Kỹ thuật chăn nuôi dê: Hướng dẫn chi tiết các loại dê

Chng 4

K THUT CHĂN NUÔI CÁC LOI DÊ

Mi loi dê ñòi hi ngưi chăn nuôi phi có k thut chăm sóc nuôi dưng và s dng

phù hp vi ñc ñim sinh lý và sn xut ca chúng. Chương này mang tính chuyên khoa

nhm cung cp cho sinh viên nhng hiu bit cn thit v k thut chăn nuôi các loi dê khác

nhau gm dê sinh sn, dê con, dê tht và dê sa. Ngoài ra, mt s k thut ñc bit trong

chăm sóc và qun lý dê cũng ñưc gii thiu.

I. CHĂN NUÔI DÊ CÁI SINH SN

1.1. Hot ñng sinh dc và sinh sn ca dê cái

Dê là gia súc có kh năng sinh sn nhanh hơn nhiu so vi bò và trâu. Thông thưng

tui ñng dc ln ñu ca dê 6-8 tháng tui, tui phi ging ln ñu 8-10 tháng và tui ñ la

ñu là 12-14 tháng. Các ging dê khác nhau, ñiu kin nuôi dưng chăm sóc và ngoi cnh

khác nhau thì tui ñ la ñu ca dê cũng có th khác nhau.

Mt s ch tiêu v sinh sn ca ging dê C, Bách tho và dê lai  Vit Nam ñưc trình

bày  bng 4-1.

Bng 4-1: Mt s ñc ñim sinh sn ca dê Bách tho, dê C và dê lai F1

Loi dê Dê C Dê lai

(BTxC)

Dê

Bách Tho

Dê

lai

(Ân ð xC)

Tui ñng dc ln ñu(ngày)

Chu kỳ ñng dc (ngày)

Tui ñ la ñu (ngày)

ðng dc li sau ñ (ngày)

Khong cách la ñ (ngày)

Thi gian mang thai (ngày)

S con ñ ra/la (con)

S con ñ ra/cái/năm (con)

184,7

22,15

344,0

93,0

275,6

150,1

1,51

1,97

187,8

21,4

362,4

75,1

260,0

150,4

1,64

2,27

232,5

20,20

395,5

67,00

253,2

155,0

1,58

2,27

255,7

19,9

416,7

75,8

260,0

153,0

1,56

2,16

Ngun : ðinh Văn Bình và CS (1998)

Chu kỳ ñng dc ca dê là 19-21 ngày. Thi gian biu hin ñng dc kéo dài 1-3 ngày.

Biu hin ñng dc ca dê cái gm:

+ Phn ngoài ca b phn sinh dc sưng, chy dch nhn, ñ và nóng lên.

+ Ðuôi luôn luôn ve vy.

+ Nhy lên lưng con khác ho c con dê khác nhy lên.

+ Kêu la và gim ăn.

+ N!u ñang ti!t s"a thì gim s"a ñt ngt.

Dê thưng ñng dc quanh năm. Tuy nhiên  nh"ng thưng xy ra khô hn n ng và kéo

dài làm cho dê b gim tr#ng và chu nhiu stress v dinh dưng thì chúng có th không có

biu hin ñng dc trong mùa này vì lý do dinh dưng.

Giao phi  dê thưng xy ra trưc khi trng rng. Tinh trùng ñ!n ng d$n trng và còn

mt s có th ñưc d% tr"  c t& cung ti 3 ngày và ti!p tc ñưc phóng thích vào t& cung.

Ti ñây chúng có th sng ñưc 30gi. Sau khi ñưc th tinh, hp t& ñi ñ!n t& cung m't

72gi.

1.2. Phi ging cho dê cái

a. Thi gian ñưa vào phi ging

ði vi dê cái nên cho phi ging ln ñu khi dê ñt ñưc ñ tui và khi lưng ti

thiu cn thi!t, như dê Bách Tho thưng phi 7-9 tháng tui và khi lưng phi ñt 19-20kg.

Trong th%c t! sn xu't áp dng b(ng cách b qua 2 ln dng dc ñu tiên ca dê cái sau ñó

mi phi ging. ði vi dê cái sinh sn, thưng sau khi ñ" 1,5-2 tháng khi dê ñã phc hi sc

kho mi cho phi ging li.

b. Phát hin ñng dc và phi ging

N!u nht chung dê ñ#c vi dê cái thì dê ñ%c d) dàng phát hin ra nh"ng con dê cái ñng

dc. Vì th! ñ phát hin dê cái ñng dc ngưi ta có th quan sát theo dõi các du hiu ñng

dc ca dê cái hay s& dng mt vài con ñ#c “thí tình” ñ kim tra. ði vi dê có th dùng

phương pháp ñeo bao dương vt cho con ñ%c ñ làm vic này. Bui sáng th dê cái và dê ñ%c

ra sân chơi, theo dõi ñàn dê, n!u th'y con ñ%c ñui theo con dê cái nào mà con cái ñó ñ$ng im

cho con ñ%c nhy thì nhanh chóng b*t nht riêng con dê cái ñó vào chung, kim tra n!u th'y

âm h hơi sưng và ưt thì ch#n con ñ%c theo sơ ñ phi ging ñ cho phi.

Hình 4-1: Biu hin ñng dc và thi ñim phi ging thích hp cho dê

Khi phát hin ñưc dê ñng dc thì sau 18-36 gi cho dê giao phi là thích hp. Trong

sn xu't thưng khi phát hin dê ñng dc ngày hôm nay thì hôm sau cho giao phi vào bui

sáng và phi l p li vào bui chiu sau khi chăn th v là phù hp.

Thưng sau phi ging 21 ngày, n!u dê cái không ñng dc li thì có nghĩa là dê cái ñã

có th có ch&a. Sau khi cho phi cn ghi chép li s hiu dê ñ%c, ngày phi ñ theo dõi, qun

lý ging và d% ki!n ngày dê ñ ñ chun b ñ ñ cho dê.

Th%c t!, hu h!t các ñàn dê có chung ñ%c cái và ñưc chăn th t% do vì vy phi ging

t% nhiên là ph bi!n. Phi tinh nhân to s, phc tp hơn, t- l ñu thai th'p hơn ñ c bit là vi

tinh ñông lnh. Trong nuôi chung ñ%c cái thì t- l ñ%c ging so vi cái sinh sn là 1/30.

N!u ngưi chăn nuôi mun ñiu khin thi gian sinh sn, ch.ng hn ñ có ñưc dê con

sinh ra vào mùa v thun li trong năm, thì có th áp dng mt s cách như sau:

- Tách riêng ñ%c cái (phù hp trong ñiu kin nuôi nht).

- ðeo tp d hay buc dây b*t chéo dương vt dê ñ%c (phù hp vi các ñàn ln).

- Thi!n nh"ng dê ñ%c không mong mun dùng làm ging.

1.3. Nuôi dưng và chăm sóc dê cái mang thai

a. ðc ñim ca dê cái mang thai

Sau khi phi ging theo dõi n!u ñ!n chu kỳ ñng

dc bình thưng (21 ngày) mà không th'y dê ñng dc

tr li là có th dê ñã th thai. Thi gian mang thai ca dê

trung bình là 150 ngày (bi!n ñng 145-157 ngày).

Khi dê có ch&a, nhu cu dinh dưng ca dê tăng

dn lên, ñ c bit  2 tháng cui cùng dê cái chu ki!m ăn

hơn, phàm ăn hơn bình thưng. Biu hin bên ngoài là

lông mưt và dê tăng cân (hình 4-2). Dê cái có th tăng

lên 5 kg ho c hơn trong sut giai ñon ch&a.

ði vi dê ñang cho s"a, thì tui thai càng ln,

lưng s"a ca dê m/ khai thác càng gim.

b. Nuôi dưng và chăm sóc dê cái mang thai

Ch! ñ nuôi dưng dê cái phù hp là r't cn thi!t trong sut thi kỳ mang thai, ñ c bit

là giai ñon trưc khi ñ, ñ phòng bnh nhi)m ñc huy!t t0 thai và bi lit sau ñ. Dê m/ nên

ñưc qun lý, nuôi dưng tt ñ có trng thái sinh lý bình thưng, cơ b*p ñy ñ n, mông n,

lông mưt bóng, nhưng không béo quá trong thi gian mang thai.

Cn cung c'p ñy ñ thc ăn và nưc ung có ch't lưng tt, ñ c bit là giai ñon 2

tháng cui ca thi kỳ ch&a.

Hàng ngày nên cho dê ch&a vn ñng ngoài sân chơi ít nh't 1-2 gi.

Không chăn dê quá xa chung và tránh dn ñui, ñánh ñp dê.

Tuyt ñi không nht dê ñ%c ging trong ñàn cái ñang ch&a.

ði vi dê s"a ch&a ln ñu cn xoa bóp nh/ bu vú ñ kích thích tuy!n s"a phát trin

và tp cho dê quen dn vi vic v*t s"a sau này.

Trưc khi dê ñ khong 50 ngày ti!n hành cn s"a cho dê ñ bào thai phát trin tt và

tránh ñưc sn lưng s"a gim  các chu kỳ sau.

D% tính ngày dê ñ ñ chun b tr%c, ch ñng ñ ñ và chăm sóc dê con sơ sinh ñưc

chu ñáo. Thi gian mang thai ca dê trung bình là 150 ngày (bi!n ñng t0 145-157 ngày), vì

Hình 4-2: Dê cái mang thai

vy phi chun b ñ ñ cho dê trưc 140 ngày. Trưc khi ñ 5-10 ngày nên gim bt thc ăn

tinh  nh"ng dê cái có năng su't s"a cao ñ tránh viêm vú, st s"a.

1.4. H lý và chăm sóc d

ê ñ

a. Hin tưng dê sp ñ

Dê s*p ñ có nh"ng biu hin khó chu, ñi ñái

luôn, bu vú và âm h sưng ñ, bng sa, bu vú căng,

chân cào ñ't (hình 4-3). T0 âm h có dch ñ c chy

thành dòng và khi th'y xu't hin b#c nưc i là dê s*p

ñ. Khi nưc i v ra là dê ñ. Bình thưng thai s,

ñưc ñy ra t0 t0 theo nhp r n ca dê m/. Thưng dê

ñ trong 1-4 gi tuỳ theo s lưng thai và v trí thai.

b. Quá trình ñ ca dê

Quá trình dê ñ có th chia ra ba giai ñon như

Giaiñon 1 (m% c& t cung): Thân t& cung ñưc giãn

n, c t& cung b*t ñu m rng làm cho ñưng sinh dc

rng ra. Giai ñon này, bu vú s, b*t ñu to, căng lên (có

khi xy ra trưc khi ñ vài ngày). Âm ño sưng to, ưt và

có dch nhy chy ra. Dê thưng ăn ít và bn chn, ñi li

nhiu và kêu be be. Giai ñon này có th kéo dài hơn mt

ngày, k!t thúc khi b#c i b v ra.

Giaiñon 2 (s& thai): Dê m/ ñy thai qua c t& cung

vào âm ño. Dê m/ b*t ñu r n mnh, ñy con ra ngoài

b(ng l%c co bóp ca các cơ bng, cơ t& cung. Giai ñon này

thưng không quá 1 gi. N!u sau 15 phút t0 khi dê con thò

ra ngoài, dê m/ r n mnh mà v$n chưa ñ ñưc thì ngưi

ñ ñ phi h1 tr kéo nh/ nhàng dê con ra theo nhp r n

ca dê m/. Sau 45 phút mà v$n không ñ ñưc thì phi can

thip. N!u thai quá to, xương chu h/p thì phi m l'y thai

ra.

Dê con ñưc sinh ra bình thưng khi n(m theo mt

trong các tư th! như sau:

- ðu ra trưc: Dê con n(m úp s'p, ñu ñ t trên hai

chân trưc du1i th.ng, c(m  ngang trên ñu gi (hình 4-5a).

- ðu ra sau: Dê con n(m úp s'p, c hai chân sau du1i th.ng ra trưc (hình 4-5b).

Thai n(m theo tư th! này thưng ra lâu hơn mt chút.

Bình thưng sau khi ñ dê m/ ngh mt lát l'y li sc ri quay li li!m dê con.

a) ðu ra trưc b) ðu ra sau c) Thai ñôi

Hình 4

4: Quá trình



a dê

Hình 4-5: Các tư th bình thưng ca thai dê trưc khi ñ"

Hình 4-3: Hin tưng dê s'p ñ"

Giaiñon 3 (s& nhau): Sau khi s thai t cung ti!p tc co bóp ñy nhau thai ra ngoài.

Thông thưng nhau thai ra sau khi ñ 4-6 gi, ti ña là 12 gi. Các ch't dch tn ñ#ng trong

t& cung ñưc ñy h!t ra ngoài. Phn ln ch't này theo nhau thai ra ngoài. Tuy nhiên v$n còn

tn ti mt ít dch l$n máu, nht dn và ñưc ñy ra h!t sau 2 tun sau khi ñ. T& cung co li

trng thái bình thưng.

c. H lý dê ñ

Khi dê s*p ñ, phi chun b ngăn lng chung sch s,, ri lp ñ lót như c, rơm khô

vào ñáy chung ñ th'm sn dch khi dê ñ. Dê s*p ñ nên nht riêng t0ng con  chung ñã

ñưc v sinh tiêu ñc khô, sch, kín 'm và yên tĩnh. Có ngưi tr%c dê ñ, chun b cũi, lót 

n(m cho dê con sau khi sinh và các loi dng c như cn it, gi lau, kéo, ch ñ c*t rn cho

dê sơ sinh. Trưc khi dê ñ cn v sinh cho dê m/. N!u ngôi thai bình thưng thì ñ dê t% ñ,

không cn can thip. N!u dê con ñang ra mà b k/t, khó ñ, dê m/ thưng kêu la cn h1 tr

b(ng cách ñưa tay ñã sát trùng vào ñy thai theo chiu thun. Khi lôi thai ra cn cn thn, hai

tay n*m phn thân phía ngoài kéo nh/ ra theo nhp r n ca dê m/.

Mt s trưng hp dê ñ không bình thưng có th g p như sau:

- ð" khó

ð khó có th xy ra khi dê con không n(m ñúng như v trí bình thưng như ñã nêu 

trên, ho c do dê m/ có khung xương chu nh, ho c là do dê con quá to. ð khó cũng xy ra

khi thai ñã b ch!t trưc khi ñ. Thông thưng thì do ñu dê con b chúi xung hay lch sang

mt bên. Hình 4-6 minh ho mt s trưng hp ngôi thai không bình thưng.

Hình 4-6: Mt s trưng hp ngôi thai không thun

Khi g p trưng hp ñ khó cn làm theo các bưc sau:

1. R&a sch vùng âm ño và vùng mông con m/ b(ng nưc sch và 'm.

2. R&a sch tay và cánh tay mt cách cn thn.

3. Xoa vào tay mt lp xà phòng (như xà phòng t*m v.v...) cho trơn, nh/ nhàng ñưa vào

âm ño.

4. Xác ñnh tư th! cũng như các phn cơ th dê con trong t& cung. Chnh li chân, ñu

và các phn khác ca thai v ñúng v trí. Chú ý là dê có th sinh ñôi hay sinh ba. Tt nh't là

chnh cho ñu và 2 chân trưc ra trưc và thân n(m  trng thái d#c ñu s'p. Còn không thì

ti thiu phi chnh ñưc 1 chân trưc và ñu vào d#c xoang âm ño. Sau ñó kéo nh/ nhàng

nhưng ch*c ch*n ñ lôi thai ra ngoài (hình 4-7). N!u tư th! ñ ñu ra sau thì c hai chân sau

phi ñưc chnh vào trong ñưng âm ño. Phi xác ñnh ch*c ch*n ñó là hai chân sau n!u nó

n(m s'p và móng chân úp xung.

Chương 4: Kỹ thuật chăn nuôi các loại dê

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi