VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYỄN ĐỨC LONG
BIỂU THỨC QUY CHIẾU TRONG CÁC VĂN BẢN
KHOA HỌC XÃ HỘI
Ngành: Ngôn ngữ học
Mã số: 9 22 90 20
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS NGÔ HỮU HOÀNG
HÀ NỘI - 2024
VIỆN
HỌC HỘI VIỆT
HỌC VIỆN HỌC HỘI
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố
trong bất kỳ công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Nguyễn Đức Long
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ..................................................................................................... 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................... 5
3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu ........................................................ 5
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án .................................. 7
5. Đóng góp của luận án ............................................................................................. 8
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án ................................................................. 8
7. Bố cục của luận án .................................................................................................. 9
Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ
THUYẾT .................................................................................................................. 10
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu biểu thức quy chiếu ....................................... 10
1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới.................................................................. 10
1.1.2. Tình hình nghiên cứu biểu thức quy chiếu ở Việt Nam ................................... 20
1.2. Cơ sở lý thuyết ................................................................................................... 30
1.2.1. Vấn đề giao tiếp .............................................................................................. 30
1.2.2. Giao tiếp từ phương diện Dụng học ............................................................... 33
1.2.3. Biểu thức quy chiếu ................................................................................................ 38
1.2.4. Văn bản và văn bản khoa học xã hội ................................................................... 65
1.2.5. Đặc điểm cấu trúc, ngôn ngữ của văn bản khoa học xã hội ............................. 68
1.3. Tiểu kết ........................................................................................................................ 69
Chương 2. ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO CỦA BIỂU THỨC QUY CHIẾU TRONG
MỘT SỐ VĂN BẢN KHOA HỌC XÃ HỘI ......................................................... 71
1.1. Biểu thức tên riêng ..................................................................................................... 72
2.2. Biểu thức miêu tả ............................................................................................... 82
2.3. Biểu thức chỉ xuất .............................................................................................. 91
2.4. Các dạng kết hợp....................................................................................................... 97
2.4.1. Biểu thức tên riêng kết hợp với miêu tả .......................................................... 99
2.4.2. Biểu thức tên riêng kết hợp với chỉ xuất ....................................................... 100
2.4.3. Biểu thức miêu tả kết hợp với chỉ xuất .......................................................... 101
2.4.4. Biểu thức tên riêng kết hợp với miêu tả và chỉ xuất ..................................... 102
2.5. Cơ sở để thành lập biểu thức quy chiếu ................................................................ 103
2.6. Tiểu kết...................................................................................................................... 108
Chương 3. ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA NGỮ DỤNG CỦA BIỂU THỨC QUY
CHIẾU TRONG MỘT SỐ VĂN BẢN KHOA HỌC XÃ HỘI ......................... 111
3.1. Đặc điểm ngữ nghĩa ................................................................................................. 111
3.1.1. Tỷ lệ biểu thức quy chiếu xác định và không xác định ................................. 114
3.2. Đặc điểm ngữ dụng của các biểu thức quy chiếu trong các văn bản khoa học xã hội123
3.2.1. Đặc điểm của biểu thức quy chiếu ................................................................ 123
3.2.2 Nhận diện đối tượng biểu thức quy chiếu trỏ tới trong các bài viết khoa học xã
hội ............................................................................................................................ 126
3.3. Tiểu kết...................................................................................................................... 145
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 147
NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN
ĐẾN LUẬN ÁN ..................................................................................................... 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 152
PHỤ LỤC 1: DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐƯỢC TRÍCH DẪN ......... 160
PHỤ LỤC 2: CÁC BIỂU THỨC QUY CHIẾU TRONG VĂN BẢN KHOA
HỌC XÃ HỘI ........................................................................................................ 166
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BTQCXĐ
biểu thức quy chiếu xác định
BTQCKXĐ
biểu thức quy chiếu không xác định
ĐT
định tố
NNL
nguồn ngữ liệu
P
phụ
Phs
phụ sau
Pht
phụ trước
Trt
trung tâm
