Liệu pháp kháng Retrovirus
cho HIV và AIDS
Các thuốc kháng Retrovirus là những dược phẩm dùng cho việc điều trị sự
nhiễm khuẩn bởi các loại retrovirus, đặc biệt là HIV. Các loại thuốc kháng
retrovirus khác nhau tác động đến những pha khác nhau trên vòng đời của HIV.
Sự kết hợp nhiều loại thuốc kháng retrovirus (điển hình là 3-4 loại) được
biết đến là Liệu pháp kháng retrovirus tác động cao (HAART).
Các loại thuốc kháng Retrovirus
Các loại thuốc kháng Retrovirus được phân loại rộng rãi dựa vào pha của
vòng đời Retrovirus mà thuốc ức chế. Do đó, có 5 cách phân loại về các thuốc
kháng Retrovirus được phát triển rộng rãi, mặc dù chỉ có 3 loại đầu hiện được cấp
chứng nhận
Các chất hợp lực gia tăng
Các chất hợp lực gia tăng thường không có đặc tính kháng virus khi dùng
riêng, nhưng khi chúng được dùng đồng thời với một thuốc kháng Retrovirus thì
chúng làm gia tăng tác dụng của thuốc này. Các chất này gồm có Ritonavir.
Ritonavir tự nó là một thuốc kháng Retrovirus thuộc nhóm ức chế Protease. Tuy
nhiên nó có thể được dùng ở liều “trẻ em” để làm giảm sự chuyển hóa của gan đối
với các thuốc kháng Retrovirus khác. Nguyên tắc này được khai thác lần đầu tiên
trong loại thuốc Kaletra (Abbott), đó là sự kết hợp của Ritonavir với chất ức chế
Protease là Lopinavir với tỉ lệ (về thể tích V/V) là 1:5. Ritonavir cũng được dùng
như một chất làm gia tăng tác dụng của các chất ức chế Protease khác như
Saquinavir và Atazanavir, và chất ức chế Integrase đang được khảo sát là GS-
9137. Các chất hợp lực gia tăng khác đang được khảo sát cho mục đích dùng này.
Liệu pháp kết hợp: Combination therapy
Vòng đời của HIV có thể ngắn khoảng 1,5 ngày: từ sự xâm nhập của virus
vào trong tế bào; thông qua việc sinh sôi, sắp xếp và giải phóng các virus con; đến
việc nhiễm sang các tế bào khác. HIV thiếu các enzym đọc và sửa chữa để sửa lỗi
tạo thành khi nó chuyển đổi các RNA của nó sang DNA nhờ vào sự phiên mã
ngược. Vòng đời ngắn ngủi của nó và tỉ lệ lỗi cao khiến cho virus này đột biến rất
nhanh, gây ra kết quả là sự đa dạng cao về hệ gien của HIV. Phần lớn các đột biến
hoặc là ở trong virus mẹ hoặc không mang sự tiến bộ nào cả, nhưng một số chúng
có ự chọn lọc tự nhiên ưu việt hơn cha mẹ chúng và có thể cho phép chúng lẩn
trốn khỏi sự phòng ngự, chẳng hạn như hệ miễn dịch của con người và các thuốc
kháng Retrovirus. Các bản sao của virus càng hoạt động tích cực thì khả năng một
trong số đó kháng với các thuốc chống Retrovirus được tạo thành lại càng lớn, vậy
nên liệu pháp kết hợp các thuốc kháng Retrovirus bảo vệ chống lại sự đề kháng
bằng cách làm giảm sự sinh sôi của HIV càng nhiều càng tốt
Các kết hợp của thuốc kháng Retrovirus tạo ra nhiều chướng ngại vật cho
sự nhân đôi của HIV để giữ cho số lượng con cháu của chúng ở mức thấp và làm
giảm khả năng đột biến ưu việt. Nếu một đột biến xuất hiện tạo ra sự đề kháng với
một trong các thuốc được dùng thì các thuốc khác vẫn tiếp tục làm giảm sự sinh
sản của dạng đột biến này. Với một vài ngoại lệ hiếm hoi, không có thuốc kháng
Retrovirus dùng riêng lẻ nào chứng minh được là làm giảm sự nhiễm HIV lâu dài;
các tác nhân này phải được dùng phối hợp để có tác dụng kéo dài. Do đó kết quả
của tiêu chuẩn chăm sóc là sử dụng phối hợp các thuốc kháng Retrovirus. Sự kết
hợp thường bao gồm: 2 chất RTI tương tự nucleosid và 1 RTI không tương tự
Nucleosid hay chất ức chế Protease.
Sự phối hợp các kháng retrovirus là chủ thể cho sự hợp lực tích cực và tiêu
cực, điều mà giới hạn số lượng các phối hợp thuốc hữu ích. Lấy ví dụ như ddI và
AZT ức chế lẫn nhau nên việc dùng chung là kém hiệu quả hơn dùng mỗi thứ
riêng lẻ. Các vấn đề khác xa hơn làm hạn chế các biện pháp điều trị ở một số
người đối với sự phối hợp thuốc kháng retrovirus bao gồm lịch uống thuốc phức
tạp và thường là các tác dụng phụ nghiêm trọng.
Các hướng dẫn điều trị hiện tại
Các hướng dẫn điều trị bằng thuốc kháng Retrovirus đã thay đổi nhiều lần.
Những khuyến cáo trước đây cố gắng đạt được một sự tiếp cận “đánh đau, đánh
sớm”. Một phương pháp tiếp cận bảo thủ hơn đã tiếp theo sau đó, với điểm bắt đầu
ở nơi nào đó giữa 350 và 500 CD4+ T cells/mm³. Các hướng dẫn hiện tại sử dụng
tiêu chuẩn mới để xem xét khởi đầu với HAART, như được mô tả bên dưới. Tuy
nhiên, vấn còn một luồng dư luận về chủ đề này và sự quyết định có nên khởi biện
pháp điều trị cuối cùng hay không là tùy thuộc vào bệnh nhân và bác sĩ của họ.
Các hướng dẫn điều trị bằng thuốc kháng Retrovirus (ART) của tổ chức y
tế thế giới phản ánh 2003 sự thay đổi trong các hướng dẫn và khuyến cáo rằng
trong các nước đang phát triển thì người lớn và thanh thiếu niên bị nhiễm HIV nên
khởi đầu với ART khi việc nhiễm HIVA.