BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
ĐÀO DUY TÙNG
ẨN DỤ Ý NIỆM
TRONG CA DAO NAM BỘ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA NƯỚC NGOÀI
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
ĐÀO DUY TÙNG
ẨN DỤ Ý NIỆM
TRONG CA DAO NAM BỘ
CHUYÊN NGÀNH : NGÔN NGỮ HỌC
MÃ SỐ : 62 22 02 40
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA NƯỚC NGOÀI
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. NGUYỄN CÔNG ĐỨC
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2018
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân,
được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Nguyễn Công Đức.
Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực.
Một số kết quả nghiên cứu trong luận án đã được công bố trong các bài báo khoa
học của tôi trong thời gian thực hiện luận án, còn lại các nội dung khác chưa từng
được công bố dưới bất cứ hình thức nào.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Tác giả
Đào Duy Tùng
ii
MỤC LỤC
Lời cam đoan ............................................................................................................... i
Mục lục ....................................................................................................................... ii
Quy ước trình bày...................................................................................................... vi
Danh mục các bảng biểu .......................................................................................... vii
Danh mục các lược đồ ............................................................................................. viii
Danh mục các hình vẽ ............................................................................................... xi
DẪN NHẬP ................................................................................................................ 1
0.1. Lý do chọn đề tài .............................................................................................. 1
0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................... 2
0.2.1. Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 2
0.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 3
0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .................................................................... 3
0.3.1. Đối tượng nghiên cứu ............................................................................... 3
0.3.2. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 3
0.4. Ngữ liệu nghiên cứu ......................................................................................... 4
0.5. Phương pháp luận, phương pháp và thủ pháp nghiên cứu ............................... 4
0.5.1. Phương pháp luận ...................................................................................... 4
0.5.2. Phương pháp và thủ pháp nghiên cứu ....................................................... 5
0.5.2.1. Thủ pháp nhận dạng ẩn dụ ý niệm ..................................................... 5
0.5.2.2. Thủ pháp thống kê, phân loại ............................................................. 5
0.5.2.3. Phương pháp phân tích - tổng hợp .................................................... 5
0.5.2.4. Phương pháp nghiên cứu liên ngành ................................................. 5
0.5.2.5. Phương pháp mô hình hóa ................................................................. 5
0.5.2.6. Phương pháp khát quát hóa, trừu tượng hóa ..................................... 6
0.6. Đóng góp của luận án ....................................................................................... 6
0.6.1. Về lý luận .................................................................................................. 6
0.6.2. Về thực tiễn ............................................................................................... 6
0.7. Bố cục của luận án ........................................................................................... 6
iii
Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN ..... 7
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu .......................................................................... 7
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm ở nước ngoài ....................... 7
1.1.2. Các công trình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm ở trong nước ...................... 20
1.1.2.1. Các công trình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm ở các lĩnh vực ngoài ca
dao Nam Bộ ................................................................................................... 20
1.1.2.2. Các công trình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong ca dao Nam Bộ . 2 8
1.2. Những khái niệm cơ bản về ẩn dụ ý niệm ..................................................... 29
1.2.1. Khái niệm ẩn dụ ý niệm ........................................................................... 29
1.2.2. Ý niệm ...................................................................................................... 31
1.2.3. Ẩn dụ ý niệm và biểu thức ngôn ngữ ẩn dụ ............................................. 32
1.2.4. Miền nguồn, miền đích và ánh xạ ........................................................... 32
1.2.5. Tương đồng và tương quan ..................................................................... 35
1.2.6. Các loại ẩn dụ ý niệm.............................................................................. 37
1.2.7. Cơ sở kinh nghiệm ................................................................................... 42
1.3. Ẩn dụ ý niệm trong thơ ca .............................................................................. 47
Tiểu kết chương 1 ................................................................................................. 52
Chương 2. ẨN DỤ CẤU TRÚC TRONG CA DAO NAM BỘ ............................... 54
2.1. Ẩn dụ ý niệm CON NGƯỜI LÀ THẾ LỰC SIÊU NHIÊN .......................... 55
2.2. Ẩn dụ ý niệm CON NGƯỜI LÀ TỰ NHIÊN ................................................ 61
2.2.1. CON NGƯỜI LÀ HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN ...................................... 63
2.2.2. CON NGƯỜI LÀ THỰC THỂ TỰ NHIÊN ........................................... 66
2.2.3. CON NGƯỜI LÀ ĐỘNG VẬT .............................................................. 73
2.2.3.1. CON NGƯỜI LÀ CÁ ...................................................................... 75
2.2.3.2. CON NGƯỜI LÀ CHIM ................................................................. 81
2.2.4. CON NGƯỜI LÀ THỰC VẬT .............................................................. 89
2.2.4.1. CON NGƯỜI LÀ TOÀN THỂ/BỘ PHẬN CÁI CÂY .................... 91
2.2.4.2. GỐC CỦA CON NGƯỜI LÀ GỐC CỦA CÂY ............................. 95