LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
NGÀNH CỘT SỐNG VIỆT NAM
TRONG HƠN BA MƯƠI NĂM QUA
(1975-2006) TẠI TP. HỒ CHÍ MINH
PGS TS BS Võ Văn Thành(*)
Ba mươi năm qua là một chặng đường dài sau ngày đất nước và dân tộc Việt Nam
hoàn toàn thống nhất. Sự phát triển đi lên của xã hội bao gồm các ngành nghề chuyên
môn trong ngành Y tế cũng rõ nét. Ngành Cột Sống Việt Nam cũng đạt được nhiều tiến
bộ trong chiều hướng chung nhất đó, tuy đã trải qua nhiều khó khăn trong chặng đường
này.
Trước đây ba mươi lăm năm, Phó Giáo Sư Hoàng Tiến Bảo đã dày công đặt nền móng
cho ngành Cột Sống Việt Nam. Những phẫu thuật dùng lối vào trước cột sống cổ, ngực
hay thắt lưng để điều trị các bệnh lý lao cột sống được thực hiện lần đầu tiên trong nước
tại Bệnh Viện Bình Dân đã đạt nhiều kết quả mà trước đó ít ai mơ tưởng. Bác sĩ Võ Văn
Thành từ những năm 1975 sát cánh cùng PGS Hoàng Tiến Bảo thực hiện các phẫu thuật
này, lúc đó còn nhiều khó khăn về trang thiết bị, dụng cụ và trợ cụ. Từ năm 1978, thêm
một bác sĩ nữa về tham gia ê kíp cột sống là Bác sĩ Vũ Tam Tỉnh.
Từ năm 1975 đến năm 1984, một số tiến bộ phẫu thuật tại BV Bình Dân được điểm lại
theo từng thời điểm như sau.
Năm 1976 là năm đầu tiên PGS Hoàng Tiến Bảo thực hiện phẫu thuật nắn chỉnh gãy
trật cột sống lưng thắt lưng bằng một lối dài bộc lộ cả trước và sau. Phẫu thuật này rất lớn
và khó thực hiện, nhưng đã đem lại một số kết quả bước đầu cứu bệnh nhân khỏi loét da
do nằm lâu, khỏi chết vì viêm phổi và cho phép tập vận động phục hồi chức năng sớm
sau phẫu thuật.
Ngày 7/1/1977 một ca gãy trật cột sống cổ được nắn chỉnh vào hoàn toàn bằng kẹp
Cruthfield, đã được PGS Hoàng Tiến Bảo thực hiện phẫu thuật ghép xương và đặt nẹp cổ
phía trước. Đây là ca đầu tiên được thực hiện lối trước sau nhiều lần thực hiện phẫu thuật
cố định lối sau với kết quả hạn chế. Từ 1977, hầu hết các ca gãy lún nhiều mảnh hay gãy
trật cột sống cổ đã được phẫu thuật bằng phương pháp dùng lối vào trước với kết quả khả
quan, tỉ lệ tử vong gần 100% trước năm 1975 đã được hạ thấp dần và xuống còn khoảng
15% về sau này cho các ca biến chứng nặng liệt tứ chi kèm liệt bọng đái.
Từ năm 1976, Bác sĩ Võ Văn Thành đã tham gia đóng góp về mặt thăm khám bệnh
nhân, chỉ định phẫu thuật, tổ chức cuộc mổ, phụ PGS Hoàng Tiến Bảo trong phẫu thuật
và theo dõi sát sao bệnh nhân sau mổ cùng GS Nguyễn Khắc Minh, Bác sĩ Trần Quang
Dự, Bác sĩ Vũ Văn Dũng- các Bác sĩ gây mê bậc Thầy và đàn anh- là một nhân tố quyết
định giúp số ca mổ thành công nhanh chóng tăng lên trong những năm đầu sau 1975, mà
những khó khăn ngày đó đã trở thành kỹ niệm tốt ngày nay. Cuối năm 1978, Phó Giáo Sư
Hoàng Tiến Bảo tổ chức một buổi tiệc nhỏ trong khu Phẫu thuật BV Bình Dân đánh dấu
ca mổ thứ 100 phẫu thuật Hodgson dùng lối vào trước giải ép- ghép xương liên thân đốt.
Đây là một ca mổ cột sống ngực, thời gian mổ nhanh kỷ lục so với trước, chỉ khoảng 1
(*) PGS. TS. BS. Trưởng Khoa CSA, BV. CTCH, TP. HCM,
CT. Hội CTCH Việt Nam, CT. Hội Cột sống TP. HCM.
giờ 30 phút. Hầu hết việc thực hiện các ca mổ lao cột sống dùng lối trước mang tính giải
quyết *triệt để* nên thời gian mổ thường rất lâu, trung bình 4-6 giờ. Có ca mổ khó, cả ê
kíp mổ đứng suốt 12 giờ liền. Một điểm khác thú vị là từ năm 1970 đến năm 1975, chỉ 37
ca phẫu thuật Hodgson được thực hiện, nhưng riêng trong hơn ba năm 1976 đến 1978, 63
ca đã được phẫu thuật Hodgson. Các ca mổ thường ít tốn máu hơn trước và đã rút ngắn
nhiều thời gian mổ so với trước do các thao tác đã thuần thục và sự áp dụng máy đốt qua
vách ấp xe thay vì mất nhiều thời gian bóc tách và cột các mạch máu như trước. Phó Giáo
Sư Hoàng Tiến Bảo với sự quyết tâm thực hiện rất sớm một phương pháp đúng đắn dù
trong hoàn cảnh thiếu thốn trang thiết bị, dụng cụ, trợ cụ đã là một yếu tố quyết định sự
phát triển của ngành cột sống sau này, vươn lên hàng đầu trong nước.
Năm 1978, Phó Giáo Sư Hoàng Tiến Bảo thực hiện phẫu thuật Riska giải ép và ghép
xương lối trước cho một ca đầu tiên bị gãy lún nhiều mảnh cột sống thắt lưng. Kết quả
phục hồi vận động tuy hạn chế nhưng đã định hướng cho phẫu thuật giải ép, ghép xương
và cố định lối trước được thực hiện ngay sau đó với kết quả khả quan, tuy đường mổ khá
dài do phải bộc lộ rộng. Dụng cụ nẹp và ốc lúc ấy rất thiếu thốn.
Năm 1982 đánh dấu tiến bộ bởi phẫu thuật dùng hai lối vào trước và sau riêng để nắn
chỉnh gãy trật cột sống mà trước đó không thể thực hiện được nếu chỉ áp dụng một lối sau
hay một lối trước. Bác sĩ Võ Văn Thành- người đã thực hiện ca mổ đầu tiên tại BV Bình
Dân năm 1982- đã được mời báo cáo đề tài này tại hội nghị Chấn thương Chỉnh hình
Nhật Bản năm 1994 tại Sendai. Đây cũng là năm đầu tiên đánh dấu mối quan hệ nghề
nghiệp chuyên môn Chấn thương Chỉnh hình Việt Nam- Nhật Bản.
Năm 1982 Bác sĩ Võ Văn Thành mổ ca đầu tiên cho thoát vị đĩa đệm TL4-TL5 dùng
lối trước theo phương pháp của Henry Crock: cắt đĩa sống và hàn liên thân đốt lối trước.
Kết quả rất tốt trong hoàn cảnh khó khăn của ta lúc đó, bất lợi là bệnh nhân phải nằm lâu
hai tháng sau mổ chờ hàn xương. Đường vào trước các đĩa đệm TL3-TL4, TL4-TL5 hay
TL5-Th1 đã được nắm vững từ những năm này.
Năm 1982, việc đặt các nẹp vào môi trường lao cột sống được thực hiện lần đầu tiên
bởi Bác sĩ Võ Văn Thành, với sự chỉ đạo của PGS Hoàng Tiến Bảo. Kết quả rất khả
quan, giúp bệnh nhân ngồi lên vài ngày sau mổ tập luyện phục hồi. Do tình hình nẹp ốc
qua thiếu thốn, phải để dành nẹp ốc cho các ca gãy xương sống nên có thời gian tạm
dừng ứng dụng kỹ thuật này. Tuy nhiên, quan điểm đặt dụng cụ trong môi trường lao là
đúng đắn, khi thế giới bắt đầu biết ứng dụng rất lâu về sau.
Từ năm 1975 đến năm 1984, một số cháu vẹo cột sống nặng được nắn chỉnh bằng
dụng cụ Harrington mà kết quả còn giới hạn. Bác sĩ Vũ Tam Tỉnh cũng bắt đầu thực hiện
các khung sọ- đùi kéo nắn các cháu vẹo cột sống kết hợp phẫu thuật Harrrington. Sau
này, Bác sĩ Vũ Tam Tỉnh triển khai thêm thành khung sọ chậu dùng kéo nắn và hàn sau
cột sống vẹo có hay không với kết hợp dụng cụ Harring ton.
Về sau, khi tiếp cận nhiều hơn với sách vở và các đồng nghiệp nước ngoài chúng ta
biết rằng trong cùng thời điểm này, việc điều trị phẫu thuật vẹo cột sống không khác gì
chúng ta, cho tới khi xuất hiện dụng cụ Cotrel- Dubousset tại Pháp năm 1983. Dụng cụ
này cho phép nắn chỉnh trong không gian ba chiều, ít xâm nhập cột sống, hợp lý hơn do
nắn chỉnh từng đoạn cột sống mà trước kia không thực hiện được.
Năm 1984-1985 là thời gian chuyển tiếp khi Khoa Chấn thương Chỉnh hình BV Bình
Dân dời sang BV Đa Khoa Trần Hưng Đạo, để cải tạo và biến bệnh viện này thành ra
bệnh viện chuyên trị xương khớp lấy tên là Trung Tâm Chấn thương Chỉnh hình TP.
HCM. Đây là BV đầu tiên chuyên xương khớp trong nước với trên 400 giường bệnh.
Năm 1984, Khoa Ngoại II được hình thành đầu tiên, sau này được đổi tên thành Khoa
Cột Sống; Bác sĩ Vũ Tam Tỉnh được đề cử làm Trưởng Khoa; sau đó lần lượt các khoa
khác ra đời lấy tên Khoa Chi Trên, Khoa Chi Dưới v...v...
Năm 1986 khởi đầu thời kỳ đổi mới đất nước với sự chuyển mình của bệnh viện. Bác
sĩ Louis Reymondon sang thăm, chọn mời Bác sĩ Võ Thành Phụng sang Pháp tu nghiệp
dưới sự hướng dẫn của ông vào năm 1987-1988. Sau đó vào cuối năm 1988, hai Bác sĩ
Võ Văn Thành và Vũ Tam Tỉnh cũng lên đường sang Pháp dưới sự giúp đỡ của Bác sĩ
Louis Reymondon và Hội Vietnamitié.
Năm 1988 cũng đánh dấu một thành quả lớn của Y học Việt Nam với sự tách đôi Việt
Đức tại BV Từ Dủ mà những tên tuổi lớn đã làm rạnh danh y học Việt Nam như VS TS
BS Dương Quang Trung, GS Ngô Gia Hy, BS Trần Đông A, BS Trần Thành Trai
v...v...Thành công này cũng làm nức lòng lãnh đạo, người dân, ngành y trong thời điểm
đổi mới đó và cũng là nguồn động viên lớn với hai Bác sĩ Võ Văn Thành và Vũ Tam
Tỉnh khi lên đường sang Pháp. Trước đó không lâu cả hai Bác sĩ đều đã tham gia phẫu
thuật, chuyên trách vấn đề tách cột sống, phụ các đàn anh lớn Trần Đông A và Trần
Thành Trai.
Trong khoảng thời gian 1985-1989, ngành cột sống TP. HCM chưa gì khởi sắc, ngoài
việc cứu sống nhiều bệnh nhân gãy cột sống cổ hơn, tỉ lệ tử vong gãy cột sống cổ ngày
càng giảm đáng kể, không còn là nổi ám ảnh như trong những năm 1975-1981 ở BV Bình
Dân. Tại BV Chấn thương Chỉnh hình TP. HCM, chúng ta đã điều trị khá hợp lý và tiến
bộ một số bệnh lý:
Từ năm 1985, các ca lao cột sống lưng thắt lưng nặng có kèm liệt, ấp xe hay đau
nhiều đã được điều trị bằng phẫu thuật HODGSON một cách thường qui. Các ca
lao cột sống cổ với biến chứng thần kinh liệt tứ chi, ấp xe hay mất vững cột sống
cổ đã được điều trị với kết quả tốt bằng phẫu thuật lối trước kết hợp kéo nắn
trước mổ, phẫu thuật HODGSON và dụng cụ nẹp ốc lối trước. Thời gian mổ đã
được rút ngắn, tỉ lệ tử vong rất thấp (<2%), tỉ lệ thành công rất cao so với thời
điểm trước và sau 1975 ở BV Bình Dân. Phẫu thuật HODGSON cho lao cột sống
đã được thực hiện thường qui bởi các Bác sĩ kế thừa nhanh hơn, ít tốn máu truyền
hơn, phục hồi vận động- bọng đái tốt hơn.
Từ năm 1985 các ca gãy cột sống cổ có kèm liệt đã được điều trị thường qui bằng
phương pháp dùng lối vào trước giải ép, ghép xương và cố định dụng cụ lối trước
trong hầu hết các trường hợp. Sự giải ép và cố định vững cột sống cổ cho phép
bệnh nhân ngồi sớm và tập luyện phục hồi sớm, tránh loét, tránh viêm phổi đã là
yếu tố tăng tỉ lệ phục hồi, giảm tỉ lệ tử vong hẵn từ gần 100% quanh năm 1975
xuống khoảng 15% lúc này.
3- Từ năm 1985, các ca gãy lún nhiều mảnh có kèm liệt đã được phẫu thuật
thường qui dung lối vào trước để giải ép, ghép xương và cố định dụng cụ lúc này
(hãy còn rất thiếu thốn lúc này) đạt kết quả phục hồi khá tốt.
4- Từ năm 1985, các ca gãy trật cột sống đã được phẫu thuật hai lối để nắn chỉnh,
ghép xương và cố định dụng cụ giúp bệnh nhân cải thiện nhiều, đặc biệt tỉ lệ
phục hồi cao hơn nếu chỉ làm một lối sau.
Năm 1988, hai tỉnh lớn ở miền Nam nước Pháp: NICE và MARSEILLE đã hào phóng
chào đón, cưu mang hai Bác sĩ trong một năm dưới sự hướng dẫn của GS CLAUDE
ARGENSON (Nice) và GS DOMINIQUE POITOUT (Marseille). GS CLAUDE
ARGENSON là một Giáo Sư lớn ở Pháp, đã là Chủ Tịch Hội Nghiên Cứu Cột Sống Cổ
Châu Âu (CSRS Europe), Chủ Tịch Hội Nghị Hội Chấn thương Chỉnh hình Pháp
(SOFCOT). GS CLAUDE ARGENSON là một chuyên gia hàng đầu về cột sống của
Pháp; GS ARGENSON đã mở nhiều Khoa Huấn Luyện cho Toàn Thế Giới về cột Sống
tại Khoa Chấn thương Chỉnh hình, BV Saint Roch, Nice. Được theo học với GS
CLAUDE ARGENSON là một điều rất may mắn cho tôi và chính GS đã thúc đẫy sự tiến
bộ vượt bực ngành cột sống qua việc huấn luyện và đào tạo con người khắp các nước
trong đó có Việt Nam.
Năm 1992-1993 GS CLAUDE ARGENSON – Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Đại
Học Y Khoa Nice, nhận Bác sĩ Võ Văn Thành trở lại tu nghiệp thêm một năm với chức
danh mới: CHEF DE CLINIQUE ASSOCIE của Đại Học Y Khoa Nice. Chức danh này
được Bộ Y tế và Giáo Dục Đào Tạo của Pháp công nhận cho một số ít Bác Sĩ Ưu Tú
nước ngoài. Đây là một dịp may để củng cố kiến thức cũ và cập nhật các kiến thức mới
cột sống một cách trọn vẹn. Nhờ thế các phẫu thuật mới được nghiên cứu và áp dụng
đúng đắn rất sớm trong nước ta, dù có chậm trễ hơn các nước tiên tiến do các điều kiện
và hoàn cảnh khách quan của Việt Nam.
Năm 1994, sự tách hai khoa cột sống được thực hiện; Giám Đốc BV - BS Trần Lý
Nam Anh đã chính danh BS Võ Văn Thành là Trưởng Khoa Cột Sống A và BS Vũ Tam
Tỉnh làm Trưởng Khoa Cột Sống B. Nhu cầu và yêu cầu bệnh nhân cao hơn; nhu cầu đào
tạo và huấn luyện cấp bách hơn; sự quan hệ quốc tế trong những năm này dồn dập với
hằng trăm các bạn bè quốc tế đến thường xuyên hằng năm; phẫu thuật cột sống rất khó và
bệnh lý cột sống khi đến viện thường đã rất nặng v...v... đã là những nguyên tố hình thành
hai Khoa Cột Sống cho đến nay. Sự quyết định đúng lúc này của BS Trần Lý Nam Anh –
Nguyên Giám Đốc TT. CTCH đã thúc đẫy sự tiến bộ mau lẹ Ngành Cột Sống Việt Nam
trong những năm sau này.
Từ năm 1995, những tiến bộ mới đã được thực hiện:
Từ 20/11/1995: Phẫu thuật tạo hình bảng sống Kurokawa với ghép mào chậu hay
boneceram spacer.
Từ 3/7/1997: Phẫu thuật nắn chỉnh vẹo cột sống trong không gian ba chiều lối
sau bằng dụng cụ CD và CCD.
Từ 9/2/2001: Phẫu thuật cắt đĩa sống qua ống banh nội soi TMD.
Từ 21/9/2001: Phẫu thuật nội soi Mini open thắt lưng điều trị lao cột sống thắt
lưng.
Từ 01/4/2002: Phẫu thuật nắn chỉnh vẹo cột sống trong không gian ba chiều lối
sau bằng kỹ thuật đặt ốc chân cung hình phễu cho tất cả các tầng với dụng cụ
Moss Miami, XIA, CD Horizon .
Từ 19/9/2002: Phẫu thuật nội soi Mini open thắt lưng điều trị gãy cột sống thắt
lưng.
Từ 6/1/2003: Phẫu thuật tạo hình bảng sống theo phương pháp Võ Văn Thành -
đơn giản, hữu hiệu và phù hợp hiện trạng Việt Nam. Đề tài nghiên cứu này được
chọn báo cáo tại Hội Nghị Cột Sống Nhật Bản (6/2005), Hội Nghị Cột Sống
Toàn Thế Giới (WSS) tại Rio De Janeiro, Brazil (8/2005) và Hội nghị Hội Chấn
thương Chỉnh hình các nước Đông Nam Á tại Manila, Philippines (15-
20/11/2005).
Từ 10/7/2003: Phẫu thuật nắn chỉnh vẹo cột sống lưng- thắt lưng bằng lối trước
áp dụng nội soi với hai đường mổ nhỏ.
Từ năm 2004: Phẫu thuật cắt nửa bảng sống lấy bướu trong ống sống ngoài tủy
theo phương pháp GS Shoichi Kokubun do TS BS Ngô Minh Lý thực hiện.
Từ 8/11/2004: Phẫu thuật cố định ốc chân cung và hàn liên thân đốt bằng nêm
đĩa sống titanium Prospace.
Từ 26/1/2005: Phẫu thuật cắt đĩa sống giải ép tủy sống hay rễ thần kinh lối trước
và hàn liên thân đốt bằng nêm titanium C-space.
Ngành cột sống nhi sau ba mươi năm qua không có gì khởi sắc, cho đến khi BS Vũ
Viết Chính bắt đầu triển khai một số phẫu thuật cột sống nhi với kỹ cao hơn trước đây từ
hơn hai năm qua.
Năm 1996, năm đánh dấu những mối quan hệ quốc tế của Ngành Cột Sống:
Năm 1996, BS Võ Văn Thành đã tổ chức Hội Nghị Chuyên Đề và Tập Huấn Cột
Sống Học Lần Thứ Nhất vào ngày 25/11/1996. Hai khách mời quốc tế là: GS
Robert Winter (BV Twin Spine Center- Mineapolis, Minnesota, Mỹ) và BS
Thierry David (Clinique de Rouvroy- Arras, Pháp) với hai bài giảng lớn về *Dị
Tật Cột Sống – GS Winter* và *Thay Đĩa Sống Giả- BS Thiery David*.
Năm 1997, Hội Nghị Chuyên Đề và Tập Huấn Cột Sống Học Lần Thứ Hai đã
được tổ chức vào ngày 05/12/1997. Chủ Tịch Hội Nghị: PTS BS Võ Văn Thành.
Năm khách mời quốc tế là: GS Kokubun (Nhật Bản), GS Po Quang Chen
(Taiwan), GS Ruey Molin (Taiwan), Gs Wong He Kit (Singapore), BS Tan
Chong Tien (Singappore).
Năm 1998, Hội Nghị Chuyên Đề và Tập Huấn Cột Sống Học Lần Thứ Ba đã
được tổ chức vào ngày 05/12/1998. Chủ Tịch Hội Nghị: BS Võ Văn Thành. Các
khách mời quốc tế là: GS Dubousset (Pháp), GS Lebard (Pháp), GS Tetsuro Sato
(Nhật Bản), GS Po Quang Chen (Taiwan), GS Ruey Molin (Taiwan), GS Wong
He Kit (Singapore), BS Tan Chong Tien (Singapore).
Năm 1999, Hội Nghị Chuyên Đề và Tập Huấn Cột Sống Học Lần Thứ Tư đã
được tổ chức vào ngày 04/12/1998. Chủ Tịch Hội Nghị: PTS BS Võ Văn Thành.
Các khách mời quốc tế là: GS Po Quang Chen (Taiwan), GS Ruey Mo Lin
(Taiwan), GS Takemitsu (Nhật Bản), GS Yamamoto (Nhật Bản), GS Tanaka
(Nhật Bản), GS Keith Luk (Nhật Bản), GS Wong Hee Kit (Singapore), GS Jean
Charles Le Huec (Pháp), GS Hang Yi Shiong (Taiwan), GS Katsuro Tomita
(Nhật Bản), GS Yin-Tai Chi (Taiwan), GS Chyun-Yu Yang (Taiwan), GS Shin-
Shen Wu (Taiwan), GS Yoshiki Yamano (Nhật Bản), BS Shigeru Nakagawa
(Nhật Bản), BS Mayuko Wada (Nhật Bản).
Năm 2000, Hội Nghị Chuyên Đề và Tập Huấn Cột Sống Học Lần Thứ Năm đã
được tổ chức vào ngày 9-10/12/2000. Chủ Tịch Hội Nghị: TS BS Võ Văn Thành.
Các khách mời quốc tế là: GS Charoen Chotigavanich (Thái Lan), GS Po Quang
Chen (Taiwan), GS Poon Ung Chieng (Taiwan), GS Fang Ping Chen (Taiwan),
GS Yutaka Hiraizumi (Nhật Bản), GS Shoichi Kokubun (Nhật Bản), GS Ruey
Mo Lin (Taiwan), GS William Richardson (Mỹ), GS Wun Jer Shen (Taiwan), GS
Tan Chong Tien (Singapore), GS Shing Sheng Wu (Taiwan), GS Yoshiki
Yamano (Nhật Bản).
Năm 2001, Hội Nghị Chuyên Đề và Tập Huấn Cột Sống Học Lần Thứ Sáu đã
được tổ chức vào ngày 8/12/2001- Chủ Tịch Hội Nghị: TS BS Võ Văn Thành.
Các khách mời quốc tế là: GS Shoichi Kokubun (Nhật Bản), GS Ishii (Nhật Bản),