intTypePromotion=1

Lịch sử và phương pháp đổi mới trong dạy học: Phần 2

Chia sẻ: Nguyễn Văn H | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:69

0
46
lượt xem
5
download

Lịch sử và phương pháp đổi mới trong dạy học: Phần 2

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Phần 2 tài liệu với những nội dung qua các bài viết với chủ đề sau: Tăng cường phương pháp thực hành và luyện tập trong dạy học lịch sử ở trường THPT, một số biện pháp đánh giá học tập nhóm trong dạy học Lịch sử ở THPT, đặc trưng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT. Và các bài trong tài liệu này đề cập đến nhiều vấn đề về phương pháp dạy học Lịch sử hết sức phong phú, từ việc sử dụng di sản văn hóa đến các phương pháp dạy học theo dự án, dạy học hợp tác, thực hành bộ môn, tự học Lịch sử của học sinh... Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Lịch sử và phương pháp đổi mới trong dạy học: Phần 2

T6ng c<br /> 2ng ph<br /> ng pháp thUc hành và luy>n t\p…<br /> <br /> 187<br /> <br /> T¡NG C¦êNG PH¦¥NG PH¸P THùC HµNH<br /> Vµ LUYÖN TËP TRONG D¹Y HäC LÞCH Sö<br /> ë TR¦êNG TRUNG HäC PHæ TH¤NG<br /> TS. TJZng Phi Ng^(*)<br /> <br /> 1. Đặt vấn đề<br /> Dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hướng đến 3 mục tiêu: kiến<br /> thức, kỹ năng, thái độ. Luyện tập thực hành đảm bảo cho các mục tiêu<br /> kiến thức và kỹ năng. Như vậy, thực hành và luyện tập trong dạy học<br /> Lịch sử luôn cần thiết cho HS và GV, bất kể dạy học theo chương trình,<br /> SGK nào.<br /> Qua dự giờ, dạy bồi dưỡng, trao đổi với GV THPT ở TP. Hồ Chí<br /> Minh và một số tỉnh Nam Bộ, Nam Trung Bộ trong thời gian gần đây,<br /> chúng tôi thấy bên cạnh những giờ dạy tốt, ở nhiều tiết giảng, nội dung<br /> dạy học của không ít GV còn chung chung, thiếu chiều sâu và độ hấp<br /> dẫn. Trong khi HS vẫn dùng cách học “thuộc bài” là chính. Nguyên<br /> nhân có nhiều, nhưng một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng<br /> này không phải do thiếu lý luận mà là chưa đủ mức độ thực hành. Bài<br /> viết này chỉ đề cập đôi nét về sự cần thiết phải đẩy mạnh hơn nữa khâu<br /> thực hành và luyện tập (practice and drills) đối với GV trong dạy học<br /> Lịch sử ở trường phổ thông.<br /> 2. Nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực sư phạm của GV qua<br /> thực hành và luyện tập.<br /> Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ xin đề cập mấy điều sau:<br /> (*)<br /> <br /> Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh<br /> <br /> TS. T<br /> 7ng Phi Ng<br /> <br /> 188<br /> <br /> 2.1. So sánh chương trình và sách giáo khoa<br /> Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử hiện hành được cấu<br /> tạo theo nguyên tắc đồng tâm kết hợp với đường thẳng, đòi hỏi mỗi GV<br /> trước khi soạn giáo án phải so sánh chương trình, SGK của cấp THCS và<br /> THPT để xác định rõ kiến thức cần cung cấp cho HS THCS và THPT (ví<br /> dụ, giữa các lớp 8 và 11; lớp 9 & 12) có gì giống và khác nhau về sử và<br /> luận. Ví dụ, khi so sánh về Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 và cuộc<br /> đấu tranh bảo vệ cách mạng (1917 – 1921) ở hai cấp, ta nhận thấy:<br /> Ở lớp 8, GV chỉ yêu cầu HS nhận biết những nét chính về bối cảnh,<br /> diễn biến và ý nghĩa Lịch sử của Cách mạng tháng Hai và Cách mạng<br /> tháng Mười. Chương trình chuẩn lớp 11 không chênh lệch nhiều về sự<br /> kiện so với lớp 8, nhưng cao hơn hẳn về trình độ hiểu. Cụ thể là, từ tình<br /> hình nước Nga trước Cách mạng, HS lớp 11 phải phân biệt được các<br /> khái niệm “tiền đề cách mạng”, “tình thế cách mạng". Qua quá trình<br /> chuyển biến từ Cách mạng tháng Hai sang Cách mạng tháng Mười, phải<br /> giải thích được vì sao năm 1917 ở nước Nga lại bùng nổ hai cuộc cách<br /> mạng; tìm ra sự khác nhau về tính chất, nhiệm vụ của Cách mạng tháng<br /> Mười so với Cách mạng tháng Hai; hiểu rõ bản chất vì dân của chính<br /> quyền Xô viết; thừa nhận tính đúng đắn của Chính sách cộng sản thời<br /> chiến trong hoàn cảnh chiến đấu chống thù trong, giặc ngoài; hiểu được<br /> ý nghĩa của Cách mạng tháng Mười; hình thành khái niệm “Cách mạng<br /> xã hội chủ nghĩa”. Ngoài những điểm chung như HS lớp 11 chương<br /> trình Chuẩn, HS lớp 11 chương trình Nâng cao còn được hướng dẫn để<br /> hiểu sâu hơn về tiền đề của Cách mạng tháng Mười qua so sánh với cách<br /> mạng dân chủ tư sản ở các nước Âu, Mỹ thời cận đại; được bổ sung tư<br /> liệu để hiểu rằng, chính quyền Xô viết không chỉ giải phóng nhân dân<br /> khỏi ách áp bức giai cấp mà còn giải thoát nhiều dân tộc khỏi “nhà tù”<br /> đế quốc Nga; nâng cao nhận thức về ý nghĩa thời đại của Cách mạng<br /> tháng Mười và vai trò của Lênin đối với cuộc cách mạng này.<br /> Việc so sánh như trên là cơ sở để GV xác định đúng mục tiêu bài<br /> học. Điều này đã được hội nghị tập huấn thay SGK của Bộ triển khai<br /> đối với GV cốt cán ở các địa phương. Tuy nhiên, theo chúng tôi biết,<br /> đến nay phần đông GV THPT chỉ sử dụng SGK mà ít hoặc không đọc,<br /> <br /> T6ng c<br /> 2ng ph<br /> ng pháp thUc hành và luy>n t\p…<br /> <br /> 189<br /> <br /> không so sánh chương trình hai cấp nói trên, nên không xác định rõ<br /> phần “đường thẳng” trong từng bài dạy. Vì vậy, Bộ cần phát chương<br /> trình cho tất cả GV và hướng dẫn, giúp đỡ họ thực hiện công việc quan<br /> trọng này. Nếu chương trình sắp tới không còn cấu trúc “đồng tâm kết<br /> hợp với đường thẳng” nữa thì việc GV nghiên cứu chương trình vẫn<br /> rất cần thiết cho dạy học Lịch sử.<br /> 2.2. Nêu cụ thể kiến thức, kỹ năng, thái độ<br /> Trong giáo án, bao giờ GV cũng nêu rõ mục tiêu cần đạt của bài<br /> học. Nhưng trên thực tế, nhiều khi điều đó ở một bộ phận GV chỉ mang<br /> tính hình thức mà chưa thể hiện rõ trong mối quan hệ giữa từng đơn vị<br /> kiến thức cơ bản với các kỹ năng HS cần rèn luyện để hiểu kiến thức cơ<br /> bản đó. Vì vậy, trong quá trình chuẩn bị, tránh viết mục tiêu chung<br /> chung, tách rời những kiến thức cụ thể. Ngược lại, cần nêu rõ những<br /> kiến thức cơ bản nào trong bài sẽ cung cấp cho HS; nội dung kiến thức<br /> cơ bản đó gồm những gì; yêu cầu nhận thức tổng quát về kiến thức cơ<br /> bản đó; những kỹ năng nào HS cần rèn luyện; hướng HS đến thái độ gì<br /> sau khi lĩnh hội kiến thức này. Ví dụ, khi dạy bài “Liên Xô xây dựng chủ<br /> nghĩa xã hội (1921 – 1941)” ở lớp 11, cần nêu rõ:<br /> Tên đơn vị<br /> TT<br /> <br /> kiến thức cơ<br /> bản<br /> <br /> 1<br /> <br /> Nội dung kiến<br /> thức cơ bản<br /> <br /> Yêu cầu HS<br /> nhận thức<br /> tổng quát<br /> <br /> Những kỹ<br /> năng cần<br /> <br /> Hướng<br /> <br /> rèn luyện<br /> <br /> thái độ<br /> <br /> cho HS<br /> <br /> Hoàn cảnh<br /> <br /> – Kinh tế kiệt quệ<br /> <br /> Biết đó là cuộc<br /> <br /> – So sánh<br /> <br /> Cảm thông<br /> <br /> nước Nga sau<br /> <br /> (qua số liệu).<br /> <br /> khủng hoảng<br /> <br /> (nước Nga<br /> <br /> với khó khăn<br /> <br /> kinh tế – chính<br /> <br /> 1921 với<br /> <br /> của chính<br /> <br /> nội chiến<br /> (1918 – 1920)<br /> <br /> – Chính trị rối<br /> ren: một bộ<br /> phận dân bất<br /> mãn; kẻ thù<br /> <br /> trị nghiêm trọng<br /> <br /> nước Pháp<br /> <br /> quyền Xô<br /> <br /> cần được khắc<br /> <br /> 1794).<br /> <br /> viết.<br /> <br /> phục cấp bách.<br /> <br /> – Phân tích<br /> <br /> chống phá;<br /> <br /> nguyên nhân<br /> <br /> chính quyền Xô<br /> <br /> khủng hoảng<br /> <br /> viết “nghiêng<br /> <br /> (kinh tế,<br /> <br /> ngả”.<br /> <br /> chính trị).<br /> <br /> TS. T<br /> 7ng Phi Ng<br /> <br /> 190<br /> <br /> 2<br /> <br /> Chính sách<br /> <br /> – Những thay<br /> <br /> – Biết nội dung<br /> <br /> – Phân tích<br /> <br /> – Cảm phục<br /> <br /> số liệu.<br /> <br /> Lênin xử lý<br /> <br /> kinh tế mới<br /> <br /> đổi quan trọng<br /> <br /> cơ bản của<br /> <br /> (NEP)<br /> <br /> về nông, công,<br /> <br /> NEP.<br /> <br /> thương nghiệp<br /> và tiền tệ.<br /> – Kết quả, ý<br /> <br /> – So sánh<br /> <br /> tình huống.<br /> <br /> – Hiểu ý nghĩa<br /> <br /> NEP với<br /> <br /> – Thừa nhận<br /> <br /> (kinh tế, chính<br /> <br /> chính sách<br /> <br /> tính đúng<br /> <br /> trị) của NEP.<br /> <br /> cộng sản<br /> <br /> đắn của<br /> <br /> thời chiến.<br /> <br /> NEP.<br /> <br /> nghĩa: hoàn<br /> thành khôi phục<br /> <br /> – Liên hệ với<br /> <br /> kinh tế; vượt<br /> <br /> Việt Nam đổi<br /> <br /> qua khủng<br /> <br /> mới.<br /> <br /> hoảng chính trị;<br /> để lại bài học<br /> quý báu.<br /> <br /> 3<br /> <br /> ……….<br /> <br /> …………………<br /> <br /> ………..<br /> <br /> ………<br /> <br /> ……..<br /> <br /> 2.3. Cần đảm bảo tính cụ thể khi sử dụng các PPDH<br /> Để tăng độ sâu của kiến thức. Đây là vấn đề rất rộng, chúng tôi chỉ<br /> xin nêu mấy ý kiến sau:<br /> – Việc sử dụng kênh hình dù có hay không có sự hỗ trợ của công<br /> nghệ thông tin thì cũng cần: Một là, nắm chắc kiến thức có liên quan<br /> ở kênh chữ (ở SGK hay giáo trình đại học) vì kênh hình và kênh chữ<br /> cùng phản ánh một sự kiện. Những kiến thức được thể hiện ở kênh<br /> hình cũng đồng thời đã có ở kênh chữ. Hai là, trên cơ sở nắm vững<br /> kiến thức ở kênh chữ, xác định đúng nội dung chủ yếu của mỗi kênh<br /> hình. Ba là, hướng dẫn HS cách sử dụng kênh hình theo hướng phát<br /> huy tính tích cực của HS. Ví dụ, khi sử dụng lược đồ “Sự thay đổi bản<br /> đồ chính trị châu Âu theo hệ thống Vécxai – Oasinhtơn” (lớp 11), GV có<br /> thể tiến hành như sau:<br /> <br /> T6ng c<br /> 2ng ph<br /> ng pháp thUc hành và luy>n t\p…<br /> <br /> 191<br /> <br /> + Những thông tin từ kênh chữ:<br /> ữ: Sau Thế chiến thứ nhất, mỗi nước<br /> n<br /> bại<br /> ại trận (Đức, Áo, Hung, Thổ Nhĩ Kỳ, Bungary) phải thi hành<br /> h<br /> một bản<br /> hoà ước riêng, trong đó có một<br /> ột nội dung quan trọng là<br /> l điều chỉnh<br /> cương giới và lãnh thổ. Theo sự điều<br /> ều chỉnh này,<br /> n<br /> có quốc gia “biến mất”<br /> như đế quốc Áo – Hung. Có những<br /> ững nước<br /> n<br /> mới thành lập như Áo, Hung,<br /> Ba Lan, Tiệp Khắc, Nam Tư. Có những<br /> ững nước<br /> n<br /> bị thu hẹp do phải cắt đất<br /> trả các nước<br /> ớc láng giềng, có những nước<br /> n<br /> rộng ra do được nhận phần<br /> lãnh thổ từ nước khác.<br /> c. Nói chung, các nước<br /> nư chiến bại buộc phải thi<br /> hành hoà ước. Riêng ở Thổ Nhĩ Kỳ, phong trào<br /> tr<br /> chống đối hoà ước<br /> Sevres (ký tháng 8-1920, thu hẹp<br /> ẹp nhiều đất của Thổ) đã<br /> đ chuyển thành<br /> cuộc<br /> ộc chiến tranh giải phóng (1919 – 1922). Thắng lợi của Thổ trong<br /> cuộc chiến này buộc<br /> ộc các đế quốc thắng trận phải thay thế hoà<br /> ho ước<br /> Sevres bằng hoà ước<br /> ớc Lausanne (1923) có lợi hơn<br /> h<br /> về đất đai cho Thổ.<br /> Sau sự kiện này, biên giới<br /> ới giữa các quốc gia châu Âu sau chiến tranh<br /> được coi là ổn định.<br /> + Xác định<br /> ịnh nội dung chủ yếu: Đây là<br /> l “chùm” bản đồ thuộc thể loại<br /> so sánh đểể chỉ ra cái khác nhau trong cái giống nhau. Cả hai bản đồ<br /> không có ký hiệu nào<br /> ào khác ngoài tên quốc<br /> qu gia và các đường biên giới<br /> quốc gia chính là đểể gợi ý bạn đọc so sánh các đường<br /> đ<br /> biên giới. Khi so<br /> sánh sẽ thấy có nước cũ mất đi, nước<br /> ớc mới xuất hiện, có nước<br /> n<br /> hẹp lại, có<br /> nước rộng ra. Sự điều chỉnh nói trên<br /> ên làm lợi<br /> l cho kẻ thắng, nước mạnh,<br /> thiệt cho người thua, nước yếu nên<br /> ên vẫn<br /> v tồn đọng mâu thuẫn giữa các<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2