạy học phù hợp,

- PPDH tích cực, các PTDH có hiệu quả cao để tăng cường tính trực quan và hứng thú học tập của HS (như sử dụng các thí nghiệm, máy vi tính, đèn chiếu ...).

Hoạt động 4:

-Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể.

- GV cần nêu cụ thể các hoạt động của HS,

- Các hoạt động trợ giúp của GV.

+ Kiểu 2

Các vấn đề định tích hợp vào nội dung bài học có thể được triển khai như một hoạt động độc lập song vẫn gắn liền với việc vận dụng kiến thức các môn học.

Các hoạt động có thể như: tham quan, ngoại khóa, tổ chức các nhóm ngoại khóa chuyên đề, các bài học dự án, nghiên cứu một đề tài (phù hợp với HS), ...

2. Cơ sở thực tiễn.

Tích hợp là một trong những quan điểm GD đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới. Quan điểm tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học. Trong một số môn học, tư tưởng tích hợp được tiếp nhận với các mức độ thấp và khác nhau như: Lồng ghép - là đưa thêm nội dung cần học tương tự với môn học chính; tích hợp - là sự kết hợp tri thức của nhiều môn học tạo nên môn học mới.

Tư tưởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống. Trước hết phải thấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thư, là một tập đại thành của tri thức, kinh nghiệm và phương pháp. Mọi tình huống xảy ra trong cuộc sống bao giờ cũng là những tình huống tích hợp. Không thể giải quyết một vấn đề và nhiệm vụ

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

8

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

nào của lí luận và thực tiễn mà lại không sử dụng tổng hợp và phối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khác nhau. Tích hợp trong nhà trường sẽ giúp HS học tập thông minh và vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện, hài hòa và hợp lí trong giải quyết các tình huống khác nhau và mới mẻ trong cuộc sống hiện đại.

Từ thực tiễn giáo dục ở nhiều nước và Việt Nam cho thấy, dạy học theo hướng tích hợp là xu thế mà nhiều nước trên thế giới đã áp dụng, đặc biệt là các nước trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. GV khi đã quen với cách dạy tích hợp thì việc xử lí các tình huống giáo dục trở nên mềm dẻo hơn. Dạy học theo hướng tích hợp phát huy được tính tích cực của HS, góp phần đổi mới nội dung và phương pháp dạy học ở trường.

Hơn nữa, từ nhiều năm nay, Bộ GD-ĐT đã chỉ đạo tích hợp nhiều nội dung giáo dục vào quá trình dạy học các môn học trong trường phổ thông như: giáo dục đạo đức, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; giáo dục pháp luật; giáo dục phòng chống tham nhũng; giáo dục chủ quyền quốc gia, tài nguyên và môi trường về biên giới, biển, đảo; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; bảo vệ môi trường; đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên; ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai; giáo dục an toàn giao thông... nhưng quỹ thời gian có hạn, không thể tăng số môn học lên được. Việc tích hợp nội dung một số môn học là giải pháp có thể thực hiện được nhiệm vụ giáo dục nhiều mặt cho HS mà không quá tải.

III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.

1. Một số nội dung tích hợp trong phần Công dân với đạo đức-GDCD 10.

a Tư tưởng Hồ Chí Minh.

Mục đích tích hợp:

- Nhằm trang bị cho HS những hiểu biết cần thiết, cơ bản về đạo đức Hồ Chí minh, trên cơ sở đó các em có được những nhận thức, thái độ và hành vi tích cực theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

- Giáo dục ý thức quan tâm tới việc học tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, làm cho việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trở thành thói quen và nếp sống của học sinh.

- Phát triển kĩ năng thực hành, kĩ năng phát hiện và ứng xử tích cực trong việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

- Góp phần giáo dục cho HS trở thành những người công dân tốt, biết sống và làm việc theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

Giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cần chú ý những điểm sau:

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

9

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Tấm gương trọn đời phấn đấu, hi sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người.

- Tấm gương của ý chí và nghị lực tinh thần to lớn, vượt qua mọi thử thách, khó khăn để đạt được mục đích.

- Tấm gương tuyệt đối tin tưởng vào sức mạnh của nhân dân, kính trọng nhân dân, hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân.

- Tấm gương của một con người nhân ái, vị tha, khoan dung, nhân hậu hết mực vì con người.

- Tấm gương cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư, đời riêng trong sáng, nếp sống giản dị và khiêm tốn phi thường

- Tấm gương tôn trọng Pháp luật, không dành cho mình một đặc quyền nào.

b. Bảo vệ môi trường.

Mục tiêu tích hợp:

Trong chương trình giáo dục phổ thông cần giáo dục cho học sinh nắm những kiến thức về những hệ sinh thái, nguồn tài nguyên, khai thác và sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên, sự ô nhiễm và suy thoái của môi trường, có thái độ quan tâm thường xuyên đến môi trường sống của cá nhân, gia đình, cộng đồng, có ý thức giữ gìn bảo vệ môi trường, có kĩ năng phát hiện các vấn đề về môi trường và ứng xử tích cực với các vấn đề môi trường.

Một số vấn đề môi trường đang được quan tâm hiện nay

a/ Tài nguyên rừng bị suy giảm: Các họat động của con người ảnh hưởng đến sự suy giảm tài nguyên rừng.

b/ Ô nhiễm nước: Vai trò của nước đối với sự sống trên Trái Đất. Các quá trình lý hóa khi nước bị ô nhiễm. Các biện pháp bảo vệ nước, chu trình nước trong tự nhiên liên quan đến sự chuyển thể của nước.

c/ Suy thoái và ô nhiễm đất.

d/ Ô nhiễm không khí: Quá trình suy giảm tầng ôzôn, chất phóng xạ.

e/ Ô nhiễm tiếng ồn: Liên quan trực tiếp đến cuộc sống con người, đặc biệt khu vực đông dân cư.

c. Pháp luật.

Mục tiêu tích hợp:

- Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, căn bản về các văn bản pháp luật.

- Hình thành niềm tin vào pháp luật, giáo dục cho học sinh ý thức tôn trọng pháp luật, sống và làm việc theo pháp luật.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

10

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Hình thành động cơ, hành vi tích cực theo pháp luật. Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của học sinh. Biết phân biệt hành vi đúng pháp luật và hành vi trái pháp luật. Ủng hộ những hành vi thực hiện đúng pháp luật, lên án những hành vi trái pháp luật.

d. Giáo dục Phòng, chống tham nhũng.

Mục tiêu tích hợp:

Trang bị cho học sinh THPT những kiến thức về phòng, chống tham nhũng; qua đó nâng cao nhận thức cho học sinh về mục đích, yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, xây dựng được thái độ, ý thức đấu tranh, bài trừ tệ nạn tham nhũng trong xã hội.

Một số nội dung cần lưu ý:

- Khái niệm, đặc trưng và các biểu hiện của tham nhũng.

- Nguyên nhân và tác hại của tham nhũng.

- Các giải pháp phòng ngừa tham nhũng.

- Các giải pháp phát hiện tham nhũng.

đ. Bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, đảo.

Mục tiêu tích hợp:

- Nâng cao nhận thức cho HS về việc sử dụng hợp lý và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, đảo.

- Thông qua việc giáo dục về tài nguyên và môi trường biển, đảo dần hình thành các kỹ năng sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, đảo.

Một số nội dung cần tích hợp:

- Vai trò địa lý chiến lược và tiềm năng kinh tế của Biển Đông, một số vùng biển, đảo của Việt Nam.

- Phạm vi và một số quy chế pháp lý của vùng biển và thềm lục địa nước ta ( Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982)

- Các căn cứ khẳng định chủ quyền biển, đảo Việt Nam.

- Khai thác tài nguyên, khoáng sản biển, đảo. Phát triển du lịch biển, đảo. Giao thông vận tải biển.

- Nguy cơ giảm sút tài nguyên và ô nhiễm môi trường, các biện pháp sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường.

e. Kỹ năng sống.

Mục tiêu tích hợp:

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

11

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Trang bị cho HS những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp. Trên cơ sở đó hình thành những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực , loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hằng ngày.

- Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.

Kĩ năng sống bao gồm các nhóm sau:

- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình, bao gồm các kĩ năng sống cụ thể như: tự nhận thức, xác định giá trị, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự trọng, tự tin,...

- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác, bao gồm các kĩ năng như: giao tiếp có hiệu quả, giải quyết mâu thuẫn, thương lượng, từ chối, bày tỏ sự cảm thông, hợp tác,..

-Nhóm các kĩ năng đưa ra quyết định một cách hiệu quả, bao gồm các kĩ năng sống cụ thể như: tìm kiếm và xử lý thông tin, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề,..

2. Một số phương pháp dạy học tích hợp nhằm phát huy năng lực của học sinh.

a. Phương pháp thảo luận nhóm.

* Bản chất

Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên khác nhau như: Dạy học hợp tác, Dạy học theo nhóm nhỏ, trong đó HS của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc. Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp.

Dạy học nhóm nếu được tổ chức tốt sẽ phát huy được tính tích cực, tính trách nhiệm; phát triển năng lực cộng tác làm việc và năng lực giao tiếp của HS.

* Quy trình thực hiện

Tiến trình dạy học nhóm có thể được chia thành 3 giai đoạn cơ bản:

a. Làm việc toàn lớp : Nhập đề và giao nhiệm vụ

- Giới thiệu chủ đề

- Xác định nhiệm vụ các nhóm

- Thành lập nhóm

b. Làm việc nhóm

- Chuẩn bị chỗ làm việc

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

12

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Lập kế hoạch làm việc

- Thoả thuận quy tắc làm việc

- Tiến hành giải quyết các nhiệm vụ

- Chuẩn bị báo cáo kết quả.

c. Làm việc toàn lớp: Trình bày kết quả, đánh giá

- Các nhóm trình bày kết quả

- Đánh giá kết quả.

* Một số lưu ý

. Có rất nhiều cách để thành lập nhóm theo các tiêu chí khác nhau, không nên áp dụng một tiêu chí duy nhất trong cả năm học. Số lượng HS/1 nhóm nên từ 4- 6 HS.

. Nhiệm vụ của các nhóm có thể giống nhau, hoặc mỗi nhóm nhận một nhiệm vụ khác nhau, là các phần trong một chủ đề chung.

. Dạy học nhóm thường được áp dụng để đi sâu, luyện tập, củng cố một chủ đề đã học hoặc cũng có thể tìm hiểu một chủ đề mới.

Các câu hỏi kiểm tra dùng cho việc chuẩn bị dạy học nhóm:

- Chủ đề có hợp với dạy học nhóm không?

- Các nhóm làm việc với nhiệm vụ giống hay khác nhau?

- HS đã có đủ kiến thức điều kiện cho công việc nhóm chưa?

- Cần trình bày nhiệm vụ làm việc nhóm như thế nào?

- Cần chia nhóm theo tiêu chí nào?

- Cần tổ chức phòng làm việc, kê bàn ghế như thế nào?

b. Phương pháp nêu vấn đề và giải quyết vấn đề.

* Bản chất

Dạy học (DH) phát hiện và giải quyết vấn đề (GQVĐ) là PPDH đặt ra trước HS các vấn đề nhận thức có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết, chuyển HS vào tình huống có vấn đề , kích thích họ tự lực, chủ động và có nhu cầu mong muốn giải quyết vấn đề.

* Quy trình thực hiện

- Xác định, nhận dạng vấn đề/tình huống;

- Thu thập thông tin có liên quan đến vấn đề/tình huống đặt ra;

- Liệt kê các cách giải quyết có thể có ;

- Phân tích, đánh giá kết quả mỗi cách giải quyết ( tích cực, hạn chế, cảm xúc, giá trị)

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

13

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- So sánh kết quả các cách giải quyết ;

- Lựa chọn cách giải quyết tối ưu nhất;

- Thực hiện theo cách giải quyết đã lựa chọn;

- Rút kinh nghiệm cho việc giải quyết những vấn đề, tình huống khác.

* Một số lưu ý

# Các vấn đề/ tình huống đưa ra để HS xử lí, giải quyết cần thoả mãn các yêu cầu sau:

- Phù hợp với chủ đề bài học

- Phù hợp với trình độ nhận thức của HS

- Vấn đề/ tình huống phải gần gũi với cuộc sống thực của HS

- Vấn đề/ tình huống có thể diễn tả bằng kênh chữ hoặc kênh hình, hoặc kết hợp cả hai kênh chữ và kênh hình hay qua tiểu phẩm đóng vai của HS

- Vấn đề/ tình huống cần có độ dài vừa phải

- Vấn đề/ tình huống phải chứa đựng những mâu thuẫn cần giải quyết, gợi ra cho HS nhiều hướng suy nghĩ, nhiều cách giải quyết vấn đề.

# Tổ chức cho HS giải quyết, xử lí vấn đề/ tình huống cần chú ý:

- Các nhóm HS có thể giải quyết cùng một vấn đề/ tình huống hoặc các vấn đề/ tình huống khác nhau, tuỳ theo mục đích của hoạt động.

- HS cần xác định rõ vấn đề trước khi đi vào giải quyết vấn đề.

- Cần sử dụng phương pháp động não để HS liệt kê các cách giải quyết có thể có.

- Cách giải quyết tối ưu đối với mỗi HS có thể giống hoặc khác nhau.

c. Phương pháp trực quan sinh động.

Trực quan là phương pháp giảng dạy mà giáo viên sử dụng các phương tiện dạy học tác động trực tiếp đến các cơ quan cảm giác của học sinh, hướng dẫn học sinh quan sát, đặt câu hỏi để học sinh giải thích các hiện tượng quan sát được, từ đó học sinh lĩnh hội kiến thức nhằm đạt hiệu quả dạy học cao.

Các phương pháp trực quan trong dạy học bao gồm:

- Các vật tượng trưng như: sơ đồ, bản đồ, bảng biểu.

- Các vật tạo hình như: tranh, sa bàn, phim ảnh, ti vi, máy tính...

Các phương tiện trực quan được sử dụng trong dạy học trong tất cả các môn ở trường phổ thông. Nhưng tùy theo nội dung kiến thức, đặc điểm môn học và điều kiện cụ thể mà giáo viên có cách vận dụng sáng tạo cho phù hợp.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

14

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Các phương tiện trực quan có thể bao gồm: phương pháp quan sát trực quan và

phương pháp trình bày trực quan.

- Quan sát trực quan được coi là phương pháp nhận thức cảm tính tích cực.

- Trình bày trực quan: khi trình bày trực quan, học sinh quan sát các phương

tiện trực quan dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

d. Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình.

* Bản chất

Nghiên cứu trường hợp điển hình là phương pháp sử dụng một câu chuyện có thật hoặc chuyện được viết dựa trên những trường hợp thường xảy ra trong cuộc sống thực tiễn để minh chứng cho một vấn đề hay một số vấn đề. Đôi khi nghiên cứu trường hợp điển hình có thể được thực hiện trên video hay một băng catset mà không phải trên văn bản viết.

* Quy trình thực hiện

Các bước nghiên cứu trường hợp điển hình có thể là:

- HS đọc (hoặc xem, hoặc nghe) về trường hợp điển hình

- Suy nghĩ về nó (có thể viết một vài suy nghĩ trước khi thảo luận điều đó với người khác).

- Thảo luận về trường hợp điển hình theo các câu hỏi hướng dẫn của GV.

* Một số lưu ý

- Vì trường hợp điển hình được nêu lên nhằm phản ánh tính đa dạng của cuộc sống thực, nên nó phải tương đối phức tạp, với các tuyến nhân vật và những tình huống khác nhau chứ không phải là một câu chuyện đơn giản.

- Trường hợp điển hình có thể dài hay ngắn, tuỳ từng nội dung vấn đề song phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với trình độ HS và thời lượng cho phép.

- Tùy từng trường hợp, có thể tổ chức cho cả lớp cùng nghiên cứu một trường hợp điển hình hoặc phân công mỗi nhóm nghiên cứu một trường hợp khác nhau.

3. Chương trình dạy học tích hợp trong Phần Công dân với đạo đức- GDCD 10

Yêu cầu tích hợp

Tên bài

Địa chỉ tích hợp

Nội dung tích hợp Gợi ý phương pháp tích hợp

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

15

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Mục 1b

Động não, thuyết trình, đàm thoại.

Giáo dục Pháp luật Kĩ năng sống

Thảo luận lớp Xử lý tình huống Thảo luận nhóm Trình bày 1 phút

* Kiến thức: Ngoài ĐĐ, PL cũng là một phương thức điều chỉnh hành vi con người. Sự khác nhau giữa PL và ĐĐ trong việc điều chỉnh hành vi con người. *Kĩ năng: Phân biệt ĐĐ và PL. nêu VD *Thái độ: Tự giác thực hiện PL Kĩ năng so sánh giữa đạo đức và pháp luật. Kĩ năng xác định giá trị, tự nhận thức khi đánh giá việc thực hiện các chuẩn mực đạo đức của bản thân Kĩ năng thể hiện sự tự tin khi trình bày vai trò của đạo đức đối với cá nhân, gia đình và xã hội.

Mục 1a Về kiến thức:

Phòng chống Tham nhũng

Bài 10 (1 tiết) Quan niệm về đạo đức

- Người có hành vi tham nhũng chà đạp lên lợi ích của Nhà nước và công dân, là người không có đạo đức. - Khái niệm tham nhũng. Về kĩ năng: Phân biệt hành vi tham nhũng với hành vi không phải là tham nhũng. Về thái độ: Xa lánh hành vi tham nhũng.

Mục 1

- VD: Người tham ô tài sản của Nhà nước chỉ nghĩ đến ích của bản lợi thân, xâm phạm lợi ích của Nhà nước. -VD: tham ô tài sản của Nhà nước là hành tham vi nhũng; lấy trộm tài sản không phải là hành tham vi nhũng - Sử dụng tình huống, VD để đi đến nội dung cần giáo dục. Bảo vệ môi trường

* Kiến thức: - Bảo vệ môi trường là chuẩn mực đạo đức cần phải tuân theo. - Những tập quán gây hại cho môi trường cần phải bỏ. * Kĩ năng: - Nêu được VD về các quy tắc, chuẩn mực đạo đức liên quan đến môi trường biến đổi theo sự vận động, phát triển của lịch sử xã hội. - Nêu VD, tấm gương về đạo đức liên quan đến tài nguyên, môi trường. - Bảo vệ môi trường phù hợp với lứa

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

16

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

tuổi và điều kiện của bản thân.

Kĩ năng sống Thảo luận lớp Xử lý tình huống Thảo luận nhóm Trình bày 1 phút

Mục 1b

Mục 1b

Bài 11 (2 tiết) Một số phạm trù đạo đức GV hướng dẫn đọc thêm, giới thiệu tài liệu tham khảo để HS đọc thêm. HS sử dụng kĩ thuật đọc hợp tác, tìm kiếm thông tin.

Mục 2a

Bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, đảo Phòng chống Tham nhũng

Kĩ năng phán đoán, kĩ năng trình bày suy nghĩ 1 phút ý tưởng khi xem tranh, ảnh. Kĩ năng phê phán, so sánh các hành vi trong một số tình huống liên quan đến một vài phạm trù đạo đức. Kĩ năng tư duy sáng tạo Kĩ năng hợp tác Kĩ năng lắng nghe và phản hồi tích cực. Nghĩa vụ của người thanh niên: Có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên môi trường biển, đảo cũng như bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc Về kiến thức: Người tham nhũng hoặc phải sống trong trạng thái cắn rứt lương tâm, hoặc không cắn rứt lương tâm, không ăn năn, hối hận; nhưng đều phải sống trong trạng thái không thanh thản. Về kĩ năng: Phân biệt trạng thái lương tâm của người tham nhũng với người không tham nhũng. Về thái độ: Không chấp nhận tham nhũng, dù ở trạng thái nào.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

17

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Mục 2, Mục 3c

Động não, Thuyết trình, Đàm thoại, Thảo luận nhóm, Giải quyết vấn đề.

Bài 12 (2 tiết) Công dân với tình yêu- hôn nhân và gia đình Giáo dục Pháp luật Kĩ năng sống

Thảo luận lớp Xử lý tình huống Thảo luận nhóm Trình bày 1 phút

Mục 1b

* Kiến thức: Hôn nhân là quan hệ vợ chồng sau khi đã kết hôn, được bắt đầu từ khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận kết hôn cho hai bên nam và nữ. Các đặc điểm tốt đẹp, tiến bộ của chế độ hôn nhân và gia đình nước ta. * Kĩ năng: Biết thực hiện trách nhiệm của bản thân trong các mối quan hệ gia đình. * Thái độ: Thực hiện tốt trách nhiệm của bản thân trong gia đình. Kĩ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định trong tình huống về những điều nên tránh trong tình yêu nam nữ thanh niên. Kĩ năng từ chối quan hệ tình dục trước hôn nhân. Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm thực hiện trách nhiệm với gia đình Tấm gương nhân nghĩa của Bác Hồ Bác Hồ là một tấm gương lớn về nhân nghĩa: - Bác yêu thương, quan tâm, chăm sóc mọi người. - Bác vị tha, không cố chấp với người lầm lỗi biết hối cải. - Bác kính trọng, biết ơn những người có công với nước và biết ơn những người đã giúp đỡ mình. Bài 13 (2 tiêt) Công dân với cộng đồng

Kể chuyện về Bác Hồ, NXB Giáo tập 4 năm dục, 2008, tr 210 PP thuyết trình Mục 1b Sự gắn bó máu thịt giữa đất liền và

đồng bào biển đảo.

TT HCM Bảo vệ TN, MT biển, đảo

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

18

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Kĩ năng sống

Mục 3

Xử lý tình huống Động não Thảo luận lớp Thảo luận nhóm

tên

Giáo dục Pháp luật TT HCM

Hồ Chí Minh sáng mãi người, NXB Văn học năm 2008, tr 86

Mục 1,2,3 Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin về nhân nghĩa, hòa nhập và hợp tác. Kĩ năng tư duy sáng tạo trong việc đề xuất các biện pháp thực hiện trách nhiệm với cộng đồng Kĩ năng lập kế hoạch khi lập dự án Kĩ năng hợp tác,kĩ năng đảm nhận trách nhiệm khi thực hiện dự án Kĩ năng quản lý thời gian, thể hiện sự tự tin khi trình bày suy nghĩ, ý tưởng * Kiến thức: Trách nhiệm công dân học sinh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. * Kĩ năng: Tham gia các hoạt động bảo vệ quê hương đất nước phù hợp với lứa tuổi. * Thái độ: Tích cực học tập, rèn luyện và tự giác tham gia các hoạt động góp phần bảo vệ Tổ quốc. Lòng yêu nước của Bác Hồ - Bác Hồ là người có lòng yêu quê hương, đất nước thiết tha. - Bác đã cống hiến cả cuộc đời mình vì đất nước. Trách nhiệm của thanh niên trong việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc. PP thảo luận nhóm, nêu vấn đề.

Bài 14 (2 tiết) Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Bảo vệ TN, MT biển, đảo Kĩ năng sống

Xử lý tình huống Động não Thảo luận lớp Thảo luận nhóm

Kĩ năng trình bày 1 phút, ý tưởng về trách nhiệm của công dân đối với việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Kĩ năng tư duy phê phán hành vi gây ảnh hưởng xấu đến an ninh đất nước Kĩ năng giải quyết vấn đề trong tình huống về xây dựng. bảo vệ tổ quốc

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

19

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Mục 1b,2b,3 b

Giáo dục Pháp luật Môi trường

Mục 1

* Kiến thức: Công dân có trách nhiệm tham gia vào các hoạt động góp phần bảo vệ môi trường, hạn chế bùng nổ dân số, phòng chống các dịch bệnh hiểm nghèo. * Kĩ năng: Biết tham gia các hoạt động phù hợp với lứa tuổi. * Thái độ: Tự giác tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, hạn chế bùng nổ dân số, phòng chống các dịch bệnh hiểm nghèo do địa phương tổ chức. * Kiến thức: - Khái niệm môi trường. - Vai trò của môi trường đối với cuộc sống của con người. - Thực trạng môi trường hiện nay. - Hậu quả của ô nhiễm và suy thoái môi trường đối với sự tồn tại và phát triển của loài người. * Kĩ năng: Thực hiện đúng chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ môi trường.

Mục 2 Bài 15 (1 tiết) Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại

* Kiến thức: Hậu quả của bùng nổ dân số đối với môi trường. * Kĩ năng: Trách nhiệm của công dân trong việc hạn chế bùng nổ dân số.

- Cuộc sống của con người luôn gắn bó mật thiết với môi tự trường nhiên. trách Thực hiện nhiệm của công dân trong việc bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi - Bùng nổ dân số phá vỡ các yếu tố cân bằng của tự nhiên, làm cạn kiệt ô nguyên, tài nhiễm môi trường. - Thực hiện trách nhiệm của công dân trong việc góp phần góp phần hạn chế bùng nổ dân số phù hợp với lứa tuổi, như: tham gia tuyên truyền chính sách dân số, không tảo hôn…

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

20

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Mục 1

PP thảo luận nhóm, nêu vấn đề.

Bảo vệ TN, MT biển, đảo Kĩ năng sống

Xử lý tình huống Động não Thảo luận lớp Thảo luận nhóm

TT HCM Kĩ năng sống

Bài 16 (1 tiết) Tự hoàn thiện bản thân Thảo luận lớp Xử lý tình huống Thảo luận nhóm Trình bày 1 phút

- Chiến lược biển đảo đến năm 2020. - Đối xử thân thiện với môi trường, yêu quý và trân trọng những giá trị của biển đảo. Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin về ô nhiễm môi trường, dịch bệnh Kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấ đề trong tình huống càn giải quyết để bảo vệ môi trường, hạn chế bùng nổ dân số, đẩy lùi dịch bệnh Kĩ năng tư duy phê phán hành vi gây ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh. Tấm gương tự hoàn thiện bản thân của Bác Hồ. Bác Hồ là một tấm gương lớn về sự kiên trì phấn đấu tự hoàn thiện bản thân, từ việc rèn luyện thấn thể, học tập đến việc đặt mục đích và phấn đấu cho mục đích “ ích quốc, lợi dân” Kĩ năng xác định giá trị của bản thân Kĩ năng đặt mục tiêu hoàn thiện bản thân Kĩ năng lập kế hoạch hoàn thiện bản thân Kĩ năng từ chối trong một số tình huống có nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của bản thân

4. Thiết kế một số giáo án dạy học tích hợp nhiều nội dung phần Công dân với đạo đức-GDCD lớp 10.

Bài 12: CÔNG DÂN VỚI TÌNH YÊU, HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH (2 Tiết)

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1. Về kiến thức: - Hiểu được thế nào là tình yêu, thế nào là tình yêu chân chính.

- Biết được những điều cần tránh trong tình yêu nam nữ.

- Hiểu được mối quan hệ giữa tình yêu, hôn nhân và gia đình.

- Biết được các đặc trưng tốt đẹp, tiến bộ của chế độ hôn nhân ở nước ta hiện nay. - Nêu được các chức năng cơ bản của gia đình. 2. Về kỹ năng: - Biết nhận xét, đánh giá một số quan niệm sai lầm về tình yêu. - Thực hiện tốt trách nhiệm của bản thân trong gia đình.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

21

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Kỹ năng sống:

Kĩ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định trong tình huống về những điều nên tránh trong tình yêu nam nữ thanh niên.

Kĩ năng từ chối quan hệ tình dục trước hôn nhân.

3. Về thái độ: - Yêu quý gia đình. - Đồng tình, ủng hộ các quan niệm đúng đắn về tình yêu. II. NỘI DUNG:

T1: Mục 1. Trọng tâm của tiết này là phải làm rõ tình yêu là gì và những biểu hiện của một tình yêu chân chính, nêu một số điều nên tránh trong tình yêu của nam nữ thanh niên.

T2: Mục 2, 3. Trọng tâm tiết này là làm rõ những đặc trưng của chế độ hôn nhân ở nước ta hiện nay cùng các chức năng của gia đình.

III.PHƯƠNG PHÁP - HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC:

- Thuyết trình, diễn giảng, đàm thoại. - Nêu vấn đề, thảo luận nhóm, liên hệ. - Trò chơi sắm vai. IV.TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG TIỆN:

SGK GDCD 10.

Ca dao, tục ngữ, thơ ca về tình yêu.

Máy chiếu, tranh ảnh.

V.HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

1.Ổn định lớp: 2.Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Em hãy cho biết thế nào là nhân phẩm, danh dự? Mỗi người cần làm gì để giữ nhân phẩm, danh dự?

3.Giảng bài mới:

Tiết 1

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Giới thiệu bài 1. Tình yêu

GV sử dụng hương pháp vấn đáp-đàm thoại a.Tình yêu là gì ?

Trong đời sống tình cảm của mỗi cá nhân, tình yêu giữ một vị trí đặc biệt. Nó không chỉ góp phần điều chỉnh hành vi của con người mà còn

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

22

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

làm bộc lộ nhiều phẩm chất đạo đức của cá nhân.Tình yêu có nội dung rất rộng, nhưng ở bài này chỉ đề cập đến tình yêu nam nữ.

H: - Em hãy nêu một số câu ca dao, tục ngữ, đoạn thơ nói về tình yêu?

- Yêu em anh biết để đâu

Để vào tay áo lâu lâu lại dòm

- Nhớ ai, bổi hổi, bồi hồi

Như đứng đống lửa, như ngồi đống than.

- Gió đâu gió mát sau lưng

Bụng đâu bụng nhớ người dưng thế này?

... Anh không xứng là biển xanh.

Nhưng cũng xin làm bể biếc.

Để hát mãi bên ghềnh

Mối tình chung không hết.

Để những khi bọt tung trắng xoá

Và gió về bay toả nơi nơi.

Như hôn mãi ngàn năm không thoả.

Bởi yêu bờ lắm lắm em ơi.

(Xuân Diệu)

- Qua những câu thơ, bài hát, ca dao, tục ngữ đó, em hiểu tình yêu có những biểu hiện gì?

- Nhớ nhung, quyến luyến.

- Tình cảm tha thiết.

- Em hãy nêu các quan niêm về tình yêu?

GV cho HS viết các quan niệm của các em về tình yêu, sau đó cho 2 HS đọc.

- Em đã đọc những quan niệm của mình về tình yêu. Trong đó có những quan điểm chung là gì?

- Là sự rung cảm giữa 2 người khác giới.

- Đến với nhau một cách tự nguyện.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

23

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Sẵn sàng hy sinh cho nhau.

- Tình cảm của họ chân thành…

1. Tình yêu:

a. Tình yêu là gì?

Tình yêu là một dạng tình cảm đặc biệt của con người, xuất hiện ở cả nam và nữ khi trưởng thành đến một độ nhất định. Biểu hiện của tình yêu rất phong phú. Mỗi một mối tình có biểu hiện, sắc thái riêng. Do đó, tình yêu là vấn đề luôn được mọi người quan tâm, là đề tài muôn thuở của nhân loại. Vậy thế nào là tình yêu?

Tại sao tình yêu mang tính xã hội?

Tình yêu là sự rung cảm và quyến luyến sâu sắc giữa hai người khác giới. Ở họ có sự phù hợp về nhiều mặt... làm cho họ có nhu cầu gần gũi, gắn bó với nhau, nguyện sống vì nhau và sẵn sàng hiến dâng cho nhau cuộc sống của mình.

b. Thế nào là một tình yêu chân chính?

Hoạt động 2: Tổ chức thảo luận nhóm tìm hiểu biểu hiện của tình yêu chân chính.

Rèn luyện Kĩ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định trong tình huống về những biểu hiện của tình yêu chân chính.

GV sử dụng phương pháp thảo luận nhóm

GV chia lớp thành 4 nhóm tương ứng với 4 tổ. Sau đó GV phân công cho mỗi nhóm thảo luận, tìm hiểu sâu về một vấn đề của bài học. HS thảo luận nhóm về vấn đề đã được phân công.

Nhiệm vụ của mỗi nhóm:

Nhóm 1: Hoa là một cô gái xinh đẹp, có nhiều chàng trai theo đuổi; nhưng Hoa chưa hề yêu ai. Thấy vậy Tuấn, một bạn trai cùng trường đánh cuộc rằng mình sẽ chinh phục được Hoa. Từ đó Tuấn ra sức săn đón, chăm sóc và chiều chuộng Hoa và nói với Hoa rằng anh không thể sống thiếu cô. Cuối cùng Hoa đã siêu lòng.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

24

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Em nghĩ gì về tình cảm giữa Hoa và Tuấn? Tình cảm đó có phải là tình yêu không? Vì sao?

Nhóm 2: Hương là một cô gái xinh đẹp, nết na, có nhiều chàng trai theo đuổi. Trong số đó có cả bác sĩ, kĩ sư, có người là con nhà giàu có, nhưng Hương lại dành tình yêu của mình cho Hùng, một công nhân bình thường, nhân hậu, chăm chỉ. Bạn bè chê Hương là dại dột, mù quáng trong tình yêu.

Em đồng ý với nhận xét đó không? Vì

sao?

Nhóm 3: Tân là một chàng trai nhanh nhẹn, giỏi giang, tốt bụng. Biết Tân đã có người yêu, nhưng Xuân vẫn quyết tâm giành được tình yêu của Tân. Sau nhiều lần bị Tân từ chối, Xuân đã tuyên bố: nếu không được Tân yêu, cô sẽ tự tử.

* Tình yêu chân chính là tình yêu trong sáng, lành mạnh, phù hợp với quan niệm đạo đức tiến bộ của xã hội.

* Tình yêu chân chính có các biểu hiện: Em nghĩ gì về việc làm của Xuân? Có người nói tình yêu của Xuân thật mãnh liệt, em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?

- Tình cảm chân thực, sự quyến luyến, cuốn hút, sự gắn bó giữa một nam và một nữ.

Nhóm 4: Lan mới học lớp 10, là người rất xinh đẹp và dịu dàng nên có nhiều chàng trai đến tìm hiểu. Lan băn khoan không biết lựa chọn ai. Thấy vậy, Bình là bạn thân khuyên Lan:

- Sự quan tâm sâu sắc đến nhau, không vụ lợi.

- Mày dại thế, hãy yêu thử hai, ba chàng xem ai hơn thì chọn lấy một chàng để yêu thật sự.

- Sự chân thành, tin cậy và tôn trọng từ cả hai phía.

Em có đồng ý với ý kiến của bạn Bình không? Vì sao? - Lòng vị tha và sự thông cảm.

Nếu là bạn của Lan em sẽ khuyên bạn điều gì?

HS các nhóm trình bày quan niệm của mình về các tình huống.

H: Qua các tình huống đó, em hãy cho biết thế nào là tình yêu chân chính?

- Nêu các biểu hiện của một tình yêu chân chính?

HS thảo luận, trả lời.

Hoạt động 3: Tổ chức trò chơi tìm hiểu những điều cần tránh trong tình yêu của nam nữ c. Một số điều nên tránh

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

25

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

thanh niên

trong tình yêu của nam, nữ thanh niên:

- Yêu đương quá sớm.

Rèn luyện Kĩ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định trong tình huống về những điều cần tránh trong tình yêu nam nữ thanh niên. Kĩ năng từ chối quan hệ tình dục trước hôn nhân.

- Yêu một lúc nhiều người, yêu để chứng tỏ khả năng chinh phục bạn khác giới hoặc yêu vì mục đích vụ lợi.

- Có quan hệ tình dục trước hôn nhân.

Tình huống đóng vai: Trong lớp có bạn An và Mai chơi thân với nhau và thường giúp đỡ nhau trong học tập cũng như trong hoạt động hằng ngày. Thấy vậy, các bạn cùng lớp gán ghép và cho rằng hai bạn đó yêu nhau. An cố gắng giải thích cho các bạn rằng đó chỉ là tình bạn, còn Mai thì lại nghĩ chắc An đã yêu mình nhưng không dám nói ra.

Theo em, có tình bạn thân thiết giữa hai bạn khác giới không ?Em có đồng tình với suy nghĩ của Mai không? Lứa tuổi này đã nên yêu hay chưa ? Vì sao?

Hoặc GV cho HS chơi trò chơi: Đồng ý giơ hai tay, không đồng ý khoanh tay trước ngực, lưỡng lự thì để 2 tay sau gáy.

 Tuổi học trò mà không yêu là kém.  Nên yêu nhiều, chỉ lấy một.

 Đã yêu thì phải hết mình, phải hiến dâng cho

nhau tất cả.

 Những điều cần tránh trong tình yêu của nam nữ thanh niên hiện nay là gì ? Vì sao chúng ta cần phải tránh ?

HS trả lời, GV nhận xét

Chúng ta phải biết những kiến thức này để giữ cho nhau. Đây là những điều nên tránh trong tình yêu, bởi vì các em còn có sự nghiệp trong tương lai. Muốn có sự nghiệp đảm bảo cho cuộc sống gia đình hạnh phúc trong tương lai thì phải học tập, rèn luyện tốt.

4. Củng cố

- Làm bài tập 1, 2 trong SGK.

5. Dặn dò:

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

26

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Học bài, làm bài tập SGK. - Sưu tầm tục ngữ, ca dao nói về tình yêu, hôn nhân và gia đình. - Chuẩn bị phần tiếp theo của bài học.

Tiết 2

1.Ổn định lớp

2. Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Tình yêu là gì ? Đặc điểm của tình yêu chân chính ? Tại sao không nên yêu quá sớm ?

3.Giảng bài mới:

Giới thiệu bài: Tình yêu, hôn nhân và gia đình là những vấn đề liên quan chặt chẽ đến nhau. Tình yêu chân chính sẽ dẫn đến hôn nhân. Hôn nhân sẽ tạo ra cuộc sống gia đình. Một gia đình hạnh phúc sẽ mang lại những điều tốt đẹp cho mỗi thành viên trong gia đình và là tế bào lành mạnh của xã hội.

Hiểu rõ mối quan hệ tình yêu, hôn nhân và gia đình không chỉ là trách nhiệm đạo đức của mỗi công dân với xã hội mà là trách nhiệm, đạo đức của bản thân.

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm Hôn nhân 2. Hôn nhân

GV sử dụng phương pháp vấn đáp kết hợp với thảo luận lớp

Cho HS nhận xét các câu ca dao:

“Ước gì sông rộng một gang

Bắc cầu giải yếm cho chàng sang chơi”.

“Cùng nhau kết nghĩa tao khang,

Dù ăn hạt muối lá lang cũng đành”.

“Nâng ru bú mớm đêm ngày

Công cha, nghĩa mẹ xem tày bể non”.

“Anh em là ruột là rà a. Hôn nhân là gì?

Nỡ nào chia của, sẻ nhà làm chi”

H: Những câu ca dao trên nói về quan hệ gì?

- Theo em, tình yêu chân chính thường phát triển qua các giai đoạn nào? Hôn nhân là quan hệ giữa vợ

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

27

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

→ Tình yêu chân chính thường dẫn đến hôn nhân. Hôn nhân được đánh dấu bằng sự kiện kết hôn.

và chồng sau khi đã kết hôn. Hôn nhân được đánh dấu bằng kết hôn. Hôn nhân thể hiện nghĩa vụ, quyền lợi và quyền hạn giữa vợ và chồng, được pháp luật công nhận, do đó được pháp luật bảo vệ.

- Em hiểu hôn nhân là gì? Hôn nhân là quan hệ vợ chồng sau khi đã kết hôn, được bắt đầu từ khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận kết hôn cho hai bên nam và nữ.

GV đưa ra tình huống: Chưa tốt nghiệp, 16 tuổi Lan đã lên xe hoa về nhà chồng. Người chồng của Lan là Mạnh 18 tuổi vì có ông chú làm cán bộ xã nên chính quyền đã cho qua việc này. Nhưng tình trạng sau hôn nhân của đôi vợ chồng này thật bất hạnh.

+ Theo em, ở tình huống trên, Lan và Mạnh đã đủ tuổi kết hôn chưa?

+ Chính quyền địa phương đã đồng ý cho Lan và Mạnh kết hôn như vậy có đúng không?

+ Ở nước ta, pháp luật quy định tuổi kết hôn là bao nhiêu? Tại sao phải quy định như vậy?

b. Chế độ hôn nhân ở nước ta hiện nay:

HS trả lời, GV nhận xét và bổ sung thêm thông tin về Luật Hôn nhân và gia đình (sửa đổi, bổ sung năm 2014)

I. Điều kiện kết hôn: Nam nữ kết hôn với nhau phải tuân theo các điều kiện sau đây:

1. Nam đủ hai mươi tuổi trở lên, nữ đủ mười tám tuổi trở lên.

2. Việc đăng kí kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định, không bên nào được ép buộc, lừa dối

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

28

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

bên nào, không được cưỡng ép hoặc cản trở;

3. Việc kết hôn không thuộc một trong các trường hợp cấm kết hôn.

II. Những trường hợp cấm kết hôn

Việc kết hôn bị cấm trong những trường hợp sau đây:

1.Người đang có vợ hoặc có chồng;

2.Người mất năng lực hành vi dân sự;

3.Giữa những người cùng dòng máu về trực hệ, giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;

4.Giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi, giữa những người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, bố chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, bố dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng;

5.Giữa những người cùng giới tính.

III. Việc đăng kí kết hôn

- Hôn nhân tự nguyện và tiến bộ.

- Hôn nhân một vợ, một chồng, vợ chồng bình đẳng.

- Đảm bảo quyền tự do li hôn. 1.Việc đăng kí kết hôn phải được đăng kí và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền( sau đây gọi là cơ quan đăng kí kết hôn) thực hiện theo nghị định tại Điều 14 của Luật này. Mọi nghi thức kết hôn không theo quy định tại Điều 14 của Luật này đều không có giá trị pháp lý. Nam, nữ không đăng kí kết hôn mà chung sống với nhau như vợ chồng thì không được pháp luật công nhận là vợ chồng. Vợ chồng đã ly hôn muốn kết hôn lại với nhau thì phải đăng kí kết hôn.

3. Gia đình, chức năng của gia đình, các mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên. GV yêu cầu HS nêu những đặc điểm của chế độ hôn nhân trong xã hội cũ. Từ đó GV chỉ ra các đặc điểm tốt đẹp, tiến bộ của chế độ hôn nhân và gia đình ở nước ta hiện nay.

a. Gia đình là gì?

- Theo em, để có hôn nhân hạnh phúc thì cần phải có các yếu tố nào?

Dựa trên tình yêu chân chính. Tự do kết hôn theo đúng luật. Tự do li hôn.

Chung thuỷ, yêu thương, giúp đỡ nhau. Quan hệ Gia đình là một cộng đồng người chung sống và có quan hệ với nhau bởi hai mối quan hệ cơ bản là quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

29

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

vợ chồng bình đẳng.

b. Chức năng của gia đình:

Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm thực hiện trách nhiệm với gia đình - Chức năng duy trì nòi giống.

- Chức năng kinh tế. GV khuyến khích HS hát ca khúc về tình cảm gia đình.

- Chức năng tổ chức đời sống gia đình. H: Gia đình là gì? Gia đình có những chức năng gì?

- Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục con cái. - Theo em một gia đình Việt Nam hiện nay nên có mấy con? Vì sao?

- Có người cho rằng, việc giáo dục trẻ em là việc của nhà trường. Em có nhận xét gì về ý kiến này? c. Mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên: (Đọc thêm)

- Mối quan hệ giữa vợ và chồng Ý kiến này không đúng. Việc giáo dục toàn diện đòi hỏi phải kết hợp giáo dục nhà trương, gia đình và xã hội.

- Mối quan hệ giữa cha mẹ và con

GV nêu một số điều của Luật Hôn nhân và gia đình và chính sách đời sống hiện nay của Nhà nước ta có liên quan đến lĩnh vực này như mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình. - Mối quan hệ giữa ông bà và cháu

- Mối quan hệ giữa anh, chị, em

VD: Điều 35 của Luật Hôn nhân và gia đình có quy định về quyền và nghĩa vụ của con cái đối với cha mẹ. Con có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn và hiếu thảo với cha mẹ. Con có quyền và nghĩa vụ phải chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ. Pháp luật nghiêm cấm con có hành vi ngược đãi, hành hạ, xúc phạm cha mẹ. Mọi hành vi ngược đãi, hành hạ, xúc phạm cha mẹ đều là vi phạm pháp luậ, tùy theo tính chất, mức độ mà bị xử lý theo quy định của pháp luật.

GV hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung phần đọc thêm

- Để góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc, em làm gì?

4. Củng cố:

Cho HS xem clip về nạn tảo hôn. HS đưa ra nhận xét.

Bài 5/ 86: Trong xã hội nông nghiệp trước kia, lao động nông nghiệp cần nhiều nhân công nên gia đình nhiều con sẽ có lợi trong sản xuất. Ngày nay quan niệm

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

30

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

này không còn đúng nữa. Mỗi gia đình chỉ nên có một hoặc hai con để nuôi dạy cho tốt. 5.Dặn dò:

- Học bài, làm bài tập SGK. - Sưu tầm tục ngữ, ca dao nói về tình yêu, hôn nhân và gia đình.

Học bài 9 đến bài 12 để kiểm tra 1 tiết. Hình thức tự luận

Bài 13: CÔNG DÂN VỚI CỘNG ĐỒNG (2 Tiết)

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1. Về kiến thức:

- Biết được cộng đồng là gì và vai trò của cộng đồng đối với cuộc sống của con người.

- Nêu được thế nào là nhân nghĩa

- Nêu được các biểu hiện đặc trưng của nhân nghĩa

- Hiểu được nhân nghĩa là những yêu cầu đạo đức của người công dân hiện nay trong mối quan hệ với cộng đồng nơi ở, tập thể lớp học, trường học.

2. Về kỹ năng:

Biết sống nhân nghĩa với mọi người xung quanh.

Kĩ năng sống

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin về nhân nghĩa.

- Kĩ năng tư duy sáng tạo trong việc đề xuất các biện pháp thực hiện trách nhiệm với cộng đồng

- Kĩ năng hợp tác

- Kĩ năng quản lý thời gian, thể hiện sự tự tin khi trình bày suy nghĩ, ý tưởng

3. Về thái độ:

Yêu quý, gắn bó với lớp, với trường, với cộng đồng nơi ở.

II. NỘI DUNG:

Trọng tâm của bài là HS hiểu được: Nhân nghĩa là giá trị đạo đức của con người Việt Nam hiện nay trong quan hệ với cộng đồng. Trên cơ sở đó, HS biết yêu quý, gắn bó với cộng đồng nơi ở, nơi học của mình và tích cực góp phần xây dựng lớp học, trường học và cộng đồng ngày càng tốt đẹp.

III. PHƯƠNG PHÁP – HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC:

- Phương pháp: Đàm thoại, thảo luận theo nhóm, lớp; liện hệ thực tiễn, tình huống.

- Hình thức: Làm việc cá nhân, theo nhóm, theo lớp.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

31

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

IV. TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG TIỆN:

- Tranh ảnh, bài báo về các hoạt động nhân đạo, về các hoạt động thể hiện sự hoà nhập, hợp tác với cộng đồng.

- Băng hình, đầu vi deo nếu có.

- SGK, SGV GDCD 10.

V. HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC: 1.Ổn định lớp: 2.Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Những câu tục ngữ nào sau đây nói về quan hệ hôn nhân và gia đình?

- Con nuôi cha không bằng bà nuôi ông.

- Ép dầu, ép mỡ ai nỡ ép duyên.

- Con hơn cha nhà có phúc.

- Thuyền theo lái, gái theo chồng.

- Anh em như môi với răng.

- Năng nhặt chặt bị.

- Một giọt máu đào hơn ao nước lã.

- Trọng nghĩa khinh tài.

3.Giảng bài mới:

TIẾT 1

Con người ta ai cũng sống, học tập và làm việc trong cộng đồng, không ai có thể tách rời cộng đồng. Vậy cộng đồng là gì? Và chúng ta cần phải có trách nhiệm như thế nào với cộng đồng?

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tổ chức thảo luận theo cặp tìm hiểu khái niệm về cộng đồng.

1. Cộng đồng và vai trò của cộng đồng đối với cuộc sống của con người:

Rèn luyện kĩ năng quản lý thời gian, thể hiện sự tự tin khi trình bày suy nghĩ, ý tưởng a. Cộng đồng là gì?

Câu hỏi thảo luận:

1. Tìm những điểm chung của các thành viên trong gia đình em?

2. Tìm những điểm chung của những học sinh trong lớp chúng ta?

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

32

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

HS trả lời

GV nhận xét.

* Điểm chung của các thành viên trong gia đình:

- Sống chung một nhà

- Có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân

- Cùng hưởng bầu không khí chung của gia đình

- Cùng có trách nhiệm yêu thương, chăm sóc, giúp đỡ nhau

*Đặc điểm chung của các thành viên trong lớp:

- Cùng độ tuổi

- Cùng ngôn ngữ

- Sống trên một địa bàn nhất định

- Cùng chung mục đích học tập, rèn luyện

- Cùng sống trong tập thể lớp

GV giải thích từ “cộng đồng”

- “Cộng” là sự kết hợp, là gộp vào, thêm vào.

- “Đồng” là cùng nhau, cùng một lúc, một nơi, cùng làm, cùng sống với nhau.

Trong đời sống hàng ngày ta thường gặp những từ đồng nghĩa và gần nghĩa với “cộng đồng” như: đồng bào, đồng chí, đồng bang...

H: Nêu ví dụ về cộng đồng mà em biết?

- Cộng đồng dân cư, gia đình, làng xã, ngôn ngữ, quốc gia, dân tộc, nhân loại... (đưa hình ảnh minh hoạ)

- Nêu những đặc điểm của cộng đồng (giống, khác nhau)?

- Khác nhau: Về quy mô, loại hình, tổ chức, hoạt động.

- Giống nhau: Nguồn gốc, tiếng nói, chữ viết, đời sốn, phong tục, tập quán.

Cộng đồng là toàn thể những người cùng sống, có những

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

33

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

→ Cộng đồng là gì?

GV: Cho HS xem một số hình ảnh về cộng đồng điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội.

Hoạt động 2: Tổ chức thảo luận lớp tìm hiểu vai trò của cộng đồng. b. Vai trò của cộng đồng đối với cuộc sống của con người:

Rèn luyện kĩ năng xử lý thông tin, thể hiện sự tự tin khi trình bày suy nghĩ, ý tưởng.

- Chăm lo cuộc sống của cá nhân, đảm bảo cho mọi người có điều kiện phát triển.

GV: Cộng đồng có vai trò như thế nào đối với cuộc sống của con người? Điều gì sẽ xảy ra nếu con người sống tách biệt khỏi cộng đồng?

- Giải quyết hợp lý mối quan hệ giữa lợi ích riêng và lợi ích chung, giữa lợi ích và trách nhiệm, giữa quyền và nghĩa vụ. HS trả lời

- Cá nhân phát triển trong cộng đồng và tạo nên sức mạnh cho cộng đồng. GV: Cho HS xem đoạn phim để làm rõ vai trò của cộng đồng đối với cuộc sống con người (Góp đá xây đảo Trường Sa)

Đoạn phim đã thể hiện tình đoàn kết, gắn bó nhân dân ở đất liền và vùng hải đảo.

2. Trách nhiệm của công dân với cộng đồng:

a. Nhân nghĩa:

Hoạt động 3: Tổ chức tìm hiểu trách nhiệm của công dân với cộng đồng.

Gv sử dụng phương pháp đàm thoại -vấn đáp.

Rèn luyện kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin về nhân nghĩa, kĩ năng tư duy sáng tạo trong việc đề xuất các biện pháp thực hiện trách nhiệm với cộng đồng

GV: Con người có thể tham gia nhiều cộng đồng không? Ví dụ.

HS: Có.

Ví dụ:

- Gia đình là nền tảng đầu tiên.

- Con người tiếp nhận giáo dục xã hội thông qua cộng đồng trường học.

- Khi làm việc. Lao động con người tham gia cộng đồng mang tính nghề nghiệp. * Nhân nghĩa là lòng thương người và sự đối xử với người

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

34

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Con người tham gia cộng đồng chính trị, xã hội (Đảng, đoàn thanh niên...)

theo lẽ phải, là tình cảm, thái độ, việc làm đúng đắn, phù hợp với đạo lý của dân tộc Việt Nam. - Nơi cư trú: con người tham gia cộng đồng dân cư.

- Tham gia cộng đồng văn hoá, dân tộc, tư tưởng...

GV: Vậy chúng ta cần phải sống, ứng xử như thế nào trong cộng đồng? Đây chính là trách nhiệm của chúng ta với cộng đồng.

Mỗi cộng đồng đều có những chuẩn mực đạo đức, quy tắc ứng xử riêng mà mỗi cá nhân sống trong đó phải có nghĩa vụ tuân thủ. Nhân nghĩa, hoà nhập, hợp tác là những chuẩn mực quan trọng mà công dân hiện nay phải có.

- GV cho HS đọc và giải thích ý nghĩa câu tục ngữ:

“Thương người như thể thương thân”

“Lá lành đùm lá rách”

“Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”

HS trả lời

GV giải thích từ ngữ:

Nhân: lòng thương người

* Biểu hiện: Nghĩa: đối xử với người theo lẽ phải.

Vậy Nhân nghĩa là gì? - Nhân ái, thương yêu, giúp đỡ nhau. HS trả lời - Nhường nhịn, đùm bọc nhau.

- Vị tha, bao dung, độ lượng.

Bác Hồ là một tấm gương lớn về nhân nghĩa: GV: Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, có những vị anh hùng luôn nêu cao tư tưởng nhân nghĩa. Em hãy kể tên nhân vật đó và cho biết tư tưởng ấy đã được thể hiện như thế nào?

HS trả lời - Bác yêu thương, quan tâm, chăm sóc mọi người.

GV nhận xét, bổ sung

- Bác vị tha, không cố chấp với người lầm lỗi biết hối cải. “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo” - Bác kính trọng, biết ơn những người có công với nước và biết

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

35

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Nguyễn Trãi

ơn những người đã giúp đỡ mình. Bác Hồ là một tấm gương lớn về nhân nghĩa:

* Ý nghĩa:

- Giúp cho cuộc sống của con người trở nên tốt đẹp hơn.

- Con người thêm yêu cuộc sống, có thêm sức mạnh để vượt qua khó khăn.

GV kể một câu chuyện về Bác ( Câu chuyện ba chiếc ba lô) hoặc xem đoạn phim ngắn về Bác. - Là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta.

GV: Nhân nghĩa được biểu hiện như thế nào trong cuộc sống? Em hãy kể một số gương điển hình học tập theo tấm gương của Bác.

HS trả lời, GV nhận xét

GV: Vì sao nhân nghĩa lại là một yêu cầu về mặt đạo đức của người công dân trong quan hệ với cộng đồng?

* Phát huy truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, HS cần: GV: Chúng ta cần làm gì để kế thừa và phát huy truyền thống nhân nghĩa của dân tộc?

- Sưu tầm ca dao, tục ngữ nói về nhân nghĩa? - Yêu thương, tôn trọng mọi người.

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương, trên,

- Kính trọng người nhường nhịn người dưới. Người trong một nước phải thương nhau cùng”

- Đoàn kết, thân ái với bạn bè. “Bầu ơi thương lấy bí cùng,

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn” - Sẵn sàng giúp đỡ mọi người theo khả năng. “Một cây làm chẳng nên non,

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”

“Môi hở răng lạnh”

“Máu chảy ruột mềm”

GV kết luận tiết 1:

Nhân nghĩa có thể hiểu là giá trị đạo đức cơ bản của con người, thể hiện ở suy nghĩ, tình cảm và hành động cao đẹp của quan hệ giữa người với người.

4.Củng cố:

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

36

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Làm bài tập 1, 2, 3 trong SGK. 5.Dặn dò:

- Về nhà làm bài tập trong SGK.

- Chuẩn bị trước phần tiếp theo của bài 13 Công dân với cộng đồng, sưu tầm tranh, ảnh, bài thơ liên quan đến bài học.

Tiết 2

1. Ổn định lớp: 2. Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: 1) Cộng đồng là gì? Vai trò của cộng đồng đối với cuộc sống của con người?

2) Thế nào là nhân nghĩa? Ý nghĩa của nhân nghĩa?

3) Vì sao nhân nghĩa là một yêu cầu về mặt đạo đức của người công dân? Em cần làm gì để kế thừa và phát huy truyền thống nhân nghĩa của dân tộc?

3. Giảng bài mới:

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

2. Trách nhiệm của công dân với cộng đồng:

b. Hoà nhập:

Như chúng ta đã biết, cộng đồng là môi trường xã hội để các cá nhân thực hiện sự liên kết, hợp tác với nhau, tạo nên đời sống của mình và cộng đồng. Tuy nhiên không phải ai cũng hoà nhập được với cộng đồng, xã hội. Vậy thế nào là hoà nhập, ý nghĩa của hoà nhập là gì?

GV cho HS cả lớp cùng trao đổi về các thông tin, tình huống để tìm hiểu thế nào là hoà nhập.

GV kể câu chuyện “Bát cơm trắng”

Trong cuộc đời hoạt động của Bác Hồ, Bác đã từng bôn ba ở nhiều nơi. Nhưng dù ở đâu Bác cũng luôn gần gũi, yêu thương mọi người, quan tâm, giúp đỡ, đồng cam cộng khổ với nhân dân. Được nhân dân yêu mến, tin cậy.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

37

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Bác đang cùng bà con nông dân thử nghiệm máy cấy mới ở thành ngoại

Hà Nội năm 1961

* Sống hoà nhập là sống gần gũi, chan hoà, không xa lánh mọi người; không gây mâu thuẫn, bất hoà với người khác; có ý thức tham gia các hoạt động chung của cộng đồng.

Thuở còn hoạt động bí mật, Bác Hồ ở trong một bản người Nùng, đồng bào địa phương gọi Bác Hồ bằng Cụ. Thấy Cụ già nhưng cũng ăn cơm độn ngô, thức khuya dậy sớm lo công việc, dân làng lo cho sức khỏe của Cụ. Họ bàn bạc kín với nhau góp gạo thổi cơm riêng cho Cụ. Đến bữa, Cụ cầm bát xới cơm ngô. Một cụ già khác cản tay Cụ và chỉ về phái bàn khác: một niêu cơm trắng bốc hơi nghi ngút và bát rau xanh ngon lành. Cụ già người dân tộc lặng lẽ cúi xuống lấy bát cơm ngô đỏ vào nồi rồi đi xới bát cơm trắng đưa mời Cụ. Cụ từ chối, nhất định ăn cơm ngô với muối như đồng bào. Bữa chiều, cũng có một niêu cơm trắng. Lần này, thấy dọn cơm, Cụ tự tay xới bát cơm trắng, mọi người sung sướng chờ Cụ ăn. Nhưng không, Cụ đã mang về phía một cụ già hơn mình mời ăn cho kì được. Từ đó, đến bữa ăn không ai còn thấy niêu cơm trắng và bát rau xanh trên bàn nữa. Còn dân làng từ già đến trẻ đối với Cụ gần gũi, yêu mến và coi Cụ như người ruột thịt của gia đình họ.

- Em có suy nghĩ gì về việc làm của Bác qua câu chuyện trên?

- HS trả lời.

- Thế nào là sống hoà nhập?

- GV liệt kê, bổ sung, kết luận.

GV cho HS liên hệ bản thân.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

38

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

* Ý nghĩa: Sống hoà nhập với cộng đồng sẽ có thêm niềm vui và sức mạnh vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Ngược lại, người sống xa lánh cộng đồng sẽ cảm thấy đơn độc, buồn tẻ, cuộc sống kém ý nghĩa.

GV kể câu chuyện 2: Rừng Lào những năm đầu thập ki 90 của thế kỷ trước ẩn chứa lắm nguy cơ. Núi rừng hiểm trở, lực lượng phỉ Lào luôn luôn quấy nhiễu, doạ nạt dân bản và đe doạ bộ đội ta. Tất cả những vị trí có mộ quân tình nguyện đều bị gài mìn. Người dân các bộ tộc Lào nhìn những người quy tập mộ liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam bằng đôi mắt ghẻ lạnh, không bản nào đồng ý cho ở nhờ. Không ồn ào tuyên truyền, những người lính quy tập sống đúng như bản chất của mình: Thấy dân ốm thì chữa bệnh, thấy dân làm thì tham gia, thấy dân đói thì san sẻ mớ rau cân cá... Qua một thời gian “ba cùng”, từ chỗ e dè cảnh giác, dân Lào đã tình nguyện dẫn đường cho bộ đội đi tìm mộ. Hàng vạn ngôi mộ được tìm thấy trong rừng già nước bạn.

* Những điểm học sinh cần làm để sống hoà nhập:

- Qua câu chuyện trên, em có nhận xét gì về việc thực hiện “ 3 cùng” của bộ đội ta?

- Tại sao chúng ta phải sống hoà nhập?

H: Em cần phải làm gì để sống hoà nhập? - Tôn trọng, đoàn kết, quan tâm, giúp đỡ, vui vẻ, cởi mở, chan hoà với bạn bè, thầy, cô giáo và những người xung quanh.

- Tích cực tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động xã hội do nhà trường, địa phương tổ chức; đồng thời vận động mọi người cùng tham gia.

c. Hợp tác:

* Hợp tác là cùng chung sức làm việc, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong một công việc, một lĩnh vực nào đó vì mục đích chung.

Trong cuộc sống con người cần phải biết hợp tác với nhau. Vậy thế nào là hợp tác, ý nghĩa của hợp tác dựa trên nguyên tắc nào?

- GV tổ chức trò chơi “vẽ tranh bảo vệ môi trường, phòng chống ma tuý”, làm một ngôi nhà bằng giấy...

- GV đánh giá về chất lượng, thời gian hoàn thành *Ý nghĩa: Cần phải biết hợp tác vì biết hợp tác sẽ đem lại chất lượng và hiệu quả cao hơn cho công việc chung.

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

39

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

bức tranh, ngôi nhà.

H: Thế nào là hợp tác? Cho ví dụ chứng minh?

Hợp tác khác với chia bè, kéo cánh, kết thành phe phái, bằng “nhóm”, “hội” tranh giành quyền lực, quyền lợi... *Nguyên tắc: Hợp tác phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, hai bên cùng có lợi và không làm phương hại đến lợi ích của những người khác. H: Em hãy nêu biểu hiện của hợp tác?

- Hợp tác song phương hoặc đa phương. Cùng bàn bạc, phối hợp nhịp nhàng, hiểu biết về nhiệm vụ của nhau, sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ.

- Vì sao cần phải biết hợp tác?

- Hợp tác từng lĩnh vực, từng hoạt động hoặc hợp tác toàn diện về tất cả các mặt, các lĩnh vực. - Hợp tác phải dựa trên những nguyên tắc nào?- Em hãy nêu các loại hợp tác?

- Hợp tác giữa các cá nhân, giữa các nhóm, giữa các dân tộc hoặc giữa các quốc gia. Hợp tác song phương, đa phương; hợp tác từng lĩnh vực, toàn diện; hợp tác giữa các cá nhân, nhóm, cộng đồng dân tộc, quốc gia.

GV cho HS liên hệ thực tế bản thân. *Làm thế nào để cùng hợp tác?

- Chúng ta cần phải thực hiện hợp tác như thế nào? Cho ví dụ.

- Cùng nhau bàn bạc, phân công, xây dựng kế hoạch cụ thể.

- Nghiêm túc thực hiện.

- Phối hợp nhịp nhàng, chia sẻ, đóng góp sáng kiến cho nhau.

4.Củng cố:

Bài 1: Trong các câu tục ngữ sau, câu nào có ý nghĩa nhân nghĩa, hoà nhập, hợp tác?

1. Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

2. Một con ngựa đau cả tàu không ăn cỏ.

3. Nhập gia tùy tục.

Bài 2: Bài 5 (SGK/94)

Bài 3: Điền tên các tổ chức và các phong trào quốc tế cột A phù hợp với cột B.

Cột A Cột B

a) Hiệp hội các nước Đông Nam Á. 1. ASEAN 2. UNEP

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

40

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

b) Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương.

c) Tổ chức y tế thế giới.

d) Chương trình Môi trường của Liên hợp quốc.

e) Tổ chức Lương thực và nông nghiệp thế giới.

3. FAO 4. NAM 5. WHO 6. APEC 7. UNICEF 8. UNESCO 9. UNDP 10. FRANCOPHONE g) Tổ chức Văn hoá, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc.

h) Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc.

i) Phong trào không liên kết.

k) Tổ chức các nước nói tiếng Pháp.

l) Chương trình phát triển Liên hợp quốc.

Đáp án:

1- . .a . .; 2-. .d . .; 3- . .e . .; 4- . .i . .; 5- . .c . .;

6- . .b . .; 7- . .h . .; 8- . .g . .; 9- . . l . .; 10- . .k . ..

GV kết luận toàn bài:

Nhân nghĩa, hoà nhập, hợp tác là giá trị đạo đức của con người Việt Nam hiện nay trong quan hệ với cộng đồng. Trên cơ sở đó chúng ta phải biết yêu quý, gắn bó với cộng đồng nơi ở, nơi học tập của mình và tích cực góp phần xây dựng cộng đồng ngày càng tốt đẹp.

5.Dặn dò:

- Về nhà làm bài tập 2, 3, 5, 6, 7

- Chuẩn bị trước bài 14 Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, sưu tầm tranh, ảnh, bài thơ liên quan đến bài học.

- Em biết gì về truyền thống yêu nước của dân tộc ta? (Viết ra giấy)

Bài 14 ( 2 tiết)

CÔNG DÂN VỚI SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC: Học sinh cần đạt được. 1.Về kiến thức:

- Nêu được thế nào là lòng yêu nước; hiểu về truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam.

- Thấy được trách nhiệm của công dân, đặc biệt là học sinh đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

2.Về kỹ năng:

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

41

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Biết tham gia các hoạt động xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước phù hợp với khả năng của bản thân.

3.Về thái độ:

- Yêu quý, tự hào về quê hương, đất nước.

- Có ý thức học tập, rèn luyện để góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước.

II. NỘI DUNG:

Trọng tâm của bài là học sinh hiểu được yêu nước là một truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc, là cội nguồn sức mạnh của dân tộc ta. Hiểu được trách nhiệm của thanh niên học sinh trong việc học tập, rèn luyện để chuẩn bị tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

III. PHƯƠNG PHÁP – HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC:

- Phương pháp: đàm thoại, thảo luận nhóm, điều tra thực tiễn, liên hệ.

- Tổ chức cho học sinh nghe, xem băng hình, trình bày các bài hát, thơ về tình yêu quê hương, đất nước.

IV. TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG TIỆN:

- SGK, SGV GDCD 10.

- Các bài hát, thơ, ca dao, tục ngữ, băng hình, câu chuyện, tấm gương... về tình yêu quê hương, đất nước.

- Tranh, ảnh, băng hình về truyền thống yêu nước; về các hoạt động xây dựng bảo vệ quê hương, đất nước của nhân dân địa phương cũng như cả nước.

V. HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC: 1.Ổn định lớp: 2.Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: 1) Thế nào là hoà nhập? Em phải làm gì để sống hoà nhập?

2) Thế nào là hợp tác? Vì sao cần phải hợp tác, hợp tác phải dựa trên nguyên tắc nào?

3.Giảng bài mới:

TIẾT 1

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

Cho học sinh nghe 2 bài hát “Quê hương”, “Việt Nam quê hương tôi”.

H: Các em có nhận xét gì về nội dung của bài hát?

- Tình cảm của tác giả thể hiện như thế nào qua hai bài hát?

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

42

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

- Em có suy nghĩ và cảm xúc gì khi nghe 2 bài hát đó?

Mỗi người đều có Tổ quốc của mình. Việt Nam là Tổ quốc của chúng ta. Đó là tên gọi đất nước một cách thiêng liêng, trìu mến. Là những công dân của nước cộng hoà XHCN Việt Nam chúng ta phải có trách nhiệm như thế nào đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của mình.

Yêu nước là một tình cảm tự nhiên đã có từ lâu đời, yêu nước là phẩm chất đạo đức quan trọng nhất của người công dân đối với Tổ quốc. a. Lòng yêu nước là gì? Vậy thế nào là lòng yêu nước?

- Em hãy đọc và nhận xét tình cảm của tác giả đối với Tổ quốc được thể hiện qua đoạn thơ sau:

“Giữ lấy cầu ao, giữ lấy giàn trầu

Giữ lấy gốc chanh, giữ mái tóc xanh

Hôm nay trở về một chân anh mất

Nhưng quê hương tất cả vẫn còn”

(Nguyễn Bao)

“Ôi! Tổ quốc, ta yêu như máu thịt,

Như mẹ cha ta, như vợ, như chồng!

Ôi Tổ quốc! Nếu cần, ta chết

Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông...”

(Chế Lan Viên)

- HS trình bày ý kiến cá nhân.

- GV nhận xét, bổ sung và cho ghi bài.

H: Thế nào là lòng yêu nước?

Lòng yêu nước là tình yêu quê hương, đất nước và tinh thần sẵn sàng đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích của Tổ quốc. Trong 2 bài hát: “Quê hương”, “Việt Nam quê hương tôi” có những hình ảnh nào được nhắc đến mà em cảm thấy gần gũi, thân thương?

Những hình ảnh đó gợi cho em suy nghĩ gì? (Lòng yêu nước bắt nguồn từ đâu?)

HS trả lời, GV liệt kê lên bảng.

Lòng yêu nước bắt nguồn từ tình cảm bình dị nhất, gần gũi nhất đối với con người như yêu: gia

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

43

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

đình, người thân, yêu những thành quả lao động, yêu nơi mình đã sinh ra, lớn lên; nơi gắn bó những kỷ niệm thời thơ ấu. Tình cảm ban đầu đó dần dần phát triển thành tình cảm gắn bó với làng xóm, quê hương và được nâng lên thành lòng yêu nước, nhân dân, nhân loại.

H: Em biết gì về truyền thống yêu nước của dân tộc ta? b. Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam:

GV kết luận bằng ý kiến của Bác Hồ về truyền thống yêu nước của dân tộc ta.

- Yêu nước là truyền thống dân tộc cao quý và thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam.

- Là cội nguồn của các giá trị truyền thống khác.

- Lòng yêu nước được hình thành và hun đúc từ trong cuộc đấu tranh liên tục, gian khổ và kiên cường chống giặc ngoại xâm và lao động xây dựng đất nước.

“...Dân tộc ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nước và cướp nước”.

- Bác Hồ là người có lòng yêu quê hương, đất nước thiết tha.

- Bác đã cống hiến cả cuộc đời mình vì đất nước.

GV sử dụng phương pháp thảo luận nhóm

* Biểu hiện của lòng yêu nước:

GV chia lớp thành 5 nhóm. Sau đó GV phân công cho mỗi nhóm thảo luận, tìm hiểu sâu về một vấn đề của bài học. HS thảo luận nhóm về vấn đề đã được phân công.

Nhiệm vụ của mỗi nhóm:

Nhóm 1:

“Xưa yêu quê hương vì có chim có bướm - Tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước. Có những ngày trốn học bị đòn roi

Nay yêu quê hương vì trong từng nắm đất

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

44

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Có một phần thân thể của em tôi”

( Quê hương-Giang Nam)

- Em hãy cho biết đoạn thơ trên biểu hiện nội dung gì của truyền thống yêu nước?

- Nêu thêm một vài ví dụ khác thể hiện nội dung trên?

Nhóm 2:

- Tình yêu thương đối với đồng bào, giống nòi, dân tộc.

Mong muốn tột bậc của Bác Hồ là: “đất nước được hoàn toàn độc lập, dân ta ai cũng được tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”.

- Em hãy cho biết mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện nội dung gì của lòng yêu nước?

- Nêu thêm một vài ví dụ khác thể hiện nội dung trên?

Nhóm 3:

“Như nước Đại Việt ta từ trước - Lòng tự hào dân tộc chính đáng. Vốn xưng nền văn hiến đã lâu”.

( Bình ngô đại cáo-Nguyễn Trãi)

- Đoạn thơ trên thể hiện nội dung gì của lòng yêu nước?

- Nêu thêm một vài ví dụ khác?

Nhóm 4:

- Đoàn kết, kiên cường, bất khuất chống giặc ngoại xâm.

Ngày 14/03/1988 đã xảy ra trận chiến đẫm máu giữa Hải quân Việt Nam và Trung Quốc tại Gạc Ma, Trường Sa. Trận chiến kết thúc, hải quân Việt Nam chỉ có chín người sống sót. Thiếu úy Trần Văn Phương là người giữ lá cờ Việt Nam trên đảo Gạc Ma, cũng là người nhận phát đạn đầu tiên và tử thương đầu tiên. Nhiều người kể rằng, trước khi chết, anh Phương còn hô to “Thà hy sinh chứ không chịu mất đảo, hãy để máu chúng ta nhuộm đỏ Biển Đông”.

- Câu nói của Thiếu úy Trần Văn Phương thể

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

45

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

hiện nội dung gì của lòng yêu nước?

- Lấy thêm một vài ví dụ về nội dung trên?

Nhóm 5:

“Bàn tay ta làm nên tất cả

- Cần cù và sáng tạo trong lao động. Có sức người sỏi đá cũng thành cơm”

( Bài ca vỡ đất-Hoàng Trung Thông)

- Đoạn thơ trên thể hiện nội dung gì của lòng yêu nước?

- Nêu một số tấm gương tiêu biểu trong lao động?

HS cử đại diện trình bày.

GV nhận xét và đưa ra một trường hợp điển hình về lòng yêu nước.

* Bài học:

- Nâng cao hiểu biết, phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc.

- Thể hiện lòng yêu nước của mình trong học tập, lao động và trong cuộc sống.

- Biết tôn trọng truyền thống, tôn trọng giá trị đạo đức cao quý của dân tộc.

Ngày 22-6-1970, tại bệnh xá Đức phổ, Bác sỹ Đặng Thuỳ Trâm đã một mình chống lại 120 lính Mỹ để bảo vệ cho thương binh rút lui an toàn, chị đã hy sinh như một người anh hùng. Cuốn nhật ký của chị rơi vào tay đối phương. Frederic Whitehurst, một sỹ quan quân báo Mỹ định đốt cuốn nhật ký, thì phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu ngăn lại: “Đừng đốt cuốn sổ này. Bản thân trong nó đã có lửa rồi!” Fredric đã không đốt cuốn nhật ký, và gìn giữ trong suốt 35 năm để đến năm 2005 cuốn nhật ký đã được trả lại cho mẹ Thuỳ Trâm và được xuất bản bằng nhiều thứ tiếng. Cuốn nhật ký trở thành một hiện tượng văn học và xã hội được thế hệ trẻ đặc biệt quan tâm. ™

- Đâu là chất lửa trong nhật ký Đặng Thuỳ Trâm?

- Chúng ta có sáng kiến về một chương trình hành động, một dự án Tiếp lửa truyền thống “Mãi mãi tuổi 20” để ngọn lửa Thuỳ Trâm sáng mãi? ™

Lấy các câu ca dao, tục ngữ về những biểu hiện lòng yêu nước của dân tộc ta?

“Anh đi, anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương”

“Ra đi nhớ cháo làng Ghề

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

46

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Nhớ cơm phố mía, nhớ chè Đông Viên”

“Thấy dừa thì nhớ Bến Tre

Thấy bông sen, nhớ quê Tháp mười”

“Anh đi anh nhớ non côi

Nhớ sông Vị Thuỷ, nhớ người tình chung”

“Đi một bước, lùi một bước

Sống trên cát, chết vùi trên cát”.

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng”

“Bầu ơi thương lấy bí cùng

tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”

“Tháp Mười đẹp nhất bông sen

Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ”…

“Ta thà làm quỷ nước Nam

Còn hơn làm vương đất Bắc” (Trần Bình Trọng)

“Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam

Bấy giờ mới hết người Nam đánh Tây”

(Nguyễn Trung Trực)

- Lê Ngọc Khương: địch bắt cúi đầu chào khi gặp chúng để hạ uy tín của người cộng sản đã tuyên bố một câu bất hủ: “Cái đầu tao có thể rời khỏi cổ, chứ không bao giờ tao cúi đầu”.

- Trần Xuân Độ bị địch tra tấn suốt 9 ngày đêm vẫn không khai…

H: Bản thân em rút ra được bài học gì?

- GV cho HS củng cố kiến thức . - Tổ chức cho HS trò chơi: thi hát, đọc thơ, kể chuyện, sưu tầm tục ngữ, ca dao về tình yêu quê hương, đất nước.

TIẾT 2

1.Ổn định lớp

2.Kiểm tra bài cũ:

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

47

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Câu hỏi:

- Thế nào là lòng yêu nước? Em nghĩ gì về truyền thống yêu nước của dân tộc ta?

- Biểu hiện của lòng yêu nước?

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

2. Trách nhiệm xây dựng Tổ quốc:

Tổ chức thảo luận nhóm sau khi xem phim, tìm hiểu về trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trách nhiệm của thanh niên trong việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Kĩ năng trình bày 1 phút, ý tưởng về trách nhiệm của công dân đối với việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Kĩ năng tư duy phê phán hành vi gây ảnh hưởng xấu đến an ninh đất nước

Kĩ năng giải quyết vấn đề trong tình huống về xây dựng. bảo vệ tổ quốc

Chúng ta những công dân trẻ tuổi của đất nước cần phải làm gì để giữ gìn và phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước. Đó là câu hỏi đặt ra cho các em hôm nay.

- Chăm chỉ, sáng tạo trong học tập, lao động.

- Cho HS xem băng phóng sự về cuộc chiến đấu của quân và dân ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử, phóng sự về thành tựu xây dựng đất nước ta trong thời kỳ đổi mới.

- Tích cực rèn luyện đạo đức, tác phong. Cho HS thảo luận nhóm sau khi xem xong phim.

GV: Chia lớp thành 4 nhóm, thảo luận trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

- Thực hiện tốt mọi chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Nhóm 1: Hai đoạn phim trên giúp các em hiểu được điều gì? Suy nghĩ của em về điều đó?

- Tích cực tham gia các hoạt động lao động công ích; hoạt động bảo vệ trật tự, an ninh...

- Tinh thần đấu tranh giải phóng đất nước, sự kế thừa truyền thống yêu nước của ông cha ta từ bao đời nay. Khí thế hào hùng quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ.

- Tinh thần lao động hết mình để xây dựng quê

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

48

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

hương, đất nước được ấm no, hạnh phúc, xoá bỏ nghèo nàn, lạc hậu để tiến nhanh, mạnh trong sự nghiệp CNH – HĐH đất nước.

Nhóm 2: Nhiệm vụ đặt ra cho chúng ta hiện nay là gì? Vì sao trong điều kiện thời bình vẫn phải thực hiện cả 2 nhiệm vụ?

- Xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc.

3. Trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc: - Vì xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, phồn vinh. Đồng thời phải bảo vệ thành quả cách mạng mà chúng ta đã tạo dựng nên để chúng ta thực sự được sống tự do, hoà bình.

Nhóm 3: Bác Hồ đã dạy: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

- Trung thành với Tổ quốc, với chế độ xã hội chủ nghĩa. Cảnh giác với âm mưu của kẻ thù, phê phán, đấu tranh với mọi thủ đoạn phá rối an ninh, chính trị. Em hiểu thế nào về lời dạy của Bác Hồ? Theo em chúng ta cần phải làm gì để thực hiện lời dạy của Bác?

- Tích cực học tập, rèn luyện sức khoẻ, giữ vệ sinh môi trường, bảo vệ sức khoẻ. Nhắc chúng ta về trách nhiệm bảo vệ đất nước mà cha ông ta đã đổ bao mồ hôi, xương máu mới gây dựng được.

Nhóm 4: Trách nhiệm của thanh niên học sinh là gì? Theo em chúng ta cần phải làm gì để bảo vệ Tổ quốc?

- Tham gia đăng ký nghĩa vụ quân sự, sẵn sàng lên đường bảo vệ Tổ quốc. Vận động bạn bè, người thân cùng thực hiện nghĩa vụ quân sự. HS cử đại diện trả lời

GV nhận xét, bổ sung. - Tích cực tham gia các hoạt động ở địa phương. GV kết luận toàn bài:

Mục tiêu tổng quát chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của nước ta là: “Đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; nâng cao rõ rệt đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của nhân dân; tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại”. Để làm được điều này thế hệ trẻ chúng ta cần phải phát huy truyền thống yêu nước, tiếp bước cha ông xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày càng giàu đẹp.

4.Củng cố:

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

49

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

Đưa ra tình huống trang 101. Các tổ tự xây dựng tiểu phẩm, lời thoại, phân vai → trình bày → GV kết luận.

5.Dặn dò: - Bài tập về nhà: 1, 3, 4.

- Chuẩn bị bài 15 Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại.

IV. HIỆU QUẢ ĐỀ TÀI

Trong quá trình dạy học tích hợp có vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, GV đã thu được kết quả sau:

- HS có hứng thú trong học tập. Từ đó các em hăng hái tham gia xây dựng bài.

- HS phát triển các kỹ năng tư duy một cách hiệu quả.

- Kích thích động cơ, hứng thú học tập của HS.

- Phát huy tính tự lực, tinh thần trách nhiệm, phát triển khả năng sáng tạo, rèn luyện

tính bền bỉ, kiên nhẫn, kỹ năng hợp tác, năng lực đánh giá,…

- HS có cơ hội rèn luyện nhiều kỹ năng sống quan trọng như hợp tác, giao tiếp, ra

quyết định, giải quyết vấn đề, đặt mục tiêu,…

* Dưới đây là kết quả tổng hợp từ phiếu kiểm tra, thăm dò bằng hình thức

trắc nghiệm

Lớp Học sinh hứng thú Học sinh hiểu bài

10C5 10C6 30/35 - 85,7% 32/33 – 82,4% 27/35 – 77,14 % 31/33 – 91,2 %

V. KẾT LUẬN, ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ

Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại đang được quan tâm nghiên cứu và áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên thế giới và ở Việt Nam trong những năm gần đây. Qua việc dạy học tích hợp của giáo viên trong một tiết lên lớp, học sinh rèn luyện được thói quen tư duy, nhận thức vấn đề có hệ thống và logic, hiểu được mối quan hệ biện chứng giữa các kiến thức được học trong chương trình. Như vậy, những ai cho rằng, dạy tích hợp giống như nấu một “nồi lẩu thập cẩm” hay dạy tích hợp đưa tới sự quá tải về kiến thức là thiếu hiểu biết về nguyên tắc tích hợp. Tích hợp không đưa tới sự quá tải mà ngược lại làm cho bài giảng sinh động, học sinh hứng thú học tập bộ môn và khắc sâu hơn nội dung bài học nếu giáo viên biết vận dụng đúng lúc, đúng chỗ. Dạy học tích hợp giúp mở rộng kiến thức trong bài học với các kiến thức của các bộ môn khác, các ngành khoa học, nghệ thuật khác, cũng như các kiến thức đời sống mà học sinh tích lũy được từ cuộc sống cộng đồng, qua đó làm giàu thêm vốn hiểu biết và phát triển nhân cách cho học sinh. Do đó thúc đẩy giáo viên đầu tư nhiều hơn trong công tác chuẩn bị, thiết

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

50

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

kế giáo án cho phù hợp với tinh thần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng ‘‘lấy học sinh làm trung tâm’’.

Trên đây là kết quả nghiên cứu và thực nghiệm bước đầu của đề tài sáng kiến kinh nghiệm góp phần nâng cao chất lượng giờ học môn GDCD lớp 10 trường THPT Sông Ray. Rất mong nhận được ý kiến nhận xét, đánh giá và đóng góp của Hội đồng khoa học nhà trường, Sở cũng như các đồng nghiệp để đề tài từng bước hoàn chỉnh và áp dụng có hiệu quả hơn nữa. Xin chân thành cảm ơn./.

Giáo viên thực hiện

Dương Thị Thu Nhung

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

51

Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp phần Công dân với đạo đức -GDCD lớp 10 nhằm phát huy năng lực học sinh

VI. TƯ LIỆU THAM KHẢO.

1. Sách giáo khoa, sách giáo viên GDCD – 10 (2006). NXB Giáo dục. 2. Hướng dẫn thực hiện chương trình, sách giáo khoa lớp 10. NXB Giáo dục. 3. Tài liệu phổ biến pháp luật trong môn GDCD cấp THPT, NXB Giáo dục,

2011.

4. Tài liệu Giáo dục kĩ năng sống trong môn GDCD ở trường THPT, NXB

Giáo dục, 2010.

5. Tài liệu hướng dẫn tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh vào môn GDCD. 6. Tài liệu tập huấn bồi dưỡng kiến thức pháp luật dành cho giáo viên môn

GDCD cấp THPT, Bộ giáo dục và đào tạo, 2014.

7. Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn GDCD cấp THPT, Bộ giáo dục và đào tạo, 2014.

8. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn GDCD THPT, NXB

Giáo dục, 2010.

9. Tài liệu Phòng chống Tham nhũng, Bộ giáo dục và đào tạo, 2013. 10. Tài liệu tích hợp bảo vệ tài nguyên, môi trường biển đảo, HĐBM Sở GD ĐT

ĐN, 2013.

11. Hình ảnh, phim từ nguồn internet.

MỤC LỤC

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. .............................................................................. 3

II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. ...................................................... 4

1. Cơ sở lý luận. ............................................................................................... 4

2. Cơ sở thực tiễn. ............................................................................................ 8

III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI. ........................................................ 9

1. Nội dung cần tích hợp trong phần Công dân với đạo đức-GDCD 10. ........ 9

2. Phương pháp dạy học tích hợp nhằm phát huy năng lực của học sinh.... ..... 12

3. Chương trình dạy học tích hợp trong Phần Công dân với đạo đức .............. 15

4. Thiết kế một số giáo án dạy tích hợp ............................................................ 21

IV. HIỆU QUẢ ĐỀ TÀI. ................................................................................ 50

V. KẾT LUẬN- ĐỀ XUẤT- KHUYẾN NGHỊ. ........................................... 50

VI. TƯ LIỆU THAM KHẢO. ....................................................................... 52

GV: Dương Thị Thu Nhung – THPT Sông Ray

52