intTypePromotion=3

Kinh nghiệm nước ngoài và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam - Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Phần 1)

Chia sẻ: Hoa La Hoa | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:92

0
123
lượt xem
40
download

Kinh nghiệm nước ngoài và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam - Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Phần 1)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa: Kinh nghiệm nước ngoài và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam (Phần 2) trình bày các kinh nghiệm về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số nước như doanh nghiệp nhỏ và vừa của Mỹ, doanh nghiệp nhỏ và vừa của Nhật Bản, doanh nghiệp nhỏ và vừa của Đài Loan, doanh nghiệp nhỏ và vừa của Thái Lan, doanh nghiệp nhỏ và vừa của Hungary. Phần cuối trình bày một số vấn đề cơ bản về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Kinh nghiệm nước ngoài và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam - Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Phần 1)

  1. B. Kinh nghiÖm vÒ ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhá vµ võa cña mét sè n−íc I. Doanh nghiÖp nhá vµ võa cña Mü 1. Tiªu chuÈn cña Mü vÒ doanh nghiÖp nhá vµ võa Ng−êi Mü Ýt khi sö dông thuËt ng÷ "c¸c doanh nghiÖp nhá vµ võa". Thay vµo ®ã, trong hÇu hÕt c¸c v¨n b¶n ph¸p lý còng nh− c¸c tµi liÖu nghiªn cøu, hä th−êng sö dông thuËt ng÷ "kinh doanh nhá" (small business) hoÆc "kinh doanh nhá vµ võa" bëi v× kinh doanh nhá theo c¸ch hiÓu cña Mü kh«ng chØ lµ nh÷ng doanh nghiÖp cã thuª lao ®éng mµ cßn gåm c¶ nh÷ng viÖc lµm tù doanh (self- employment) kh«ng thuª lao ®éng. Trªn thùc tÕ, c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vµ ph¸p quy kh¸c nhau cña Quèc héi còng nh− cña chÝnh quyÒn Mü ®Þnh nghÜa "kinh doanh nhá" theo nhiÒu c¸ch kh¸c nhau, trong ®ã hai tiªu chuÈn chÝnh lµ së h÷u t− nh©n vµ tæng sè ng−êi lao ®éng thÊp h¬n mét giíi h¹n nµo ®ã. LuËt kinh doanh nhá n¨m 1953 cña Mü ®Þnh nghÜa kinh doanh nhá lµ "mét kinh doanh thuéc së h÷u ®éc lËp, cã ho¹t ®éng vµ kh«ng chi phèi lÜnh vùc mµ nã ho¹t ®éng". Trong ®ã, thuËt ng÷ "së h÷u ®éc lËp" ngô ý r»ng kinh doanh ®ã kh«ng thuéc së h÷u cña nhµ n−íc hoÆc cña mét c«ng ty lín nµo. Côc Qu¶n lý kinh doanh nhá (SBA) Mü cã c¸ch x¸c ®Þnh DNNVV cô thÓ h¬n. SBA ®Þnh nghÜa kinh doanh nhá lµ mét "kinh doanh cã Ýt h¬n 500 lao ®éng". §©y lµ ®Þnh nghÜa ®−îc sö dông réng r·i nhÊt vµ cã thÓ coi lµ tiªu chuÈn vÒ DNNVV b¸n chÝnh thøc cña ChÝnh phñ Mü. Tuy nhiªn, c¸c v¨n b¶n ph¸p lý cô thÓ cã liªn quan cña Mü th−êng ®−a ra nh÷ng tiªu chuÈn riªng vÒ kinh doanh nhá, vµ sau ®ã dµnh −u ®·i cho nh÷ng kinh doanh ®¸p øng nh÷ng tiªu chuÈn riªng ®ã. Ch¼ng h¹n nh− C¬ quan thuÕ vô Mü (IRS) ®Þnh nghÜa kinh doanh nhá lµ c¸c n«ng d©n, doanh nghiÖp mét chñ, hîp doanh, doanh nghiÖp nhá vµ c«ng ty cã tµi s¶n Ýt h¬n 5 triÖu USD. KÕ ho¹ch h−u trÝ toµn quèc SIMPLE ®Þnh nghÜa kinh doanh nhá lµ c¸c doanh nghiÖp tuyÓn dông Ýt h¬n 100 lao ®éng. Nh÷ng doanh nghiÖp nh− vËy sÏ ®−îc nhËn c¸c −u tiªn trong ch−¬ng tr×nh nµy. Bªn c¹nh viÖc sö dông mét tiªu chuÈn chung, mét sè c¬ quan vµ ch−¬ng tr×nh cña Mü cßn ph¸t triÓn mét b¶ng tiªu chuÈn vÒ kinh doanh nhá chi tiÕt cho tõng ngµnh. Ch¼ng h¹n Vô tiªu chuÈn vÒ quy m« cña Côc qu¶n lý kinh doanh nhá Mü (SBA) ®· x©y dùng mét b¶ng tiªu chuÈn x¸c ®Þnh "kinh doanh nhá" cho tõng ngµnh. HÇu hÕt c¸c v¨n b¶n ph¸p lý cña Mü (mét ngo¹i lÖ lµ tiªu chuÈn cña IRS) ®Òu kh«ng coi ho¹t ®ång trång trät, ch¨n nu«i lµ c¸c kinh doanh nhá, trong khi ®ã c¸c ho¹t ®éng l©m s¶n, ng− nghiÖp vµ g©y gièng gia sóc l¹i ®−îc tÝnh vµo kinh 19
  2. doanh nhá. Nh÷ng sù ph©n biÖt nµy chñ yÕu cã tÝnh truyÒn thèng h¬n lµ cã tÝnh logic. 2. T×nh h×nh ph¸t triÓn vµ vai trß cña c¸c kinh doanh nhá ë Mü Theo b¸o c¸o "T×nh tr¹ng cña c¸c kinh doanh nhá 1998" do SBA chuÈn bÞ, cho tíi tËn nh÷ng n¨m 70 cña thÕ kû nµy, c¶ trong lý thuyÕt vµ thùc tÕ, khu vùc doanh nghiÖp lín vÉn ®−îc coi träng h¬n so víi khu vùc doanh nghiÖp nhá. Dßng kinh tÕ häc chñ l−u cña Mü lóc ®ã, dùa trªn lý thuyÕt vÒ lîi Ých kinh tÕ do quy m« lín, cho r»ng c¸c kinh doanh nhá kh«ng cã hiÖu qu¶ b»ng c¸c h·ng lín, ®Æc biÖt lµ c¸c h·ng xuyªn quèc gia khæng lå. Cho dï LuËt Kinh doanh nhá cña Mü ®· ®−îc ban hµnh tõ n¨m 1953, nh−ng trong giai ®o¹n tõ 1950-1970, (theo Kinh tÕ häc kinh doanh nhá cña Brock vµ Evans), tÇm quan träng vÒ kinh tÕ cña kinh doanh nhá trong nÒn kinh tÕ Mü liªn tôc gi¶m sót. Trong thêi kú ®ã, tû träng cña c¸c doanh nghiÖp nhá trong toµn nÒn kinh tÕ Mü xÐt vÒ viÖc lµm ®· gi¶m 3% (tõ 55,5% xuèng 52,5%), vÒ doanh thu gi¶m 23% (tõ 51,5% xuèng 28,7%) vµ vÒ gi¸ trÞ gia t¨ng gi¶m 5% (tõ 57% xuèng 52%). Tuy nhiªn, kÓ tõ ®Çu thËp kû 1970, xu h−íng suy gi¶m nµy ®· ®−îc chÊm døt. Nh÷ng c«ng nghÖ míi ®· khiÕn cho quy m« tèi thiÓu cã hiÖu qu¶ cña mét h·ng gi¶m xuèng. Ngµy cµng cã nhiÒu nhµ kinh tÕ Mü ®¸nh gi¸ cao, thËm chÝ rÊt cao, vai trß cña kinh doanh nhá trong nÒn kinh tÕ Mü. Tõ n¨m 1982 ®Õn 1992, tû träng nh÷ng h·ng nhá trong gi¸ trÞ gi¸ t¨ng cña nÒn kinh tÕ Mü ®· kh«ng cßn bÞ gi¶m sót vµ ®−îc gi÷ æn ®Þnh ë møc 51%-52%. KÕt qu¶ ®ã lµ ®¸ng kÓ d−íi ¸nh s¸ng cña nhiÒu vô siªu s¸p nhËp vµ hîp nhÊt ë thêi kú nµy cña nÒn kinh tÕ Mü. Vµo nh÷ng n¨m gÇn ®©y, kinh doanh nhá cña Mü ®ang trong ®µ ph¸t triÓn thÞnh v−îng. Theo Small Business FAQ 12/2000 cña SBA, c¸c kinh doanh nhá hiÖn nay ë Mü: - chiÕm trªn 99,7% tæng sè h·ng kinh doanh cã thuª nh©n c«ng - thu hót 52% lùc l−îng lao ®éng trong khu vùc t− nh©n, 51% lùc l−îng lao ®éng trong khu vùc trî gióp c«ng céng vµ 38% trong khu vùc c«ng nghÖ cao. NÕu kÓ c¶ c¸c lao ®éng tù t¹o viÖc lµm vµ n«ng nghiÖp, th× sè lao ®éng trong c¸c kinh doanh nhá chiÕm tíi 57% tæng sè lao ®éng. - cung cÊp 75% sè viÖc lµm míi ®−îc t¹o ra - s¶n xuÊt ra 51% tæng s¶n phÈm cña khu vùc t− nh©n - chiÕm 47% tæng doanh thu b¸n hµng - chiÕm 31% doanh thu xuÊt khÈu hµng ho¸ (kh«ng cã sè liÖu t−¬ng ®−¬ng vÒ dÞch vô) - chiÕm 96% tæng sè c¸c nhµ xuÊt khÈu hµng ho¸ Tuy nhiªn, nh÷ng con sè trªn ch−a nãi hÕt ®−îc vai trß cña c¸c kinh doanh nhá trong nÒn kinh tÕ Mü. Trong b¸o c¸o "T×nh tr¹ng cña c¸c kinh doanh nhá 1998" ®Ö tr×nh Tæng thæng, Côc qu¶n lý kinh doanh nhá Hoa Kú (SBA) kh«ng ®¸nh gi¸ cao vai trß trùc tiÕp cña c¸c kinh doanh nhá trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ ph©n phèi hµng ho¸, dÞch vô. Thay vµo ®ã, SBA cho r»ng cÇn nhÊn m¹nh vai trß 20
  3. cña c¸c kinh doanh nhá nh− mét thµnh phÇn then chèt thóc ®Èy sù c¹nh tranh "ph¸ huû mét c¸ch s¸ng t¹o" cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng Hoa Kú, ®ång thêi l¹i lµ kªnh dÉn, lµ ph−¬ng tiÖn ®Ó huy ®éng vµ g¾n kÕt mäi tµi n¨ng, nguån vèn, b¶n s¾c v¨n ho¸ cña ng−êi Mü cho sù thÞnh v−îng chung cña ®Êt n−íc. Kinh doanh nhá cho phÐp hµng chôc triÖu ng−êi, trong ®ã cã nhiÒu phô n÷, ng−êi d©n téc thiÓu sè vµ ng−êi di c−, tiÕp cËn ®−îc GiÊc m¬ Mü, tøc lµ cã ®−îc nh÷ng c¬ héi vÒ t¨ng t−ëng kinh tÕ, ®èi xö b×nh ®¼ng vµ th¨ng tiÕn. Nh− vËy, c¸c kinh doanh nhá cña Mü kh«ng chØ cã ý nghÜa vÒ mÆt kinh tÕ mµ cßn cã mét vai trß to lín vÒ mÆt x· héi. Vai trß chÝnh trÞ cña khu vùc kinh doanh nhá cña Mü còng kh«ng thÓ bÞ xem th−êng. C¸c hiÖp héi kinh doanh nhá cña Mü ®· ph¸t triÓn rÊt m¹nh vµ cã tiÕng nãi ®Çy träng l−îng trªn chÝnh tr−êng Mü. D−íi ®©y lµ mét sè vai trß quan träng cña kinh doanh nhá trong nÒn kinh tÕ- x· héi Mü: 2.1. C¸c kinh doanh nhá chiÕm tû lÖ ¸p ®¶o trong tæng sè c¸c kinh doanh cña Mü. Mü kh«ng cã sè liÖu thèng kª chÝnh thøc vÒ sè l−îng kinh doanh nhá. Tuy nhiªn, cã thÓ −íc tÝnh sè kinh doanh nhá ë Mü th«ng qua mét vµi sè liÖu cã liªn quan. Vµo n¨m 1999, Mü cã kho¶ng 5,8 triÖu h·ng cã thuª nh©n c«ng, 12,3 triÖu viÖc lµm tù doanh (self-employment), vµ 24.8 triÖu kinh doanh phi n«ng nghiÖp nép thuÕ (17.7 triÖu së h÷u mét chñ, 1,8 triÖu hîp doanh vµ 5,3 triÖu c«ng ty). Trong sè ®ã, chØ cã kho¶ng xÊp xØ 16.000 doanh nghiÖp cã nhiÒu h¬n 500 nh©n c«ng. Tuú theo tiªu chuÈn ®−îc lùa chän ®Ó x¸c ®Þnh kinh doanh nhá, cã thÓ −íc tÝnh sè kinh doanh nhá ë Mü dao ®éng tõ 5,8 triÖu (chØ xÐt tíi c¸c doanh nghiÖp nhá cã Ýt h¬n 500 ng−êi lao ®éng) lªn tíi trªn 24 triÖu (mäi kinh doanh nhá cã nép thuÕ). B¶ng 1: Sè l−îng c¸c kinh doanh nhá, 1990-1999 N¨m Sè viÖclµm Tæng sè Sè c¸c doanh nghiÖp ph©n theo sè Sè kinh tù doanh doanh lao ®éng doanh nhá / nghiÖp cã < 20 500 tæng sè thuª nh©n lao ®éng lao ®éng lao ®éng doanh nghiÖp c«ng 1999(−íc) 12.300.000 5.800.000 n.a 5.780.000 20.000 99.7% 1998 10.303.000 5.744.900 5.088.367 5.728.513 16.387 99,7% 1997 10.507.000 5.601.200 4.998.641 5.585.121 16.079 99.7% 1996 10.490.000 5.478.074 4.909.983 5.462.413 15.616 99,7% 1995 n.a 5.369.086 4.807.533 5.353.624 15.444 99.7% 1990 10.098.000 5.073.795 4.535.075 5.059.722 14.023 99.7% Nguån: "Small business Indicators 1998" vµ "The Facts about small business 1999", SBA. C¸c kinh doanh nhá cña Mü chñ yÕu tËp trung trong lÜnh vùc dÞch vô. HiÖn nay, cø 5 kinh doanh nhá th× cã 2 kinh doanh nhá ho¹t ®éng trong lÜnh vùc dÞch vô. XÕp sau ngµnh dÞch vô lµ ngµnh x©y dùng vµ th−¬ng m¹i b¸n lÎ. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, sè h·ng cã thuª nh©n c«ng míi ®−îc h×nh thµnh cña Mü th−êng lín h¬n sè h·ng ngõng ho¹t ®éng vµ ph¸ s¶n. Trong n¨m 1999, 21
  4. cã 10,4% tæng sè c¸c kinh doanh nhá lµ nh÷ng kinh doanh míi ®−îc thµnh lËp trong n¨m vµ cã 9,4% tæng sè c¸c kinh doanh nhá bÞ ph¸ s¶n trong n¨m ®ã. Trong tæng sè c¸c kinh doanh nhá, 66% tån t¹i trªn mét n¨m, 49,6% ho¹t ®éng trªn 4 n¨m vµ 39,5% ho¹t ®éng trªn 6 n¨m. B¶ng 2: Sù h×nh thµnh vµ ®ãng cöa cña c¸c h·ng Mü 1990 1996 1997 1998 1999 (−íc tÝnh) Sè h·ng cã thuª nh©n c«ng 584.892 597.792 628.300 628.900 588.900 míi h×nh thµnh Sè h·ng ngõng ho¹t ®éng 531.400 512.402 516.800 524.500 528.600 Sè h·ng ph¸ s¶n 63.912 53.200 53.819 44.197 37.639 Nguån: Small Business Indicators, SBA, 2000 Kh«ng ph¶i mäi sù ®ãng cöa kinh doanh ®Òu lµ thÊt b¹i. Theo ®iÒu tra cña SBA, chØ cã 1 trong sè 7 kinh doanh ®ãng cöa ®· thùc sù gÆp thÊt b¹i. Sè cßn l¹i ngõng kinh doanh lµ do muèn tiÕn vµo mét lÜnh vùc kh¸c hay v× nh÷ng lý do c¸ nh©n nh− søc khoÎ, thu nhËp. 54,7% chñ së h÷u cña c¸c kinh doanh nhá cã thuª nh©n c«ng cho r»ng hä ®· cã mét kinh doanh thµnh c«ng bÊt chÊp ph¶i chÊm døt sù tån t¹i cña kinh doanh ®ã. Con sè nµy lµ 38,2% ®èi víi c¸c kinh doanh kh«ng thuª nh©n c«ng. 2.2 ViÖc lµm vµ kh¶ n¨ng t¹o viÖc lµm cña c¸c kinh doanh nhá Trªn mét nöa tæng sè lùc l−îng lao ®éng cña Mü hiÖn nay ®ang lµm viÖc trong c¸c kinh doanh nhá vµ võa. Trong sè ®ã kho¶ng trªn 20% lùc l−îng lao ®éng Mü lµm viÖc trong c¸c kinh doanh cã d−íi 20 lao ®éng. B¶ng 3: Sè viÖc lµm ph©n theo quy m« doanh nghiÖp N¨m Sè viÖc lµm ph©n theo quy m« doanh nghiÖp Sè viÖc lµm Tæng sè viÖc Doanh nghiÖp doanh nghiÖp doanh nghiÖp trong kinh lµm cã Ýt h¬n 20 cã Ýt h¬n 500 cã nhiÒu h¬n doanh nhá / tæng lao ®éng lao ®éng 500 lao ®éng sè viÖc lµm 1998 105.971.731 20.275.405 55.364.390 50.617.361 52,3% 1997 105.299.132 20.118.816 54.545.370 50.753.753 51,8% 1996 102.187.297 19.881.502 53.174.502 49.012.795 52% 1995 100.314.946 19.569.981 52.652.510 47.662.436 52,5% 1990 93.469.275 18.911.906 50.166.797 43.302.478 53,6% Nguån: "Small Business Indicators 1998", SBA, Kh¶ n¨ng t¹o viÖc lµm lµ ®ãng gãp næi bËt cña c¸c kinh doanh nhá vµ ®−îc c«ng chóng Mü chó ý nhiÒu nhÊt. D÷ liÖu thèng kª cña Hoa Kú kh«ng ®−a ra ®−îc con sè chÝnh x¸c vÒ sè viÖc lµm rßng ®−îc t¹o ra bëi nh÷ng kinh doanh nhá. Tuy nhiªn, tõ nhiÒu nguån kh¸c nhau víi c¸c ph−¬ng ph¸p tÝnh vµ c¬ së d÷ liÖu kh¸c nhau, cã thÓ tæng hîp ®−îc kh¶ n¨ng t¹o viÖc lµm cña c¸c kinh doanh nhá cña Mü trong b¶ng d−íi ®©y: B¶ng 4: Kh¶ n¨ng t¹o viÖc lµm cña c¸c kinh doanh nhá: N¨m Sè viÖc lµm rßng Quy m« kinh doanh theo lao ®éng 22
  5. míi ®−îc t¹o ra
  6. Nghiªn cøu 47 Web Site 35 Giao dÞch trªn m¹ng 22 §Æt hµng trªn m¹ng 19 TuyÓn dông trªn m¹ng 4 Nguån: Arthur Andersen's Enterprise Group vµ HiÖp héi kinh doanh nhá quèc gia, 11/1998. 2.4. Kinh doanh nhá thóc ®Èy tinh thÇn kinh doanh vµ lµ mét kªnh dÉn c¬ héi cho nh÷ng ng−êi yÕu thÕ Tinh thÇn kinh doanh ë Mü ®ang lªn cao h¬n bao giê hÕt. ë Mü, nh÷ng nhµ kinh doanh ®−îc t«n vinh nh− nh÷ng ng−êi anh hïng. Theo ®iÒu tra n¨m 1999 cña Liªn ®oµn quèc gia cña c¸c kinh doanh ®éc lËp (NIFB), th−êng xuyªn cã tíi 25 triÖu ng−êi tr−ëng thµnh Mü ®ang tiÕn hµnh nh÷ng b−íc nh»m thµnh lËp ho¹t ®éng kinh doanh mÆc dï cuèi cïng sè ®«ng trong hä kh«ng biÕn nh÷ng biÖn ph¸p ban ®Çu cña m×nh thµnh nh÷ng kinh doanh thËt sù. KÕt qu¶ ®iÒu tra cña SBA cho thÊy ng−êi Mü khëi nghiÖp kinh doanh nhá kh«ng chØ v× tiÒn mµ cßn v× nhiÒu lý do rÊt kh¸c nhau. B¶ng 6: Nh÷ng ®éng c¬ vµ môc tiªu khi khëi x−íng kinh doanh nhá §éng c¬ % sè ng−êi Môc tiªu % sè ng−êi coi lµ rÊt coi lµ quan quan träng träng nhÊt Sö dông kü n¨ng vµ n¨ng lùc cña t«i 57 X©y dùng mét tæ chøc thµnh c«ng 29 KiÓm so¸t cuéc ®êi 54 Lµm c«ng viÖc mµ t«i −a thÝch 26 §ãng gãp mét ®iÒu g× ®ã cho gia ®×nh 54 KiÕm nhiÒu tiÒn h¬n so víi c«ng viÖc 18 kh¸c ThÝch sù th¸ch thøc 49 Tr¸nh lµm viÖc d−íi quyÒn ng−êi kh¸c 18 Sèng theo ý thÝch 32 Kh«ng tr¶ lêi 9 KiÕm nhiÒu tiÒn 18 Tæng 100% §¹t ®−îc sù thõa nhËn/ t«n träng 18 Nh− vËy, kinh doanh nhá lµ mét c¬ chÕ h÷u hiÖu ®Ó mçi ng−êi Mü, víi nh÷ng së thÝch vµ hoµn c¶nh c¸ nh©n rÊt kh¸c nhau, khai th¸c vµ sö dông mäi tµi n¨ng, tiÒn vèn, kinh nghiÖm cña riªng hä vµo sù ph¸t triÓn kinh tÕ chung cña ®Êt n−íc. Nãi chung, kinh doanh nhá mang l¹i nguån thu nhËp quan träng cho c¸c chñ së h÷u còng nh− ng−êi lao ®éng. B¶ng 7: Thu nhËp cña c¸c kinh doanh nhá Thu nhËp (tû USD, gi¸ 1990 1996 1997 1998 PhÇn tr¨m thay ®æi cè ®Þnh 1998) 1998/1997 (%) Thu nhËp tõ l−¬ng 3.490 3.764,3 2.946,8 4.168,9 5,6 Thu nhËp tõ së h÷u phi 439,7 501,9 515,8 548,5 6,3 n«ng nghiÖp Nguån: Small Business Indicators, SBA, 2000 Nh− vËy, thu nhËp cña ng−êi lao ®éng còng nh− cña c¸c chñ së h÷u kinh doanh nhá cña Mü ®· t¨ng kh¸ nhanh trong nh÷ng n¨m qua. Theo ®iÒu tra n¨m 24
  7. 1999 cña SBA, thu nhËp ®iÓn h×nh cña mét chñ së h÷u kinh doanh nhá lµ kho¶ng 50000 USD/n¨m. Thªm vµo ®ã, kinh doanh nhá lµ mét kªnh dÉn t¹o c¬ héi cho hµng triÖu ng−êi d©n Mü, ®Æc biÖt lµ nh÷ng ng−êi ®−îc coi lµ yÕu thÕ trong x· héi nh− phô n÷, ng−êi da ®en, ng−êi nhËp c− v.v. + C¸c kinh doanh nhá cña phô n÷. Tr−íc nh÷ng n¨m 50, phô n÷ chØ chiÕm 25% toµn bé lùc l−îng lao ®éng Mü, hÇu hÕt hä ®Òu lµ nh÷ng ng−êi lµm c«ng nh− th− ký, y t¸ hay gi¸o viªn. Nh÷ng c¶i c¸ch ph¸p lý b¾t ®Çu tõ nh÷ng n¨m 1960 vµ nhiÒu diÔn biÕn kinh tÕ x· héi kh¸c ®· khuyÕn khÝch phô n÷ ngµy cµng tham gia nhiÒu vµo viÖc thµnh lËp kinh doanh nhá cña riªng hä. Tû träng c¸c kinh doanh nhá thuéc së h÷u cña phô n÷ ®· t¨ng tõ 5% n¨m 1970 lªn 38% hiÖn nay. Tõ n¨m 1987 tíi 1997, nh÷ng kinh doanh nhá do phô n÷ lµm chñ t¨ng 89% trong khi tæng sè kinh doanh nhá chØ t¨ng 29%. Cã kho¶ng 23,8 triÖu ng−êi lao ®éng (18%) ®ang lµm viÖc cho c¸c h·ng do phô n÷ lµm chñ, t¨ng 262% so víi n¨m 1987. + C¸c kinh doanh nhá cña nh÷ng ng−êi nhËp c− thiÓu sè (da ®en, ch©u ¸, gèc T©y Ban Nha, da ®á v.v). ViÖc së h÷u mét kinh doanh nhá ®· cung cÊp mét con ®−êng hoµ nhËp vµo x· héi Mü cho nhiÒu ng−êi nhËp c−. Tõ n¨m 1987 tíi 1997, sè h·ng do ng−êi thiÓu sè lµm chñ ®· t¨ng 168%. Tõ n¨m 1990 tíi n¨m 2000, nh÷ng ng−êi cã viÖc lµm tù doanh (kinh doanh nhá kh«ng thuª nh©n c«ng th−êng xuyªn) ®· t¨ng 37% trong nhãm ng−êi gèc T©y Ban Nha, 21% trong nhãm ng−êi gèc Phi, 30% trong nhãm ng−êi gèc ¸ vµ chØ 5,8% trong nhãm ng−êi da tr¾ng. 3. ChÝnh s¸ch trî gióp kinh doanh nhá cña Mü 3.1. Khu«n khæ chÝnh s¸ch chung: Nh÷ng søc Ðp nhiÒu mÆt vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ x· héi lu«n khiÕn c¸c chÝnh quyÒn Mü trong vßng vµi thËp kû trë l¹i ®©y ph¶i coi viÖc ph¸t triÓn DNNVV nh− mét träng t©m chÝnh s¸ch quan träng cña m×nh. Tr−íc ®©y, trong chõng mùc nµo ®ã, Mü kh«ng cã chÝnh s¸ch trî gióp kinh doanh nhá. Thay vµo ®ã, Mü theo ®uæi chÝnh s¸ch thóc ®Èy c¹nh tranh mµ viÖc ph¸t triÓn kinh doanh nhá lµ mét thµnh phÇn then chèt trong chÝnh s¸ch c¹nh tranh ®ã. §iÒu 2 cña LuËt kinh doanh nhá cña Mü n¨m 1953 ®· nªu ra quan ®iÓm cña Mü vÒ chÝnh s¸ch trî gióp kinh doanh nhá: "T©m ®iÓm cña hÖ thèng kinh tÕ Mü lµ c¹nh tranh tù do. Sù thÞnh v−îng vµ an ninh do c¹nh tranh tù do mang tíi kh«ng thÓ thµnh hiÖn thùc nÕu nh÷ng n¨ng lùc thùc tÕ vµ tiÒm n¨ng cña kinh doanh nhá kh«ng ®−îc khuyÕn khÝch vµ ph¸t triÓn...". Môc tiªu trùc tiÕp cña chÝnh s¸ch kinh doanh nhá cña Mü lµ t¨ng c−êng tÝnh c¹nh tranh cña c¸c thÞ tr−êng vµ qua ®ã lµ sù thÞnh v−îng kinh tÕ vµ x· héi cña ®Êt n−íc. HÖ qu¶ lµ, thay v× cung cÊp nh÷ng sù trî gióp trùc tiÕp, chÝnh s¸ch kinh doanh nhá cña Mü tËp trung vµo viÖc t¹o dùng mét m«i tr−êng c¹nh tranh vµ ñng 25
  8. hé sù ph¸t triÓn cña c¸c kinh doanh nhá, trong ®ã ®Æc biÖt chó träng tíi chÝnh s¸ch chèng ®éc quyÒn vµ t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c doanh nh©n dÔ dµng gia nhËp vµ rót khái thÞ tr−êng. Tõ nh÷ng n¨m 1970 trë vÒ tr−íc, nh÷ng sù trî gióp trùc tiÕp cña chÝnh quyÒn Mü dµnh cho kinh doanh nhá hÇu nh− kh«ng ®¸ng kÓ. Tuy nhiªn, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ®· cã mét sù chuyÓn h−íng kh«ng chÝnh thøc trong chÝnh s¸ch kinh doanh nhá cña Mü. ChÝnh phñ Mü, th«ng qua SBA vµ nhiÒu c¬ quan kh¸c, ®ang ngµy cµng gia t¨ng nh÷ng sù trî gióp trùc tiÕp cho kinh doanh nhá. ChØ riªng trong n¨m tµi kho¸ 1999, chÝnh phñ Mü ®· cã hµng tr¨m ch−¬ng tr×nh trî gióp tµi chÝnh trùc tiÕp cho c¸c kinh doanh nhá. Tæng kinh phÝ cho nh÷ng ch−¬ng tr×nh nµy lªn tíi trªn 100 tû USD. Xu h−íng gia t¨ng nh÷ng ch−¬ng tr×nh trî gióp nµy hiÖn ®ang chÞu sù ph¶n ®èi gay g¾t cña nhiÒu nhµ kinh tÕ Mü. Nh÷ng sù ph¶n ®èi dùa trªn ba lý lÏ chÝnh sau ®©y: (1) c¸c ch−¬ng tr×nh trî gióp nµy qu¸ chång chÐo vµ ®−îc cung cÊp bëi qu¸ nhiÒu c¬ quan chÝnh quyÒn kh¸c nhau; (2) c¸c ®iÒu tra cho thÊy giíi chñ kinh doanh kh«ng ®¸nh gi¸ cao sù trî gióp cña chÝnh quyÒn; vµ (3) c¸c chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng cã xu h−íng b¶o vÖ nh÷ng kinh doanh nhá ®· ®−îc trî gióp, do vËy, g©y ra t×nh tr¹nh c¹nh tranh bÊt b×nh ®¼ng. 3.2. Mét sè chÝnh s¸ch vµ ch−¬ng tr×nh trî gióp kinh doanh nhá gÇn ®©y cña Mü C¸c biÖn ph¸p trî gióp kinh doanh nhá cña Mü dùa trªn nh÷ng cét trô chÝnh nh− c¶i c¸ch ph¸p lý, trî gióp tµi chÝnh, trî gióp xuÊt khÈu, h−íng dÉn qu¶n lý vµ mua s¾m cña chÝnh phñ. a. C¶i c¸ch ph¸p lý Trong thêi gian gÇn ®©y, Mü ®· cã mét sè c¶i c¸ch ph¸p lý quan träng ®Ó trî gióp kinh doanh nhá. Mü ®· níi láng nh÷ng luËt lÖ ¶nh h−ëng tíi viÖc gia nhËp thÞ tr−êng cña c¸c kinh doanh nhá trong nh÷ng ngµnh nh− ng©n hµng, ®iÖn lùc vµ viÔn th«ng. §ång thêi, Mü còng t¨ng c−êng thi hµnh LuËt chèng ®éc quyÒn. GÇn ®©y, Mü ®ang cã dù ®Þnh tiÕn hµnh nh÷ng c¶i c¸ch quan träng vÒ chÝnh s¸ch an sinh x· héi vµ thuÕ kho¸ ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c kinh doanh nhá. ViÖc ®¨ng ký kinh doanh cña Mü ngµy cµng ®¬n gi¶n, hiÖn chØ mÊt vµi giê vµ phÝ ®¨ng ký chØ lµ vµi ®« la. b. Trî gióp tµi chÝnh Theo thèng kª ch−a ®Çy ®ñ cña ViÖn CATO, n¨m 1997, Mü cã 125 ch−¬ng tr×nh trî gióp kinh doanh trÞ gi¸ 75 tû USD. Trong n¨m 1999, Mü cã kho¶ng 200 ch−¬ng tr×nh cÊp liªn bang tµi trî kinh doanh nhá ®ang ho¹t ®éng. Nh÷ng ch−¬ng tr×nh nµy bao trïm mäi lo¹i trî gióp tµi chÝnh nh−: tÝn dông trùc tiÕp vµ b¶o l·nh tÝn dông, th−ëng kinh doanh, th−ëng xuÊt khÈu, cung cÊp tiÒn cho c¸c ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o vµ nhiÒu lo¹i b¶o hiÓm kh¸c nhau. Tuy nhiªn, nãi chung ChÝnh quyÒn Mü rÊt h¹n chÕ trong viÖc cÊp tÝn dông trùc tiÕp. c. Trî gióp vÒ c«ng nghÖ vµ ®æi míi. 26
  9. Mü cã nhiÒu chÝnh s¸ch trî gióp c¸c kinh doanh nhá khai th¸c tiÒm n¨ng c«ng nghÖ cña chóng. Cã thÓ kÓ ra mét sè ch−¬ng tr×nh trî gióp chÝnh sau ®©y: - Ch−¬ng tr×nh ChuyÓn giao c«ng nghÖ kinh doanh nhá (STTR) vµ Ch−¬ng tr×nh nghiªn cøu ®æi míi cña kinh doanh nhá cung cÊp mét ng©n quü lín tµi trî trùc tiÕp cho ho¹t ®éng nghiªn cøu vµ triÓn khai cña c¸c kinh doanh nhá. - Thµnh lËp c¸c v−ên −¬m c«ng nghÖ vµ v−ên −¬m kinh doanh t¹i trªn 50 bang. ¦íc tÝnh r»ng hiÖn nay cã tíi trªn 500 v−ên −¬m c«ng nghÖ ë Mü. C¸c v−ên −¬m c«ng nghÖ vµ kinh doanh cña Mü th−êng ®−îc x©y dùng dùa trªn c¬ së c¸c tr−êng ®¹i häc vµ nh÷ng c¬ quan nghiªn cøu khoa häc víi môc tiªu quan träng lµ th−¬ng m¹i ho¸ nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc. - Quü hîp t¸c më réng chÕ t¹o (MEP) ®−îc thµnh lËp n¨m 1988 nh»m gióp c¸c h·ng nhá cã søc c¹nh tranh toµn cÇu. NhiÖm vô chÝnh cña MEP lµ gióp c¸c h·ng nhá cã ®−îc nh÷ng c«ng nghÖ, kü thuËt míi vµ tiªn tiÕn. d. Trî gióp vÒ qu¶n lý - SBA h×nh thµnh m¹ng l−íi c¸c Trung t©m Ph¸t triÓn kinh doanh nhá cung cÊp nh÷ng sù trî gióp vÒ qu¶n lý cho c¸c chñ kinh doanh nhá th«ng qua c¸c trî gióp vÒ t− vÊn, ®µo t¹o vµ kü thuËt. HiÖn cã hµng ngµn nh÷ng trung t©m nµy ë mäi bang cña n−íc Mü. C¸c Trung t©m nµy cã mét m¹ng ch©n rÕt réng r·i c¸c ch−¬ng tr×nh t− vÊn vµ d¹y nghÒ cho kinh doanh nhá, tham gia vµo viÖc t− vÊn thµnh lËp kinh doanh míi, t¹o ra mét liªn minh gi÷a c¸c doanh nghiÖp t− nh©n, c«ng chóng vµ c¸c c¬ quan nhµ n−íc. - C¸c Trung t©m Th«ng tin kinh doanh nhá ®−îc thµnh lËp ë nhiÒu ®Þa ph−¬ng cung cÊp nh÷ng th«ng tin míi nhÊt vÒ c«ng nghÖ vµ thÞ tr−êng. Ngoµi ra, Mü cßn cã thµnh lËp nhiÒu ch−¬ng tr×nh kh¸c hç trî viÖc qu¶n lý kinh doanh trong nh÷ng ngµnh, nh÷ng khu vùc cô thÓ. e. Xóc tiÕn xuÊt khÈu ChÝnh phñ Mü ban hµnh nhiÒu ch−¬ng tr×nh vµ biÖn ph¸p trî gióp ho¹t ®éng xuÊt khÈu cña c¸c kinh doanh nhá. - Uû ban ®iÒu phèi xóc tiÕn xuÊt khÈu (TPCC) cã tr¸ch nhiÖm chÝnh lµ ®iÒu phèi nh÷ng biÖn ph¸p ®a d¹ng cña c¸c thÓ chÕ kh¸c nhau nh»m trî gióp cho xuÊt khÈu cña kinh doanh nhá. - Trung t©m trî gióp xuÊt khÈu (USEAC) cung cÊp c¸c dÞch vô t− vÊn vµ th«ng tin vÒ thÞ tr−êng n−íc ngoµi, hîp ®ång quèc tÕ vµ c¸c dÞch vô trî gióp th«ng qua trªn 100 v¨n phßng tr¶i kh¾p n−íc Mü. Trung t©m nµy ®ang tËp trung vµo viÖc trî gióp ph¸t triÓn th−¬ng m¹i ®iÖn tö trong c¸c kinh doanh nhá. - Mü cã nhiÒu ch−¬ng tr×nh trî gióp tÝn dông xuÊt khÈu nh− "Ch−¬ng tr×nh trî gióp vèn xuÊt khÈu" b¶o l·nh cho nh÷ng kho¶n tÝn dông giao dÞch xuÊt khÈu d−íi 800.000 USD hay "Ch−¬ng tr×nh Vay nî th−¬ng m¹i quèc tÕ" gióp kinh doanh nhá tham gia hoÆc chuÈn bÞ tham gia vµo th−¬ng m¹i quèc tÕ bÞ ¶nh h−ëng xÊu bëi sù c¹nh tranh cña hµng nhËp khÈu. Mçi n¨m c¸c ch−¬ng tr×nh nµy cung cÊp nh÷ng kho¶n vèn trÞ gi¸ hµng chôc tû USD. 27
  10. Ngoµi ra, c¸c c¬ quan nh− Exim Bank, Bé Th−¬ng m¹i, OPIC v.v cßn cã nhiÒu ch−¬ng tr×nh kh¸c nh»m trî gióp xuÊt khÈu cña kinh doanh nhá. 4. §¸nh gi¸ cña giíi chñ kinh doanh nhá Mü vÒ nh÷ng trë ng¹i ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh doanh cña hä. KÓ tõ n¨m 1982, cø bèn n¨m mét lÇn, HiÖp héi quèc gia c¸c kinh doanh ®éc l©p NIFB (hiÖp héi kinh doanh nhá lín nhÊt ë Mü) l¹i thùc hiÖn mét kh¶o s¸t lín vÒ nh÷ng mèi lo ng¹i cña c¸c kinh doanh nhá. KÕt qu¶ cña nh÷ng kh¶o s¸t nµy ®−îc coi lµ mét kiÕn nghÞ chÝnh thøc cña giíi chñ kinh doanh nhá ®èi víi nh÷ng nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch cña Mü. Kh¶o s¸t gÇn ®©y nhÊt ®−îc tiÕn hµnh vµo gi÷a n¨m 2000. 4.1. Nh÷ng vÊn ®Ò g©y nhiÒu lo ng¹i nhÊt ®èi víi giíi chñ kinh doanh nhá Theo ®iÒu tra trªn, 10 vÊn ®Ò d−íi ®©y ®−îc giíi chñ kinh doanh nhá coi lµ nh÷ng vÊn ®Ò quan träng hµng ®Çu: VÊn ®Ò XÕp h¹ng n¨m 2000 XÕp h¹ng n¨m 1996 Chi phÝ b¶o hiÓm y tÕ 1 1 ThuÕ thu nhËp kinh doanh liªn bang 2 2 Lao ®éng cã chÊt l−îng 3 11 C¸c luËt lÖ kh«ng hîp lý cña chÝnh phñ 4 4 ThuÕ an sinh x· héi 5 5 ThuÕ thu nhËp kinh doanh cña c¸c bang 6 8 Chi phÝ båi th−êng cho c«ng nh©n 7 3 C¸c lo¹i giÊy tê hµnh chÝnh 8 7 TiÒn mÆt 9 10 Chi phÝ ga, x¨ng dÇu 10 17 VÊn ®Ò g©y bËn t©m lín nhÊt ®èi víi giíi chñ kinh doanh nhá lµ "chi phÝ b¶o hiÓm y tÕ". §©y kh«ng ph¶i lµ vÊn ®Ò míi, nã lu«n ®øng ®Çu danh s¸ch lo ng¹i cña giíi chñ kinh doanh nhá kÓ tõ ®iÒu tra n¨m 1986. §iÒu nµy cho thÊy hÖ thèng an sinh x· héi cña Mü cÇn ph¶i cã nh÷ng c¶i c¸ch ®Ó mét mÆt b¶o vÖ h÷u hiÖu cho ng−êi lao ®éng, mÆt kh¸c t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi nhÊt cho ho¹t ®éng kinh doanh. HiÖn ®· cã kh¸ nhiÒu ph−¬ng ¸n nh»m c¶i c¸ch hÖ thèng an sinh x· héi cña Mü. VÊn ®Ò ®øng thø hai trong danh s¸ch lµ "thuÕ thu nhËp kinh doanh liªn bang". Trong sè 6 vÊn ®Ò ®Çu b¶ng, cã tíi 3 vÊn ®Ò liªn quan tíi thuÕ, mét nöa trong sè 12 vÊn ®Ò ®Çu tiªn còng lµ c¸c vÊn ®Ò vÒ thuÕ. Cã mét sè lý do dÉn tíi sù kh«ng hµi lßng cña giíi chñ kinh doanh nhá vÒ hÖ thèng thuÕ cña Mü. Thø nhÊt, g¸nh nÆng tæng céng cña c¸c lo¹i thuÕ lµ kh¸ lín. Thø hai, viÖc tÝnh thuÕ rÊt phøc t¹p, ®ßi hái nhiÒu thêi gian vµ chi phÝ ®Ó tu©n thñ c¸c quy ®Þnh cña Côc ThuÕ. 28
  11. Thø ba, hÖ thèng thuÕ cßn cã nhiÒu ®iÓm bÞ giíi chñ kinh doanh nhá cho lµ kh«ng c«ng b»ng. VÊn ®Ò g©y lo ng¹i thø ba ®èi víi giíi chñ kinh doanh nhá lµ "nguån lao ®éng cã chÊt l−îng cao". ViÖc t×m kiÕm lao ®éng lµnh nghÒ ®ang ngµy cµng trë thµnh vÊn ®Ò khã kh¨n ®èi víi giíi chñ kinh doanh nhá. §©y lµ lÇn ®Çu tiªn vÊn ®Ò nµy lät vµo danh s¸ch 10 −u tiªn hµng ®Çu. Trong nh÷ng lÇn ®iÒu tra tr−íc, khã kh¨n t×m kiÕm lao ®éng lµnh nghÒ th−êng chØ xÕp thø ngoµi 20. VÊn ®Ò "nh÷ng luËt lÖ kh«ng phï hîp cña chÝnh phñ" ®øng thø t− trong danh s¸ch nh÷ng mèi lo ng¹i cña giíi chñ kinh doanh nhá. CÇn l−u ý r»ng vÊn ®Ò nµy ®ang ngµy cµng g©y nhiÒu lo ng¹i h¬n trong nh÷ng n¨m võa qua. VÊn ®Ò nµy xÕp thø 14 trong lÇn ®iÒu tra n¨m 1986 vµ tËn thø 19 trong lÇn ®iÒu tra 1990. 4.2. Nh÷ng vÊn ®Ò Ýt g©y lo ng¹i nhÊt Mét ®iÒu ®¸ng chó ý lµ giíi chñ kinh doanh nhá Mü rÊt Ýt lo ng¹i vÒ toµn cÇu ho¸. C¸c kinh doanh nhá cña Mü kh«ng sî ph¶i c¹nh tranh víi hµng nhËp khÈu vµ coi vÊn ®Ò "sù c¹nh tranh cña hµng nhËp khÈu" chØ xÕp thø 72 trong trong sè 75 mèi lo ng¹i. VÊn ®Ò "xuÊt khÈu hµng ho¸ vµ dÞch vô cña c«ng ty" bÞ xÕp tËn cuèi cïng trong danh s¸ch 75 mèi lo ng¹i nµy. Ngay c¶ chØ xÐt trong sè nh÷ng nhµ chÕ t¸c kinh doanh nhá, nh÷ng ng−êi ®−îc coi lµ quan t©m nhiÒu h¬n tíi xuÊt khÈu, viÖc xuÊt khÈu hµng ho¸ vµ dÞch vô còng bÞ hä xÕp vµo mét trong sè 10 vÊn ®Ò Ýt g©y khã kh¨n nhÊt. Mét ®iÒu ®¸ng chó ý n÷a lµ viÖc vay vèn còng kh«ng lµ ph¶i khã kh¨n ®èi víi giíi kinh doanh nhá cña Mü. Cã tíi trªn 90% chñ kinh doanh nhá cña Mü cã thÓ tiÕp cËn ®−îc l−îng tÝn dông mµ hä cÇn trong vßng 3 th¸ng. Do vËy, tÊt c¶ c¸c vÊn ®Ò liªn quan tíi tÝn dông vµ vèn ®· kh«ng lät vµo danh s¸ch 75 mèi lo ng¹i hµng ®Çu cña giíi kinh doanh nhá cña Mü. C¸c chñ kinh doanh nhá còng tá ra t−¬ng ®èi Ýt lo ng¹i vÒ víi nh÷ng khã kh¨n ®i liÒn víi c«ng nghÖ míi. Ch¼ng h¹n, "Mua s¾m vµ sö dông m¸y tÝnh hoÆc c«ng nghÖ míi" chØ ®øng ë gi÷a trong danh s¸ch c¸c mèi lo ng¹i. Cuèi cïng, nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan tíi thµnh tùu kinh doanh kh«ng ph¶i lµ mét bËn t©m lín cña c¸c kinh doanh nhá. Mèi lo ng¹i vÒ "Doanh sè b¸n hµng kÐm ®i trong thêi gian tíi" chØ xÕp thø 50 trong sè 75 chØ tiªu. C¸c lo ng¹i liªn quan tíi møc lîi nhuËn thu ®−îc còng kh«ng n»m trong 20 mèi lo ng¹i hµng ®Çu. Nh− vËy, c¸c chñ kinh doanh nhá cña Mü hiÖn nay ®ang kh¸ l¹c quan vÒ triÓn väng kinh doanh cña m×nh. Hä kh«ng thÊy khã kh¨n l¾m khi ph¶i thÝch øng tr−íc nh÷ng vÊn ®Ò nh− sù gia t¨ng c¹nh tranh ë trong n−íc vµ quèc tÕ hay ¸p dông c¸c c«ng nghÖ míi. §Æc biÖt, viÖc giíi chñ kinh doanh nhá cña Mü kh«ng coi hµng nhËp khÈu lµ mét nguy c¬ lín cã mét hµm ý quan träng ®èi víi c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch cña Mü. 29
  12. 5. KÕt luËn Vai trß cña kinh doanh nhá ngµy cµng ®−îc ®¸nh gi¸ cao ë Mü. Trong bèi c¶nh nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp Mü ®ang dÇn chuyÓn sang kinh tÕ tri thøc, ë ®ã ®æi míi vµ s¸ng t¹o lµ nguån lùc quan träng nhÊt, vai trß cña c¸c kinh doanh nhá l¹i cµng trë nªn næi bËt. Trªn thùc tÕ, chÝnh c¸c kinh doanh nhá ®· cã vai trß khëi ®Çu cho nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp dùa trªn tri thøc hiÖn nay cña Mü nh− c«ng nghÖ th«ng tin, c«ng nghÖ sinh häc v.v. NhËn thøc râ ®iÒu ®ã, ChÝnh phñ Mü ®ang triÓn khai mét hÖ thèng trî gióp trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp quy m« lín ®èi víi c¸c kinh doanh nhá. Tuy nhiªn, cã thÓ nãi r»ng kh«ng ph¶i nh÷ng sù trî gióp cña ChÝnh phñ, mµ chÝnh c¸i nÒn t¶ng tinh thÇn kinh doanh ngµy cµng bõng në vµ s«i ®éng ë ®Êt n−íc nµy míi lµ sù b¶o ®¶m cao nhÊt cho nh÷ng triÓn väng ph¸t triÓn cña c¸c kinh doanh nhá cña Mü. 30
  13. II. Doanh nghiÖp nhá vµ võa cña NhËt B¶n H×nh thøc tæ chøc doanh nghiÖp cña NhËt B¶n ra ®êi c¸ch ®©y h¬n 100 n¨m víi hai lo¹i h×nh chÝnh: 1) H×nh thøc tæ chøc kiÓu "c¸i «", c«ng ty mÑ ®−îc ph©n thµnh hÖ thèng c¸c c«ng ty con cã quan hÖ víi c«ng ty mÑ theo h×nh c¸i «; mçi c«ng ty con chÞu tr¸ch nhiÖm s¶n xuÊt mét sè bé phËn phô tïng chuyÓn vÒ c«ng ty mÑ l¾p r¸p hoµn chØnh s¶n phÈm. 2) H×nh thøc tæ chøc "m¾t xÝch", tËp ®oµn s¶n xuÊt bao gåm nhiÒu c«ng ty ®−îc liªn kÕt víi nhau theo kiÓu m¾t xÝch. C¶ hai h×nh thøc tæ chøc doanh nghiÖp nªu trªn ®Òu phï hîp víi lo¹i h×nh DNNVV, do vËy lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy ë NhËt B¶n ®· ph¸t triÓn tõ rÊt sím. Trong lÞch sö ph¸t triÓn h¬n 50 n¨m, khu vùc DNNVV ®· kh¼ng ®Þnh vai trß cña m×nh trong ®êi sèng kinh tÕ- x· héi NhËt B¶n, gãp phÇn kh«ng nhá vµo sù ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi cña ®Êt n−íc nµy. 1. Tiªu chuÈn cña NhËt B¶n vÒ DNNVV Do tÇm quan träng cña c¸c DNNVV trong nÒn kinh tÕ, NhËt B¶n ®· sím ®−a ra ®Þnh nghÜa chÝnh thøc vÒ DNNVV trong tõng lÜnh vùc kinh doanh, lµ c¬ së quan träng ®Ó c¸c c¬ quan chøc n¨ng x¸c ®Þnh ®èi t−îng trî gióp, tËp trung chÝnh s¸ch còng nh− ®Þnh h−íng ph¸t triÓn khu vùc doanh nghiÖp nµy. Theo LuËt C¬ b¶n vÒ DNNVV cña NhËt B¶n ban hµnh n¨m 1963, DNNVV cña NhËt B¶n ®−îc x¸c dùa trªn c¸c tiªu chÝ sau ®©y: LÜnh vùc Sè lao ®éng tèi ®a Sè vèn tèi ®a (triÖu Yªn) ChÕ t¸c 300 100 B¸n bu«n 100 30 B¸n lÎ vµ dÞch vô 50 10 Do nhu cÇu më réng tiªu chuÈn vÒ DNNVV, LuËt C¬ b¶n vÒ DNNVV ®· ®−îc söa ®æi (ban hµnh ngµy 3/12/1999) víi néi dung thay ®æi chñ yÕu lµ t¨ng giíi h¹n vèn tèi ®a cho c¸c DNNVV trong tõng lÜnh vùc. Môc ®Ých cña sù thay ®æi nµy lµ lµm t¨ng sè l−îng doanh nghiÖp cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®−îc h−ëng c¸c biÖn ph¸p trî gióp DNNVV. Theo LuËt míi, c¸c tiªu chÝ x¸c ®Þnh DNNVV ®−îc thÓ hiÖn nh− sau: LÜnh vùc Sè lao ®éng tèi ®a Sè vèn tèi ®a (triÖu Yªn) ChÕ t¸c vµ c¸c lÜnh vùc kh¸c 300 300 B¸n bu«n 100 100 B¸n lÎ 50 50 DÞch vô 100 50 2. T×nh h×nh ph¸t triÓn vµ vai trß cña c¸c DNNVV NhËt B¶n trong nÒn kinh tÕ Trong lÞch sö h¬n 50 n¨m, c¸c DNNVV cña NhËt B¶n ®· kh«ng ngõng ph¸t triÓn, thÓ hiÖn tÝnh n¨ng ®éng vµ s¸ng t¹o ngay c¶ trong nh÷ng thêi kú nÒn 31
  14. kinh tÕ ®Êt n−íc ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng khã kh¨n chång chÊt. Ngµy nay, víi mét lùc l−îng hÕt søc hïng hËu, c¸c DNNVV tiÕp tôc thÓ hiÖn vai trß then chèt cña m×nh trong ®êi sèng kinh tÕ- x· héi NhËt B¶n. 2.1. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña khu vùc DNNVV NhËt B¶n Xuyªn suèt tiÕn tr×nh ph¸t triÓn, c¸c DNNVV NhËt B¶n kh«ng ngõng t¨ng nhanh vÒ sè l−îng, ®Æc biÖt lµ trong c¸c thêi kú phån thÞnh cña nÒn kinh tÕ. TÝnh ®Õn cuèi nh÷ng n¨m 1980, trong vßng gÇn 40 n¨m, sè l−îng DNNVV ®· t¨ng lªn gÊp ®«i, vµ tû lÖ thµnh lËp c¸c DNNVV lu«n cao h¬n tû lÖ ®ãng cöa. Tuy nhiªn, tõ ®Çu thËp kû 1990, tû lÖ thµnh lËp ®· b¾t ®Çu gi¶m xuèng, vµ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y tû lÖ nµy ®· thÊp h¬n tû lÖ ®ãng cöa cña chóng (xem B¶ng 1). Nguyªn nh©n chÝnh dÉn ®Õn t×nh tr¹ng nµy lµ sù suy tho¸i cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n, c¸c doanh nghiÖp ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng khã kh¨n do t¸i c¬ cÊu nÒn kinh tÕ vµ sù c¹nh tranh ngµy cµng quyÕt liÖt trªn thÞ tr−êng. B¶ng 1. Tû lÖ thµnh lËp vµ tû lÖ ®ãng cöa cña c¸c DNNVV theo tõng lÜnh vùc thêi kú 1966- 1996 (®¬n vÞ: %) LÜnh vùc/N¨m 66-69 69-72 72-75 75-78 78-81 81-86 86-89 89-91 91-94 94-96 C¸c ngµnh TL 6.5 7.0 6.1 6.2 6.1 4.7 4.2 4.1 4.6 3.7 phi nguyªn khai §C 3.2 3.8 4.1 3.4 3.8 4.0 3.6 4.7 4.7 3.8 ChÕ t¸c TL 6.0 5.6 4.3 3.4 3.7 3.1 3.1 2.8 3.1 1.5 §C 2.5 3.2 3.4 2.3 2.5 3.1 2.9 4.0 4.6 4.0 B¸n bu«n TL 6.5 8.1 8.0 6.8 6.4 5.1 4.8 3.2 5.0 3.3 §C 6.5 3.8 5.3 3.7 3.8 3.7 4.1 3.2 5.0 5.3 B¸n lÎ TL 5.0 4.9 4.3 4.8 4.4 3.4 3.1 2.8 3.9 3.6 §C 2.1 3.3 3.6 3.2 4.4 4.4 3.4 6.4 4.0 4.6 DÞch vô TL 6.3 6.7 6.1 6.1 6.4 5.3 4.9 4.7 5.0 3.8 §C 3.8 4.0 3.8 3.3 3.1 3.2 3.6 2.9 4.2 2.8 Nguån: Côc Qu¶n lý vµ Hîp t¸c, §iÒu tra vÒ Thµnh lËp vµ Doanh nghiÖp NhËt B¶n. Chó ý: TL = Tû lÖ thµnh lËp, §C = Tû lÖ ®ãng cöa. Ngay tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1950, thùc hiÖn d©n chñ ho¸ kinh tÕ sau chiÕn tranh, c¸c tµi phiÖt NhËt B¶n bÞ gi¶i thÓ, c¸c doanh nghiÖp lín ®øng phÝa sau bÞ tho¸i ho¸. Trong thêi gian nµy, c¸c DNNVV ®· cè g¾ng ®¸p øng nhu cÇu cña d©n chóng, xuÊt khÈu hµng ho¸ ®Ó thu ngo¹i tÖ, nhê ®ã ®· cã nh÷ng ®ãng gãp lín vµo viÖc phôc håi kinh tÕ NhËt B¶n sau chiÕn tranh. Vµo cuèi nh÷ng n¨m 1950, ChÝnh phñ tËp trung vµo ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ho¸ häc vµ c«ng nghiÖp nÆng, t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn cho c¸c doanh nghiÖp lín, do vËy DNNVV cã lóc bÞ l·ng quªn. Tuy nhiªn, b−íc sang thËp kû 1960, nhê cã tiÕn bé kü thuËt, c¬ cÊu c«ng nghiÖp thay ®æi, c¸c DNNVV b¾t ®Çu nhËn kho¸n gia c«ng, l¾p r¸p s¶n phÈm cho c¸c doanh nghiÖp lín trong lÜnh vùc chÕ t¸c, do vËy sè l−îng DNNVV b¾t ®Çu t¨ng lªn nhanh chãng. §Æc biÖt, LuËt C¬ b¶n vÒ DNNVV ®−îc ban hµnh n¨m 1963 ®· x¸c ®Þnh c¸c tiªu chÝ cña DNNVV còng 32
  15. nh− môc tiªu chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh doanh nhá, do vËy ®· kh¼ng ®Þnh tÇm quan träng vµ cã c¸c biÖn ph¸p ph¸t triÓn khu vùc doanh nghiÖp nµy, gãp phÇn lµm t¨ng ®¸ng kÓ sè l−îng DNNVV. Sè l−îng DNNVV thuéc lÜnh vùc th−¬ng m¹i vµ dÞch vô còng t¨ng lªn nhanh chãng, h×nh thµnh c¸c m¹ng l−íi cung cÊp hµng ho¸ (b¸n bu«n vµ b¸n lÎ) vµ dÞch vô trªn ph¹m vi c¶ n−íc vµ tham gia xuÊt khÈu. Trong kho¶ng thêi gian cuèi nh÷ng n¨m 1970 vµ ®Çu nh÷ng n¨m 1980, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n b¾t ®Çu chuyÓn −u tiªn sang s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm cã gi¸ trÞ gia t¨ng cao nh− « t«, TV, ®ång hå ®iÖn tö, m¸y ¶nh, m¸y vi tÝnh, m¸y ®iÒu khiÓn kü thuËt sè, r« bèt c«ng nghiÖp... Nh÷ng s¶n phÈm nµy phÇn lín thuéc d¹ng l¾p r¸p vµ gia c«ng, nªn c¸c c«ng ®o¹n gia c«ng ®Òu do c¸c DNNVV ®¶m nhËn, c¸c doanh nghiÖp lín chØ thùc hiÖn ho¹t ®éng l¾p r¸p sau cïng. VÞ trÝ cña c¸c DNNVV ®−îc n©ng cao do chóng cã thÓ s¶n xuÊt theo tõng ®¬n hµng sè l−îng s¶n phÈm Ýt nh−ng ®a d¹ng vµ phong phó vÒ mÉu m· vµ chñng lo¹i, ®−îc ®¸nh gi¸ cao trªn thÞ tr−êng thÕ giíi. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, cïng víi nh÷ng thay ®æi ®¸ng kÓ vÒ m«i tr−êng kinh tÕ quèc tÕ, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n nãi chung, khu vùc doanh nghiÖp cña n−íc nµy nãi riªng gÆp ph¶i kh«ng Ýt khã kh¨n. Tuy nhiªn, m«i tr−êng míi còng t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho nhiÒu DNNVV míi ph¸t triÓn, ®Æc biÖt lµ nh÷ng doanh nghiÖp tham gia c¸c ho¹t ®éng kinh doanh vèn rñi ro, c¸c ho¹t ®éng kinh doanh mang tÝnh chÊt ®æi míi, nh÷ng doanh nghiÖp cã tÝnh linh ho¹t vµ tÝnh ®a d¹ng cao... Do vËy, c¸c DNNVV vÉn gi÷ vai trß then chèt trong nÒn kinh tÕ NhËt B¶n vµ ®−îc chê ®îi trë thµnh mét nguån gèc cña sù n¨ng ®éng gãp phÇn ®¸ng kÓ cho qu¸ tr×nh håi phôc nÒn kinh tÕ n−íc nµy trong t−¬ng lai. 2.2. TÇm quan träng cña c¸c DNNVV trong nÒn kinh tÕ NhËt B¶n Nh÷ng sè liÖu vµ ph©n tÝch mang tÝnh chÊt so s¸nh gi÷a c¸c DNNVV víi c¸c doanh nghiÖp lín cña NhËt B¶n d−íi ®©y sÏ cho thÊy tÇm quan träng cña khu vùc DNNVV trong nÒn kinh tÕ. - Sè l−îng DNNVV. Nh− ®· nªu ë phÇn trªn, sè l−îng c¸c DNNVV cña NhËt B¶n t¨ng lªn nhanh chãng trong c¸c thêi kú h−ng thÞnh cña nÒn kinh tÕ. MÆc dï trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, tèc ®é t¨ng cã gi¶m ®i, song sè DNNVV vÉn t¨ng lªn do sù më réng c¸c tiªu chÝ x¸c ®Þnh DNNVV theo LuËt C¬ b¶n n¨m 1999 (quy ®Þnh míi cña LuËt ®· lµm t¨ng thªm kho¶ng 20.000 DNNVV). TÝnh ®Õn n¨m 1998, NhËt B¶n cã trªn 5 triÖu DNNVV (trong ®ã cã kho¶ng 4,48 triÖu doanh nghiÖp nhá), chiÕm tíi 99,7% sè doanh nghiÖp cña c¶ n−íc. Sè doanh nghiÖp nµy thùc hiÖn kinh doanh ë hÇu nh− tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, tËp trung lín nhÊt ë lÜnh vùc b¸n lÎ, dÞch vô vµ chÕ t¸c (xem B¶ng 2). 33
  16. B¶ng 2: Sè l−îng doanh nghiÖp n¨m 1998 LÜnh vùc DNNVV Doanh nghiÖp lín Tæng sè Sè l−îng Tû lÖ (%) Sè l−îng Tû lÖ (%) Sè l−îng Tû lÖ (%) ChÕ t¸c vµ c¸c 1.656.442 99,8 3.402 0,2 1.659.844 100 lÜnh vùc kh¸c B¸n bu«n 287.122 99,1 2.538 0,9 289.600 100 B¸n lÎ 1.945.182 99,8 4.052 0,2 1.949.234 100 DÞch vô 1.200.445 99,7 3.459 0,3 1.203.904 100 Tæng sè 5.089.191 99,7 13.451 0,3 5.102.642 100 Nguån: Côc Qu¶n lý vµ Hîp t¸c, §iÒu tra vÒ Thµnh lËp vµ Doanh nghiÖp NhËt B¶n. - Sè lao ®éng lµm viÖc trong c¸c DNNVV. Do sè l−îng hïng hËu vµ tÝnh ®a d¹ng vÒ lÜnh vùc kinh doanh cña c¸c DNNVV NhËt B¶n, chóng cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng trong viÖc t¹o viÖc lµm, thu hót lao ®éng. Trong nh÷ng giai ®o¹n khã kh¨n cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n, c¸c doanh nghiÖp lín liªn tôc sa th¶i lao ®éng, khu vùc DNNVV chÝnh lµ mét nguån quan träng thu hót sè lao ®éng bÞ sa th¶i ®ã. Theo sè liÖu cña mét cuéc ®iÒu tra vÒ viÖc lµm, cã kho¶ng 70% sè lao ®éng rêi chç lµm cò cã viÖc lµm míi t¹i c¸c DNNVV. HiÖn nay, khu vùc DNNVV t¹o viÖc lµm th−êng xuyªn cho h¬n 40 triÖu lao ®éng, chiÕm h¬n 70% sè lao ®éng lµm viÖc trong khu vùc doanh nghiÖp cña c¶ n−íc. Sè lao ®éng còng tËp trung lín t¹i c¸c lÜnh vùc dÞch vô, b¸n lÎ vµ chÕ t¸c (xem B¶ng 3). B¶ng 3: Sè l−îng lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp n¨m 1998 LÜnh vùc DNNVV Doanh nghiÖp lín Tæng sè Sè l−îng lao Tû lÖ Sè l−îng lao Tû lÖ Sè l−îng lao Tû lÖ ®éng (%) ®éng (%) ®éng (%) ChÕ t¸c vµ c¸c 17.533.688 69,2 7.802.257 30,8 25.335.945 100 lÜnh vùc kh¸c B¸n bu«n 3.449.300 68,1 1.612.042 31,9 5.061.342 100 B¸n lÎ 9.919.386 75,4 3.228.333 24,6 13.147.719 100 DÞch vô 10.775.162 78,1 3.026.602 21,9 13.801.764 100 Tæng sè 41.677.536 72,7 15.699.234 27,3 57.376.770 100 Nguån: Côc Qu¶n lý vµ Hîp t¸c, §iÒu tra vÒ Thµnh lËp vµ Doanh nghiÖp NhËt B¶n. - Doanh thu cña c¸c DNNVV. Sè liÖu cña B¶ng 4 d−íi ®©y cho thÊy khu vùc DNNVV t¹o ra h¬n 40% doanh thu cña khu vùc doanh nghiÖp. Trong ®ã, lÜnh vùc b¸n bu«n t¹o ra doanh thu cao nhÊt (kho¶ng 43% tæng doanh thu cña khu vùc DNNVV). So víi c¸c doanh nghiÖp lín, c¸c DNNVV thuéc lÜnh vùc b¸n lÎ cã tÇm quan träng cao h¬n (t¹o ra gÇn 56% doanh thu cña lÜnh vùc b¸n lÎ). 34
  17. B¶ng 4: Doanh thu cña c¸c doanh nghiÖp n¨m 1998 LÜnh vùc DNNVV Doanh nghiÖp lín Tæng sè Doanh thu Tû lÖ Doanh thu Tû lÖ Doanh thu Tû (triÖu yªn) (%) (triÖu yªn) (%) (triÖu yªn) lÖ (%) ChÕ t¸c vµ c¸c 129.529.617 37,5 216.333.342 62,5 345.862.959 100 lÜnh vùc kh¸c B¸n bu«n 157.703.699 42,1 216.663.197 57,9 374.366.896 100 B¸n lÎ 79.585.270 55,7 63.172.220 44,3 142.757.490 100 Tæng céng 366.818.586 42,5 496.168.759 57,5 862.987.345 100 Nguån: Côc Qu¶n lý vµ Hîp t¸c, §iÒu tra vÒ Thµnh lËp vµ Doanh nghiÖp NhËt B¶n. - Gi¸ trÞ gia t¨ng ®−îc t¹o ra bëi c¸c DNNVV. Sè liÖu cña B¶ng 5 d−íi ®©y cho thÊy, tõ n¨m 1988 ®Õn nay, khu vùc DNNVV lu«n t¹o ra gÇn 60% gi¸ trÞ gia t¨ng cña khu vùc doanh nghiÖp (víi gi¸ trÞ h¬n 150 ngh×n tû yªn n¨m 1998). Con sè nµy thÓ hiÖn tÇm quan träng cña c¸c DNNVV trong sù ®ãng gãp vµo GDP cña NhËt B¶n. B¶ng 5: Gi¸ trÞ gia t¨ng c¸c doanh nghiÖp t¹o ra N¨m DNNVV Doanh nghiÖp lín Gi¸ trÞ (tû yªn) Tû lÖ (%) Gi¸ trÞ (tû yªn) Tû lÖ (%) 1988 129.343 58,9 90.166 41,1 1989 130.986 56,9 99,355 43,1 1990 138.668 56,2 108.304 43,8 1991 152.583 57,5 113.005 42,5 1992 154.570 57,7 113.463 42,3 1993 154.319 57,9 112.286 42,1 1994 157.222 57,7 115.255 42,3 1995 158.715 57,2 118.558 42,8 1996 147.384 54,6 122.754 44,5 1997 152.384 55,5 122.754 44,5 1998 153.151 56,6 117.262 43,4 Nguån: Bé Tµi chÝnh, B¸o c¸o hµng n¨m thèng kª vÒ c¸c c«ng ty. 2. Mét sè chÝnh s¸ch ph¸t triÓn DNNVV chñ yÕu cña NhËt B¶n Trong tõng thêi kú ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ ®Êt n−íc, Nhµ n−íc NhËt B¶n ®· ban hµnh nhiÒu chÝnh s¸ch nh»m ph¸t triÓn khu vùc DNNVV. Nh÷ng thay ®æi vÒ chÝnh s¸ch nh»m ®Æt khu vùc DNNVV vµo vÞ trÝ phï hîp nhÊt vµ kh¼ng ®Þnh tÇm quan träng cña nã trong nÒn kinh tÕ. Ngay trong nh÷ng n¨m sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø II, ChÝnh phñ NhËt B¶n ®· tiÕn hµnh c¶i thiÖn c¸c c«ng cô c¬ b¶n vÒ c¸c chÝnh s¸ch ®èi víi DNNVV. Trong thêi kú t¨ng tr−ëng nhanh cña nÒn kinh tÕ 35
  18. (1955- 1972), ChÝnh phñ tËp trung vµo viÖc hÖ thèng ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn DNNVV. Thêi kú t¨ng tr−ëng æn ®Þnh (1973- 1984), c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn DNNVV tËp trung vµo t¨ng c−êng tri thøc vµ t¨ng c−êng c¸c nguån lùc qu¶n lý v« h×nh cho DNNVV. Thêi kú chuyÓn ®æi (tõ n¨m 1985 ®Õn nay), c¸c chÝnh s¸ch tËp trung vµo viÖc thay ®æi c¬ cÊu vµ tÝch tô c«ng nghiÖp, trî gióp thµnh lËp doanh nghiÖp míi vµ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh míi. XÐt mét c¸ch tæng qu¸t, c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn DNNVV cña NhËt B¶n tËp trung vµo c¸c môc tiªu chñ yÕu sau ®©y: thóc ®Èy sù t¨ng tr−ëng vµ ph¸t triÓn cña c¸c DNNVV; t¨ng c−êng lîi Ých kinh tÕ vµ x· héi cña c¸c nhµ doanh nghiÖp vµ ng−êi lao ®éng t¹i DNNVV; kh¾c phôc nh÷ng bÊt lîi mµ c¸c DNNVV gÆp ph¶i; vµ hç trî tÝnh tù lùc cña c¸c DNNVV. D−íi ®©y lµ c¸c néi dung chñ yÕu cña c¸c chÝnh s¸ch ®ã: - C¶i c¸ch ph¸p lý Trong nh÷ng n¨m qua, hµng lo¹t c¸c luËt vÒ DNNVV ®· ®−îc ban hµnh nh»m t¹o m«i tr−êng ph¸p lý thuËn lîi cho ho¹t ®éng cña khu vùc doanh nghiÖp nµy. §Æc biÖt, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, viÖc c¶i c¸ch m«i tr−êng ph¸p lý ®−îc coi lµ mét −u tiªn hµng ®Çu cña Nhµ n−íc NhËt B¶n. LuËt C¬ b¶n vÒ DNNVV míi ®−îc ban hµnh n¨m 1999 trî gióp cho viÖc c¶i c¸ch c¬ cÊu ®Ó t¨ng tÝnh thÝch nghi cña DNNVV víi nh÷ng thay ®æi cña m«i tr−êng kinh tÕ- x· héi, t¹o thuËn lîi cho viÖc t¸i c¬ cÊu c«ng ty. C¸c LuËt t¹o thuËn lîi cho thµnh lËp doanh nghiÖp míi vµ LuËt trî gióp DNNVV ®æi míi trong kinh doanh khuyÕn khÝch m¹nh mÏ viÖc thµnh lËp c¸c doanh nghiÖp míi, t¨ng nguån cung øng vèn rñi ro, trî gióp vÒ c«ng nghÖ vµ ®æi míi. LuËt xóc tiÕn c¸c hÖ thèng ph©n phèi cã hiÖu qu¶ ë DNNVV trî gióp cho viÖc t¨ng c−êng søc c¹nh tranh trong lÜnh vùc b¸n lÎ th«ng qua c«ng nghÖ th«ng tin vµ xóc tiÕn c¸c khu vùc b¸n hµng. Mét HÖ thèng cøu tÕ hç t−¬ng còng ®· ®−îc thiÕt lËp nh»m h¹n chÕ sù ph¸ s¶n cña DNNVV... - Trî gióp vÒ vèn C¸c biÖn ph¸p trî gióp vèn ®−îc s¾p ®Æt bëi ba thÓ chÕ tµi chÝnh thuéc ChÝnh phñ: C«ng ty §Çu t− kinh doanh nhá, Ng©n hµng Hîp t¸c trung −¬ng vÒ Th−¬ng m¹i vµ C«ng nghiÖp vµ C«ng ty §Çu t− an toµn quèc gia. Trî gióp cã thÓ d−íi d¹ng c¸c kho¶n cho vay th«ng th−êng víi l·i suÊt c¬ b¶n hoÆc c¸c kho¶n vay ®Æc biÖt víi nh÷ng −u ®·i theo c¸c môc tiªu chÝnh s¸ch. + Theo HÖ thèng trî gióp t¨ng c−êng c¬ së qu¶n lý c¸c DNNVV ë tõng khu vùc, c¸c kho¶n vay ®−îc thùc hiÖn tuú theo ®iÒu kiÖn cña khu vùc th«ng qua 36
  19. mét quü ®−îc gãp chung bëi chÝnh quyÒn trung −¬ng vµ c¸c chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng vµ ®−îc ký quü ë mét thÓ chÕ tµi chÝnh t− nh©n. + KÕ ho¹ch cho vay nh»m c¶i tiÕn qu¶n lý cña c¸c doanh nghiÖp nhá (KÕ ho¹ch cho vay Marukei) ®−îc ¸p dông ®èi víi c¸c doanh nghiÖp nhá, kh«ng ®ßi hái ph¶i cã thÕ chÊp hoÆc b¶o l·nh. + HÖ thèng b¶o l·nh tÝn dông nhËn b¶o l·nh cho c¸c DNNVV vay vèn t¹i c¸c thÓ chÕ tµi chÝnh t− nh©n. Cßn HiÖp héi b¶o l·nh tÝn dông cã chøc n¨ng më réng c¸c kho¶n tÝn dông bæ sung vµ b¶o l·nh tÝn dông cho c¸c DNNVV. HÖ thèng b¶o l·nh ®Æc biÖt, ®· ho¹t ®éng tõ n¨m 1998, cã chøc n¨ng nh− mét m¹ng l−íi an toµn, nh»m gi¶m nhÑ nh÷ng rèi lo¹n vÒ tÝn dông vµ gãp phÇn lµm gi¶m c¸c vô ph¸ s¶n cña DNNVV. + C«ng ty TNHH T− vÊn vµ §Çu t− DNNVV (SBIC), thµnh lËp n¨m 1963, ®· thùc hiÖn nhiÒu kÕ ho¹ch vµ ch−¬ng tr×nh ®Çu t− trî gióp DNNVV nh»m gãp vèn cæ phÇn, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c doanh nghiÖp míi thµnh lËp, ®Çu t− cho c¸c c«ng ty R&D vµ c¸c c«ng ty ®· tr−ëng thµnh. - Trî gióp vÒ c«ng nghÖ vµ ®æi míi C¸c DNNVV cã thÓ ®−îc h−ëng c¸c chÝnh s¸ch trî gióp cho ho¹t ®éng R&D hoÆc tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng kinh doanh míi dùa trªn c«ng nghÖ. C¸c kho¶n trî cÊp, b¶o l·nh vèn vay vµ ®Çu t− trùc tiÕp cho DNNVV ®−îc tiÕn hµnh theo c¸c quy ®Þnh cña LuËt xóc tiÕn c¸c ho¹t ®éng s¸ng t¹o cña DNNVV. C¸c DNNVV thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng kinh doanh mang tÝnh chÊt ®æi míi muèn t¨ng vèn b»ng c¸ch ph¸t hµnh thªm cæ phÇn hoÆc tr¸i phiÕu c«ng ty ®−îc trî gióp bëi c¸c quü rñi ro thuéc c¸c ®Þa ph−¬ng. Cßn HÖ thèng Nghiªn cøu ®æi míi kinh doanh nhá NhËt B¶n (SBIR) cung cÊp tµi chÝnh cho c¸c DNNVV cã ho¹t ®éng kinh doanh mang tÝnh ®æi míi trong c¸c giai ®o¹n ®Çu thiÕt kÕ s¶n phÈm hoÆc c¸c quy tr×nh s¶n xuÊt míi. §Ó t¨ng søc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp th«ng qua ¸p dông c«ng nghÖ th«ng tin, c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong lÜnh vùc truyÒn b¸ th«ng tin vµ øng dông c¸c phÇn mÒm tin häc ®−îc trî gióp bëi chÝnh quyÒn c¸c ®Þa ph−¬ng, bao gåm c¸c dÞch vô t− vÊn vµ "dÞch vô ph¸t triÓn doanh nghiÖp kiÓu mÉu". - Trî gióp vÒ qu¶n lý Ho¹t ®éng t− vÊn qu¶n lý kinh doanh ®−îc thùc hiÖn th«ng qua HÖ thèng ®¸nh gi¸ DNNVV. Mçi quËn, huyÖn vµ chÝnh quyÒn cña 12 thµnh phè lín ®¸nh gi¸ c¸c ®iÒu kiÖn qu¶n lý cña DNNVV, ®−a ra nh÷ng khuyÕn nghÞ cô thÓ vµ cung cÊp c¸c h−íng dÉn. 37
  20. ViÖn Qu¶n lý kinh doanh nhá vµ C«ng nghÖ thùc hiÖn c¸c ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o cho c¸c nhµ qu¶n lý, c¸c chuyªn gia kü thuËt cña DNNVV vµ ®éi ngò nh©n sù cña c¸c quËn, huyÖn. ViÖc t¨ng c−êng tiÕp cËn th«ng tin cña DNNVV lµ mét −u tiªn cña ChÝnh phñ. S¸ch tr¾ng vÒ DNNVV ®−îc xuÊt b¶n hµng n¨m chøa ®ùng nhiÒu th«ng tin vÒ khu vùc doanh nghiÖp nµy dùa trªn c¸c cuéc ®iÒu tra vÒ thùc tr¹ng trong lÜnh vùc th−¬ng m¹i vµ c«ng nghiÖp. - Xóc tiÕn xuÊt khÈu ChÝnh phñ NhËt B¶n cung cÊp nh÷ng h−íng dÉn vµ dÞch vô th«ng tin cho DNNVV nh»m t¹o thuËn lîi cho c¸c ho¹t ®éng kinh doanh ë n−íc ngoµi. Ch−¬ng tr×nh m«i giíi vµ t− vÊn kinh doanh t¹o c¬ héi cho c¸c DNNVV cña NhËt B¶n còng nh− cña n−íc ngoµi cã thÓ ®¨ng ký trùc tiÕp vµo c¬ së d÷ liÖu trªn m¹ng Internet vµ qu¶ng c¸o c¸c lo¹i liªn kÕt kinh doanh hoÆc liªn minh chiÕn l−îc mµ c¸c doanh nghiÖp ®ang t×m kiÕm. 4. Mét sè vÊn ®Ò hiÖn nay c¸c DNNVV ®ang gÆp ph¶i, triÓn väng vµ c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn DNNVV trong thêi gian tíi Tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1990 ®Õn nay, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n l©m vµo suy tho¸i vµ lu«n ë trong t×nh tr¹ng khã kh¨n. §Æc biÖt, gÇn ®©y, víi sù tiÕn triÓn nhanh chãng cña qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸ kinh tÕ, sù xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ tri thøc ®· dÉn ®Õn nhiÒu thay ®æi t¸c ®éng ®Õn sù ph¸t triÓn cña khu vùc DNNVV NhËt B¶n. C¸c DNNVV sÏ gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n, ®ång thêi còng gÆp nh÷ng c¬ héi míi. §Æc biÖt, nh÷ng −u tiªn vÒ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ cña NhËt B¶n b¾t ®Çu tËp trung m¹nh vµo khu vùc doanh nghiÖp nµy, ®iÒu mµ tr−íc ®©y kh«ng cã, do vËy c¸c DNNVV sÏ cã nh÷ng ®iÒu kiÖn míi, thuËn lîi h¬n ®Ó ph¸t triÓn. 4.1. Nh÷ng khã kh¨n hiÖn nay c¸c DNNVV NhËt B¶n ®ang gÆp ph¶i Nh− ®· nªu trªn, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n suy tho¸i vµ c¸c xu h−íng tiÕn triÓn kinh tÕ míi ®· g©y c¸c ¸p lùc ®èi víi sù ph¸t triÓn cña DNNVV. Trong sè nh÷ng nh©n tè g©y ¶nh h−ëng m¹nh mÏ, sù thay ®æi vÒ m«i tr−êng vµ ®iÒu kiÖn kinh doanh ®−îc coi lµ nh÷ng nh©n tè g©y khã kh¨n lín nhÊt. S¬ ®å d−íi ®©y cho thÊy nh÷ng thay ®æi vÒ m«i tr−êng kinh doanh t¸c ®éng ®Õn khu vùc DNNVV còng nh− c¸c biÖn ph¸p cña khu vùc doanh nghiÖp nµy cã thÓ thùc hiÖn ®Ó thÝch nghi víi nh÷ng thay ®æi ®ã. 38

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản