BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
VŨ THỊ BÍCH THUẬN
NGHIÊN CỨU CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN CHO QUẢN LÝ
CÁC KHU RỪNG ĐẶC DỤNG VÙNG TÂY BẮC VIỆT NAM
Chuyên ngành: Lâm sinh
Mã ngành: 62 62 02 05
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Nguyễn Bá Ngãi
2. PGS.TS. Đỗ Anh Tuân
Hà Nội, 2017
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả phân tích nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất
kỳ công trình nào. Những số liệu kế thừa đã được chỉ rõ nguồn hoặc được sự cho
phép sử dụng của các tác giả.
Tác giả luận án
Vũ Thị Bích Thuận
ii
LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau Đại học trường
Đại học Lâm nghiệp, Lãnh đạo Trường Cán bộ quản lý nông nghiệp và PTNT I đã
quan tâm, chỉ đạo và tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình đào tạo và nghiên cứu
xây dựng luận án.
Qua đây, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới thầy giáo hướng dẫn
khoa học PGS.TS. Nguyễn Bá Ngãi và PGS.TS. Đỗ Anh Tuân. Tác giả đã nhận
được sự giúp đỡ, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, chu đáo của các Thầy trong suốt thời
gian thực hiện luận án.
Nhân dịp này, tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban quản lý, cán bộ
viên chức, kiểm lâm công tác tại VQG Hoàng Liên, KBTTN Mường Nhé, KBTTN
Xuân Nha, Chi cục Kiểm lâm các tỉnh Lào Cai, Sơn La và Điện Biên đã giúp đỡ tôi
thu thập số liệu hoàn thành luận án này. Tác giả xin trân trọng cảm ơn PGS.TS.
Trần Hữu Viên, TS. Trần Việt Hà, TS. Đồng Thanh Hải và các nhà khoa học, các
bạn đồng nghiệp đã có những ý kiến góp ý quý báu để tác giả bổ sung và hoàn thiện
luận án.
Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy giáo, Cô giáo, gia đình và bạn
bè đồng nghiệp đã động viên, hỗ trợ về vật chất và tinh thần để tác giả có thêm nghị
lực hoàn thành luận án này.
Với tất cả sự nỗ lực của bản thân nhưng về trình độ và thời gian hạn chế nên
luận án không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được những ý
kiến đóng góp quý báu của các nhà khoa học, bạn bè đồng nghiệp và xin chân thành
tiếp thu những đóng góp đó để kết quả của luận án được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn.
Hà Nội, ngày tháng năm 2017
Tác giả
Vũ Thị Bích Thuận
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .......................................................................... v
DANH MỤC BẢNG .................................................................................................vi
DANH MỤC HÌNH ................................................................................................ vii
ĐẶT VẤN ĐỀ ............................................................................................................ 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ............................................. 6
1.1. Ở ngoài nƣớc ................................................................................................... 6
1.1.1. Chiến lược toàn cầu về bảo tồn ĐDSH trên thế giới ................................ 6
1.1.2. Tầm quan trọng của hệ thống các KBTTN trên Thế giới.......................... 7
1.2. Ở trong nƣớc ................................................................................................. 16
1.2.1. Cơ sở lý luận về bảo tồn và phát triển trong quản lý các KBT hiện nay 16
1.2.2. Thực trạng về quản lý bảo tồn ở Việt Nam ............................................. 22
1.2.3. Quản lý bảo tồn ĐDSH khu vực Tây Bắc Việt Nam ............................... 25
1.3. Thảo luận ...................................................................................................... 27
Chƣơng 2: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................... 30
2.1. Nội dung nghiên cứu .................................................................................... 30
2.2. Quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu .................................................... 30
2.2.1. Quan điểm và phương pháp luận ............................................................ 30
2.2.2. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................ 38
Chƣơng 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KT - XH KHU VỰC NGHIÊN CỨU ..... 45
3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu ..................................................... 45
3.1.1. Vị trí địa lý khu vực nghiên cứu .............................................................. 45
3.1.2. Địa hình, đất đai ..................................................................................... 49
3.1.3. Khí hậu, thủy văn .................................................................................... 50
3.2. Đặc điểm văn hoá- xã hội............................................................................. 52
3.3. Đặc điểm về dân cƣ ...................................................................................... 54
3.4. Hiện trạng sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi ......................................... 56
3.5. Hiện trạng rừng và tài nguyên động vật, thực vật rừng .......................... 56
3.5.1. ĐDSH VQG Hoàng Liên ......................................................................... 57
3.5.2. ĐDSH Khu BTTN Mường Nhé ................................................................ 59
iv
3.5.3. ĐDSH Khu BTTN Xuân Nha ................................................................... 60
Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .................................. 62
4.1. Nghiên cứu tổng quan khung pháp lý về quản lý VQG/KBT ở VN ........ 62
4.1.1. Khái quát hệ thống chính sách quản lý RĐD ở Việt Nam ...................... 62
4.1.2. Những tồn tại của hệ thống chính sách quản lý RĐD ở Việt Nam ......... 66
4.2. Đánh giá thực trạng hoạt động quản lý tại KBTTN Mƣờng Nhé,
KBTTN Xuân Nha và VQG Hoàng Liên. ......................................................... 70
4.2.1. Mối liên hệ giữa phát triển kinh tế và sử dụng TNR ............................... 70
4.2.2. Hiệu quả quản lý RĐD trong khu vực nghiên cứu .................................. 77
4.2.3. Những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quản lý RĐD
tại khu vực Tây Bắc. ........................................................................................ 107
4.3. Nhóm loài gỗ và LSNG mà cộng đồng khai thác từ RĐD ...................... 111
4.3.1. Những sản phẩm mà cộng đồng địa phương khai thác từ RĐD ........... 111
4.3.2. Mức độ tác động lên RĐD của cộng đồng địa phương ........................ 118
4.3.3. Nhân tố ảnh hưởng đến tác động bất lợi của cộng đồng lên RĐD ....... 123
4.4. Đề xuất một số giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên RĐD theo định
hƣớng phát triển bền vững trên cơ sở gắn bảo tồn với phát triển. .............. 134
4.4.1. Những căn cứ đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý RĐD vùng
Tây Bắc trên cơ sở bảo tồn và phát triển ........................................................ 134
4.4.2. Giải pháp tạo sinh kế thay thế cho cộng đồng ...................................... 136
4.4.3. Giải pháp tăng cường sự tham gia của các bên trong quản lý RĐD ... 139
4.4.4. Hoàn thiện cơ chế chính sách liên quan đến quản lý RĐD .................. 141
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .............................................................................. 145
DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ .................................................... 150
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 151
PHỤ LỤC
