KỸ THUẬT NUÔI CÁ TRÊ
Ts. Dương Nhựt Long
BM Kỹ thuật nuôi thủy sản nước ngọt, Khoa Thủy sản, Đại học Cần Thơ
Trong những năm vừa qua, cá Trê lai đã được nuôi ở một số vùng châu Á như Thái Lan, Đài Loan, Ân Độ, Philippines,
Trung quốc, Việt nam... và ở một số nước cá Trê lai trở thành một đối tượng nuôi chủ yếu như Thái Lan năng suất có thể
đạt 105 tấn/ha/năm.
Họ cá Trê gồm nhiều loài ở châu Á và châu Phi. Ở nước ta đang khai thác và nuôi 4 loài đó là cá Trê Đen (Clarias focus),
Trê Trắng (Clarias batracus), Trê vàng (Clarias macrocephalus), Trê phi (Clarias gariepinus) và cá Trê lai. Hiện nay cá Trê
vàng lai (là con lai giữa cá Trê phi đực và cá Trê vàng cái) đang được nuôi phổ biến ở nhiều địa phương trên cả nước.
I. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁ TRÊ
Đặc điểm nhận dạng và phân biệt 4 loài cá Trê
1. Cá Trê trắng (Clarias batrachus)
2. Cá Trê vàng (Clarias macrocephalus)
3. Cá Trê lai (hybrid catfish) là con lai giữa cá Trê vàng cái và cá Trê phi đực
4. Cá Trê phi (Clarias gariepinus)
Theo Phạm Thanh Liêm (2006) có nhiều chỉ tiêu hình thái để phân biêt các loài cá Trê, tuy nhiên có 5 đặc điểm hình thái dễ
nhận biết nhất giúp phân biệt nhanh các loài cá Trê đó là các đặc điểm về màu sắc cơ thể (1) hình dạng của thóp trán (2),
xương chẩm (3), khoảng cách xương chẩm-vi lưng (4) và sau cùng là gai vi ngực (5).
Hình 1: Hình dạng 4 loài cá Trê Hình 2: Đặc điểm nhân dạng 4 loài cá Trê
Đặc điểm Trê trắng Trê vàng Trê lai Trê Phi
Màu sắc màu sậm, đồng
nhất, có nhiều đốm
trắng sáng sắp
thành những vạch
ngang trên thân, và
màu sậm, đồng
nhất, có nhiều đốm
trắng sáng sắp
thành những vạch
ngang trên thân, và
còn nhỏ thì màu
sắc như cá Trê
vàng, có vài đốm
trắng sáng trên cơ
thể, nhưng khi lớn
không đồng nhất mà
có dạng bông trắng
đen loang lỗ, không
có các đốm trắng
sáng
KỸ THUẬT NUÔI CÁ TRÊ
http://www.mekongfish.net.vn/uploads/chuyende_thuysan/kythuatnuoi/nuoi...
1 of 5
4/8/2012 11:56 PM
rải rác ở mặt dưới
thân
rải rác ở mặt dưới
thân
lên lại giống cá Trê
phi, màu sắc loang
lỗ
Thóp trán ngắn, hình thoi ngắn có hình tam
giác
không có đặc điểm
riêng, một số cá thể
giống cá Trê vàng,
trong khi số khác lại
giống cá Trê phi
dài, có dạng như
trái bầu kéo dài
Xương chẩm hình tam giác (đỉnh
xương chẩm nhọn
chứ không tròn như
cá Trê lai)
tròn hình chữ M, đỉnh
xương chẩm tròn
hình chữ M
Khoảng cách xương
chẩm - vi lưng
dài, 1/4 - 1/5,5
chiều dài đầu
ngắn, 1/5 – 1/7
chiều dài đầu
dài, 1/4 - 1/5 chiều
dài đầu
Gai vi ngực mặt trong xẻ răng
cưa, sâu (rất dễ kẹt
vào trong lưới khi
đánh bắt)
chỉ xẻ răng cưa ỏ
mặt ngoài
Các loài cá Trê nói chung đều có tính chịu đựng cao với môi trường khắc nghiệt như: ao tù, mương rãnh, nơi có hàm lượng
oxygen thấp vì cơ thể cá Trê có cơ quan hô hấp phụ gọi là "hoa khế" giúp cá hô hấp được nhờ khí trời. Cá Trê có đặc tính
ăn tạp, thức ăn chủ yếu là động vật. Trong tự nhiên cá Trê ăn côn trùng, giun ốc, tôm cua, cá... ngoài ra trong điều kiện ao
nuôi cá Trê còn có thể ăn các phụ phẫm từ trại chăn nuôi, nhà máy chế biến thủy sản, chất thải từ lò mổ.
Mùa vụ sinh sản của cá Trê bắt đầu vào mùa mưa từ tháng 4 - 9 tập trung chủ yếu vào tháng 5 - 7. Trong điều kiện nuôi cá
có thể sinh sản nhiều lần trong năm (4 - 6 lần). Nhiệt độ đãm bảo để cá sinh sản từ 25 - 32 0C. Sau khi cá sinh sản xong ta
có thể nuôi vỗ tái phát dục khoảng 30 ngày thì cá có thể tham gia sinh sản trở lại.
Loài cá Màu sắc trứng Đường kính trứng (mm) Sức sinh sản (trứng/kg cá
cái)
Cá Trê vàng
Cá Trê phi
Nâu nhạt, vàng nâu
Xanh lá mạ, xanh ngọc bích
1,1 - 1,2
1,0 - 1,1
60 000 - 80 000
25 000 - 60 000
II. KỸ THUẬT SINH SẢN NHÂN TẠO CÁ TRÊ
1. Nuôi vỗ cá bố mẹ
1.1. Ao nuôi vỗ
Vì cá Trê có khả năng thích ứng rất cao nên ao nuôi vỗ không đòi hỏi các điều kiện kỹ thuật một cách nghiêm ngặt. Qua
thực tế ở ĐBSCL cho thấy ao nuôi vỗ có diện tích rất nhỏ từ vài chục đến vài trăm mét vuông cá đều thành tốt. Ao nuôi vỗ
cá Trê cần phải có bờ chắc chắn không được rò rỉ, có lỗ mọi, đặc biệt là ở cửa cống. Tốt nhất là cần rào chắn cẩn thận
tránh sự thất thóat cá. Độ sâu mực nước dao động từ 1,2 – 1,5 m.
1.2. Mật độ thả
KỸ THUẬT NUÔI CÁ TRÊ
http://www.mekongfish.net.vn/uploads/chuyende_thuysan/kythuatnuoi/nuoi...
2 of 5
4/8/2012 11:56 PM
Cá dùng để nuôi vỗ phải là cá có đủ 12 tháng tuổi, trọng lượng trung bình từ 150 - 200 g/con. Mật độ thả từ 0,5 0,8 kg/m2,
với tỷ lệ cá đực : cá cái là 2 : 1 hoặc 3 : 1. Thời gian nuôi vỗ từ 2 - 3 tháng. Không nên dùng cá đã cho sinh sản năm
trước để đến năm sau làm cá bố mẹ và một cá cái không nên cho sinh sản quá 3 lần trong năm.
1.3. Thức ăn
Cá Trê rất háu ăn và thời gian tiêu hóa thức ăn rất nhanh vì thế nên cho cá ăn nhiều lần trong ngày. Lượng thức ăn hàng
ngày là 1.5 - 3 % trọng lượng cá nuôi. Thành phần thức ăn phải có hàm lượng đạm tương đối cao vì thế lượng bột cá sử
dụng chiếm 30 - 40 %, cám gạo 40 %, bột đậu nành 20 - 30 %. Ngoài ra có thể sử dụng thêm phế phẫm từ lò mổ hay từ
nhà máy chế biến thủy sản hoặc cá tạp tươi 1 lần/tuần.
2. Chọn cá bố mẹ
Cá Trê cái khi thành thục có bụng to, mềm đều, lỗ sinh dục hình vành khuyên và phồng to thường có màu đỏ nhạt. Lấy ngón
tay vuốt nhẹ bụng cá từ trên xuống thấy có trứng chảy ra, kích cỡ trứng đồng đều, căng tròn với màu sắc đặc trưng.
Con đực có gai sinh dục dài, hình tam giác, phía đầu gai sinh dục nhọn và nhỏ, phần nhô ra phía sau rất dài thường có màu
trắng hay vàng nhạt, vào mùa sinh sản có màu hồng nhạt. Tỷ lệ cá đực : cá cái tham gia sinh sản là 1:3 hoặc 1:5.
3. Kích thích cá sinh sản
Kích thích tố sử dụng để kích thích cá Trê sinh sản là não thùy thể thường dùng là não thùy cá chép, HCG (Human
Chorionic Gonadotropin) là kích dục tố màng đệm của nhau thai tiết ra. Liều hormone dùng cho kích thích cá là 4.000–
6.000 UI/kg cá cái. Có thể dùng riêng hoặc phối hợp cả hai loại kích dục tố trên. Đối với cá Trê nên sử dụng phương pháp
kích thích cá hai liều với cá cái
Lần một: gọi là liều sơ bộ, lượng kích dục tố sử dụng bằng 1/3 tổng liều.
Lần hai: gọi là liều quyết định lượng kích dục tố sử dụng bằng 2/3 tổng liều và cách lần một từ 4 - 6 giờ.
Cá đực chỉ sử dụng phương pháp kích thích cá một lần duy nhất với liều lượng bằng liều sơ bộ của cá cái. Kích thích cá
đực cùng thời điểm với liều quyết định cho cá cái. Vị trí tiêm kích dục tố có thể là gốc vây ngực, xoang bụng hoặc trên cơ
lưng của cá. Thường tiêm trên cơ lưng sẽ an toàn và dể dàng hơn. Thời gian hiệu ứng kích dục tố của cá Trê từ 8 - 15 giờ,
nghĩa là sau thời gian này kể từ khi kích thích cá bằng liều quyết định thì cá sẽ rụng trứng. Đối với phương pháp sinh sản
nhân tạo thì việc xác định thời điểm rụng trứng này rất quan trọng, vì yếu tố này ảnh hưởng rất lớn đến tỷ lệ thụ tinh của
trứng, nếu trể hoặc sớm hơn cũng không tốt.
4. Đẻ trứng và thụ tinh
4.1. Cá đẻ trứng và thụ tinh tự nhiên
Sau khi kích thích cá bằng kích dục tố, bố trí cá theo tỷ lệ đực:cái là 1:1 vào bể đẻ có độ sâu mực nước từ 20 - 40 cm. Bể
đẻ có diện tích từ 2 - 20 m2 trong đó có để sẳn giá thể là gạch đối với cá Trê phi và xơ dừa hoặc xơ nilon cho cá Trê vàng,
nên căng một tấm lưới dưới đáy bể để hứng những trứng rơi rớt không bám trên giá thể. Mật độ cá thả vào bể là 5 cặp cá
bố mẹ / m2. Chờ cá sinh sản xong, tiến hành vớt giá thể có trứng bám vào đem sang bể ấp.
4.1. Thụ tinh nhân tạo
Tách cá cái và cá đực bố mẹ trong hai bể khác nhau theo tỷ lệ 3 - 5 cá cái /1 cá đực. Sau khi kích thích cá bằng kích dục
tố ta cần phải xác định chính xác thời điểm rụng trứng của cá cái để tiến hành vuốt trứng và thụ tinh nhân tạo. Vì cá đực rất
khó vuốt lấy tinh dịch, do đó cần mổ bụng cá đực để lấy tinh sào.
Chuẩn bị dụng cụ
Khăn, dao hay kéo để mổ bụng cá đực lấy tinh sào.
Thau nhỏ để chứa trứng, chén để chứa tinh sào cá đực.
Nước muối sinh lý hay dịch truyền.
Giá thể để rắc trứng nên làm bằng khung lưới.
Tiến hành thụ tinh nhân tạo
Tiến hành mổ cá đực lấy tinh sào ngay trước thời điểm cá rụng trứng.
Vuốt trứng cá cái vào thau cần lau khô và sạch thau trước khi chứa trứng. Trước khi vuốt trứng cần lau tay và thân
cá khô ráo để tránh nước rơi vào thau trứng.
Dùng kéo cắt nhỏ tinh sào, sau đó vắt lấy phần tinh dịch. Kế tiếp pha loãng tinh dịch bằng 10 ml nước muối sinh lý.
Trộn lẫn tinh dịch vào thau trứng, dùng lông gia cầm (lông vịt) khuấy đều trong một phút để trứng và tinh dịch hòa lẩn
KỸ THUẬT NUÔI CÁ TRÊ
http://www.mekongfish.net.vn/uploads/chuyende_thuysan/kythuatnuoi/nuoi...
3 of 5
4/8/2012 11:56 PM