Chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng ven biển Bắc Bộ: Luận án tiến sĩ hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

LỜI CẢM ƠN

Được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các thầy, cô, các cán bộ trong cơ sở

đào tạo Viện Chiến lược phát triển và thầy hướng dẫn khoa học, tác giả đã hoàn

thành bản luận án với đề tài: “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng ven biển Bắc Bộ

theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”.

Tác giả luận án xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Viện Chiến lược

phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập

và nghiên cứu luận án. Tác giả xin cảm ơn các thầy, các cô và các cán bộ tại cơ sở

đào tạo của Viện Chiến lược phát triển và Trường Đại học Kinh tế quốc dân trong

quá trình học tập, nghiên cứu.

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tác giả luận án xin được bày tỏ lòng

cảm ơn tới PGS.TSKH Nguyễn Bích Đạt, người thầy đã tận tình hướng dẫn trong

quá trình tác giả nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS

Bùi Tất Thắng, PGS.TS Ngô Doãn Vịnh, GS.TS Ngô Thắng Lợi, PGS.TS Nguyễn

Văn Đặng, TS Nguyễn Công Mỹ và các nhà khoa học đã tận tình chỉ dẫn trong quá

trình tác giả học tập, nghiên cứu.

Tác giả trân trọng cảm ơn sự động viên giúp đỡ của gia đình, bạn bè và các

bạn đồng nghiệp trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện bản luận án này.

Hà nội, ngày tháng năm 2014

Trần Anh Tuấn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và

nội dung trong luận án là trung thực. Kết quả của luận án chưa từng được ai công bố

trong bất kỳ công trình nào.

Tác giả

Trần Anh Tuấn

iii

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1

1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI.........................................................................1 2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU .......................................................2 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU ............................................................3 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.........................................................................3 5. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN ................................................................4 6. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN ...................................................................................4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ................................. 5

1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NGOÀI NƯỚC.........................5 1.1.1. Một số công trình nghiên cứu về định hướng CDCCKT theo hướng CNH, HĐH .............................................................................................................5 1.1.2. Một số công trình nghiên cứu về các yếu tố tác động đến CDCCKT theo hướng CNH, HĐH...................................................................................................6 1.1.3. Tổng quan về kinh nghiệm quốc tế về CDCCKT của vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH...................................................................................................9 1.2. TỔNG QUAN NHỮNG NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC ............................... 18 1.2.1. Tổng quan nghiên cứu về vấn đề CCKT và CDCCKT ở Việt Nam ..............18 1.2.2. Tổng quan nghiên cứu về vấn đề CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ...........20 1.2.3. Một số nghiên cứu về CDCCKT ở cấp vùng và CDCCKT vùng ven biển....21 1.2.4. Một số văn bản pháp quy về CDCCKT và các định hướng phát triển vùng VBBB...........................................................................................................23

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

VÙNG THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA .................. 26

2.1. KHÁI NIỆM CƠ CẤU KINH TẾ, CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ............................................................... 26 2.1.1. Khái niệm, phân loại CCKT.........................................................................26 2.1.2. Khái niệm CDCCKT ...................................................................................30 2.1.3. Khái niệm CNH, HĐH.................................................................................32 2.1.4. CDCCKT theo hướng CNH, HĐH............................................................... 33

2.2. ĐÁNH GIÁ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA...........................................................................34 2.2.1. Yêu cầu về phương pháp đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.........34 2.2.2. Tổng hợp các chỉ tiêu cơ bản về đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.....35 2.2.3. Lựa chọn những chỉ tiêu cơ bản đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH....40 2.3. CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA...........................................................................42 2.3.1. CDCCKT vùng ............................................................................................ 42

2.3.2. CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH ......................................................46 2.3.3. Đặc trưng của CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH ............................... 48 2.3.4. Những nhân tố ảnh hưởng đến CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH......50 2.4. CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ............................................................... 56 2.4.1. CDCCKT của vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH .................................56 2.4.2. Đánh giá CDCCKT của vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH ..................57

CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN

BIỂN BẮC BỘ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA..... 61

3.1. TỔNG QUAN VỀ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ .............................................61 3.1.1. Diện tích, dân số và các tỉnh trong vùng VBBB ...........................................61 3.1.2. Định hướng phát triển không gian vùng VBBB ...........................................64 3.1.3. Định hướng phát triển mạng lưới giao thông vùng VBBB............................ 67 3.2. LỰA CHỌN BỘ CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TỀ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ............................................................................70 3.2.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH ....................................................70 3.2.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH ......................................................................................... 71 3.2.3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ............72 3.2.4. Nhóm chỉ tiêu bổ trợ đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ...............72

3.3. ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ....................................................................................................72 3.3.1. Điều kiện thuận lợi cho CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH .....72 a. Nhóm yếu thuận lợi từ bên ngoài tác động đến CDCCKT vùng VBBB .............72 b. Nhóm các yếu tố nội tại thuận lợi cho CDCCKT vùng VBBB........................... 75 3.3.2. Những hạn chế, khó khăn đối với CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ..........77 a. Những khó khăn từ bên ngoài tác động đến CDCCKT vùng VBBB...................77 b. Những khó khăn nội tại tác động đến CDCCKT vùng VBBB............................ 78 3.4. ĐÁNH GIÁ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ ............................. 82 3.4.1. Đánh giá theo nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH...................................82 a. Đánh giá về cơ cấu đầu tư để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH....................... 82 b. Đánh giá chuyển dịch cơ cấu lao động cho phát triển công nghiệp và dịch vụ ...85 c. Đánh giá theo các chỉ tiêu ảnh hưởng đến CDCCKT vùng VBBB: Tỷ lệ lao động qua đào tạo, mức độ tiếp cận thông tin và hiệu suất sử dụng vốn ..................86 3.4.2. Đánh giá theo nhóm chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH................................................................................88 a. Đánh giá CDCCKT theo hướng phát triển công nghiệp hiện đại ........................ 88 b. Đánh giá CDCCKT theo hướng phát triển dịch vụ hiện đại ............................... 91 c. Sự thay đổi về quy mô GDP vùng VBBB so với GDP vùng ĐBSH và GDP của cả nước ...........................................................................................................94 3.4.3. Đánh giá theo nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH ......................................................................................... 95 a. Chuyển dịch cơ cấu giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp .........95 b. Chuyển dịch cơ cấu lao động giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp....96 c. Một số chỉ tiêu kinh tế phản ánh kết quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH .....97 d. Đánh giá chỉ tiêu phát triển kinh tế biển vùng VBBB .............................................99 3.4.4. Đánh giá theo nhóm chỉ tiêu bổ trợ phản ánh CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH............................................................................................... 101

3.5. ĐÁNH GIÁ NHỮNG THÀNH CÔNG, HẠN CHẾ CỦA QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ..................................................... 103 3.5.1. Đánh giá những thành công cơ bản của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH .......103 3.5.2. Đánh giá những hạn chế của CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH .........106

CHƯƠNG 4 NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ

CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ THEO HƯỚNG CÔNG

NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ..................................................................... 113

4.1. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ ............................................................................... 113 4.1.1. Xác định các ngành nghề có khả năng cạnh tranh ......................................113 4.1.2. Các định hướng phát triển liên vùng cơ bản ............................................... 116 4.1.3. Đẩy mạnh phát triển kinh tế biển vùng VBBB ........................................... 123 4.2. NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA..126 4.2.1. Những giải pháp CDCCKT theo hướng CNH, HĐH..................................126 a. Những giải pháp huy động yếu tố đầu vào phục vụ quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH............................................................................................... 126 b. Những giải pháp về động thái và trình độ CDCCKT theo hướng CNH, HĐH..128 c. Những giải pháp cơ bản nâng cao kết quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH .131 4.2.2. Những giải pháp phát huy nội lực và khắc phục những hạn chế nội tại ......132 a. Phát triển nguồn nhân lực cho CNH, HĐH ...................................................... 132 b. Một số giải pháp huy động vốn phục vụ quá trình CNH, HĐH ........................ 135 c. Những giải pháp cơ bản về cơ chế, chính sách đối với quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ....................................................................................... 137 d. Phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ CDCCKT theo hướng CNH, HĐH................ 138 e. Phát triển công nghiệp phụ trợ phục vụ quá trình CNH, HĐH.......................... 139 f. Những giải pháp phát huy lợi thế về vị trí địa lý đối với quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ....................................................................................... 140 g. Giải pháp quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên ......................... 140

vii

4.2.3. Những giải pháp liên vùng và tận dụng các yếu tố bên ngoài để phát triển và CDCCKT theo hướng CNH, HĐH..................................................................141 a. Giải pháp về hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài ..................................141 b. Tăng cường năng lực cạnh tranh để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH........... 142 c. Kết hợp giữa CDCCKT theo hướng CNH, HĐH với đảm bảo quốc phòng - an ninh và trật tự, an toàn xã hội..........................................................................143 d. Các biện pháp chung bảo vệ môi trường vùng VBBB và các vùng lân cận ......144

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ........................................................................... 147

1. KẾT LUẬN .....................................................................................................147 2. KIẾN NGHỊ.....................................................................................................149

viii

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BCN CCKT CDCCKT CNH CCN

ĐBSH GTSX GDP

HĐH HNKTQT ICB KT-XH KH-CN KCN KKT NIEs

NSLĐ ODA PPP R&D TNCs USD

VKTTĐ VBBB Bộ Công nghiệp Cơ cấu kinh tế Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Công nghiệp hóa Cụm công nghiệp Đồng bằng sông Hồng Giá trị sản xuất Tổng sản phẩm quốc nội Hiện đại hóa Hội nhập kinh tế quốc tế Hệ thống phân chia các ngành trong nền kinh tế quốc dân Kinh tế - Xã hội Khoa học - Công nghệ Khu công nghiệp Khu kinh tế Các nước công nghiệp mới Năng suất lao động Vốn hỗ trợ phát triển chính thức Mô hình hợp tác công-tư Nghiên cứu và phát triển Các tập đoàn/công ty đa quốc gia Đồng đô la Mỹ Vùng kinh tế trọng điểm Ven biển Bắc Bộ

DANH MỤC CÁC BIỂU

Biểu 1.1: Các CNN tập trung ở 10 thành phố đồng bằng Châu Giang ....................14

Biểu 3.1: Một số hạng mục đầu tư cơ bản để CDCCKT theo hướng ......................82

Biểu 3.2: Chuyển dịch cơ cấu lao động của vùng VBBB giai đoạn 2001-2010 ......85

Biểu 3.3: Một số chỉ tiêu kinh tế phản ánh CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ......86

Biểu 3.4: Một số chỉ tiêu cơ bản phản ánh sự phát triển dịch vụ theo hướng hiện

đại .........................................................................................................................88

Biểu 3.5: Một số chỉ tiêu cơ bản phản ánh sự phát triển dịch vụ theo hướng hiện

đại .........................................................................................................................91

Biểu 3.6: Tỷ trọng GDP vùng VBBB so với GDP vùng ĐBSH và GDP cả nước...94

Biểu 3.7: CCKT vùng VBBB theo các khu vực kinh tế .........................................95

Biểu 3.8: Cơ cấu lao động theo các khu vực kinh tế...............................................96

Biểu 3.9: Một số chỉ tiêu bổ trợ đánh giá quá trình CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH....................................................................................................................101

Biểu 4.1: Danh mục những ngành đã có năng lực cạnh tranh của Việt Nam ........114

Biểu 4.2:Danh mục những ngành Việt Nam có thể có sức cạnh tranh ..................114

Biểu 4.3: Những ngành có lợi thế cạnh tranh vùng VBBB...................................114

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1: Sơ đồ phân tích CCKT theo ngành......................................................... 29

Hình 2.2: Sơ đồ phân tích CDCCKT ..................................................................... 31

Hình 3.1: Bản đồ vùng VBBB. .............................................................................. 61

Hình 3.2: Bản đồ thể hiện mối liên kết vùng trong phát triển vùng VBBB............. 65

Hình 3.3: Bản đồ thể hiện mối quan hệ giao thương quốc tế vùng VBBB.............. 66

Hình 3.4: Bản đồ thể hiện mạng lưới đô thị vùng VBBB ....................................... 67

Hình 4.1: Sơ đồ 34 ngành có tính cạnh tranh cao trên thế giới do Viện Chiến lược

cạnh tranh-Đại học Havard đề xuất...................................................................... 113

MỞ ĐẦU

1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế (CDCCKT) theo hướng công nghiệp hóa, hiện

đại hóa (CNH, HĐH) bao gồm CDCCKT các vùng là vấn đề quan trọng đối với quá

trình phát triển kinh tế nước ta trong giai đoạn hiện nay. Trong bối cảnh hội nhập

kinh tế quốc tế (HNKTQT) ngày càng sâu rộng, cơ cấu kinh tế (CCKT) hợp lý cần

phải cụ thể hóa được các quan điểm chiến lược về phát triển kinh tế - xã hội (KT-

XH), đảm bảo đi đúng theo định hướng CNH, HĐH đã được Đảng và Nhà nước xác

định, phù hợp với xu hướng phát triển chung trên thế giới. Thực tế đang có nhiều

biến động của tình hình kinh tế - chính trị trong và ngoài nước tác động đến sự phát

triển kinh tế và quá trình CDCCKT. Đến nay, đã có các công trình, đề án nghiên

cứu về CCKT và CDCCKT trong bối cảnh CNH, HĐH. Tuy nhiên, những nghiên

cứu này chủ yếu tập trung ở phạm vi cấp quốc gia, vấn đề CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH đối với các vùng lãnh thổ chưa được tập trung nghiên cứu đầy đủ. Vì

vậy, việc nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống vấn đề CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH của các vùng (trong đó có các vùng ven biển) là một yêu cầu cần thiết

nhằm phục vụ quá trình ra quyết định quản lý, phát triển kinh tế của các vùng, các

tỉnh trực thuộc các vùng và sự phát triển chung của cả nước.

Việt Nam là một quốc gia có bờ biển trải dọc theo lãnh thổ khoảng 3.400 km,

các vùng ven biển có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của cả nước. Vì

vậy, phát triển kinh tế các vùng ven biển là một trong những định hướng phát triển

quan trọng đối với nước ta. Vùng ven biển Bắc Bộ (VBBB) bao gồm có các

tỉnh/thành phố: thành phố Hải Phòng, tỉnh Quảng Ninh, tỉnh Thái Bình, tỉnh Nam

Định và tỉnh Ninh Bình là vùng có vai trò quan trọng trong phát triển KT-XH của cả

nước. Vùng VBBB có tiềm năng phát triển công nghiệp, du lịch, vận tải, thương

mại và kinh tế biển,…. có vị trí thuận lợi về giao thông thủy, đường bộ và đường

hàng không. Vùng VBBB có ảnh hưởng lớn đối với phát triển kinh tế khu vực Bắc

Bộ và đối với cả nước. Bên cạnh đó, Việt Nam đang triển khai nhiều chương trình

quan trọng như: triển khai thực hiện Chiến lược biển, triển khai Đề án hai hành lang

- một vành đai kinh tế, xây dựng các KKT ven biển,... Điều này có ảnh hưởng đến

sự phát triển kinh tế của các tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB. Cơ hội mở ra trước

mắt rất lớn nhưng bên cạnh đó cũng tồn tại không ít khó khăn, thách thức đối với

vùng VBBB. Trên thực tế, sự phát triển kinh tế của vùng vẫn còn chưa xứng với

tiềm năng, CCKT còn bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế so với yêu cầu của quá trình

CNH, HĐH. CDCCKT của vùng VBBB diễn ra chậm và chưa hiệu quả, sự phát

triển của các ngành còn chưa đảm bảo tính liên vùng, năng lực cạnh tranh còn yếu,

hiệu quả kinh tế không cao. Vì vậy, nghiên cứu xây dựng một CCKT hợp lý theo

hướng CNH, HĐH ở vùng VBBB là một vấn đề rất cần thiết. Việc phân tích, đánh

giá những đặc điểm của vùng, các tiềm năng lợi thế cho phát triển và các yếu tố tác

động đến quá trình CDCCKT của vùng sẽ tạo cơ sở vững chắc để đề xuất những

giải pháp phù hợp cho quá trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH.

Với những lý do trên, luận án tiến sĩ “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng ven

biển Bắc Bộ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa” được thực hiện nhằm

đóng góp vào cơ sở khoa học và thực tiễn về vấn đề CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH, giúp các nhà lãnh đạo của các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB đề xuất

những giải pháp nâng cao hiệu quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Mục tiêu nghiên cứu của luận án: Luận án được thực hiện nhằm góp phần

làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn về CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH,

HĐH, từ đó xác định các định hướng, giải pháp CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

tại vùng VBBB.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án: Để tiến đến mục tiêu đề ra, luận án tập

trung vào 3 nội dung sau:

(1). Góp phần làm rõ nội dung về CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH và

đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

(2). Nghiên cứu các đặc điểm vùng VBBB và các yếu tố ảnh hưởng đến quá

trình CDCCKT, đánh giá quá trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

(trong đó tập trung phân tích, đánh giá theo CDCCKT theo ngành của vùng VBBB)

(3). Đề xuất các định hướng, giải pháp CDCCKT vùng VBBB theo hướng

CNH, HĐH giai đoạn 2010 – 2020.

3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận án tập trung vào quá

trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH.

Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi không gian của luận án là vùng VBBB (bao gồm các tỉnh/thành phố:

thành phố Hải Phòng, tỉnh Quảng Ninh, tỉnh Thái Bình, tỉnh Nam Định và tỉnh Ninh

Bình).

Phạm vi về nội dung, luận án tập trung nghiên cứu về CDCCKT theo ngành để

đánh giá quá trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH.

Thời gian nghiên cứu: Luận án tập trung đánh giá quá trình CDCCKT vùng

VBBB giai đoạn từ 2000 - 2010 (một số nội dung cập nhật số liệu đến 2012) và đề

xuất những định hướng, giải pháp CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

cho giai đoạn 2010 - 2020 và sau năm 2020.

4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

(1). Luận án sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, kế thừa các kết quả

nghiên cứu đã được công bố. Từ đó đưa ra một số quan điểm phân tích của tác giả

đối với các vấn đề CDCCKT, CDCCKT vùng, CDCCKT vùng theo hướng CNH,

HĐH và đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

(2). Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống để lựa chọn bộ chỉ tiêu

đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH (cấp quốc gia và các vùng ven biển).

Luận án sử dụng các chỉ tiêu được lượng hóa và một số chỉ tiêu định tính để đánh

giá quá trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH.

(3). Luận án sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp để đề xuất những

định hướng, giải pháp CDCCKT theo hướng CNH, HĐH vùng VBBB.

Khung logic vấn đề nghiên cứu của luận án được trình bày trong phụ lục 1.

5. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN

Luận án tập trung vào ba điểm mới:

Thứ nhất, luận án góp phần làm phong phú hơn nội dung về CDCCKT vùng

và CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH. Đánh giá quá trình CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH bằng phương pháp lựa chọn và sử dụng các chỉ tiêu định

lượng kết hợp với một số chỉ tiêu định tính.

Thứ hai, luận án tập trung phân tích, tổng kết những đặc điểm cơ bản của

vùng VBBB và đánh giá những thuận lợi, khó khăn đối với CDCCKT vùng VBBB.

Sử dụng các nhóm chỉ tiêu được lựa chọn để phân tích, đánh giá quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH của vùng VBBB. Phân tích những thành công,

hạn chế và những nguyên nhân cơ bản dẫn đến những thành công, hạn chế của quá

trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH tại vùng VBBB.

Thứ ba, luận án đã đề xuất những định hướng CDCCKT tập trung vào những

vấn đề cơ bản nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh và nâng cao hiệu quả kinh tế

của vùng VBBB. Trên cơ sở nghiên cứu các đặc điểm của vùng VBBB, các thuận

lợi, khó khăn đối với CDCCKT, những thành công, hạn chế của quá trình CDCCKT

của vùng VBBB, luận án đã đề xuất các giải pháp CDCCKT vùng VBBB theo

hướng CNH, HĐH.

6. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN

Luận án gồm có phần mở đầu, kết luận, phụ lục và 4 chương sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở khoa học CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH

Chương 3: Đánh giá CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH.

Chương 4: Những định hướng, giải pháp CDCCKT vùng VBBB theo hướng

CNH, HĐH

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NGOÀI NƯỚC

1.1.1. Một số công trình nghiên cứu về định hướng CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH

CDCCKT và vấn đề CNH, HĐH là những vấn đề được nhiều học giả trong

và ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Trong lịch sử, Mark K (1909) [122] là một

trong những học giả sớm bàn đến vấn đề định hướng CDCCKT thông qua phân

tích, bàn luận trong học thuyết về phân công lao động xã hội và học thuyết về tái

sản xuất xã hội. Quá trình CDCCKT và những định hướng CDCCKT cũng được đề

cập trong một số ấn phẩm của các học giả tiêu biểu như Clark C (1964) [101];

Fisher I và Allen G.B (1935) [106]; Perloff H.S (1960) [130]; Borts G.H và Stein

J.C (1964) [97]. Những quan điểm của các nhà kinh tế đó đã tạo nền tảng cho

nghiên cứu về CDCCKT, các định hướng CDCCKT phù hợp với quá trình hiện đại

hóa của nền sản xuất, phù hợp với sự phát triển của KH-CN và quá trình CNH diễn

ra trong thế kỷ 20. Nhìn chung, các học giả tiêu biểu trên đưa ra các quan điểm về

định hướng, quá trình vận hành của nền kinh tế và các yếu tố tác động đến quá trình

CDCCKT. Tuy nhiên, các học giả chưa bàn sâu đến quá trình CDCCKT trong bối

cảnh khi quan hệ kinh tế giữa các quốc gia ngày càng được mở rộng, các yếu tố tác

động mang tính chất toàn cầu chi phối quá trình CDCCKT tại mỗi quốc gia.

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH hiệu quả cần phải đạt được mục tiêu nâng

cao mức tăng trưởng kinh tế trong điều kiện sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu

vào. Trong lịch sử, các nhà kinh tế đã cố gắng nghiên cứu những yếu tố nằm sau

quá trình tăng trưởng và CDCCKT để đưa ra những quan điểm về định hướng

CDCCKT một cách hiệu quả. Trong các tác phẩm như Smith A.D (1776) [139],

Marshall A (1890) [121] và Keynes J.M (1936) [111], các học giả đều tập trung vào

thảo luận, phân tích về vai trò, tầm quan trọng của các yếu tố tác động đến tăng

trưởng và CDCCKT như: vai trò của vốn, lao động, tài nguyên thiên nhiên, KH-

CN,... Đây là những quan điểm có giá trị nền tảng để các nhà nghiên cứu đi sau tiếp

tục kế thừa và phát triển lý thuyết về tăng trưởng và CDCCKT.

Trong lịch sử đã xuất hiện "trường phái cơ cấu luận", những học giả tiêu biểu

có thể kể đến Chenery R.S và Syrquin M (1986) [100] đã đi sâu nghiên cứu về sự

phát triển kinh tế, các định hướng CDCCKT trong bối cảnh các quan hệ hợp tác

kinh tế quốc tế đang phát triển. Để phát triển kinh tế trong bối cảnh HNKTQT, các

nước cần phải tìm cho mình những cách CDCCKT một cách hiệu quả trên cơ sở

phát huy được yếu tố nội lực, lợi thế so sánh và tận dụng được những lợi thế từ bên

ngoài. Đối với các nước đang phát triển, vấn đề quan trọng là phải CDCCKT như

thế nào để chuyển từ xã hội nông nghiệp truyền thống sang xã hội CNH, HĐH với

ngành công nghiệp và ngành dịch vụ hiện đại làm nòng cốt. Đây là những quan

điểm có giá trị thực tế để các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách và

quản lý kinh tế tham khảo để đề xuất điều chỉnh quá trình CDCCKT của mỗi quốc

gia phù hợp với xu thế HNKTQT ngày càng sâu rộng.

Nhà kinh tế Porter M (1990) [132] đã phân tích quá trình CDCCKT và các

định hướng CDCCKT phù hợp với xu thế phát triển kinh tế hiện đại, HNKTQT và

tăng cường năng lực cạnh tranh: “Những yếu tố đầu vào của sản xuất như đất đai,

lao động, vốn, tài nguyên và sự can thiệp của chính phủ thông qua trợ cấp, tỷ lệ lãi

suất, rào cản thương mại lẫn nhau sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định lợi

thế so sánh của một quốc gia đối với phát triển kinh tế trong đó bao gồm quá trình

CDCCKT”. Những quan điểm về lợi thế cạnh tranh của nhà kinh tế Porter M rất có

giá trị đối với việc điều chỉnh cơ cấu sản xuất tại mỗi quốc gia để đảm bảo lợi thế

cạnh tranh hay nói cách khác là tác động lớn đến định hướng CDCCKT tại mỗi

quốc gia trong bối cảnh HNKTQT ngày càng phát triển.

1.1.2. Một số công trình nghiên cứu về các yếu tố tác động đến CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH

Nghiên cứu về tác động của KH-CN đối với CDCCKT: Các học giả Roy J. R

(1993) [135], Maddison A (1991) [119] đã tổng kết kể từ những năm 1.700, những

quốc gia có nền công nghệ hàng đầu với NSLĐ ngày một tăng lên đều đạt được sự

tăng trưởng kinh tế nhanh. Các học giả Jaffe A.M (1993) [109] và Lucas R (1988)

[117] có chung quan điểm “Sự lan tỏa tri thức giữa các quốc gia phát triển giúp cho

họ có lợi thế đầu vào đó là nguồn nhân lực trình độ cao, lợi thế này đóng góp vào

việc nâng cao NSLĐ và nâng cao các yếu tố năng suất tổng hợp từ đó đóng góp vào

tăng trưởng của nền kinh tế”. Đây là quan điểm có giá trị thực tiễn, điều này được

khẳng định rõ trong bối cảnh ngày nay khi xu thế HNKTQT ngày càng phát triển.

Vai trò của tri thức, KH-CN trong phát triển kinh tế và quá trình thay đổi cơ cấu sản

xuất của một nền kinh tế ngày càng quan trọng. Nhà kinh tế học Ricardo D và

Hartwell R.M (1971) [133] đã khẳng định “Một quốc gia sẽ thu được lợi nhuận ở

mức cao nhất khi quốc gia đó tận dụng được lợi thế về công nghệ để sản xuất các

loại hàng hóa, dịch vụ với giá cả thấp nhất và nhập khẩu những loại hàng hóa dịch

vụ sẽ phải sản xuất với giá cao nhất tại quốc gia đó”. Các học giả như Kuznets S

(1967) [112] và Syrquin M (1998) [145] có chung quan điểm CDCCKT có mối liên

hệ chặt chẽ với nền kinh tế tri thức, phát triển KH-CN. Các học giả Locke J.M

(1996) [116]; Streeck W (1988) [142]; Frenkel S (1988) [107] đều nhận định những

năm 1980 và 1990 là quá trình chuyển giao công nghệ diễn ra trên quy mô toàn thế

giới và sự ảnh hưởng của quá trình chuyển giao công nghệ có tác động lớn đến cơ

cấu sản xuất của nhiều nền kinh tế.

Nhìn chung, KH-CN có tác động lớn đến quá trình tăng trưởng và CDCCKT,

vì vậy đã có rất nhiều học giả quan tâm nghiên cứu mối quan hệ này và họ phân tích

về vai trò cũng như ảnh hưởng của KH-CN đối với CDCCKT ở các khía cạnh khác

nhau. Các học giả đã đưa ra những kết luận nghiên cứu có giá trị tổng kết thực tiễn

và phân tích một cách sâu sắc, khoa học về vai trò của KH-CN đối với quá trình

tăng trưởng và CDCCKT, các quan điểm nêu trên chỉ là một số quan điểm tiêu biểu.

Nghiên cứu về vai trò của doanh nhân đối với quá trình CDCCKT theo

hướng hiện đại và tăng trưởng kinh tế: Học giả Marcus D (2000) [123] đã đưa ra

nhận xét “Sự tăng lên của các số lượng các nhà thương gia thường sẽ đẩy nhanh

tăng trưởng kinh tế”. Đây là quan điểm có giá trị khoa học được đúc rút từ nghiên

cứu thực tiễn phát triển kinh tế của các nước và có ảnh hưởng lớn đến việc định

hướng xây dựng đội ngũ doanh nghiệp ở mỗi quốc gia. Quá trình tăng trưởng và

CDCCKT tại mỗi quốc gia có liên quan với sự phát triển của các doanh nghiệp và

đội ngũ các nhà thương gia. Họ chính là những chủ thể đóng góp vào quá trình định

hướng, đầu tư, quản lý và tổ chức sản xuất ra các sản phẩm của một nền kinh tế. Vì

thế, số lượng và chất lượng doanh nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng tác

động đến quá trình tăng trưởng và CDCCKT tại mỗi quốc gia.

Nghiên cứu về vai trò của nguồn vốn đối với quá trình CDCCKT: Đối với

quá trình tổ chức sản xuất và CDCCKT, nguồn vốn đầu tư vào quá trình sản xuất

đóng vai trò quan trọng, một số nhà kinh tế như Veronika D và Césaire M (2002)

[149], Levine R (1997) [114] đã nghiên cứu sâu về mối quan hệ giữa tài chính và

tăng trưởng, CDCCKT. Các học giả đưa ra nhận định sự phát triển tốt của khu vực

tài chính có những ảnh hưởng mạnh mẽ và tích cực đến tăng trưởng và CDCCKT.

Đây là quan điểm có giá trị khoa học và thực tiễn giúp các nước định hướng cho

quá trình tăng trưởng và CDCCKT gắn với sự phát triển ổn định khu vực tài chính

và khả năng huy động các nguồn vốn cho phát triển.

Nghiên cứu về ảnh hưởng của công nghệ thông tin đến CDCCKT: Trong bối

cảnh KH-CN phát triển mạnh và HNKTQT, vai trò của công nghệ thông tin ngày

càng trở nên quan trọng đối với quá trình phát triển và CDCCKT của mỗi quốc gia.

Các học giả Spreng D (1993) [140] và Stern D. I (1994) [141] đã có cùng quan

điểm có ý nghĩa thực tiễn khi khẳng định thông tin là một trong những nhân tố cơ

bản phục vụ cho quá trình sản xuất, thông tin đóng vai trò định hướng cho quá trình

tăng trưởng và CDCCKT của từng quốc gia.

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa CDCCKT và cải cách thể chế: Các học giả

North D.C (1981) [129] và Moe T (1984) [127] đều đánh giá cao vai trò quan trọng

của thể chế đối với quá trình tăng trưởng và CDCCKT của các quốc gia thông qua

việc nhấn mạnh quan điểm “Cải cách thể chế giúp cho nền kinh tế phát triển hiệu

quả, tạo ra những khuyến khích hiệu quả để các chủ thể kinh tế tham gia vào quá

trình phát triển kinh tế”. Đây là những quan điểm có ý nghĩa khoa học và thực tiễn

rất lớn làm cơ sở cho quá trình cải cách thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý nhà

nước cũng như nâng cao trình độ quản lý kinh tế, nâng cao chất lượng nguồn nhân

lực để tạo ra một nền thể chế phục vụ hiệu quả cho quá trình CDCCKT và phát triển

kinh tế của mỗi quốc gia.

Nghiên cứu về ảnh hưởng của chính sách kinh tế vĩ mô: Học giả Sheng F

(2003) [137] và Colin I và Bradford J (2003) [102] đã tổng kết quan điểm có giá trị

thực tiễn khi phân tích vai trò của chính sách kinh tế vĩ mô với quá trình CDCCKT.

Theo các nhà nghiên cứu này, cải cách hay chuyển đổi cơ cấu sản xuất đóng vai trò

quan trọng để đạt được hiệu quả của tăng trưởng kinh tế trong đó sự điều chỉnh

chính sách kinh tế vĩ mô đóng vai trò quan trọng. Đối với nhiều nước, một trong

những mục tiêu quan trọng của chính sách kinh tế vĩ mô là giữ cho nền kinh tế tăng

trưởng ổn định với tỷ lệ lạm phát thấp trong quá trình CNH và phát triển kinh tế.

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa phát triển công nghiệp với CDCCKT: Một

số học giả tập trung nghiên cứu và thể hiện quan điểm về mối liên hệ giữa

CDCCKT và phát triển công nghiệp trong các ấn phẩm của Lin J.Y (2007) [115],

Kuznet S (1966) [113], Maddison A (1980) [119], Syrquin M (1988) [145]. Những

học giả này đưa ra nhận xét tương đối giống nhau đó là “Những ngành công nghiệp

mạnh thường có cơ cấu đa dạng, tại những những thời điểm khác nhau thì cơ cấu tổ

chức một ngành công nghiệp cũng khác nhau. Việc duy trì sự phát triển kinh tế từ

trạng thái thu nhập thấp đến trạng thái tạo ra thu nhập cao và CDCCKT trong thời

hiện đại phải gắn với việc liên tục đổi mới công nghệ và HĐH ngành công nghiệp”.

1.1.3. Tổng quan về kinh nghiệm quốc tế về CDCCKT của vùng ven biển theo

hướng CNH, HĐH

Trên thế giới, nhiều vùng ven biển đã đạt được thành công trong phát triển

kinh tế với những kinh nghiệm về định hướng CDCCKT khác nhau. Nghiên cứu

kinh nghiệm CDCCKT để áp dụng cho quá trình CDCCKT của vùng ven biển nước

ta (bao gồm vùng VBBB) cần có sự lựa chọn phù hợp để áp dụng có hiệu quả. Luận

án này tập trung nghiên cứu kinh nghiệm về xác định và thực hiện các định hướng

CDCCKT tại một số vùng ven biển trong khu vực. Nghiên cứu kinh nghiệm

CDCCKT các vùng ven biển có điều kiện tương tự hoặc có quan hệ kinh tế với

nước ta để xác định các định hướng CDCCKT hiệu quả cho các vùng ven biển ở

Việt Nam. Luận án này tập trung vào một số vùng ven biển trong khu vực sau:

Đặc điểm CDCCKT theo hướng hiện đại của bang Pahang –Malaysia

Pahang của Malaysia là vùng có nhiều điểm gần giống với vùng VBBB: là

vùng ven biển, có tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên, tiềm năng phát triển nông

nghiệp, du lịch, vận tải biển, du lịch biển, thuận lợi về giao thương đường bộ,

đường biển và giao thương quốc tế. Pahang là bang lớn thứ 3 của Malaysia có địa

hình giáp với sông Kuantan và giáp biển, trong đó thành phố Kuantan là thủ phủ

của Pahang là một trong 9 thành phố lớn nhất của Malaysia [53].

Pahang đã đạt đạt được thành công trong quá trình CDCCKT theo hướng

hiện đại và ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế của Malaysia,

(GDP bình quân tại Pahang khoảng 11.100 USD/người năm 2010) [105],... Quá

trình CDCCKT của Pahang tập trung vào một số định hướng cơ bản sau.

Thứ nhất, về phát triển nông nghiệp: Pahang tập trung mạnh cho việc trồng

và chế biến các sản phẩm từ dầu cọ kết hợp với các loại hình canh tác nông sản

khác. Các loại hoa quả có chất lượng cao như: sầu riêng, chôm chôm,... để phục vụ

nhu cầu trong nước và xuất khẩu [94]. Mô hình kết hợp nông nghiệp với du lịch

sinh thái cũng được khai thác tốt, nhiều trang trại trở thành những khu vui chơi giải

trí thu hút khách du lịch. Bên cạnh nông nghiệp, khai thác và chế biến hải sản cũng

là một ngành quan trọng cung cấp thực phẩm cho người dân và xuất khẩu ra bên

ngoài.

Thứ hai, về phát triển công nghiệp quan trọng làm trụ cột cho phát triển:

Pahang tập trung phát triển những ngành công nghiệp có thế mạnh và gắn với kinh

tế biển, trong đó vận tải biển là một ưu tiên hàng đầu cho phát triển. Dịch vụ cảng

và hậu cần cảng là một trong những trụ cột kinh tế quan trọng. Pahang đã rất thành

công khi xây dựng cảng Kuantan là một trong những cảng có lượng trung chuyển

hàng hóa lớn nhất của Malaysia. (Cảng Kuantan là cảng tổng hợp gồm có 3 khu vực

phục vụ vận chuyển chất lỏng hóa học, 3 khu vực chuyên phục vụ vận chuyển dầu

cọ và các sản phẩm hóa dầu, 1 khu vực phục vụ vận chuyển các quặng và cầu cảng

phục vụ các mục đích khác. Tổng công suất cho phép vận chuyển khoảng 134 triệu

tấn/năm [54]). Bên cạnh vận tải biển, Pahang phát triển một số ngành công nghiệp

nặng như sản xuất gỗ và tập trung phát triển các ngành công nghiệp dựa vào lợi thế

tài nguyên như: chế biến hải sản, khai thác kim loại quý như vàng và các loại

khoáng sản khác. Lọc hóa dầu cũng là một trong những ngành công nghiệp được

Pahang tập trung phát triển mạnh trong những năm gần đây.

Thứ ba, về phát triển du lịch và dịch vụ: Pahang tập trung phát triển một cách

chuyên nghiệp các hoạt động du lịch và dịch vụ để khai thác hiệu quả các trung tâm

thương mại như thành phố Kuantan và các đô thị quan trọng như Jerantut, Kuala

Lipis, Temorloh và các khu du lịch nổi tiếng như cao nguyên Genting, cao nguyên

Cameron, đồi Fraser, rừng Taman,... Du lịch là một ngành kinh tế quan trọng và

đem lại thu nhập chính cho Pahang. Pahang đã khai thác tốt đặc điểm văn hóa đa

dạng với các sắc tộc như 1 triệu người Malay, 233.000 người gốc Hoa, 68.500

người Ấn, 13.700 người thuộc các dân tộc khác [54]. Sự đa dạng về sắc tộc, văn

hóa, tín ngưỡng đã được Pahang khai thác hiệu quả để thu hút khách du lịch.

Thứ tư, khai thác hiệu quả các mối quan hệ liên vùng để phát triển: Pahang

đã tận dụng tốt lợi thế về đường biển để phát triển các ngành công nghiệp chế biến

và vận tải biển. Tận dụng tốt vị trí thuận lợi trong tuyến liên vận quốc tế về đường

bộ (nằm trung điểm giữa Singapore và Kota Braru) và gần thủ đô Kualar Lumpur để

thu hút khách du lịch và vận chuyển hàng hóa.

Một số kinh nghiệm CDCCKT theo hướng hiện đại tại Pusan – Hàn Quốc

Pusan là thành phố cảng lớn nhất của Hàn Quốc và là thành phố cảng lớn thứ

ba thế giới. Pusan là thành phố lớn thứ hai tại Hàn Quốc với dân số khoảng 4 triệu

người. Về mặt hành chính, Pusan được coi là một khu vực đại đô thị tự quản và là

một vùng kinh tế quan trọng của Hàn Quốc [59]. Để đạt được những thành công

trong phát triển kinh tế, Pusan đã thành công khi thực hiện những định hướng

CDCCKT quan trọng, một trong những định hướng cơ bản như sau:

Thứ nhất, Pusan khai thác hiệu quả các lợi thế cho phát triển: Pusan nằm tại

chóp mũi Đông Nam của Hàn Quốc, là dải đất đầu tiên nối liền với Châu Á, Séc-bi

và Châu Âu, đồng thời là cửa ngõ nối liền Thái Bình Dương và Đại Tây Dương

[59]. Với vị trí thuận lợi này, Pusan đã tận dụng tốt lợi thế về vị trí địa lý thuận lợi

cho phát triển những ngành kinh tế quan trọng và hiệu quả kinh tế cao bao gồm cả

khu vực công nghiệp và dịch vụ.

Thứ hai, Pusan đã tận dụng tốt lợi thế để phát triển kinh tế biển và các ngành

công nghiệp trụ cột: Giao thông vận tải và đóng tàu là hai lĩnh vực kinh tế chính của

thành phố Pusan. Từ năm 1978, Pusan đã mở ba cảng lớn là Jaseungdae,

Shinsundae và Gamman. Thành phố này được biết đến là một trong những cảng lớn

nhất thế giới và lưu thông tới 13,2 triệu côngtenơ hàng hóa mỗi năm [59]. Pusan đã

phát triển hiệu quả các ngành kinh tế mũi nhọn, có sức cạnh tranh: chế tạo ô tô,

đóng tàu biển, các loại động cơ, phụ tùng cơ khí, giày dép, dệt may, thời trang, hải

sản. Ngoài ra, Pusan cũng chú trọng phát triển du lịch, ngân hàng, phần mềm tin

học và điện ảnh [60].

Thứ ba, Pusan đã tận dụng tốt lợi thế để phát triển dịch vụ: Pusan đã tập

trung phát triển những trung tâm thương mại sầm uất và đa dạng hóa các loại hình

kinh doanh dịch vụ từ những chợ nhỏ với các nông phẩm, hải sản cho đến các siêu

thị lớn. Pusan đã phát triển khu vực tự do kinh tế Pusan-Jinhae, điều này tạo điều

kiện để Pusan trở thành một trung tâm tài chính lớn của Hàn Quốc. Pusan đã xây

dựng các khu phố thương mại dành cho người nước ngoài tạo nên sự đa dạng, hấp

dẫn trong phát triển dịch vụ và du lịch [60]. Pusan đã rất thành công trong tổ chức

các sự kiện quốc tế để quảng bá hình ảnh: liên hoan phim quốc tế, đại hội thể thao

châu Á 2002, hội nghị APEC 2005,... [60]. Bên cạnh đó, Pusan đã khai thác hiệu

quả các thế mạnh để phát triển du lịch: Pusan được bao bọc bởi sông, núi và biển

với hệ sinh thái được quan tâm bảo tồn. Thành phố có nhiều di tích lịch sử và văn

hóa và thắng cảnh nổi tiếng như: sân bay quốc tế Kimhae, chợ cá hải sản Jagalchi,

bãi biển Haeundae, tượng người cá, Viện Hải dương học Pusan, bến du thuyền, bảo

tàng Bokcheon, chùa Boemoesa,... Những yếu tố này đều được Pusan tận dụng và

khai thác hiệu quả trong phát triển dịch vụ và du lịch.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao: Pusan đã tập trung phát

triển nguồn nhân lực có chất lượng cao để phục vụ cho phát triển công nghiệp và

dịch vụ hiện đại. Bên cạnh đó, Pusan tập trung đào tạo nguồn nhân lực có chất

lượng thu hút học sinh, sinh viên tại Hàn Quốc và nhiều quốc gia,... Pusan có 18

trường Đại học, trong đó có một số trường nổi tiếng như: đại học quốc gia Pukyong,

đại học Công nghệ thông tin Pusan, đại học Đông Á, đại học Pusan,... [60].

Kinh nghiệm CDCCKT theo hướng hiện đại vùng đồng bằng Châu

Giang - Trung Quốc

Đồng bằng Châu Giang là một vùng bồi đắp qua hàng triệu năm của sông

Châu Giang và ba con sông lớn khác, đó là sông Tây Giang, Bắc Giang và Đông

Giang [55]. Đồng bằng Châu Giang đồng thời là vùng ven biển được dùng để đề

cập đến mạng lưới siêu đô thị bao gồm 9 thành phố là: Quảng Châu, Thâm Quyến,

Chu Hải, Đông Hoản, Trung Sơn, Phật Sơn, Huệ Châu, Giang Môn, Triệu Khánh,

Đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma cao. Khu vực này đã nhanh chóng trở thành

một siêu vùng đầu tiên của thế giới, với mạng lưới dày đặc các đô thị đông đúc với

dân số [151]. Vùng đồng bằng Châu Giang là KKT phát triển đặc biệt, các KCN

phát triển theo chiến lược hướng ngoại, đạt được thành công trong việc thu hút

nhiều nhà đầu tư trên khắp thế giới, là nơi phát triển dịch vụ mang tính toàn cầu và

là thị trường quan trọng của Trung Quốc. Để đạt được thành công này, vùng đồng

bằng Châu Giang đã thực hiện nhiều định hướng CDCCKT quan trọng, một số định

hướng dẫn đến thành công như sau:

Thứ nhất, CDCCKT theo hướng giảm tỷ trọng khu vực nông nghiệp để tập

trung phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ: Trước khi phát triển, hoạt động

chính của đồng bằng Châu Giang là nuôi trồng thủy sản. Từ năm 1978 đến năm

2010, tổng sản phẩm trên địa bàn của khu vực nông nghiệp giảm từ 30% xuống còn

2,1%. Ngược lại, tỷ trọng khu vực công nghiệp và dịch vụ tăng dần trong tổng GDP

(khoảng 27,9%) [151]. Diện tích khá lớn đất nông nghiệp đã được chuyển sang đất

công nghiệp, đất thương mại và đất ở.

Thứ hai, mở rộng sản xuất, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển các ngành

công nghiệp mũi nhọn: KKT vùng đồng bằng Châu Giang trở thành nhà máy của

toàn cầu, là nơi sản xuất chủ yếu hàng điện tử như đồng hồ, đồ chơi, hàng may mặc,

đồ nhựa và nhiều loại sản phẩm khác. Nhiều sản phẩm hoàn toàn là đầu tư nước

ngoài và sản xuất cho xuất khẩu. KKT đồng bằng Châu Giang chiếm trên một phần

ba (35%) giá trị xuất khẩu của Trung Quốc [151]. Về phát triển các ngành mũi

nhọn: Vùng đồng bằng Châu Giang bắt đầu sản xuất hàng tiêu dùng sử dụng nhiều

lao động như thực phẩm, nước giải khát, đồ chơi và may mặc từ đầu những năm 80

của thế kỷ trước. Sau năm 1985, tập trung phát triển những ngành công nghiệp

nặng, công nghệ điện tử, hóa chất,... các ngành này đóng vai trò quan trọng đối với

xuất khẩu. Hiện nay, vùng đồng bằng Châu Giang như một nhà máy của thế giới

với một số loại đồ chơi, điện thoại di động, quần áo may sẵn, đồ gỗ,... của vùng có

tỷ trọng lớn trên thị trường thế giới. Trong số các ngành công nghiệp, có 10 ngành

công nghiệp mũi nhọn (trụ cột): điện tử thông tin, thiết bị điện, dầu khí và hóa chất,

may mặc, thực phẩm và giải khát, vật liệu xây dựng, chế biến gỗ, sản xuất giầy dép,

y tế, vận tải [151].

Biểu 1.1: Các CCN tập trung ở 10 thành phố đồng bằng Châu Giang

Chuyên môn hóa Thành phố

Quảng Châu Xe và phụ kiện, phương tiện giao thông, đồ điện tử, điện, hóa chất,

gốm, may mặc, dịch vụ kinh doanh, phần mềm, đồ chơi, đồ dùng

thể thao, đá quý.

Thâm Quyến Điện tử, máy tính, điện thoại, vi mạch, đồ chơi, nhựa, đồng hồ,

khóa, sơn, dịch vụ cảng, thủ tục xuất nhập khẩu, tài chính.

Đông Quan Máy tính, phụ kiện, thiết bị từ xa, đồ gốm, đồ gỗ, giày, đồ chơi,

đồng hồ, khóa, dao kéo, dụng cụ nhà bếp, máy hàn, thiết bị câu cá.

Huệ Châu Điện tử số, đĩa CD, điện thoại, pin và ác quy, mạch in, máy móc

chính xác, đồ nhựa, hóa chất.

Trung Sơn Thiết bị chiếu sáng, sản phẩm kim khí, xe máy, đồ mặc thường

(trong nhà), khóa, thiết bị nghe.

Phật Sơn Công nghiệp gốm sứ, thiết bị mặc, quần áo trẻ em.

Trần Thôn Dụng cụ trồng hoa, bể cá cảnh, thiết bị làm đất

Nam Hải May mặc, sản phẩm nhôm, xe máy, đồ lót.

Thuận Đức Thiết bị điện, đồ gỗ gia đình, containers hàng hải, đồ gỗ, máy cơ

khí, xe máy

Giang Môn May mặc, đồ gốm, giấy, pin và ắc quy.

Nguồn: Michael J; Enright, E; Scott, K C. (2005), Regional Powerhouse: the

Greater Pearl River Delta and the Rise of China, John Wiley & Sons (Asia) Pte

Ltd [126]

Thứ ba, phát triển đảm bảo tính liên vùng: Công nghiệp của vùng phát triển

thành nhiều cụm ngành liên kết. Phía Đông tập trung các ngành công nghiệp điện tử

tin học, phía Tây tập trung các ngành sản xuất dụng cụ gia đình. Công nghiệp của

vùng đã tập trung lại theo vùng địa lý, tạo điều kiện bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau, đã tạo

thêm sức cạnh tranh. Ở vùng đồng bằng Châu Giang chuỗi cung đã được định hình,

thuận lợi cho cung mọi nguyên liệu, bán thành phẩm và linh kiện lắp ráp. Công

nghiệp được cụm lại theo đầu vào và đầu ra, cung cấp nguyên liệu theo quy trình

chặt chẽ và chuyên môn hóa sâu. Nhờ vậy, mà hiệu quả được tăng lên và chi phí

giảm. Các CCN tập trung ở 10 thành phố được nêu trong biểu 1.1 [126]

Thứ tư, phát triển khu vực dịch vụ hiệu quả: Vùng đồng bằng Châu Giang

vừa có nhu cầu tiêu dùng cao lại vừa có nhu cầu hàng hóa chất lượng cao. Vùng tập

trung kinh doanh những mặt hàng có sức tiêu thụ lớn: thiết bị điện tử, ô tô, điện

thoại di động, thiết bị viễn thông, vật liệu xây dựng và đồ trang trí. Hiện nay,

thương mại của vùng phát triển theo mô hình đa dạng hóa trong bán lẻ như cửa

hàng, quầy hàng, siêu thị, nhà hàng. Các loại dịch vụ chính như: Dịch vụ logistics

(hậu cần) hiện đại (điển hình là Thâm Quyến có cảng vận chuyển hàng container

lớn thứ 4 trên thế giới, với 2.000 công ty kinh doanh logistics); Dịch vụ ngân hàng

(Hiện có khoảng 22 ngân hàng nước ngoài ở Quảng Châu, và 31 ngân hàng nước

ngoài ở Thâm Quyến); Dịch vụ hội chợ, triển lãm,... [126].

Thứ năm, phát triển hệ thống hạ tầng giao thông để phục vụ phát triển kinh tế

hiệu quả: Vùng đồng bằng Châu Giang có mạng lưới giao thông đa dạng gồm giao

thông đường thủy, đường bộ và đường hàng không phát triển. Các thành phố được

nối kết với nhau bằng đường sắt và đường cao tốc. Hệ thống đường cao tốc đảm bảo

đi từ 1 thành phố sang thành phố lân cận trong vòng 1 giờ. Vùng có 5 sân bay (kể cả

Hồng Kông và Ma Cao). Sân bay mới là Bạch Vân (Baiyun) thuộc Quảng Châu, là

một trong 3 sân bay đầu mối của Trung Quốc với 110 đường bay quốc tế. Bên cạnh

đó, cảng biển đóng vai trò quan trọng đối với vận tải của vùng, các cảng chính gồm

có: cảng Quảng Châu, cảng Thượng Hải, cảng Thiên Tân và cảng ở Thâm Quyến,...

Trong số 3 cảng container lớn của Trung Quốc, có 2 cảng ở vùng là cảng Quảng

Châu và cảng Thâm Quyến.

Một số kinh nghiệm về CDCCKT theo hướng hiện đại của Singapore

Singapore có quy mô dân số nhỏ (khoảng 5,3 triệu người vào tháng 6 năm

2012), quy mô dân số này chỉ tương đương với 1 vùng ven biển của Việt Nam. Mặc

dù là một quốc gia, tuy nhiên, Singapore có đặc điểm của một vùng kinh tế ven

biển. Singapore đã đạt được những thành công lớn trong quá trình xây dựng CCKT

hiệu quả và có năng lực cạnh tranh cao. (Kinh tế Singapore từ cuối những năm 1980

đạt tốc độ tăng trưởng vào loại cao nhất thế giới: năm 1994 đạt 10%, năm 1995 đạt

8,9%. Sau một giai đoạn phát triển chững lại và không ổn định, từ 1999, Singapore

bắt đầu phục hồi nhanh: Năm 1999, tăng trưởng đạt 5,5%, và năm 2000 đạt hơn 9%.

Năm 2009, GDP chỉ tăng 1,2%, năm 2010 là 14,7%, năm 2011 đạt 5,2%, năm 2012

tăng trưởng 1,3% do tác động của khủng hoảng kinh tế) [56]. Một số định hướng

CDCCKT góp phần đem lại thành công của Singapore:

Thứ nhất, Singapore chủ động hạn chế phát triển khu vực nông nghiệp để tập

trung phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ: Singapore hầu như không có tài

nguyên, nguyên liệu đều phải nhập từ bên ngoài. Singapore chỉ có ít than, nham

thạch, đất sét, không có nước ngọt, đất canh tác hẹp và chủ yếu để trồng cao su,

dừa, rau, và cây ăn quả. Vì vậy, Singapore không tập trung phát triển nông nghiệp,

hàng năm phải nhập lương thực, thực phẩm để đáp ứng nhu cầu ở trong nước.

Singapore đã có tập trung mạnh cho phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ có

sức cạnh tranh và hiệu quả kinh tế cao để bù đắp cho việc nhập khẩu lương thực,

thực phẩm. Tuy vậy, Singapore tận dụng rất hiệu quả nguồn tài nguyên hạn hẹp của

mình để phục vụ phát triển kinh tế, cố gắng xử lý và tái chế chất thải, nước thải để

tái sử dụng. Tận dụng tối đa đất để canh tác các loại rau, cây ăn quả có chất lượng

cao, và trồng các loại hoa, cây cảnh phục vụ cho phát triển dịch vụ - du lịch.

Thứ hai, Singapore tập trung phát triển công nghiệp và những ngành trụ cột

sức cạnh tranh cao: Singapore có cơ sở hạ tầng và một số ngành công nghiệp phát

triển hàng đầu châu Á như: cảng biển, công nghiệp đóng và sửa chữa tàu, công

nghiệp lọc dầu, chế biến và lắp ráp máy móc tinh vi. Singapore là nước dẫn đầu về

sản xuất ổ đĩa máy tính, điện tử và hàng bán dẫn. Singapore còn là trung tâm lọc

dầu và vận chuyển quá cảnh hàng đầu ở châu Á. Singapore có 12 KCN lớn, trong

đó lớn nhất là KCN Jurong.

Thứ ba, Singapore tập trung phát triển hiệu quả dịch vụ và du lịch: Nền kinh

tế Singapore chủ yếu dựa vào dịch vụ và du lịch (chiếm 40% thu nhập quốc dân).

Các ngành dịch vụ thế mạnh của Singapore là vận tải (logistic) và thông tin liên lạc,

tài chính, du lịch. Năm 2010, du lịch đóng góp cho nền kinh tế Singapore khoảng

18,8 tỷ đô Sing, năm 2012 là 22,2 tỷ đô Sing. Singapore hiện có khoảng trên 50.000

phòng khách sạn, tỷ lệ sử dụng phòng cao (năm 2011 đạt đến 86%). Singapore tập

trung phát triển các thị trường chính với phương châm tạo sự hiểu biết tốt hơn về

Singapore. Phát triển Singapore thành một điểm du lịch “phải đến”, cải thiện tiêu

chuẩn dịch vụ, nâng cấp cơ sở hạ tầng du lịch, phát triển các doanh nghiệp du lịch

và nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp,…[57].

Thứ tư, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao để phục vụ phát triển kinh

tế: Singapore cũng được coi là nước đi đầu trong việc chuyển đổi sang nền kinh tế

tri thức. Hiện nay có khoảng 5,3 triệu người sinh sống tại Singapore, trong số đó lao

động nước ngoài chiếm đến 80% lao động khu vực công nghiệp và chiếm 50% lao

động trong khu vực dịch vụ [143]. Singapore theo đuổi chiến lược nhằm nâng cao

Singapore thành một nền kinh tế dựa vào công nghệ, sáng kiến và tri thức. Tạo

nguồn động viên về tài chính, điều chỉnh luật lệ nhằm khuyến khích các hoạt động

nghiên cứu và phát triển. Singapore khuyến khích các công ty đa quốc gia tiến hành

các hoạt động sản xuất và cung ứng dịch vụ, tạo điều kiện cho các chuyên gia nước

ngoài đến cư trú và làm việc [58].

Một số bài học kinh nghiệm CDCCKT theo hướng hiện đại vùng ven

biển Việt Nam qua tổng kết kinh nghiệm quốc tế

Thứ nhất, trong quá trình CDCCKT và xác định cơ cấu ngành nghề cho phát

triển, các vùng ven biển của Việt Nam cần phải tận dụng tối đa lợi thế vị trí địa lý

để phát triển các ngành kinh tế biển trong đó tập trung phát triển các ngành: Vận tải

biển, khai thác, chế biến thủy, hải sản, du lịch biển, đóng tàu, hậu cần cảng,...

Thứ hai, trong quá trình CDCCKT, các vùng ven biển cần dựa trên các tiềm

năng, lợi thế về điều kiện tự nhiên, nhân lực và các cơ chế ưu đãi để phát triển

những ngành kinh tế trụ cột, có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế, đem lại

hiệu quả kinh tế cao. Tập trung vào những ngành có trình độ KH-CN hiện đại. Phát

triển hiệu quả những ngành công nghiệp gắn với đặc thù của vùng ven biển và phát

triển hệ thống các ngành công nghiệp phụ trợ để nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng

khả năng cạnh tranh cho các ngành kinh tế.

Thứ ba, trong quá trình CDCCKT, các vùng ven biển cần tận dụng thế mạnh

từ biển và các lợi thế về giao thông đường bộ, giao thương quốc tế và các điều kiện

thiên nhiên, văn hóa để phát triển hiệu quả các ngành kinh tế dịch vụ, du lịch gắn

với biển, gắn với văn hóa tâm linh và bản sắc văn hóa tại mỗi vùng.

Thứ tư, trong quá trình CDCCKT, các vùng ven biển cần phải dựa trên lợi

ích tổng thể để phát triển hiệu quả trong mối tương quan phát triển của các vùng

khác (đảm bảo tính liên vùng). Từ đó, việc xây dựng cơ cấu ngành nghề và phân bố

phát triển các ngành tại lãnh thổ các vùng một cách hợp lý để phát huy sức mạnh

tổng hợp của các vùng trong phát triển.

Thứ năm, bên cạnh các điều kiện về vốn, điều kiện tự nhiên, hạ tầng, cơ chế

chính sách,... trong quá trình CDCCKT các vùng ven biển cần tập trung xây dựng

nguồn nhân lực có chất lượng cao để phục vụ cho quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH.

1.2. TỔNG QUAN NHỮNG NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC

1.2.1. Tổng quan nghiên cứu về vấn đề CCKT và CDCCKT ở Việt Nam

Ở Việt Nam, vấn đề CDCCKT cũng được nhiều học giả quan tâm nghiên

cứu, đặc biệt là trong bối cảnh nước ta đang từng bước HNKTQT. Sự phát triển

nhanh của KH-CN và sự cạnh tranh ngày càng mạnh khi tham gia vào chuỗi giá trị

toàn cầu có tác động lớn đến quá trình CDCCKT. Vì vậy, một số học giả đã quan

tâm nghiên cứu về CDCCKT. Vấn đề CCKT và CDCCKT được đề cập trong các

giáo trình như của trường Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội, Đại học Kinh tế thành

phố Hồ Chí Minh. Giáo trình “Lịch sử các học thuyết kinh tế” do tác giả Trần Văn

Hiếu và Ngô Đức Hồng biên soạn năm 2006 [34] cũng bàn đến các vấn đề về

CCKT và tăng trưởng kinh tế. Nhìn chung, các giáo trình của các trường đại học ở

Việt Nam đã làm sáng tỏ những vấn đề lý thuyết cơ bản về CCKT và CDCCKT.

Đi sâu vào nghiên cứu ứng dụng trên thực tiễn, học giả Ngô Doãn Vịnh và

đồng nghiệp đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễn

liên quan đến CCKT, CDCCKT trong bối cảnh thực tế nước ta. Những tác phẩm

tiêu biểu như: “Những vấn đề chủ yếu về kinh tế phát triển” xuất bản năm 2006

[92]; “Bàn về cải tiến cơ cấu nền kinh tế Việt Nam” xuất bản năm 2010 [93]. Qua

những tác phẩm này, từ kinh nghiệm thực tiễn nghiên cứu chiến lược, quy hoạch và

tổng kết thực tiễn quá trình CDCCKT của nước ta, tác giả đã đưa ra những quan

điểm, đặc điểm, tính chất, các yếu tố tác động đến CCKT, CDCCKT trong bối cảnh

thực tiễn tại Việt Nam để làm nền tảng cho những đề xuất CDCCKT hiệu quả.

Học giả Bùi Tất Thắng qua các tác phẩm “Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

ở Việt Nam” xuất bản năm 2006 [74] và “Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch

cơ cấu ngành trong thời kỳ CNH ở Việt Nam” xuất bản năm 2006 [75] đã đưa ra

những quan điểm rất có giá trị về khoa học và thực tiễn đối với quá trình phát triển

và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở nước ta, các tác phẩm này đã khái quát lý

luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ CNH, nêu ra những thực

trạng, quan điểm và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở nước ta

trong giai đoạn hiện nay. Học giả Nguyễn Thành Độ (2010) [31] đã phân tích mối

quan hệ chặt chẽ giữa HNKTQT và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, vấn đề này

có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng để các nhà quản lý kinh tế có những điều chỉnh

CCKT phù hợp với xu thế HNKTQT.

Nghiên cứu về cải cách và CDCCKT, học giả Vũ Minh Khương (2010)

thông qua bài viết “Đôi điều về cải cách cơ cấu nền kinh tế” [41] đã có những đóng

góp làm rõ khái niệm: Cải cách cơ cấu là nỗ lực tổng hợp của toàn xã hội, trong đó

chính phủ đóng vai trò trung tâm, nhằm nâng cao mạnh mẽ NSLĐ và hiệu quả sử

dụng nguồn lực, tăng thêm việc làm, kiến tạo nền tảng lâu dài và thuận lợi hơn cho

công cuộc phát triển. Tâm điểm của cải cách cơ cấu là tăng NSLĐ, được đo bằng

giá trị gia tăng tạo ra trên mỗi đơn vị nguồn lực. Đây là quan điểm đã chỉ ra một

trong những mục đích quan trọng hàng đầu của CDCCKT là nâng cao NSLĐ, trên

cơ sở đó các nhà quản lý kinh tế có thể xây dựng các định hướng và quyết định

trong điều chỉnh CCKT một cách hiệu quả.

Bài viết “Tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng cạnh tranh và phát triển bền

vững” (2009) [43] của tác giả Trần Du Lịch bàn về đổi mới nội dung và phương

thức quản lý nhà nước về kinh tế, cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế và những định

hướng cơ bản của tái cấu trúc nền kinh tế từ năm 2010. Bài viết này mang tính thời

sự, gắn kết giữa lý luận và thực tiễn. Bên cạnh đó bài viết “Tái cấu trúc nền kinh tế

Việt Nam” (2009) [65] của tác giả Nguyễn Minh Phong cũng bàn về các vấn đề tái

cấu trúc nền kinh tế liên quan đến xu hướng phát triển của sản phẩm, xu hướng phát

triển của các công ty, xu hướng phát triển của nền kinh tế nước ta và kinh tế thế

giới,... từ đó chỉ ra những yêu cầu cơ bản đối với tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam.

1.2.2. Tổng quan nghiên cứu về vấn đề CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Đối với vấn đề CNH, HĐH có thể kể đến học giả tiêu biểu Đỗ Quốc Sam,

trong bài viết năm 2007 “Một số vấn đề về CNH, HĐH sau 20 năm đổi mới” [68]

đã cung cấp một bức tranh tổng thể về CNH, HĐH của Việt Nam. Trong nghiên cứu

này học giả Đỗ Quốc Sam cũng đã đề xuất bộ chỉ tiêu một nước công nghiệp, đây là

vấn đề mà cho đến nay vẫn chưa có sự thống nhất giữa các nhà nghiên cứu, vì vậy

những quan điểm của học giả Đỗ Quốc Sam là một trong những cơ sở quan trọng có

giá trị tham khảo. Học giả Trần Văn Thọ (2005) trong tác phẩm “Biến động kinh tế

Đông Á và con đường CNH Việt Nam” [77] đã đưa ra những quan điểm rất có giá

trị đối với việc tiến hành CNH ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực

hóa để nước ta phát huy tốt lợi thế so sánh và các tiềm năng phát triển, phát huy tốt

yếu tố nội lực và ngoại lực để nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh HNKTQT.

Học giả Trần Đình Thiên (2008) trong ấn phẩm “Chiến lược CNH, HĐH của Việt

Nam: Hoàn cảnh mới và tư duy đột phá để tiến kịp” [76] đã đề những ý tưởng có

giá trị như: tư duy mới về mô hình CNH, HĐH, lộ trình chiến lược, lựa chọn điểm

đột phá và chính sách đột phá đối với quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam. Học giả

Nguyễn Minh Khải (2011) thông qua bài viết “CNH, HĐH gắn với phát triển kinh

tế tri thức” [39] đã phân tích xu hướng tất yếu của CNH, HĐH của Việt Nam và vấn

đề CNH, HĐH trên thế giới.

Về vấn đề CNH, HĐH ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu

quản lý kinh tế trung ương đã thực hiện nghiên cứu “Đẩy mạnh CNH, HĐH ở Việt

Nam”[89] năm 2010, nghiên cứu này đã làm rõ những vấn đề về CNH, HĐH ở Việt

Nam thời kỳ đổi mới.

Một số nghiên cứu tập trung vào quá trình CNH, HĐH nhằm khảo cứu kinh

nghiệm ở nước ngoài như: “Kinh tế Đài Loan - tình hình và chính sách” của tác giả

Phạm Quốc Thái (1997) [72]; “CNH ở các nước NIEs Đông Á và bài học kinh

nghiệm đối với Việt Nam” của tác giả Lê Bàn Thạch (2000) [73]; “CNH, HĐH:

Những bài học thành công của Đông Á” do tác giả Nguyễn Thị Luyến chủ biên năm

1998 [44]; “Nhà nước trong kinh tế thị trường các nước đang phát triển châu Á” của

tác giả Đỗ Đức Định (1991) [28]; “CNH, HĐH: Phát huy lợi thế so sánh - Kinh

nghiệm của các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á” xuất bản năm 1999 [29];

“Kinh tế học phát triển về CNH và cải cách nền kinh tế” của học giả Đỗ Đức Định

(2004) [30]; “Lựa chọn sản phẩm và thị trường trong ngoại thương thời kỳ CNH,

HĐH của các nền kinh tế Đông Á” do tác giả Nguyễn Trần Quế chủ biên năm 2000

[66]; “Một số vấn đề về CNH, HĐH ở Việt Nam” của tác giả Đỗ Hoài Nam xuất

bản năm 2004 [46],... Những tác phẩm này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn quan

trọng đối với quá trình xây dựng các định hướng CDCCKT trên cơ sở tham khảo

kinh nghiệm thành công trong CDCCKT của Đài Loan, các nước NIEs và một số

nước Đông Á,... Những kinh nghiệm này cần được tham khảo để vận dụng vào thực

tế bối cảnh của nước ta trong quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

1.2.3. Một số nghiên cứu về CDCCKT ở cấp vùng và CDCCKT vùng ven biển

Về phát triển kinh tế vùng được các tác giả Nguyễn Xuân Thu và Nguyễn

Văn Phú phân tích tập trung vào đặc điểm của kinh tế vùng, các yếu tố ảnh hưởng

đến phát triển kinh tế vùng,... Kết quả phân tích của các tác giả đã được đề cập

trong ấn phẩm “Phát triển kinh tế vùng trong quá trình CNH, HĐH”. Ấn phẩm này

đã có những đóng góp về cơ sở lý luận khi nghiên cứu về quá trình CDCCKT vùng

theo hướng CNH, HĐH [70]. Cùng nghiên cứu về vấn đề kinh tế vùng, tác giả Vũ

Đình Tích trong bài viết “Một số ý kiến về phát triển kinh tế vùng ở nước ta hiện

nay” cũng đã đưa ra những quan điểm phân tích về các vùng kinh tế ở nước ta và

đặc điểm của phát triển kinh tế vùng trong thời kỳ kinh tế bắt đầu hội nhập. Đây là

những đóng góp có giá trị thực tiễn về đặc điểm kinh tế vùng và những yếu tố ảnh

hưởng đến CDCCKT vùng, từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp đối với

CDCCKT vùng [80].

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, một số nhà nghiên cứu đã đi sâu vào nghiên

cứu quá trình CDCCKT trong bối cảnh của từng vùng, từng địa phương để đưa ra

những nhận định và những tổng kết thực tiễn đặc thù cho từng địa phương, từng

vùng nghiên cứu. Các tác giả Trần Du Lịch và Đặng Văn Phan đã tập trung phân

tích sâu về chuyển dịch cơ cấu nội bộ các ngành kinh tế thuộc VKTTĐ phía Nam

[42]. Học giả Hồ Văn Vĩnh (2008) trong bài viết “Đẩy mạnh CNH, HĐH nông

nghiệp nông thôn trong tình hình mới” [91] đã phân tích những vấn đề mới đối với

quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn,…

Khi nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến CDCCKT của một tỉnh với tư

cách là một bộ phận cấu thành của một vùng kinh tế: Các nhà nghiên cứu của Viện

Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đã tập trung nghiên cứu sâu về ảnh hưởng của vốn

đầu tư nước ngoài đối với quá trình CDCCKT và đề xuất những định hướng phù

hợp để thu hút đầu tư nước ngoài phục vụ CDCCKT tại thành phố Hồ Chí Minh

[90]. Tác giả Trương Thị Minh Sâm phân tích vấn đề CDCCKT thông qua ấn phẩm

xuất bản năm 2000 “Vấn đề CDCCKT ngành ở thành phố Hồ Chí Minh trong quá

trình CNH, HĐH” [70]. Tác giả Nguyễn Văn Phát khi nghiên cứu về CDCCKT tại

tỉnh Thừa Thiên Huế đã đánh giá được những thành công, hạn chế của quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH trong giai đoạn 2000-2010. Từ đó đề xuất những

định hướng CDCCKT ngành theo hướng CNH, HĐH ở tỉnh Thừa Thiên Huế cho

giai đoạn sau năm 2010 [62]. Tác giả Bùi Thanh Tuấn khi nghiên cứu về CDCCKT

theo ngành của tỉnh Điện Biên đã tập trung vào hệ thống hóa về lý thuyết về CCKT

ngành và CDCCKT ngành. Đánh giá thành tựu và hạn chế về CDCCKT theo ngành

giai đoạn 2003-2010. Đề xuất phương hướng, giải pháp xây dựng cơ cấu ngành

kinh tế phù hợp với tỉnh Điện Biên tạo cơ sở cho tăng trưởng bền vững đưa tỉnh ra

khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn [81]. Tác giả Huỳnh Phẩm Dũng Phát cũng đã tập

trung phân tích ảnh hưởng của các nguồn lực tới sự CDCCKT của tỉnh Tiền Giang.

Phân tích thực trạng CDCCKT theo ngành, theo thành phần giai đoạn 1995-2007 và

phân tích CDCCKT theo lãnh thổ, từ đó đề xuất những định hướng và một số giải

pháp CDCCKT tỉnh Tiền Giang theo hướng CNH, HĐH [63]. Tác giả Võ Tấn Danh

khi nghiên cứu về CDCCKT tỉnh Kon Tum đã tập trung phân tích ảnh hưởng của

các nguồn lực tới CDCCKT của tỉnh. Phân tích thực trạng CDCCKT theo ngành và

đề xuất một số giải pháp CDCCKT tỉnh Kon Tum theo hướng CNH, HĐH [19].

Nghiên cứu về vấn đề kinh tế biển và CDCCKT vùng ven biển có thể kể đến

học giả Hoàng Hữu Hòa đã tập trung đánh giá thực trạng CCKT ngành vùng đầm

phá ven biển Thừa Thiên Huế, các kết quả đạt được và những tác động của

CDCCKT vùng trong giai đoạn 1996-2001. Đánh giá các hiệu quả về kinh tế, xã hội

và môi trường của quá trình CDCCKT từ đó đề xuất những quan điểm, định hướng

cho quá trình CDCCKT vùng đầm phá ven biển Thừa Thiên Huế [36].

Ngoài ra còn có các học giả nghiên cứu về vấn đề kinh tế biển tiêu biểu: Học

giả Nguyễn Chu Hồi (2007) [37] cũng đã đưa ra những quan điểm có giá trị về phát

triển kinh tế biển như: Vùng ven biển là “bàn đạp” tiến ra biển, là hậu phương hỗ

trợ các hoạt động trên biển thông qua các trung tâm kinh tế hải đảo. Học giả Võ Đại

Lược (2007) [45] đưa ra một số quan điểm “Hội nhập là phương án phòng thủ tối

ưu”,... Đây là những bài viết cung cấp một bức tranh toàn cảnh về phát triển kinh tế

biển Việt Nam. Một số học giả khác cũng nghiên cứu về vấn đề phát triển kinh tế

biển: Nguyễn Huy Cường, Đoàn Văn Phụ (2006) trong ấn phẩm “Đánh giá hiện

trạng phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam” [18]. Bàn về vấn đề liên quan

đến kinh tế biển còn có các học giả tiêu biểu sau: Học giả Nguyễn Đình Dỹ (1995)

cùng cộng sự trong ấn phẩm “Các kiểu đường bờ biển Việt Nam” [21]; Vũ Văn

Phái (2007) trong ấn phẩm “Cơ sở địa lý tự nhiên biển và đại dương” [61]; Đoàn

Thiên Tích (2001) trong ấn phẩm “Dầu khí Việt Nam” [79],... Đây là những ấn

phẩm có giá trị tham khảo khi nghiên cứu về biển và kinh tế biển ở nước ta.

1.2.4. Một số văn bản pháp quy về CDCCKT và các định hướng phát triển

vùng VBBB

Về vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế đã được đề cập trong một số văn bản pháp

quy, gần đây Chính phủ đã ban hành Quyết định số 339/QĐ-TTg ngày 19 tháng 12

năm 2013 phê duyệt đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với mô hình tăng trưởng

theo hướng chất lượng, hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh giai đoạn 2013-2020

[14]. Đây là văn bản pháp quy đề cập đến những vấn đề quan trọng về định hướng

sự CDCCKT phù hợp với bối cảnh HNKTQT, nâng cao chất lượng tăng trưởng,

tăng cường năng lực cạnh tranh và xây dựng một nền kinh tế cơ cơ cấu hợp lý, hiện

đại, phát huy được các tiềm năng, lợi thế để phát triển kinh tế nước ta.

Đối với vùng VBBB, một số văn bản liên quan đến phát triển của vùng như

sau: Quyết định số 865/QĐ-TTg ban hành ngày 10 tháng 7 năm 2008 [11] về việc

phê duyệt Quy hoạch xây dựng Vùng duyên hải Bắc Bộ đến năm 2025 và tầm nhìn

đến năm 2050; Quyết định số: 34/2009/QĐ-TTg ban hành ngày 02 tháng 3 năm

2009 [12] về việc phê duyệt quy hoạch phát triển vành đai kinh tế ven biển vịnh Bắc

Bộ đến năm 2020; Quyết định số 05/2011/QĐ-TTg ban hành ngày 24 tháng 1 năm

2011 về phê duyệt quy hoạch phát triển giao thông vận tải VKTTĐ Bắc Bộ đến năm

2020 và định hướng đến 2030 [15]; Quyết định số 31/2007/QĐ-BCN ban hành ngày

20 tháng 7 năm 2007 về phê duyệt quy hoạch phát triển công nghiệp VKTTĐ Bắc

Bộ đến năm 2015 và định hướng đến 2020 [16]; Quyết định số 1353/QĐ-TTg ban

hành ngày 23 tháng 9 năm 2008 về việc phê duyệt đề án phát triển các KKT ven

biển của Việt Nam đến 2020 [17].

Tiểu kết chương 1

Nghiên cứu đã tập trung tổng quan các vấn đề CDCCKT, định hướng

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, các yếu tố tác động/liên quan đến quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH của các học giả trong và ngoài nước, các văn bản

pháp quy liên quan đến CDCCKT và vùng VBBB. Tổng quan nghiên cứu kinh

nghiệm quốc tế về CDCCKT vùng ven biển (bang Pahang của Malaysia, Pusan của

Hàn Quốc, đồng bằng Châu Giang của Trung Quốc và một số kinh nghiệm của

Singapore), từ đó tổng kết một số bài học kinh nghiệm đối với CDCCKT vùng ven

biển của nước ta: kinh nghiệm về lựa chọn cơ cấu ngành nghề, tăng cường năng lực

cạnh tranh, khai thác hiệu quả lợi thế về biển và các điều kiện tự nhiên, phát triển

đảm bảo tính liên vùng và nâng cao trình độ nguồn nhân lực phục vụ CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH. Qua nghiên cứu tổng quan cho thấy vấn đề CDCCKT và

đánh giá CDCCKT đã được một số học giả nghiên cứu trên phạm vi toàn quốc. Tuy

nhiên các vấn đề này chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ đối với phạm vi các

vùng, các địa phương. Mặc dù đã có một số văn bản pháp quy liên quan đến phát

triển vùng VBBB, tuy nhiên, vấn đề CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ở cấp vùng,

trong đó có vùng VBBB chưa được tập trung nghiên cứu một cách có hệ thống. Các

công cụ đánh giá quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH vùng VBBB (sử dụng

bộ chỉ tiêu định lượng và định tính) chưa được áp dụng để có thể đưa ra những định

hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

(đây chính là một khoảng trống cần có sự nghiên cứu đầy đủ). Vì vậy, vấn đề phân

tích, đánh giá CDCCKT của vùng VBBB cần phải được tập trung nghiên cứu để

đóng góp vào việc nâng cao hiệu quả CDCCKT của vùng VBBB.

Chương 2

CƠ SỞ KHOA HỌC CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

2.1. KHÁI NIỆM CƠ CẤU KINH TẾ, CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÀ

CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA 2.1.1. Khái niệm, phân loại CCKT

a. Khái niệm CCKT Cơ cấu (hay kết cấu) là khái niệm trong triết học duy vật biện chứng dùng để

chỉ cách thức tổ chức bên trong của một hệ thống, biểu hiện sự thống nhất của các

mối quan hệ qua lại vững chắc giữa các bộ phận của nó. Trong khi chỉ rõ mối quan

hệ biện chứng giữa bộ phận và toàn thể, nó biểu hiện như là một thuộc tính của sự

vật, hiện tượng và biến đổi cùng với sự biến đổi của sự vật, hiện tượng [74].

Về chất và lượng của một cơ cấu, theo quan điểm của triết học Mác - Lênin,

bất cứ một sự vật, hiện tượng nào cũng bao gồm mặt chất và mặt lượng. Hai mặt đó

thống nhất hữu cơ với nhau trong sự vật, hiện tượng [7]. Khi xem xét cơ cấu của

một sự vật hiện tượng có nhiều cách tiếp cận theo các tiêu thức khác nhau. Một sự

vật, hiện tượng được phân chia thành các bộ phận cấu thành đảm nhận những vai

trò nhất định trong cơ cấu của sự vật, hiện tượng đó.

Khái niệm CCKT theo nghĩa hẹp: Đối với một nền kinh tế, khi xem nó là

một hệ thống phức tạp thì có thể thấy CCKT gồm nhiều bộ phận cấu thành với các

kiểu cơ cấu khác nhau, sự vận động và biến đổi của nền kinh tế theo thời gian bao

hàm trong đó sự thay đổi bản thân các bộ phận cũng như sự thay đổi của các kiểu cơ

cấu. Vì vậy, có thể thấy rằng “cơ cấu của nền kinh tế quốc dân là tổng thể những

mối quan hệ về chất lượng và số lượng giữa các bộ phận cấu thành đó trong một

không gian, thời gian và trong một điều kiện KT-XH nhất định” [92].

Đặc trưng về lượng và chất: Cơ cấu nền kinh tế phải được nhìn nhận là một

thực thể gồm nhiều phần tử (hay phân hệ) có cấu trúc, mỗi phần tử lại là một hệ

thống riêng cũng được cấu thành từ những bộ phận nhỏ hơn. Vì thế, khi nói đến

CCKT tức là nói đến cơ cấu của các cơ cấu. Khi xem xét CCKT ta quan tâm đến 2

mặt: mặt chất lượng thể hiện phương thức, trình độ kết hợp của các bộ phận cấu

thành nền kinh tế, mặt số lượng thể hiện tỷ lệ phần trăm (%) các bộ phận cấu thành

CCKT [92]. Theo những cách tiếp cận khác nhau thì nền kinh tế có thể được phân

chia thành các hệ thống cấu thành khác nhau, do đó sẽ có những hệ thống tỷ lệ %

khác nhau. Có thể xem xét CCKT theo các cách tiếp cận như sau: CCKT theo

ngành, CCKT theo lãnh thổ, CCKT theo thành phần kinh tế,...

Nếu CCKT là một tổng thể chiếm 100%, các bộ phận cấu thành CCKT

chiếm một tỷ lệ % nhất định trong CCKT và chúng luôn biến đổi không ngừng. Tại

một thời điểm nhất định, CCKT được xem xét với tỷ lệ % của các bộ phận cấu

thành ở tại thời điểm đó, tuy nhiên ngay tại thời điểm nghiên cứu thì các bộ phận

cấu thành CCKT cũng đang trong trạng thái vận động, biến đổi không ngừng. Sự

biến đổi về lượng của các bộ phận cấu thành CCKT đến một chừng mực nào đó sẽ

dẫn đến sự thay đổi về chất của CCKT. Tỷ trọng của một bộ phận cấu thành nói lên

vai trò quan trọng của bộ phận cấu thành đó so với CCKT. Khi nghiên cứu CCKT

cần tập trung vào sự biến đổi của các bộ phận cấu thành để đánh giá bản chất của sự

thay đổi và những yếu tố nào quyết định sự thay đổi của CCKT, xu thế biến đổi nào

là tích cực cũng như nguyên nhân của các xu thế biến đổi tích cực và tiêu cực, từ đó

hạn chế những yếu tố tiêu cực đến sự thay đổi CCKT. Vì thế, việc phân tích định

tính kết hợp với định lượng là cần thiết khi nghiên cứu sự thay đổi của CCKT.

Khái niệm CCKT theo nghĩa rộng: CCKT là một tổng thể bao gồm những

bộ phận cấu thành và các yếu tố liên quan như: các yếu tố đầu vào (hay các nhân tố

đóng vai trò cung), các yếu tố đầu ra của quá trình sản xuất và các nhân tố tác động

từ bên ngoài.

Nhóm các nhân tố đầu vào gồm tập hợp các nguồn lực mà xã hội có thể huy

động vào quá trình sản xuất như: các nguồn lực tự nhiên (gồm có tài nguyên đất,

nước, rừng, khoáng sản,...), nguồn lực con người (quy mô và chất lượng lao động),

nguồn tài chính (quy mô tiết kiệm, khả năng huy động vốn từ các nguồn khác nhau

để đầu tư sản xuất,...).

Nhóm các nhân tố đầu ra ảnh hưởng đến quá trình định hướng sản xuất,

trong đó thị trường là nơi phát ra các tín hiệu quan trọng bậc nhất dẫn dắt các luồng

vốn đầu tư cũng như các nguồn lực sản xuất khác, tín hiệu thị trường sẽ chi phối

quyết định phân bổ sản xuất và đầu tư vào những lĩnh vực sản xuất nào và với quy

mô bao nhiêu,... Những nhân tố mang tính chất kết quả đầu ra bao gồm: GDP bình

quân đầu người, NSLĐ, tốc độ tăng trưởng kinh tế,...

Các nhân tố tác động đến CCKT và sự biến đổi CCKT gồm: cơ chế chính

sách, hợp tác quốc tế, xu hướng tiêu dùng quốc tế, sự tiến bộ của KH-CH, sự phát

triển của các tập đoàn/công ty đa quốc gia, sự phát triển các chuỗi giá trị toàn cầu và

cạnh tranh quốc tế, ổn định chính trị, pháp luật và thể chế,...

(Các đặc trưng của CCKT bao gồm: CCKT là một hệ thống đa dạng, phức

tạp; Các bộ phận cấu thành CCKT là những hệ thống có cơ cấu; CCKT của một

quốc gia là một bộ phận cấu thành của CCKT toàn cầu; CCKT là một hệ thống vận

động theo các quy luật kinh tế; CCKT là một hệ thống liên quan trực tiếp đến các

yếu tố đầu vào, đầu ra của nền kinh tế - chi tiết được phân tích ở phụ lục 2).

b. Phân loại CCKT

Tùy theo cách tiếp cận hay mục đích nghiên cứu, CCKT có thể phân loại

theo một số cách khác nhau:

CCKT theo ngành: CCKT được chia thành các nhóm ngành theo các cách

tiếp cận khác nhau: (1). Tiếp cận theo 3 khu vực kinh tế, CCKT được chia thành 3

khu vực: khu vực nông nghiệp (gồm các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy

sản), khu vực công nghiệp (gồm công nghiệp và xây dựng), khu vực dịch vụ (gồm

thương mại, dịch vụ và du lịch). (2). Tiếp cận theo nhóm ngành và phương thức sản

xuất: khối ngành nông nghiệp (gồm nông, lâm nghiệp và thủy sản) và khối ngành

phi nông nghiệp (gồm khu vực công nghiệp và dịch vụ). (3). Tiếp cận theo tính chất

sản phẩm cuối cùng, CCKT có thể được chia thành: nhóm ngành sản xuất sản phẩm

vật chất và nhóm ngành sản xuất sản phẩm dịch vụ.

Bên cạnh đó, cần đánh giá sự hợp lý của CCKT khi phân tích cơ cấu nội bộ

các ngành kinh tế, ví dụ: cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp (gồm có ngành trồng

trọt, chăn nuôi, dịch vụ, chế biến), cơ cấu nội bộ ngành lâm nghiệp (gồm trồng

rừng, khai thác, chế biến), cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp gồm: Tiểu thủ công

nghiệp, công nghiệp, công nghiệp phụ trợ,...

Nghiên cứu này tập trung nghiên cứu CCKT và CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH và đi sâu vào nghiên cứu CCKT theo ngành. CCKT theo ngành được thể hiện

trong sơ đồ sau:

CƠ CẤU NỀN KINH TẾ

KHỐI SẢN XUẤT CÁC SẢN PHẨM VẬT CHẤT

KHỐI SẢN XUẤT CÁC SẢN PHẨM PHI VẬT CHẤT

KHU VỰC NÔNG NGHIỆP

KHU VỰC CÔNG NGHIỆP

KHU VỰC DỊCH VỤ

Du lịch

Xây dựng - Nhà ở

Nông nghiệp - Trồng trọt

Lâm nghiệp - Trồng rừng

Thủy sản - Nuôi trồng

- Khai thác

- Chăn nuôi

- Đánh bắt

- Cầu, đường

- Chế biến

- Dịch vụ nông nghiệp

- Dịch vụ thủy sản

- Bất động sản,...

- Dịch vụ lâm nghiệp

Thương mại Các ngành trong hệ thống thương mại - Bán buôn, - Bán lẻ - Xuât, nhập khẩu,...

Công nghiệp - Công nghiệp khai khoáng - Luyện kim - Công nghiệp chế biến - chế tạo - Công 1 nghiệp phụ trợ,...

Dịch vụ Các ngành trong hệ thống ngành dịch vụ - Vận tải - Kho bãi - Hậu cần - Tài chính, ngân hàng - Tư vấn, thiết kế,...

Các loại hình du lịch - Du lịch sinh thái - Du lịch tâm linh - Du lịch cao cấp - Du lịch cộng đồng,...

Khối ngành nông nghiệp

Khối các ngành phi nông nghiệp

Hình 2.1: Sơ đồ phân tích CCKT theo ngành

CCKT theo lãnh thổ: Có thể phân chia CCKT theo một số phương pháp

phân chia lãnh thổ như sau: (1). Cơ cấu lãnh thổ theo các vùng KT-XH: lãnh thổ

quốc gia được phân thành những vùng có quy mô lớn về dân số và về lãnh thổ để

hoạch định chính sách và chiến lược, mỗi vùng bao gồm các tỉnh. Tiếp đến, lãnh thổ

các tỉnh được phân chia thành các tiểu vùng. (2). Bên cạnh đó còn có một số cách

phân chia như: cơ cấu lãnh thổ theo thành thị và nông thôn, cơ cấu lãnh thổ phát

triển và lãnh thổ chậm phát triển, cơ cấu lãnh thổ động lực và lãnh thổ còn lại,...

CCKT theo thành phần kinh tế: CCKT được chia theo các hình thức sở

hữu. Có thể nghiên cứu CCKT theo 5 thành phần kinh tế: kinh tế nhà nước, kinh tế

tập thể, kinh tế cá thể hộ gia đình, kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư

nước ngoài. Bên cạnh đó, có thể phân loại theo thành phần kinh tế nhà nước và kinh

tế ngoài nhà nước.

2.1.2. Khái niệm CDCCKT

a. Khái niệm CDCCKT CDCCKT là quá trình cải biến KT-XH từ tình trạng lạc hậu bước vào chuyên

môn hóa hợp lý, trang bị kĩ thuật, công nghệ hiện đại, trên cơ sở đó, tạo ra năng suất

lao động cao, hiệu quả kinh tế cao và nhịp độ tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế nói

chung. CDCCKT bao gồm cải biến kinh tế theo ngành, theo vùng lãnh thổ và cơ cấu

các thành phần kinh tế. CDCCKT là vấn đề mang tính tất yếu khách quan và là một

quá trình đi lên từng bước dựa trên sự kết hợp mật thiết các điều kiện chủ quan, các

lợi thế KT-XH, tự nhiên trong nước, trong vùng, trong đơn vị kinh tế với các khả

năng đầu tư, hợp tác, liên kết, liên doanh về sản xuất, dịch vụ, tiêu thụ sản phẩm của

các nước, các vùng và đơn vị kinh tế khác nhau [31].

Theo nghĩa hẹp: CDCCKT bao gồm quá trình chuyển dịch từ lao động thủ

công sang sản xuất sử dụng máy móc hiện đại, từ nền kinh tế nông nghiệp sang

công nghiệp và dịch vụ, từ công nghiệp thâm dụng lao động với hiệu quả kinh tế và

năng suất lao động thấp sang công nghiệp hiện đại, từ nền kinh tế hướng nội sang

nền kinh tế định hướng xuất khẩu,...

Theo nghĩa rộng: CDCCKT là một quá trình thay đổi cách thức tổ chức và

hoạt động của một nền kinh tế theo hướng có hiệu quả, mang lại giá trị gia tăng cao

hơn cho toàn xã hội. CDCCKT phải được thực hiện trên cả ba khía cạnh của phát

triển bền vững là kinh tế, xã hội và môi trường và ngày một tham gia hiệu quả vào

chuỗi giá trị toàn cầu.

Quá trình CDCCKT được diễn ra dưới sự điều hành của các chính sách, định

hướng phát triển kinh tế của nhà nước. Nhà nước xác định những mục tiêu, định

hướng cho quá trình CDCCKT, từ đó nhà nước sử dụng công cụ pháp luật, chính

sách, các quyết định quản lý,... để điều chỉnh các quan hệ kinh tế trong xã hội. Nhà

nước đóng vai trò là chủ thể phát động, điều hành, vừa tham gia vừa điều chỉnh và

bảo đảm về mặt pháp lý và điều kiện hạ tầng, xã hội để quá trình CDCCKT diễn ra

theo những định hướng, mục tiêu đề ra.

b. Sơ đồ nghiên cứu tổng quát về CDCCKT

Vận dụng lý thuyết hệ thống vào phân tích CCKT và CDCCKT cho thấy

CCKT là một hệ thống phức tạp, luôn vận động và có thể điều chỉnh được bởi vì

CCKT có quan hệ trực tiếp với các yếu tố đầu vào và đầu ra và các yếu tố tác động

đến CCKT. Trên cơ sở đó có thể khái quát thành sơ đồ nghiên cứu sau đây:

Các yếu tố tác động (thuận lợi, khó khăn) từ bên ngoài

- Các nhân tố về cơ chế, chính sách - Hợp tác quốc tế về chính trị, kinh tế - Xu hướng tiêu dùng - Sự tiến bộ của KH-CN - Sự phát triển các chuỗi giá trị toàn cầu - Cạnh tranh quốc tế

Cơ cấu đầu ra quá trình CDCCKT - Hiệu quả khai thác các yếu tố đầu vào - Trình độ, động thái quá trình CDCCKT - Các kết quả đạt được so với mục tiêu đề ra - Đảm bảo các yêu cầu phát triển kinh tế

Cơ cấu đầu vào quá trình CDCCKT - Cơ cấu sử dụng vốn đầu tư để CDCCKT - Cơ cấu sử dụng lao động - Đóng góp của các ngành KH-CN - Các yếu tố đầu vào khác: thông tin, tỷ lệ lao động qua đào tạo, tài nguyên,... Cơ cấu nội tại quá trình CDCCKT - Thuận lợi và khó khăn nội tại đối với CDCCKT: Vị trí, hạ tầng phục vụ phát triển, nhân lực, cạnh tranh, cơ chế, điều kiện tự nhiên, xã hội,... - CDCCKT theo ngành, theo vùng/lãnh thổ, theo thành phần kinh tế

Hình 2.2: Sơ đồ phân tích CDCCKT

2.1.3. Khái niệm CNH, HĐH

Khái niệm CNH: CNH có thể hiểu là quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế cơ

bản dựa vào nông nghiệp sang nền kinh tế lấy công nghiệp làm chủ đạo. Song song

với quá trình này là sự thay đổi cơ cấu lao động từ trạng thái lao động nông nghiệp

chiếm đa số giảm dần và tiến đến tỷ trọng lao động công nghiệp chiếm tỷ trọng lớn

hơn và sự dịch chuyển này là dịch chuyển về xã hội, văn hóa và văn minh từ nông

nghiệp sang công nghiệp [68]. Tuy nhiên, những năm gần đây HNKTQT ngày càng

phát triển, quá trình CNH và xu thế CNH ở các nước đều ít nhiều chịu ảnh hưởng

của các xu thế phát triển công nghiệp đang diễn ra trên thế giới. Vì vậy, CNH ngày

nay cần thiết phải gắn chặt với xu thế HNKTQT, khai thác các tiềm năng, lợi thế để

tiến hành CNH một cách hiệu quả.

Khái niệm HĐH: HĐH theo nghĩa hẹp (gắn với KH-CN) là sự chuyển dịch

từ trình độ thấp sang trình độ tiên tiến, hiện đại gắn liền với nó là sự phát triển của

KH-CN. Theo nghĩa rộng, HĐH gắn với những xu hướng phát triển hiện đại của

nền kinh tế như: phát triển bền vững, phát triển công nghiệp và dịch vụ theo hướng

hiện đại, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tri thức,... [68].

Quan hệ giữa CNH và HĐH: Quá trình CNH gắn với HĐH đặt ra yêu cầu

tất yếu đối với quá trình CDCCKT. Để thực hiện CNH, HĐH đòi hỏi phải nâng cao

trình độ người lao động, xây dựng cơ sở hạ tầng và cải cách thể chế để đảm bảo cho

quá trình CDCCKT theo hướng hiện đại. CDCCKT cần khắc phục tình trạng công

nghệ lạc hậu, phát triển mạnh công nghệ song song với quá trình phát triển công

nghiệp. Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cần phải nỗ lực tập trung đầu tư vốn

cho phát triển công nghiệp hiện đại. Chỉ có phát triển công nghiệp theo hướng hiện

đại mới có thể nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế

và ngày một thu hẹp khoảng cách chênh lệch với các nước trong khu vực.

Khái niệm CNH, HĐH: CNH, HĐH được Đảng ta xác định là “Quá trình

chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản

lý kinh tế, xã hội từ sử dụng lao động một cách phổ biến sức lao động cùng với

công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển

của công nghiệp và tiến bộ KH-CN, tạo ra NSLĐ xã hội cao” [23]. Một số quan

điểm về CNH, HĐH được Đảng ta xác định như sau: (1). Độc lập tự chủ đi đôi với

hợp tác quốc tế trong quá trình CNH, HĐH; (2). CNH, HĐH là sự nghiệp của toàn

dân; (3). Nguồn lực con người là yếu tố cơ bản cho phát triển nhanh và bền vững

trong quá trình CNH, HĐH; (4). KH-CN là động lực của quá trình CNH, HĐH; (5).

Lấy hiệu quả KT-XH làm tiêu chuẩn phát triển cho quá trình CNH, HĐH; (6). Kết

hợp kinh tế với quốc phòng-an ninh trong quá trình CNH, HĐH [24].

2.1.4. CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cần đảm bảo những định hướng

cơ bản sau:

a. Về mô hình tăng trưởng: Quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

cần gắn với mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, vừa mở rộng quy mô

vừa chú trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả, bền vững [27].

b. Về cơ cấu ngành nghề: Cần điều chỉnh cơ cấu các ngành sản xuất và các

ngành dịch vụ, phân bố hợp lý các ngành sản xuất phù hợp với các tiềm năng, lợi

thế phát triển của các vùng, các địa phương. Cơ cấu ngành nghề cần được phát triển

một cách đa dạng, tạo nhiều việc làm và thu nhập cho người lao động, tạo cơ hội

thuận lợi để người lao động học tập, nâng cao trình độ, tay nghề, đồng thời có cơ

chế, chính sách phát hiện, trọng dụng nhân tài. Tập trung đầu tư vào các ngành công

nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ ứng dụng KH-CN cao,... Tham gia ngày hiệu quả vào

mạng sản xuất và phân phối toàn cầu ở những phân khúc sản phẩm có trình độ công

nghệ và hiệu quả kinh tế cao, khai thác tốt các tiềm năng lợi thế so sánh để tham gia

vào mạng sản xuất, phân phối toàn cầu.

c. Một số giải pháp cơ bản để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH: Thứ

nhất, cần cải thiện môi trường đầu tư, tạo sức hấp dẫn để khuyến khích, huy động

các nguồn lực của các thành phần kinh tế trong nước và nước ngoài. Thứ hai, tập

trung phát triển KH-CN, khuyến khích ứng dụng KH-CN vào sản xuất để nâng cao

NSLĐ và hiệu quả kinh tế. Thứ ba, củng cố các mối liên hệ liên vùng trong phát

triển, phát huy hiệu quả tiềm năng, thế mạnh của từng vùng kinh tế, đẩy mạnh phát

triển các cực tăng trưởng, các vùng kinh tế trọng điểm để tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc

đẩy các vùng khác phát triển. Thứ tư, điều chỉnh chiến lược phát triển doanh

nghiệp, tăng nhanh giá trị nội địa, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

2.2. ĐÁNH GIÁ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ THEO HƯỚNG CÔNG

NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

2.2.1. Yêu cầu về phương pháp đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Những vấn đề về CDCCKT và CNH, HĐH ở Việt Nam đã được một số học

giả nghiên cứu cả về phương diện lý luận và nghiên cứu thực tiễn. Về mặt lý luận,

vấn đề CDCCKT đã được đề cập trong một số giáo trình của các trường đại học, các

đề tài, bài báo khoa học, nghiên cứu trao đổi,... Tuy nhiên, vấn đề đánh giá

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH vẫn chưa có sự thống nhất và chưa có bộ chỉ tiêu

chuẩn để đánh giá. Phương pháp đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH thông

qua bộ chỉ tiêu giúp các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách đánh giá được

những thành công và những điểm còn hạn chế của CCKT, chỉ ra được các yếu tố

cản trở đến CDCCKT và đi vào phân tích các nguyên nhân của chúng. Yêu cầu về

đánh giá quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH đó là cần phải được tiến hành

dựa trên các chỉ tiêu đánh giá định tính và định lượng để chỉ ra: (1). Các yếu tố ảnh

hưởng đến CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; (2). Động thái và trình độ của quá

trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; (3). Các kết quả đạt được của quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Trên cơ sở đó có thể đề xuất những điều chỉnh

cần thiết, đưa ra các bài học kinh nghiệm và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả

quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Vì vậy, nghiên cứu này sử dụng các

nhóm chỉ tiêu để đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

Để đảm bảo tính hệ thống và hiệu quả, bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH được lựa chọn cần dựa trên một số căn cứ cơ bản: (1). Cần tham

khảo kinh nghiệm quốc tế, những đặc điểm của các quốc gia đã tiến hành quá trình

CNH thành công để xác định một số chỉ tiêu cơ bản đánh giá quá trình CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH; (2). Tham khảo các quan điểm của các học giả trong và

ngoài nước đã nghiên cứu về mặt lý luận, thực tiễn về CDCCKT, CNH, HĐH của

Việt Nam; (3). Tham khảo chủ trương, đường lối của Đảng, chiến lược, chính sách,

pháp luật của Nhà nước về CNH, HĐH. Trên cơ sở các kinh nghiệm quốc tế và kinh

nghiệm trong nước để xác định các chỉ tiêu cơ bản đánh giá CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH.

2.2.2. Tổng hợp các chỉ tiêu cơ bản về đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

a. Một số chỉ tiêu cơ bản đánh giá quá trình CNH qua nghiên cứu kinh

nghiệm quốc tế

Nghiên cứu quá trình CNH và CDCCKT ở một số nước đã tiến hành CNH

thành công, các nước này đã đạt được trình độ sản xuất công nghiệp và dịch vụ hiện đại

(Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia). Về cơ bản họ đã đạt được các tiêu chí về trình độ

CNH, HĐH mà chúng ta đang phấn đấu với một số nhóm chỉ tiêu cơ bản như sau:

Nhóm các chỉ tiêu phản ánh yếu tố đầu vào tác động đến CDCCKT theo hướng CNH, HĐH: Tùy thuộc vào điều kiện số liệu và bối cảnh kinh tế của từng

nước, một số chỉ tiêu sau được sử dụng để đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH:

(1). Về tích lũy đầu tư và tập trung đầu tư, các nước tập trung đầu tư cho phát

triển công nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại, tỷ lệ tích lũy để đầu tư các nước

CNH thành công vượt quá mức 30-40% tổng thu nhập quốc dân. Bên cạnh đó, lựa

chọn đầu tư hợp lý và đầu tư có trọng điểm để nâng cao hiệu quả đầu tư [73].

(2). Chuyển dịch cơ cấu lao động để phát triển công nghiệp và dịch vụ theo

hướng hiện đại. Bên cạnh đó, một số chỉ tiêu khác về chất lượng nguồn nhân lực

được khuyến khích phân tích khi có điều kiện số liệu chính xác đó là tỷ lệ lao động

qua đào tạo và chỉ số phát triển nguồn nhân lực (HDI). Chỉ số HDI được xác định

như một thước đo tổng hợp về sự phát triển của con người trên phương diện sức

khỏe, tri thức và thu nhập, trong đó đề cập các khía cạnh như tuổi thọ trung bình, sự

phát triển về kiến thức và mức sống (GDP thực tế đầu người theo sức mua tương

đương tính bằng USD).

(3). Đầu tư cho KH-CN và Giáo dục và đào tạo: Các nước đã tiến hành CNH

thành công thường có tỷ lệ đầu tư cho KH-CN, giáo dục và đào tạo từ 8% so với

tổng vốn đầu tư xã hội [69].

(3). Chỉ tiêu phản ánh mức độ tiếp cận công nghệ thông tin, một loại công

nghệ tiên tiến nhất hiện nay đang đóng vai trò chi phối đối với quá trình phát triển

và HĐH của các quốc gia, nó có thể được sử dụng như một loại thước đo để đánh

giá mức độ HĐH của một quốc gia trong tiến trình CNH.

(4). Khả năng giữ vững môi trường chính trị, xã hội và kinh tế ổn định là chỉ

tiêu quan trọng đảm bảo cho CNH được tiến hành hiệu quả, bền vững. Chỉ tiêu này

có thể được đánh giá qua 2 mặt, đó là sự ổn định về chính trị-xã hội và sự ổn định kinh

tế vĩ mô với mức lạm phát thấp và ổn định (khoảng 5%) [69].

(5). Năng lực thể chế và khung pháp lý: Tiêu chí này thể hiện qua vai trò và

năng lực của nhà nước, chất lượng và quá trình thực thi pháp luật một cách hiệu

quả. Nhà nước là chủ thể đóng vai trò chủ động, tích cực đối với quá trình CNH

(khởi xướng, chỉ đạo, điều hành, hướng dẫn và trực tiếp tham gia thực thi các chính

sách và chiến lược CNH). Nhà nước có sức mạnh kinh tế đủ mạnh để xây dựng cơ

sở hạ tầng và xây dựng các ngành công nghiệp, dịch vụ hiện đại, dẫn đường và đảm

bảo cho các ngành công nghiệp, dịch vụ hiện đại phát triển.

Nhóm chỉ tiêu cơ bản phản ánh động thái và trình độ CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH

(1). Chỉ tiêu về động thái CDCCKT theo hướng CNH, HĐH: Chỉ tiêu này

được thể hiện qua việc CCKT chuyển dịch theo hướng phát triển khu vực công

nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại. Về cơ cấu nội bộ khu vực công nghiệp, các

ngành công nghiệp chế tạo thường chiếm từ 75% tổng GTSX công nghiệp trở lên.

Trong cơ cấu hàng xuất khẩu, hàng công nghiệp chế tạo được coi là loại hàng phản

ánh tính chất và mức độ CNH của một nước vì nó thể hiện trình độ năng lực công

nghiệp của một quốc gia. Thông thường một quốc gia được coi là có trình độ CNH

cao, tỷ trọng giá trị xuất khẩu hàng công nghiệp chế tạo phải chiếm từ 75% tổng giá

trị xuất khẩu (các nước CNH trung bình cần tiến tới mức từ 50%) [73].

(2). Sự chuyển dịch cơ cấu lao động và cơ cấu dân cư, bao gồm lao động và

dân cư trong các ngành công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp, dân cư trong các

KCN, đô thị và nông thôn. Những chỉ số này cho thấy sự thay đổi về chất hơn về

lượng, nó cho thấy sự thu nạp lực lượng lao động, tình trạng thất nghiệp, sự phát

huy sức mạnh của nguồn nhân lực, lợi ích của CNH,…

(3). Trong quá trình CNH, một yếu tố quan trọng cần được xem xét, đó là

mức độ HNKTQT, mức độ kết hợp giữa nội lực và ngoại lực cho phát triển kinh tế

của một nước, có thể đánh giá qua mức độ mở cửa, hội nhập của một nước thông

qua tỷ lệ giữa tổng giá trị xuất nhập khẩu so với GDP của nước đó (XNK/GDP).

Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

(1). Cơ cấu ngành: Thông thường cơ cấu ngành phản ánh sự phân chia thành

các khu vực: công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ. Khi xem xét CDCCKT theo

hướng CNH cần xem xét đến tỷ trọng tăng giảm của cả 3 khu vực: công nghiệp,

nông nghiệp và dịch vụ. Một nền kinh tế phát triển CNH hiệu quả cần phải giảm tỷ

trọng khu vực nông nghiệp xuống dưới 20%, nâng tỷ trọng khu vực công nghiệp và

dịch vụ lên mức trên 80%. Đối với những nền kinh tế CNH cao thì tỷ trọng khu vực

nông nghiệp phải giảm xuống dưới 10%, thậm chí là 5% [44].

(2). Tốc độ tăng trưởng kinh tế: Tốc độ tăng trưởng là chỉ tiêu phản ánh mức

độ thành công của CDCCKT trong một giai đoạn nhất định. Ở những nền kinh tế

CNH thành công, khu vực công nghiệp và dịch vụ có thể tăng tới 15-20% [29].

(3). Về GDP bình quân đầu người: Thể hiện mức sống và mức độ thành

công của một nền kinh tế đem lại cho người dân, hiện nay có một số cách phân chia

(kém phát triển: dưới 1.000 USD, trung bình: từ 1.000-10.000 USD, phát triển: từ

10.000 USD trở lên). Các nước khi tiến hành CNH thành công thường phải đạt mức

thu nhập bình quân đầu người từ 3.000 USD trở lên [69].

Các chỉ tiêu tham khảo: Nhóm các chỉ tiêu đánh giá sự CDCCKT theo các

xu hướng hiện đại của nền kinh tế thế giới (tiến đến phát triển bền vững, tăng cường

năng lực cạnh tranh).

(1). Mức độ công bằng xã hội là một trong những yếu tố quan trọng để đảm

bảo độ bền vững của quá trình CNH. CNH cần đem lại lợi ích cho đa số nhân dân,

được nhiều người ủng hộ thì mới thực hiện và duy trì một cách lâu dài. Bên cạnh

công bằng xã hội thì đối với những nước đang phát triển cần bổ sung thêm chỉ tiêu

giảm tỷ lệ người dân sống dưới mức nghèo khổ xuống dưới 5% dân số (mức nghèo

khổ là dưới 1 USD/ngày).

(2). Chỉ tiêu tạo việc làm và giảm thất nghiệp: Đa số các nước CNH thành

công đều giảm được tỷ lệ thất nghiệp từ 20-30% xuống còn 5% và thậm chí thấp

hơn nữa so với tổng lực lượng lao động xã hội.

(3). Để xác định hiệu quả lan tỏa của CNH cần quan tâm đến tiêu chí nâng

cao chất lượng sống, thể hiện rõ nhất trên 2 mặt là giảm dịch bệnh và tăng tuổi thọ

của toàn dân (tuổi thọ bình quân ở mức từ 70 tuổi trở lên).

(4). Các chỉ tiêu về bảo vệ môi trường, hạn chế những tác hại do CNH gây

ra đối với môi trường sinh thái và cải thiện môi trường sinh thái cũng nên được

nghiên cứu khi có đủ điều kiện số liệu.

(5). Chỉ tiêu nâng cao chỉ số năng suất tổng hợp (TFP) là chỉ tiêu đánh giá

chung về năng suất, chất lượng và hiệu quả của việc sử dụng các yếu tố sản xuất

trong tăng trưởng kinh tế và trong CNH. Tuy nhiên, chỉ tiêu này có tính chất khuyến

khích áp dụng khi điều kiện số liệu cho phép tính toán một cách chính xác.

(6). Năng lực cạnh tranh của một nước trong bối cảnh của xu thế toàn cầu

hóa và cạnh tranh quốc tế: Tiêu chí này được phản ánh trong bảng xếp hạng năng

lực cạnh tranh do một số tổ chức và các nhà khoa học có uy tín nêu ra (ví dụ Michel

Porter),… Đây là chỉ tiêu đánh giá tổng hợp năng lực cạnh tranh của một quốc gia,

của các công ty cũng như của các ngành và sản phẩm công nghiệp được xây dựng

và phát triển của một quốc gia.

b. Một số quan điểm trong nước về các chỉ tiêu đánh giá quá trình CNH, HĐH

Vấn đề CNH, HĐH ở Việt Nam đã được nhiều học giả nghiên cứu, tuy nhiên

việc đưa ra bộ chỉ tiêu chung để đánh giá quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam vẫn còn

chưa thống nhất. Trên thực tế, tùy từng giai đoạn phát triển của đất nước mà việc

đánh giá, xác định các chỉ tiêu đánh giá CNH, HĐH cũng cần phải thay đổi cho phù

hợp. Nghiên cứu về vấn đề CNH, HĐH ở Việt Nam, học giả Đỗ Quốc Sam trong

bài viết “Một số vấn đề về CNH, HĐH sau 20 năm đổi mới” [68] đã đề xuất bộ chỉ

tiêu phù hợp với đặc trưng của CNH, HĐH ở Việt Nam, những chỉ tiêu này gắn với

các tiêu chí được dùng rộng rãi trên thế giới để dễ so sánh, đánh giá. Các học giả

Viện Chiến lược phát triển đưa ra bộ chỉ tiêu đánh giá chất lượng tăng trưởng, bộ

chỉ tiêu này đề cập đến nhiều vấn đề mà quá trình tăng trưởng kinh tế và CDCCKT

cần đạt được. Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 đặt ra mục tiêu

đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại với

những chỉ tiêu cơ bản cần đạt được như sau [9]:

Về kinh tế

- Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân 7-8%/năm

- GDP bình quân đầu người theo giá thực tế đạt khoảng 3.000 USD.

- Tỷ trọng các ngành công nghiệp và dịch vụ chiếm khoảng 85% trong GDP.

- Giá trị sản phẩm công nghệ cao và sản phẩm ứng dụng công nghệ cao đạt

khoảng 45% trong tổng GDP.

- Giá trị sản phẩm công nghiệp chế tạo chiếm khoảng 40% trong tổng giá trị

sản xuất công nghiệp.

- Tỷ lệ lao động nông nghiệp khoảng 30 - 35% tổng lao động xã hội.

- Yếu tố năng suất tổng hợp (TFP) đóng góp vào tăng trưởng khoảng 35%.

Về văn hóa, xã hội

- Tốc độ tăng dân số ổn định ở mức khoảng 1%.

- Tuổi thọ bình quân đạt 75 tuổi.

- Lao động qua đào tạo đạt trên 70%.

- Đào tạo nghề chiếm 55% tổng lao động xã hội.

- Tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 1,5- 2%/năm, phúc lợi xã hội, an sinh xã

hội và chăm sóc sức khỏe cộng đồng được bảo đảm.

Về môi trường

- Tỷ lệ che phủ rừng đạt 45%.

- Trên 80% các cơ sở sản xuất kinh doanh đạt tiêu chuẩn về môi trường.

- 95% chất thải rắn thông thường, 85% chất thải nguy hại và 100% chất thải

y tế được xử lý đạt tiêu chuẩn.

c. Những hạn chế trong đánh giá CDCCKT theo hướng CNH-HĐH

Cho đến nay việc đánh giá CDCCKT còn tồn tại một số điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, yêu cầu sử dụng các chỉ tiêu định lượng kết hợp với định tính là cần

thiết đối với đánh giá quá trình CDCCKT. Tuy nhiên, việc đề xuất một bộ chỉ tiêu

chuẩn để đánh giá CDCCKT vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau, quá trình lượng hóa

thường gặp khó khăn về số liệu (từ thu thập, xử lý, độ tin cậy của số liệu,...).

Thứ hai, Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 đã đề cập đến

các mục tiêu để nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp vào năm 2020, tuy

nhiên những chỉ tiêu này là những mục tiêu chung mà nước ta cần đạt được, nếu sử

dụng để đánh giá CDCCKT có thể tham khảo một số mục tiêu này. Tuy nhiên, bên

cạnh các chỉ tiêu cơ bản đã được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn

2011-2020, việc đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cần tham khảo kinh

nghiệm quốc tế để có những so sánh cần thiết.

Thứ ba, mặc dù có nhiều nghiên cứu đề cập đến vấn đề CDCCKT và CNH,

HĐH nhưng việc đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH chưa được nghiên

cứu sâu đối với vùng VBBB.

Vì vậy, nghiên cứu này tập trung vào lựa chọn một số chỉ tiêu cơ bản, kết

hợp giữa các chỉ tiêu định lượng và các chỉ tiêu định tính để đánh giá CDCCKT

vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH.

2.2.3. Lựa chọn những chỉ tiêu cơ bản đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Những quan điểm về CNH, HĐH đã được đề cập trong các tài liệu của Đảng

và Nhà nước. Tuy nhiên, để đánh giá quá trình CDCCKT như thế nào, đã thành

công và còn hạn chế ở những điểm nào cần căn cứ vào một bộ chỉ tiêu có thể lượng

hóa kết hợp với một số chỉ tiêu định tính. Nghiên cứu này đã lựa chọn các nhóm chỉ

tiêu cơ bản để đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ở Việt Nam trên cơ sở áp

dụng mô hình phân tích hệ thống (theo sơ đồ ở hình 2.2 về nghiên cứu CDCCKT).

Các căn cứ để lựa chọn các chỉ tiêu như sau:

(1). Mục tiêu CNH, HĐH: Mục tiêu cơ bản là phát triển khu vực công nghiệp

và dịch vụ hiện đại, HĐH nông nghiệp và chuyển sang phi nông nghiệp.

(2). Quan điểm trong nước và ngoài nước về vấn đề CNH, HĐH và

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

(3). Phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới.

(4). Điều kiện số liệu: số liệu sẵn có, số liệu thu thập được, khả năng xử lý,

độ tin cậy của số liệu,...

Sau khi lựa chọn các chỉ tiêu cơ bản, các chỉ tiêu được nhóm lại theo mục

đích đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Cụ thể kết quả bộ chỉ tiêu đánh

giá được đề xuất như sau:

a. Nhóm các chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào tác động đến CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH

(1). Cơ cấu đầu tư phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ

(2). Cơ cấu lao động khu vực công nghiệp và dịch vụ

(3). Tỷ lệ kinh phí đầu tư cho KH-CN, giáo dục và đào tạo so với tổng vốn

đầu tư

(4). Mức độ tiếp cận thông tin

(5). Tỷ lệ lao động qua đào tạo

(6). Sự ổn định chính trị

(7). Hệ thống pháp luật và thể chế hoạt động hiệu quả

(Phương pháp đo lường và các mức tiêu chuẩn đánh giá đối với các chỉ tiêu

trên được nêu trong phụ lục 3)

b. Nhóm các chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH

(1). Chỉ tiêu phản ánh CDCCKT theo hướng phát triển công nghiệp hiện đại

được thể hiện qua các thông số cơ bản sau:

- Sự biến đổi tỷ trọng GDP khu vực công nghiệp so với tổng GDP của

nền kinh tế

- Tốc độ tăng GDP khu vực công nghiệp

- Tốc độ tăng NSLĐ khu vực công nghiệp

- Tỷ trọng các ngành công nghiệp hiện đại so với tổng GTSX khu vực

công nghiệp

(2). Chỉ tiêu phản ánh CDCCKT theo hướng phát triển dịch vụ hiện đại được

thể hiện qua các thông số cơ bản sau

- Sự biến đổi về tỷ trọng GDP khu vực dịch vụ so với tổng GDP của

nền kinh tế

- Tốc độ tăng GDP khu vực dịch vụ

- Tốc độ tăng NSLĐ khu vực dịch vụ

- Sự biến đổi tỷ trọng các ngành dịch vụ hiện đại so với tổng GTSX

khu vực dịch vụ

(3). Độ mở cửa/hội nhập của nền kinh tế

(4). Tỷ trọng giá trị xuất khẩu/tổng giá trị xuất khẩu của thế giới

(Phương pháp đo lường và các mức tiêu chuẩn đánh giá đối với các chỉ tiêu

trên được nêu trong phụ lục 4)

c. Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả CDCCKT so với các mục tiêu cần đạt được

của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

(1). Sự chuyển dịch tỷ trọng kinh tế từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp

(2). Chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp

(3). GDP và GDP/người

(4). Tốc độ tăng trưởng kinh tế

(5). Năng suất lao động

(6). Cơ cấu thị trường

(Phương pháp đo lường và các mức tiêu chuẩn đánh giá đối với các chỉ tiêu

trên được nêu trong phụ lục 5)

d. Nhóm các chỉ tiêu bổ trợ đánh giá sự CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

(1). Tỷ lệ lạm phát

(2). Tỷ lệ thất nghiệp

(3). Tỷ lệ hộ nghèo

(4). Tỷ lệ tăng dân số

(5). Tuổi thọ bình quân

(6). Chỉ tiêu về môi trường

(Phương pháp đo lường và các mức tiêu chuẩn đánh giá đối với các chỉ tiêu

trên được nêu trong phụ lục 6)

2.3. CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP

HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

2.3.1. CDCCKT vùng

a. Quan niệm về vùng kinh tế

Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về phân chia vùng. Đối với nước ta,

vùng là một khái niệm dùng để phân chia lãnh thổ quốc gia thành các lãnh thổ trực

thuộc. Tùy theo mục đích quản lý, nghiên cứu mà lãnh thổ quốc gia có thể được

phân chia theo các tiêu chí phân vùng khác nhau. Về mặt địa lý, các vùng nằm trong

lãnh thổ quốc gia có những điểm đặc thù về điều kiện tự nhiên, điều kiện giao

thông, kinh tế, văn hóa, xã hội,... Về mặt quản lý, một vùng bao gồm các tỉnh, các

vùng trực thuộc sự quản lý của Chính phủ.

Vùng kinh tế là một bộ phận hợp thành nền kinh tế quốc dân với đặc trưng

chuyên môn hóa những chức năng kinh tế cơ bản, đảm bảo tính tổng hợp và liên kết

trong phát triển, phát huy lợi thế phát triển của các địa phương. Vùng kinh tế được

coi như một hệ thống nằm trong hệ thống quản lý nền kinh tế quốc dân.

Cơ sở hình thành và phát triển vùng kinh tế là các yếu tố tạo vùng, trong đó

phân công lao động theo lãnh thổ là yếu tố đóng vai trò quan trọng. Sự phân công

lao động theo ngành làm xuất hiện quá trình phân công lao động theo lãnh thổ. Phân

công lao động theo lãnh thổ tác động đến việc hình thành các vùng kinh tế. Trên

phạm vi lãnh thổ quốc gia có nhiều vùng kinh tế, từ đó hình thành cơ cấu vùng kinh

tế của nền kinh tế quốc dân. Việc phân vùng kinh tế cần căn cứ vào sự xuất hiện và

quy luật vận động của các yếu tố tạo vùng. Từ đó, xác định những nguyên tắc, quan

điểm nhất định để đưa ra hệ thống các vùng với cơ cấu sản xuất và cơ cấu lãnh thổ

nhất định. Trong thực tế có nhiều cách phân vùng khác nhau, các vùng được phân

chia theo tiêu chí kinh tế như nguồn lực kinh tế, tổ chức các ngành/các hoạt động,

chức năng và năng lực kinh tế,... [90].

Vùng kinh tế ngành: Là một vùng mà trong đó giới hạn của nó phân bổ tập

trung một ngành sản xuất nhất định, chẳng hạn như vùng nông nghiệp, vùng công

nghiệp,... Vùng kinh tế ngành cũng có tính chất tổng hợp, trong vùng kinh tế ngành

không chỉ có các ngành sản xuất chuyên môn hóa mà còn có cả cơ cấu phát triển

tổng hợp tồn tại song song với các ngành sản xuất chuyên sâu đóng vai trò then chốt

trong quá trình phát triển của vùng. Vùng kinh tế ngành thực chất là một hệ thống

các vùng kinh tế quốc gia được chia theo quan điểm ngành [90].

Vùng kinh tế tổng hợp: Là những vùng kinh tế đa ngành, có cơ cấu ngành

phức tạp, cơ cấu và quy mô hàng hóa lớn và phong phú. Các vùng kinh tế tổng hợp

là những lãnh thổ được lựa chọn theo quan điểm tổng thể của tất cả các ngành, các

lĩnh vực hoạt động có trên lãnh thổ trong mối liên hệ ảnh hưởng và phụ thuộc lẫn

nhau giữa chúng và quan hệ với các điều kiện phát triển của các vùng, quan hệ với

các lãnh thổ khác cũng như với toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Sự chuyên môn hóa

của các vùng được quy định bởi các vùng kinh tế ngành tồn tại trong vùng kinh tế

tổng hợp mà sự chuyên môn hóa của nó có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển

của vùng kinh tế tổng hợp khác (tính liên vùng) [90].

b. CCKT theo vùng

CCKT theo vùng là sự phân chia nền kinh tế của quốc gia thành các vùng

kinh tế (lãnh thổ kinh tế) trên cơ sở những đặc điểm cấu tạo vùng (điều kiện tự

nhiên, vị trí địa lý, văn hóa, nhân lực,...). Trên cơ sở những điều kiện, nguồn lực cho

phát triển kinh tế và mục đích quản lý, lãnh thổ quốc gia có thể được chia thành các

vùng kinh tế. Mỗi vùng kinh tế sẽ có cơ cấu ngành nghề được xây dựng căn cứ vào

những điều kiện, tiềm năng, lợi thế cho phát triển kinh tế và các mục đích quản lý.

CCKT vùng có xu hướng luôn thay đổi do sự tác động của các yếu tố bên ngoài, sự

không cố định bởi các yếu tố cấu thành CCKT vùng (sự thay đổi về cơ cấu ngành

nghề, sự xuất hiện hay mất đi của một số ngành,...). Đối với nước ta, khi xem xét cơ

cấu lãnh thổ theo vùng có thể xem xét ở nhiều cấp độ:

Cơ cấu theo các vùng KT-XH, lãnh thổ quốc gia được phân chia thành các

vùng KT-XH để hoạch định chính sách, chiến lược, phân bổ lực lượng sản xuất, bố

trí ngành nghề theo các vùng và phân vùng nhằm khai thác hiệu quả các tiềm năng,

lợi thế của các vùng thuộc lãnh thổ quốc gia. Các tỉnh cần căn cứ vào các định

hướng CDCCKT của vùng để định hướng cho quá trình CDCCKT một cách hiệu

quả, phù hợp với các định hướng phát triển của vùng và đảm bảo tính liên vùng

trong phát triển. Đối với các tỉnh cũng có thể phân chia thành các tiểu vùng trực

thuộc tỉnh căn cứ vào các đặc điểm tự nhiên, văn hóa, kinh tế, xã hội,...

Ngoài ra, tùy theo mục đích nghiên cứu, CCKT theo lãnh thổ có thể được

phân theo: cơ cấu thành thị và nông thôn, cơ cấu lãnh thổ phát triển và lãnh thổ

chậm phát triển, cơ cấu lãnh thổ động lực và lãnh thổ còn lại.

c. CDCCKT vùng

CDCCKT vùng là sự thay đổi CCKT của vùng do sự thay đổi/chuyển dịch

của các bộ phận cấu thành CCKT của vùng, bao gồm: sự thay đổi cơ cấu ngành

nghề, cơ cấu theo thành phần kinh tế và cơ cấu theo lãnh thổ. CDCCKT theo ngành

là sự thay đổi về quan hệ tỷ lệ giữa các khu vực kinh tế, các ngành, nghề thuộc

vùng, một số ngành mới có thể xuất hiện và một số ngành có thể mai một hoặc mất

đi. Thậm chí, đối với mỗi ngành, cơ cấu nội bộ các ngành cũng có thể thay đổi trong

quá trình CDCCKT vùng. Khi phân tích, đánh giá CDCCKT theo các vùng, có thể

sử dụng một số cách tiếp cận sau:

(1). Sự thay đổi về cơ cấu ngành nghề của vùng

(2). Sự thay đổi về thành phần kinh tế của vùng

(3). Sự thay đổi của các tiểu vùng trực thuộc vùng

(4). Sự dịch chuyển/thay đổi về cơ cấu giữa thành thị - nông thôn trực thuộc

vùng nghiên cứu

(5). Sự thay đổi CCKT của vùng liên quan đến các hành lang kinh tế

(6). Sự thay đổi CCKT của vùng trong mối liên hệ với các KKT đặc biệt

(7). Sự thay đổi của cơ cấu lãnh thổ động lực và lãnh thổ còn lại

(8). Sự thay đổi của các lãnh thổ phát triển, chậm phát triển nằm trong vùng

CDCCKT vùng được thực hiện thông qua sự điều chỉnh trong phân bổ sản

xuất theo vùng. Cơ cấu vùng lãnh thổ và cơ cấu ngành kinh tế thực chất là hai mặt

của một thể thống nhất và đều là biểu hiện của sự phân công lao động xã hội.

CDCCKT vùng cần phải dựa trên lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh của từng

vùng, tăng cường sự kết nối, bổ sung cho nhau giữa các vùng thành một nền kinh tế

thống nhất, kết nối hiệu quả với các nước trong khu vực và kinh tế thế giới. Khi

phân tích CDCCKT của vùng cần quan tâm đến các yếu tố sau:

(1). Về dân số: Phân tích cơ cấu dân số theo các nhóm dân tộc, đặc điểm dân

tộc, trình độ dân cư và các giá trị văn hóa của vùng, những yếu tố này có thể phản

ánh quá trình CDCCKT của vùng thích ứng với đặc điểm nguồn nhân lực và tiềm

năng xây dựng nguồn nhân lực như thế nào để đáp ứng với việc CDCCKT của vùng

một cách hiệu quả.

(2). Về tài nguyên thiên nhiên: Tiềm năng tài nguyên thiên nhiên của vùng là

những lợi thế để định hướng phát triển kinh tế và phân bố lực lượng sản xuất.

Những tài nguyên thiên nhiên quan trọng ảnh hưởng đến xây dựng các định hướng

CDCCKT của vùng như: khoáng sản, nguồn nước, đất đai, tài nguyên rừng, đặc

điểm khí hậu, địa hình,...

(3). Tiềm lực kinh tế: Tiềm lực kinh tế của một vùng cho phép vùng đó có thể

tích lũy và đầu tư vào xây dựng một CCKT hiện đại với các hạng mục đầu tư cơ

bản: đầu tư cho cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển KH-CN, đầu tư

cho trang thiết bị máy móc hiện đại,... Những yếu tố phản ánh tiềm lực nền kinh tế

gồm có: tổng GDP, năng lực sản xuất kinh doanh, năng lực các sản phẩm chủ

lực/mũi nhọn, năng lực sản xuất công nghiệp,...

(4). Năng lực kết cấu hạ tầng của vùng: Kết cấu hạ tầng hiện đại và đồng bộ là

điều kiện cần để tiến hành CDCCKT một cách hiệu quả. Kết cấu hạ tầng đóng vai

trò lớn đối với hiệu quả sản xuất kinh doanh, định hướng sản xuất, thu hút các nhà

đầu tư và tăng năng lực cạnh tranh cho các sản phẩm của một vùng kinh tế.

(5). Năng lực đào tạo, chăm sóc sức khỏe, thể thao, văn hóa: Những yếu tố này

đóng vai trò lớn đối với việc phát triển nguồn nhân lực và tái sản xuất lao động xã

hội một cách hiệu quả.

2.3.2. CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH

CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH là quá trình thay đổi các bộ phận

cấu thành của CCKT vùng hướng tới các mục tiêu đề ra của quá trình CNH, HĐH

trong đó có các mục tiêu cơ bản:

(1). Phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại và nâng

cao hiệu quả sản xuất khu vực nông nghiệp, chuyển dịch sang các ngành phi nông

nghiệp.

(2). Đảm bảo nâng cao vị thế, phát huy vai trò của vùng và đóng góp vào quá

trình phát triển chung của đất nước.

(3). Phù hợp với xu thế phát triển chung của nền kinh tế thế giới, đảm bảo

các chỉ tiêu cơ bản về xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái, phù hợp với bối cảnh,

tiềm năng, lợi thế và các đặc điểm đặc thù của vùng.

Về định hướng cơ bản: Quá trình CDCCKT của vùng theo hướng CNH,

HĐH cần gắn với định hướng tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, vừa mở

rộng quy mô vừa chú trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả, tính bền vững.

a. Định hướng CDCCKT của vùng đối với các ngành theo hướng CNH, HĐH

Để CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH, cần điều chỉnh cơ cấu các ngành

sản xuất và các ngành dịch vụ, phân bố hợp lý các ngành sản xuất phù hợp với các

tiềm năng, lợi thế phát triển của các vùng, các địa phương. Cơ cấu ngành nghề cần

được phát triển một cách đa dạng, tạo nhiều việc làm và thu nhập cho người lao

động, tạo cơ hội thuận lợi để người lao động học tập, nâng cao trình độ, tay nghề,

đồng thời có cơ chế, chính sách phát hiện, trọng dụng nhân tài. Tập trung đầu tư vào

các ngành công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ ứng dụng KH-CN cao,... Tham gia

ngày càng nhiều và có hiệu quả mạng sản xuất và phân phối toàn cầu ở những phân

khúc sản phẩm có trình độ công nghệ và hiệu quả kinh tế cao.

Định hướng phát triển công nghiệp của vùng theo hướng CNH, HĐH: Phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại với những ngành công nghiệp có lợi thế

so sánh, có khả năng phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững. Phát triển các sản phẩm có

tính cạnh tranh để tham gia hiệu quả vào mạng sản xuất và phân phối toàn cầu. Một số

định hướng cơ bản như sau: (1). Phân bố hợp lý sản phẩm công nghiệp trên các vùng,

các địa phương. Tổ chức sản xuất hiệu quả các KCN, CCN, khuyến khích phát triển

công nghiệp tập trung để hình thành các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn, các cụm

ngành liên kết. (2). Phát triển các khu công nghệ cao, các KKT tổng hợp ven biển

và các KKT cửa khẩu. (3). Khuyến khích phát triển và ứng dụng KH-CN vào sản

xuất. Tập trung cho nghiên cứu, thiết kế, chế tạo các sản phẩm có tính cạnh tranh và

giá trị kinh tế cao, từng bước phát triển các mặt hàng xuất khẩu, thay thế nhập khẩu,

nâng cao tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm,... (4). Ưu tiên phát triển công nghiệp phục vụ

nông nghiệp và nông thôn với các sản phẩm như trang thiết bị, máy móc phục vụ

sản xuất, bảo quản, chế biến sản phẩm, phân bón, thức ăn cho chăn nuôi và thuốc

bảo vệ động, thực vật,... (5). Phát triển mạnh công nghiệp và xây dựng và tập trung

phát triển hợp lý công nghiệp sử dụng nhiều lao động, góp phần chuyển dịch nhanh

cơ cấu lao động.

Định hướng phát triển dịch vụ của vùng theo hướng CNH, HĐH: Một số

định hướng phát triển dịch vụ như sau: (1). Phát triển dịch vụ theo hướng hiện đại,

tổ chức quản lý và sản xuất một cách bài bản. Ưu tiên phát triển các ngành dịch vụ

có hiệu quả kinh tế cao và có tính cạnh tranh và phục vụ đắc lực cho phát triển kinh

tế trong bối cảnh hiện nay như: dịch vụ tài chính, ngân hàng, viễn thông, thương

mại, du lịch, vận tải, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, tư vấn KH-CN. (2). Khuyến khích

người dân sử dụng hàng hóa sản xuất trong nước, tập trung khai thác tốt thị trường

nội địa. (3). Tổ chức sản xuất hiệu quả các hoạt động thương mại trong nước ở tất

cả các vùng. Xây dựng các kênh phân phối hiệu quả để đáp ứng tốt nhu cầu, thị hiếu

người tiêu dùng trong nước. (4). Xây dựng các trung tâm thương mại - dịch vụ lớn ở

các vùng, các trung tâm này đóng vai trò vừa là trung tâm thương mại dịch vụ cho

người tiêu dùng nội địa, vừa là cửa ngõ giao thương với quốc tế.

Định hướng phát triển nông nghiệp của vùng theo hướng CNH, HĐH: Phát triển khu vực nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững, tập trung

vào một số định hướng cơ bản sau: (1). Gắn kết các chủ thể liên quan đến quá trình

sản xuất, kết hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, nhà nông và nhà khoa học

để sản xuất một cách hiệu quả, có tính khả thi cao và đảm bảo tính bền vững. (2).

Khuyến khích phát triển sản xuất tập trung, ứng dụng KH-CN vào sản xuất, nâng

cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh, quản lý và xử lý tốt các

nguồn ô nhiễm môi trường, gắn kết sản xuất với chế biến và thị trường, mở rộng

xuất khẩu. (3). Đối với các vùng miền núi, khuyến khích các thành phần kinh tế

tham gia phát triển lâm nghiệp bền vững, chú trọng cả rừng sản xuất, rừng phòng hộ

và rừng đặc dụng, tăng diện tích trồng rừng và độ che phủ rừng. (4). Đối với các

vùng ven biển cần phát triển đánh bắt xa bờ, nuôi trồng thủy sản đa dạng, thâm

canh, sản xuất tập trung, nuôi công nghiệp. Ứng dụng KH-CN vào sản xuất, gắn nuôi

trồng với chế biến bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm. Phát triển đồng bộ kết cấu hạ

tầng, cơ sở dịch vụ phục vụ nuôi trồng, đánh bắt, chế biến, xuất khẩu thủy sản.

2.3.3. Đặc trưng của CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH

a. Đặc trưng chuyển đổi về lượng và chất: Nghiên cứu CDCCKT của vùng

theo hướng CNH, HĐH cần đánh giá qua các chỉ tiêu có thể lượng hóa được kết

hợp với các chỉ tiêu định tính. CCKT vùng là một hệ thống vận động, biến đổi

không ngừng, những thông số về mặt lượng cũng luôn nằm trong trạng thái biến đổi

không ngừng và đến một thời điểm nhất định thì CCKT của vùng sẽ chuyển sang

một trình độ với những đặc điểm cơ bản tương ứng với trình độ mới. Vì thế, khi

nghiên cứu CDCCKT của vùng theo hướng CNH, HĐH ở các khoảng thời gian cho

phép thấy được sự biến đổi về trình độ của CCKT vùng so sánh với mục tiêu CNH,

HĐH. Từ việc nghiên cứu sự thay đổi những thông số được lượng hóa qua các mốc

thời gian nhất định có thể đánh giá sự thay đổi về chất của CCKT vùng.

b. Sự tham gia của nhà nước và các chủ thể kinh tế: CDCCKT của một

vùng theo hướng CNH, HĐH đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể liên quan đến

quá trình phát triển kinh tế vùng. Trong đó, nhà nước đóng vai trò định hướng và

điều hành cho quá trình CDCCKT của các vùng theo hướng CNH, HĐH. Mục tiêu

của CDCCKT nói chung và các vùng nói riêng là tăng NSLĐ (đó là sự gia tăng

GDP tạo ra trên mỗi đơn vị nguồn lực, bao gồm: lao động, vốn, và tài nguyên).

Theo học giả Trần Văn Thọ, để tăng NSLĐ, các doanh nghiệp cần: (1). Tăng thêm

giá trị cho mỗi đơn vị sản phẩm; (2). Tăng năng suất sản phẩm (sản lượng trên đơn

vị nguồn lực); (3). Tăng giá trị từ khai thác xu thế, thời cơ và nguồn lực ngoại biên

thông qua khả năng hoạch định chiến lược và năng lực hợp tác, liên minh [77].

c. CDCCKT vùng trong bối cảnh hội nhập kinh tế: Trong bối cảnh toàn

cầu hóa hiện nay, quá trình CDCCKT của các vùng theo hướng CNH, HĐH cần

phải tính đến sự hoạt động của mạng lưới sản xuất đa quốc gia được hỗ trợ của

mạng lưới thông tin, internet toàn cầu và chuỗi giá trị toàn cầu. Các ngành kinh tế

cấu thành CCKT của các vùng cần phải cơ cấu theo hướng phát triển các ngành và

các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường và có sức cạnh tranh

cao (theo hướng phát triển bền vững, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tri thức,...).

Quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH của các vùng cần phải hướng tới tăng

cường năng lực cạnh tranh để tham gia một cách có hiệu quả vào chuỗi giá trị toàn

cầu trên cơ sở phát huy tốt lợi thế so sánh, nâng cao trình độ lao động, đổi mới công

nghệ và quản lý, tổ chức sản xuất hiệu quả,...

d. Tốc độ tăng trưởng kinh tế phản ánh hiệu quả CDCCKT của vùng:

Tăng trưởng kinh tế của vùng được đánh giá thông qua sự thay đổi GDP trong một

giai đoạn nhất định (gồm có ngắn hạn, trung hạn và dài hạn). Một vùng kinh tế có

tốc độ tăng trưởng cao và ổn định nhưng vẫn đảm bảo phát triển các yếu tố xã hội

và bền vững về môi trường được đánh giá là vùng kinh tế phát triển hiệu quả và có

CCKT hợp lý. Điều đó thể hiện sự hiệu quả trong phân bổ nguồn lực và tổ chức

quản lý nền kinh tế của vùng kinh tế.

e. Tốc độ tăng trưởng của các bộ phận cấu thành phản ánh xu hướng

CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH: Xu hướng CDCCKT của vùng theo

hướng CNH, HĐH là phải đạt tới trình độ tổ chức sản xuất và công nghệ hiện đại,

tập trung phát triển những ngành nghề có sức cạnh tranh và có giá trị kinh tế lớn. Để

đảm bảo sức cạnh tranh cao thì cần phải có vốn, KH-CN, nguồn nhân lực có chất

lượng cao và trình độ tổ chức sản xuất tốt. Vì vậy, CDCCKT của vùng theo hướng

CNH, HĐH cần hướng tới: (1). Phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại, đồng

thời nâng cao hiệu quả sản xuất khu vực nông nghiệp; (2). Nâng cao vai trò và vị

thế phát triển của vùng trong CCKT của toàn bộ nền kinh tế; (3). Tăng cường năng

lực cạnh tranh và phát triển những ngành kinh tế trụ cột của vùng; (4). Đảm bảo tính

liên vùng trong phát triển.

Ngày nay, trong bối cảnh HNKTQT ngày một sâu rộng, sự cạnh tranh giữa

các quốc gia ngày càng cao để chiếm lĩnh thị trường nội địa và quốc tế và tham gia

sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Cùng với sự phát triển mạnh KH-CN, CCKT của các

quốc gia và các vùng kinh tế cần phải liên tục điều chỉnh để củng cố năng lực cạnh

tranh cho các sản phẩm. Để đảm bảo sức cạnh tranh, việc nâng cao trình độ công

nghệ và tổ chức sản xuất, phân bố ngành nghề hợp lý là những yếu tố đóng vai trò

quan trọng. Việc phát triển các bộ phận cấu thành của CCKT theo hướng hiện đại

được coi như là một điều kiện cần có của các vùng kinh tế. Bởi vậy, thông qua xu

thế vận động của các bộ phận cấu thành có thể đánh giá được xu hướng và hiệu quả

CDCCKT của vùng theo hướng CNH, HĐH.

2.3.4. Những nhân tố ảnh hưởng đến CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH

a. Nhân tố quốc tế và khu vực

Toàn cầu hóa, HNKTQT: Xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa, liên minh, liên

kết trong phát triển kinh tế đã trở thành hiện tượng phổ biến. Khi HNKTQT, các

nước đều muốn mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, tạo cơ hội để thu mua các sản

phẩm đầu vào phục vụ sản xuất, tìm kiếm đối tác để cùng khai thác thị trường, tiếp

cận và sử dụng các thành quả của KH-CN,... Những yếu tố này ảnh hưởng đến quá

trình CDCCKT theo hướng hiện đại của các quốc gia và các vùng kinh tế.

HNKTQT sâu rộng khiến các doanh nghiệp trong một vùng kinh tế phải chịu

áp lực cạnh tranh của việc chiếm lĩnh thị trường tiêu thụ sản phẩm và thị trường các

yếu tố đầu vào. Ngày nay, với thông tin và công nghệ hiện đại, thông tin về các sản

phẩm đầu ra, đầu vào và công nghệ sản xuất được các quốc gia và các doanh nghiệp

tập trung nghiên cứu và điều chỉnh cơ cấu sản xuất. Mạng sản xuất và phân phối

toàn cầu chi phối việc xây dựng các chiến lược, kế hoạch kinh doanh của từng

doanh nghiệp và hệ thống doanh nghiệp của các vùng kinh tế, vì thế HNKTQT ảnh

hưởng đến quá trình CDCCKT của các vùng theo hướng CNH, HĐH.

Quá trình CDCCKT của các quốc gia và các vùng kinh tế ngày càng chịu ảnh

hưởng của các các công ty đa quốc gia (TNCs). Các TNCs có lợi thế về vốn, KH-

CN, kinh nghiệm tổ chức sản xuất và phân phối sản phẩm, thương hiệu có uy tín,...

Những yếu tố đó giúp TNCs tăng cường năng lực cạnh tranh và phạm vi ảnh hưởng

đối với các đối thủ của họ ở các quốc gia trên thế giới. Các doanh nghiệp thuộc các

vùng kinh tế đều chịu ảnh hưởng/chi phối của các TNCs ở các mức độ khác nhau.

Các doanh nghiệp đều phải cân nhắc khả năng cạnh tranh của họ đối với các TNCs

hay họ sẽ liên minh, liên kết lại với nhau để tăng cường năng lực cạnh tranh hoặc

liên kết trực tiếp với các TNCs. Vì vậy, cơ cấu doanh nghiệp và phân bổ sản xuất

của các vùng chịu ảnh hưởng ngày càng lớn của công ty, tập đoàn siêu quốc gia.

Xu hướng CDCCKT toàn cầu: Cùng với sự HNKTQT ngày càng phát

triển, các xu thế CDCCKT trên thế giới đang ngày càng ảnh hưởng đến sự phát triển

kinh tế và quá trình CDCCKT của các quốc gia và các vùng kinh tế. Ngày nay, khi

KH-CN phát triển mạnh, các quan hệ hợp tác quốc tế về kinh tế ngày càng trở lên

đa dạng, mối liên hệ giữa các nền kinh tế và các bộ phận cấu thành của các nền kinh

tế với nhau ngày càng trở lên chặt chẽ. Vì vậy, một số xu hướng CDCCKT phổ biến

trên thế giới sẽ có ảnh hưởng lớn đến sự CDCCKT của các nền kinh tế cũng như

các vùng kinh tế (với tư cách là những bộ phận cấu thành các nền kinh tế). Hiện

nay, một số xu thế ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT của các quốc gia như: xu thế

CDCCKT để khắc phục khủng hoảng nợ công, phát triển kinh tế xanh, phát triển

bền vững, phát triển nền kinh tế tri thức,... Điều này được thể hiện rõ khi nghiên cứu

các định hướng phát triển của các nước trong những năm gần đây. Đối với nước ta,

mặc dù còn là nước đang phát triển, thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm

trung bình thấp, tuy nhiên, trong những năm gần đây các chủ trương, đường lối phát

triển kinh tế của Đảng và Nhà nước ta đã đánh giá tầm quan trọng của các vấn đề

như: phát triển bền vững, phát triển kinh tế xanh, phát triển nền kinh tế tri thức. Các

chủ trương, đường lối này đã được cụ thể hóa thành các định hướng, chính sách,

quyết định quản lý trong quá trình phát triển kinh tế và CDCCKT của cả nước và

của các vùng kinh tế.

Tiến bộ KH-CN trên thế giới: Tiến bộ KH-CN ảnh hưởng đến quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH thông qua việc ứng dụng các thành quả nghiên

cứu vào cải tiến công nghệ sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm. KH-CN cung cấp

những ý tưởng, thiết kế, sản phẩm khoa học phục vụ nhu cầu con người, các doanh

nghiệp sẽ ứng dụng các thành quả nghiên cứu vào sản xuất. Các lĩnh vực KH-CN

mà nhiều nước ưu tiên phát triển trong thời gian tới như: công nghệ sinh học, gen và

vật liệu mới, công nghệ khai thác đại dương, công nghệ thông tin,... Những năm gần

đây công nghệ sinh học đã đóng góp lớn vào nâng cao NSLĐ, tạo ra nhiều gen và

giống mới cho năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế cao hơn. Công nghệ thông

tin ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong bối cảnh HNKTQT. Khai thác biển,

tận dụng thế mạnh về đại dương để phát triển kinh tế cũng là một hướng đi được

nhiều nước tập trung phát triển,...

b. Nhân tố nội tại (trong nước) ảnh hưởng đến CDCCKT của các vùng

Mô hình phát triển kinh tế: Mỗi quốc gia đều có những mô hình phát triển

kinh tế, các mô hình này chi phối sự phân bố sản xuất, phân công lao động xã hội,

định hướng phát triển ngành nghề của các vùng. Vì vậy, mô hình kinh tế sẽ có vai

trò quyết định đối với việc phát triển kinh tế và CDCCKT của các vùng kinh tế theo

hướng CNH, HĐH. Mô hình kinh tế có thể phát triển theo chiều rộng, trong đó tập

trung vào mở rộng quy mô sản xuất, khai thác tài nguyên, sử dụng nhiều lao động

hoặc phát triển theo chiều sâu trên cơ sở tập trung huy động sức mạnh KH-CN và

nguồn nhân lực cao vào phát triển kinh tế. Mô hình kinh tế có thể được các quốc gia

điều chỉnh để phát triển phù hợp với bối cảnh chính trị, kinh tế, xã hội ứng với từng

giai đoạn. Một khi mô hình kinh tế đã có sự thay đổi thì CCKT của quốc gia và

CCKT của các vùng tất yếu phải được điều chỉnh cho phù hợp với các đặc điểm của

mô hình kinh tế mới. Ngay cả khi mô hình kinh tế không có sự thay đổi lớn thì

CCKT của quốc gia và CCKT của các vùng vẫn cần được điều chỉnh.

Thể chế kinh tế: Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH của một quốc gia và

các vùng kinh tế đạt được thành công cần phải có sự quản lý hiệu quả của nhà nước.

Điều này đòi hỏi đội ngũ quản lý có trình độ cao, tâm huyết với sự nghiệp phát triển

của cả dân tộc, được đào tạo bài bản và có lý tưởng cống hiến vì sự thịnh vượng

chung của xã hội, có trách nhiệm với cuộc sống vật chất, tinh thần của người dân ở

mọi tầng lớp trong xã hội. Bên cạnh đó, cần phải có hệ thống các văn bản như chiến

lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách kinh tế được ban hành một cách hiệu quả,

đóng góp đắc lực cho phát triển và CDCCKT của quốc gia và các vùng kinh tế theo

hướng CNH, HĐH. Hơn nữa, cần phải có hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và những

cơ quan thực thi pháp luật, cơ quan bảo vệ pháp luật hoạt động bài bản để điều

chỉnh tốt các mối quan hệ xã hội, đặc biệt là các quan hệ kinh tế trong quá trình

CDCCKT của quốc gia và các vùng kinh tế.

Đầu tư cho phát triển: Vốn đầu tư là một trong những yếu tố đóng vai trò

quan trọng hàng đầu để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Điều này được thể hiện

qua một số yếu tố sau: Thứ nhất, để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH thì cần phải

có một hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đủ hiện đại và đồng bộ đáp

ứng yêu cầu của các ngành sản xuất hiện đại. Điều này không thể trở thành hiện

thực nếu thiếu vốn; Thứ hai, việc xây dựng nguồn nhân lực có trình độ đáp ứng quá

trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cũng cần phải có nguồn vốn đủ mạnh để

đầu tư cho đào tạo cũng như cơ sở vật chất phục vụ quá trình đào tạo nhân lực; Thứ

ba, để có thể CDCCKT theo hướng CNH, HĐH thì việc đầu tư cho phát triển các

ngành công nghiệp và dịch vụ hiện đại cũng đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong một số

trường hợp, vốn đầu tư đóng vai trò quyết định sự thắng lợi trong phát triển một số

ngành hiện đại. Vì thế, để CDCCKT của vùng theo hướng CNH, HĐH, các vùng

kinh tế cần tập trung đầu tư cho phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ theo

hướng hiện đại. Bên cạnh đó, đầu tư cho KH-CN, giáo dục - đào tạo để nâng cao

trình độ nhân lực của vùng cũng đóng vai trò quan trọng.

Chuyển dịch cơ cấu lao động: Đối với quá trình CDCCKT vùng theo

hướng CNH, HĐH thì bên cạnh vốn, cơ sở hạ tầng, thể chế thì nguồn nhân lực cũng

là một yếu tố đóng vai trò quan trọng. Một số yêu cầu về chuyển dịch cơ cấu lao

động để CDCCKT vùng theo hướng CNH, HĐH: Thứ nhất, việc chuyển dịch cơ

cấu lao động của vùng phải tạo điều kiện cho quá trình CDCCKT vùng theo đúng

định hướng CNH, HĐH; Thứ hai, chuyển dịch cơ cấu lao động phải theo hướng tạo

ra nguồn nhân lực có trình độ để đáp ứng yêu cầu của nền sản xuất công nghiệp và

dịch vụ hiện đại; Thứ ba, phải tạo ra một đội ngũ các nhà quản lý, tổ chức sản xuất

một cách chuyên nghiệp để phục vụ quá trình CDCCKT vùng theo hướng CNH,

HĐH một cách hiệu quả. Vì vậy, để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, cơ cấu lao

động của vùng cần phải được định hướng chuyển dịch theo hướng tập trung cho

phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại. Lao động trong ngành nông nghiệp cần

giảm xuống và tăng tỷ trọng lao động các ngành phi nông nghiệp trong cơ cấu lao

động của toàn vùng. Cơ cấu lao động của vùng cần phải đảm bảo tỷ lệ lao động qua

đào tạo đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH, HĐH.

Vị trí địa lý và các yếu tố tự nhiên: Vị trí địa lý là một yếu tố quan trọng để

các vùng kinh tế định hướng CDCCKT nhằm khai thác tốt những lợi thế so sánh

cho phát triển như: vị trí địa lý thuận lợi về giao thông, vị trí nằm trên hoặc gần với

tuyến liên vận quốc tế, vị trí nằm gần với những trung tâm kinh tế,... Bên cạnh đó,

các yếu tố tự nhiên cũng đóng vai trò quan trọng để hình thành cơ cấu ngành nghề

sản xuất và định hướng CDCCKT nhằm khai thác tốt các lợi thế về điều kiện tự

nhiên như: điều kiện đất đai, khí hậu, tài nguyên nước, các loại tài nguyên khoáng

sản, động thực vật, cảnh quan du lịch,...

Cơ sở hạ tầng: Để phát triển kinh tế và CDCCKT có hiệu quả theo hướng

CNH, HĐH, các vùng kinh tế cần phải xây dựng được cơ sở hạ tầng đảm bảo cho

sự phát triển. Cơ sở hạ tầng bao gồm có hạ tầng vật chất và hạ tầng xã hội. Những

yếu tố này phải được trang bị đồng bộ để các ngành, nghề vận hành hiệu quả theo

đúng những định hướng CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Hơn nữa, cơ sở hạ tầng

tốt sẽ là yếu tố quan trọng trong thu hút đầu tư trong và ngoài nước, thúc đẩy

CDCCKT của vùng theo hướng CNH, HĐH. Một số hạng mục cơ sở hạ tầng quan

trọng đối với quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH như: Hệ thống giao thông

bao gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không được xây dựng và

một cách đồng bộ, thuận tiện trong kết nối giao thông liên vùng, kết nối với mạng

lưới giao thông quốc tế; Hệ thống cung cấp điện, nước, xử lý chất thải, hệ thống kho

bãi...hoạt động có chất lượng và đáp ứng được yêu cầu của nền sản xuất hiện đại;

Hệ thống các cơ quan quản lý, cơ quan nghiên cứu triển khai ứng dụng KH – CN

vào sản xuất, văn phòng đại diện, trung tâm thương mại, triển lãm, hội chợ...

Tiến bộ KH-CN: Quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH của các vùng

kinh tế cần phải gắn với việc ứng dụng KH-CN để hiện đại hóa nền sản xuất, nâng

cao hiệu quả kinh tế, tăng cường năng lực cạnh tranh, giảm thời gian và sức lao

động. HNKTQT ngày càng phát triển, sự cạnh tranh giữa các nền kinh tế càng cao.

Vì vậy, nhu cầu ứng dụng KH-CN vào sản xuất ngày càng trở nên cần thiết, vai trò

của KH-CN ngày càng quan trọng đối với quá trình CDCCKT theo hướng hiện đại

hóa nền sản xuất.

Dân số, nguồn nhân lực và các yếu tố xã hội: Cùng với điều kiện hạ tầng

và vốn, cơ cấu dân số hợp lý, đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng là những yếu tố

quan trọng ảnh hưởng sự thành công của quá trình CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH của các vùng kinh tế. Các yếu tố xã hội cũng đóng vai trò thúc đẩy sự phát

triển nhanh hay chậm, ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình CDCCKT của các

vùng kinh tế. Các yếu tố xã hội cũng tác động đến việc xây dựng nguồn nhân lực

phục vụ cho quá trình CDCCKT của các vùng kinh tế theo hướng CNH, HĐH.

Sự phát triển của hệ thống doanh nghiệp: Doanh nghiệp là tế bào cấu

thành nền kinh tế, là những chủ thể đóng vai trò quan trọng đối với quá trình

CDCCKT. Mỗi vùng kinh tế đều có hệ thống doanh nghiệp được hình thành dưới

tác động của các điều kiện về tự nhiên, kinh tế, xã hội và các tiềm năng, lợi thế cho

phát triển kinh tế. CDCCKT của các vùng kinh tế phải được bắt đầu ngay từ việc

thay đổi tổ chức sản xuất, cơ cấu lao động và những cải cách của các doanh nghiệp.

Nhà nước đóng vai trò định hướng và điều hành, các doanh nghiệp là những chủ thể

thực hiện quá trình CDCCKT ở các cấp độ khác nhau. Một nền kinh tế mạnh phải

có những doanh nghiệp mạnh, có sức cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế. Một

vùng kinh tế mạnh cần phải có hệ thống doanh nghiệp mạnh đóng góp hiệu quả cho

sự phát triển kinh tế vùng.

Lịch sử phát triển: Lịch sử phát triển là một trong những yếu tố đóng vai

trò khuyến khích các doanh nghiệp và người dân của một vùng kinh tế có thêm

động lực thôi thúc họ phải phát triển kinh tế. Lịch sử phát triển của vùng có thể ảnh

hưởng tích cực đến CDCCKT vùng theo hướng hiện đại hơn, hoạt động hiệu quả

hơn, tạo ra nhiều giá trị kinh tế hơn.

Nhu cầu của con người thay đổi và tăng lên không ngừng: Theo thời

gian, yêu cầu về chất lượng, chủng loại hàng hóa và độ thỏa dụng ngày một tăng

lên. Điều này đòi hỏi quá trình sản xuất phải thay đổi để đáp ứng nhu cầu của người

tiêu dùng. Cơ cấu ngành sản xuất cũng phải thay đổi để phù hợp với nhu cầu thị

trường. Do vậy, quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH của các vùng kinh tế

chịu tác động lớn của việc thay đổi nhu cầu người tiêu dùng và chuyển dịch theo

hướng ngày càng hiện đại để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. 2.4. CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN THEO

HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

2.4.1. CDCCKT của vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH

CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH cần đảm bảo các mục tiêu,

đặc trưng và yêu cầu phát triển của một vùng kinh tế theo hướng CNH, HĐH và

khai thác hiệu quả yếu tố biển để phát triển, tập trung vào các mục tiêu cơ bản sau:

Thứ nhất, một vùng ven biển cần CDCCKT theo hướng phát triển các ngành

công nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại.

Thứ hai, hướng tới việc nâng cao vị thế (kinh tế - xã hội – an ninh quốc

phòng), phát huy vai trò của vùng, đóng góp vào quá trình phát triển chung của đất

nước. CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH cần phải đảm bảo các chỉ

tiêu cơ bản về xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.

Thứ ba, tăng cường năng lực cạnh tranh và phát triển những ngành kinh tế

trụ cột của vùng, đảm bảo tính liên vùng trong phát triển.

Thứ tư, đối với vùng ven biển quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

cần phải hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế biển một cách hiệu quả, đóng góp vào

quá trình ổn định, nâng cao đời sống người dân ven biển và đóng góp vào sự phát

triển chung của đất nước.

2.4.2. Đánh giá CDCCKT của vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH

Để đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH đối với các vùng ven biển

cần lựa chọn bộ chỉ tiêu phù hợp để đánh giá CDCCKT vùng ven biển trên cơ sở

tham khảo phương pháp tiếp cận và bộ chỉ tiêu chung về đánh giá CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH. Lãnh thổ nước ta có các vùng ven biển khác nhau, mỗi vùng

ven biển có các tiềm năng, lợi thế cho phát triển, vị thế, vai trò đối với sự phát triển

kinh tế chung của toàn quốc khác nhau. Vì vậy, khi nghiên cứu CDCCKT của một

vùng ven biển cần căn cứ vào các đặc điểm của vùng ven biển đó để lựa chọn bộ chỉ

tiêu phù hợp để đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

Về yêu cầu lựa chọn bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT vùng ven biển theo

hướng CNH, HĐH: Thứ nhất, bộ chỉ tiêu áp dụng đối với vùng ven biển cần phù

hợp với phương pháp tiếp cận và những chỉ tiêu cơ bản khi đánh giá CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH; Thứ hai, cần căn cứ vào vị trí, vai trò và các đặc điểm của vùng

ven biển để đưa ra các mức đánh giá phù hợp; Thứ ba, bộ chỉ tiêu phải đảm bảo

đánh giá được quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; Thứ tư, bộ chỉ tiêu đối

với vùng ven biển cần thể hiện được mức độ thành công của phát triển kinh tế biển

gắn với mục tiêu CNH, HĐH; Thứ năm, bộ chỉ tiêu phù hợp với điều kiện số liệu

của vùng ven biển. Với những yêu cầu lựa chọn bộ chỉ tiêu như trên, nghiên cứu

này lựa chọn 4 nhóm chỉ tiêu để đánh giá CDCCKT vùng ven biển như sau:

a. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến

CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH:

Đối với nhóm chỉ tiêu này cần xem xét các chỉ tiêu quan trọng sau:

(1). Đầu vào khu vực công nghiệp và dịch vụ: Để CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH thì cần phải phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ hiện đại. Do

vậy, việc tập trung đầu tư cho phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ sẽ trực tiếp

ảnh hưởng đến sự thành công của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

(2). Đầu tư cho phát triển KH-CN và Giáo dục và đào tạo: Đầu tư cho KH-

CN và Giáo dục và đào tạo cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao trình độ công

nghệ và nguồn nhân lực để đảm bảo thành công của quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH. Nghiên cứu kinh nghiệm các nước tiến hành CNH thành công, đầu tư

cho KH-CN và Giáo dục và đào tạo cần đạt mức từ 8% tổng vốn đầu tư xã hội.

(3). Chuyển dịch cơ cấu lao động từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công

nghiệp và dịch vụ: Chuyển dịch cơ cấu lao động là yếu tố quan trọng vừa là đầu vào

ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, vừa là kết quả của quá

trình này.

(4). Ngoài 3 chỉ tiêu trên, một số chỉ tiêu khác cũng trực tiếp ảnh hưởng đến

quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH như: tỷ lệ lao động qua đào tạo, mức

độ tiếp cận thông tin, hiệu suất sử dụng vốn.

Quá trình CDCCKT chịu ảnh hưởng (tích cực và tiêu cực) của nhiều yếu tố.

Ngoài các yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, cần

nghiên cứu sự ảnh hưởng của các yếu tố sau: mô hình kinh tế, thể chế kinh tế, sự

phát triển KH-CN, sự phát triển của hệ thống doanh nghiệp, vị trí địa lý và điều kiện

tự nhiên, cơ sở hạ tầng, những ảnh hưởng mang tính quốc tế và khu vực,...

b. Nhóm chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT vùng ven biển theo

hướng CNH, HĐH

Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, các vùng ven biển cần phát triển khu

vực công nghiệp và dịch vụ hiện đại. Vì vậy, bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT vùng

ven biển theo hướng CNH, HĐH cần đánh giá được động thái và trình độ phát triển

khu vực công nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại với một số chỉ tiêu cơ bản sau:

(1). Tốc độ tăng trưởng trung bình GTSX khu vực công nghiệp và dịch vụ; (2). Tốc

độ tăng NSLĐ trung bình khu vực công nghiệp và dịch vụ; (3). Sự thay đổi tỷ trọng

GDP (số điểm % thay đổi) của khu vực công nghiệp và dịch vụ so với tổng GDP;

(4). Tỷ lệ GTSX các ngành chế biến - chế tạo so với tổng GTSX khu vực công

nghiệp và Tỷ lệ GTSX các ngành dịch vụ hiện đại so với tổng GTSX của khu vực

dịch vụ.

Bên cạnh các chỉ tiêu cơ bản đánh giá CDCCKT theo hướng phát triển công

nghiệp và dịch vụ hiện đại, để đánh giá trình độ CDCCKT cần thông qua sự thay

đổi về vị thế của kinh tế vùng ven biển so với các vùng có quan hệ và so với cả

nước. Vì vậy, chỉ tiêu thay đổi quy mô GDP của vùng ven biển so với vùng lớn hơn

và so với cả nước cần được phân tích.

Đối với vùng ven biển, vấn đề phát triển kinh tế biển có vai trò quan trọng

đối với sự phát triển kinh tế của vùng và quá trình CDCCKT của vùng. Vì vậy, bộ

chỉ tiêu đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cần đánh giá được trình độ phát

triển kinh tế biển.

c. Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH,

HĐH: Đối với kết quả của CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH có

nhiều chỉ tiêu đánh giá. Tuy nhiên, dưới góc độ phân tích CDCCKT theo ngành cần

đánh giá một số chỉ tiêu cơ bản sau:

(1). Chuyển dịch cơ cấu giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp.

(2). Chuyển dịch cơ cấu lao động giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông

nghiệp.

(3). Một số chỉ tiêu phản ánh kết quả trực tiếp của quá trình CDCCKT vùng ven

biển theo hướng CNH, HDH: GDP bình quân đầu người, tốc độ tăng trưởng

kinh tế và NSLĐ.

d. Nhóm chỉ tiêu bổ trợ

Ngoài các chỉ tiêu trên, một số chỉ tiêu khác mang tính chất lan tỏa của quá

trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH nên được phân tích:

(1). Tỷ lệ thất nghiệp

(2). Tỷ lệ nghèo

(3). Tuổi thọ bình quân

(4). Tỷ lệ tăng dân số

Tiểu kết chương 2

Chương 2 của luận án đã phân tích các vấn đề về lý luận của CCKT và

CDCCKT về các mặt chất và lượng để góp phần làm rõ khái niệm về CCKT và

CDCCKT. Từ khái niệm chung về CCKT, CDCCKT và các quan niệm về CNH,

HĐH, chương 2 đã tập trung nghiên cứu, lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH (trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và quan điểm

của các học giả trong nước về các chỉ tiêu đánh giá quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH).

Từ các vấn đề lý luận về CDCCKT và đánh giá CDCCKT theo hướng CNH,

HDH, chương 2 đã tập trung phân tích để góp phần làm rõ lý luận về CDCCKT

vùng: (1). Phân tích khái niệm về vùng kinh tế về mặt địa lý và quản lý và CCKT

vùng; (2). Phân tích khái niệm, đặc trưng và các yếu tố tác động đến CDCCKT theo

vùng; (3). Quan niệm về CDCCKT vùng, CDCCKT vùng ven biển theo hướng

CNH, HĐH và đánh giá CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH.

Đối với khái niệm về CDCCKT vùng, chương 2 đã đưa ra các cách tiếp cận

khi nghiên cứu CDCCKT của vùng, trong đó tập trung phân tích sâu về CDCCKT

của vùng theo ngành kinh tế. Đối với vấn đề CDCCKT của vùng theo hướng CNH,

HĐH, các vấn đề sau đã được phân tích: Về định hướng CDCCKT ngành của vùng

theo hướng CNH, HĐH (các vấn đề phân tích gồm: định hướng chung về chuyển

dịch cơ cấu ngành của vùng, định hướng phát triển công nghiệp, nông nghiệp và

dịch vụ theo hướng CNH, HĐH). Về đặc trưng CDCCKT vùng theo hướng CNH,

HĐH (các vấn đề phân tích gồm: đặc trưng biến đổi về lượng và chất, sự tham gia

của nhà nước và các chủ thể kinh tế, CDCCKT vùng trong bối cảnh HNKTQT và

sự chuyển dịch của các bộ phận cấu thành CCKT vùng).

Trên cơ sở lý thuyết về CDCCKT vùng theo hướng CNH, HDH, chương 2

đã đưa ra các quan niệm về CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH, HĐH và lựa

chọn các chỉ tiêu đánh giá quá trình CDCCKT vùng ven biển theo hướng CNH,

HĐH. Bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT được phân thành các nhóm chỉ tiêu cơ bản:

(1). Nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào, ảnh hưởng đến CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH; (2). Nhóm chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH; (3). Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH và (4). Một số chỉ tiêu bổ trợ.

Chương 3

ĐÁNH GIÁ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ

THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

3.1. TỔNG QUAN VỀ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ

3.1.1. Diện tích, dân số và các tỉnh trong vùng VBBB

Theo Quyết định số 865/QĐ-TTg Vùng duyên hải Bắc Bộ (luận án này gọi là vùng VBBB) có diện tích tự nhiên hơn 12.000 km2 gồm toàn bộ ranh giới hành

chính thành phố Hải Phòng và 4 tỉnh: Quảng Ninh, Thái Bình, Nam Định và Ninh

Bình. Dự báo dân số toàn vùng đến năm 2015 có khoảng 8,3 - 8,65 triệu người, dự

kiến đến năm 2025 có khoảng 8,7 - 9 triệu người, với dân số đô thị khoảng 2,5-2,8

triệu người vào năm 2015 và khoảng 4,5 - 5 triệu người vào năm 2025 [11].

Hình 3.1: Bản đồ vùng VBBB

Nguồn: Quy hoạch xây dựng Vùng duyên hải Bắc Bộ [11]

Về quy hoạch sử dụng đất, đến năm 2015 đất xây dựng đô thị khoảng 40.280

đến 45.100 ha chiếm 3,75% diện tích tự nhiên. Đất công nghiệp khoảng 20.500 -

27.500 ha chiếm 2,29% diện tích đất tự nhiên. Dự kiến năm 2025 đất xây dựng đô

thị khoảng 72.500 - 78.500 ha, chiếm 6,54% diện tích tự nhiên. Đất xây dựng công

nghiệp khoảng 44.000 - 53.000 ha, chiếm 4,42% diện tích tự nhiên [11].

Thành phố Hải Phòng: Theo Quyết định số 1448 /QĐ-TTg ngày 16/9/2009

của Thủ tướng Chính phủ, Hải Phòng là trung tâm kinh tế - khoa học - kỹ thuật tổng

hợp của vùng VBBB và là một trong những trung tâm phát triển của VKTTĐ Bắc

Bộ và cả nước. Thành phố Hải Phòng có 7 quận nội thành, 6 huyện ngoại thành và 2

huyện đảo. Thành phố Hải Phòng có lợi thế thuận lợi khai thác về giao thông là

đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường không [49]. Theo số liệu của Tổng cục

Thống kê Việt Nam năm 2012, thành phố Hải Phòng có diện tích tự nhiên là 1.508 km2 với dân số khoảng 1.904.100 người. Thành phố Hải Phòng có một số tiềm năng cơ bản cho phát triển như: Thuận lợi về vị trí giao thông (Hải Phòng có khả năng

khai thác lợi thế thuận tiện về giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy và

đường không); Hiện tại, Hải Phòng là thành phố lớn thứ 3 của Việt Nam, có vị trí

quan trọng về kinh tế, chính trị, xã hội và an ninh, quốc phòng của vùng Bắc Bộ và

cả nước. Hải Phòng là thành phố cảng với những cảng biển nước sâu quan trọng, là

đầu mối giao thông quan trọng đối với vùng đồng bằng sông Hồng, vùng KTTĐ

Bắc Bộ, tuyến liên vận hai hành lang - một vành đai hợp tác kinh tế Việt Nam -

Trung Quốc; Thành phố Hải Phòng có tiềm năng du lịch với các địa danh nổi tiếng

như: khu du lịch biển Đồ Sơn, khu du lịch biển - quần đảo Cát Bà, sân golf Cái Giá,

núi Voi, động Đá Hoa, khu du lịch suối nước khoáng Tiên Lãng...

Tỉnh Quảng Ninh: Quảng Ninh là tỉnh được coi là đầu tầu của VKTTĐ Bắc

Bộ, là một trong bốn trung tâm du lịch lớn của cả nước. Quảng Ninh có 3 thành phố

trực thuộc và 3 KKT (Vân Đồn và hai trung tâm thương mại là Hạ Long, Móng Cái)

và là đầu mối giao thương giữa Việt Nam với Trung Quốc [50]. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2012, tỉnh Quảng Ninh có diện tích tự nhiên là 6.102,3 km2

với dân số khoảng 1.177.200 người. Quảng Ninh là một trong bốn trung tâm du lịch

lớn của cả nước với di sản thiên nhiên như Vịnh Hạ Long. Quảng Ninh là tỉnh có lợi

thế về giao thông để phát triển KT-XH do nằm trên tuyến liên vận quốc tế hai hành

lang-một vành đai. Quảng Ninh có thể khai thác lợi thế về giao thông đường bộ và

đường biển cũng như đẩy mạnh giao thương với các nước qua hệ thống cảng biển.

Quảng Ninh là tỉnh có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, có hệ thống cửa

khẩu phân bố trên dọc tuyến biên giới, đặc biệt cửa khẩu quốc tế Móng Cái là nơi

hội tụ giao lưu thương mại, du lịch, dịch vụ và thu hút các nhà đầu tư. Quảng Ninh

còn là cửa ngõ giao dịch xuất nhập khẩu với Trung Quốc và các nước trong khu

vực. Về tiềm năng du lịch, Quảng Ninh có các địa danh nổi tiếng như: Vịnh Hạ

Long 2 lần được Tổ chức UNESCO tôn vinh, khu du lịch Yên Tử, bãi cọc Bạch

Đằng, đền Cửa Ông, đình Quan Lạn, đình Trà Cổ, núi Bài Thơ...

Tỉnh Thái Bình: Thái Bình là tỉnh ven biển nằm tiếp giáp với 5 tỉnh, thành

phố: Hải Dương ở phía Bắc, Hưng Yên ở phía Tây Bắc, Hải Phòng ở phía Đông

Bắc, Hà Nam ở phía Tây, Nam Định ở phía Tây và Tây Nam, phía Đông là biển

Đông. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2012, tỉnh Thái Bình có diện tích là 1.570 km2, dân số khoảng 1.787.300 người. Thái Bình có lợi thế về phát triển nông nghiệp, ngư nghiệp và những ngành công nghiệp sử dụng nhiều nhân lực. Thái Bình

có các khoáng sản chính như: khí mỏ, nước khoáng, than... Thái Bình là tỉnh thuận

lợi về giao thông với các tuyến đường bộ và đường thủy. Về tiềm năng du lịch, Thái

Bình là tỉnh có nhiều loại hình văn hóa truyền thống: 82 lễ hội đặc sắc, 16 loại hát

múa, trò chơi như: chiếu chèo, múa rối nước... Thái Bình có các khu di tích nổi

tiếng như: đền thờ vương triều nhà Trần, chùa Chành, chùa Keo được xây dựng từ

thế kỉ 11 triều nhà Lý, đền Tiên La, đền Đồng Bằng, đình Nhân Thanh.

Tỉnh Nam Định: Nam Định là tỉnh nằm ở tiếp giáp với tỉnh Thái Bình ở

phía Bắc, tỉnh Ninh Bình ở phía Nam, tỉnh Hà Nam ở phía Tây Bắc, phía Đông giáp

biển. Nam Định có 1 thành phố và 09 huyện, 20 phường và 15 thị trấn. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2012, tỉnh Nam Định có diện tích là 1.652,6 km2, dân số khoảng 1.836.900 người. Nam Định là tỉnh có lợi thế về giao thông đường bộ,

đường sắt và đường sông và đường biển và nằm cách thủ đô Hà Nội khoảng 90km

[51]. Nam Định có các ngành công nghiệp dệt may, công nghiệp cơ khí, công

nghiệp chế biến, các ngành nghề truyền thống... Nam Định từng là một trong những

trung tâm công nghiệp dệt của cả nước và trung tâm thương mại - dịch vụ, cửa ngõ

phía Nam của đồng bằng sông Hồng. Về tiềm năng du lịch, Nam Định là tỉnh có

nhiều loại hình văn hóa truyền thống thu hút du khách như: chợ Viềng, lễ khai ấn

đền Trần, nhà hát chèo Nam Định,... Bên cạnh đó Nam Định cũng có nhiều di tích

lịch sử như: khu di tích Đền Trần, chùa Cổ Lễ, hội Phủ Giầy, quần thể các di tích

thờ Vua Đinh Tiên Hoàng, tháp chuông chùa Phổ Minh...

Tỉnh Ninh Bình: Ninh Bình là tỉnh nằm giáp với tỉnh Hòa Bình và Hà Nam

ở phía Bắc, Nam Định ở phía Đông, Thanh Hóa ở phía Tây, biển ở phía Đông Nam.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2012, tỉnh Ninh Bình có diện tích là 1.376,7 km2, dân số khoảng 915.900 người. Ninh Bình là tỉnh có tiềm năng du lịch phong phú và vượt trội so với các tỉnh phía Bắc khác với nhiều danh lam, thắng

cảnh và di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng như: cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính, khu du

lịch sinh thái Tràng An, khu du lịch Tam Cốc – Bích Động, vườn quốc gia Cúc

Phương, nhà thờ Phát Diệm,... Ninh Bình nằm trên tuyến đường sắt Bắc-Nam, có

thể khai thác lợi thế giao thông đường sông, đường bộ, đường biển và đường hàng

không [52]. Về tiềm năng phát triển công nghiệp, Ninh Bình có tiềm năng phát triển

công nghiệp vật liệu xây dựng, đặc biệt là sản xuất xi măng. Bên cạnh đó là các

làng nghề thủ công truyền thống như thêu ren ở Hoa Lư, dệt chiếu và làm hàng cói

mỹ nghệ, đan lát mây tre, sản xuất đồ đá mỹ nghệ...

3.1.2. Định hướng phát triển không gian vùng VBBB

Theo Quyết định 865/QĐ-TTg [11], vùng VBBB phát triển theo hướng vùng

đô thị đa cực, phân bố theo tuyến liên kết không gian giữa thành phố Hải Phòng -

Hạ Long (là đô thị trung tâm vùng) với các đô thị trung tâm tỉnh lỵ trên cơ sở các

trục không gian chính: trục không gian quốc lộ 18, trục không gian quốc lộ 10, trục

không gian tuyến cao tốc ven biển vùng VBBB, trục không gian Đông Tây nối vùng

châu thổ sông Hồng với Vùng Thủ đô Hà Nội. Không gian vùng VBBB được tổ

chức thành 2 vùng: vùng đô thị hạt nhân và vùng phát triển đối trọng.

Vùng đô thị hạt nhân: Thành phố Hải Phòng - Hạ Long là động lực để phát

triển vùng VBBB và khẳng định vai trò cấp độ quốc gia, quốc tế với các dịch vụ:

thương mại, du lịch, cảng biển, công nghiệp trong mối liên kết với Vùng Thủ đô Hà

Nội và các trung tâm phân vùng.

Hình 3.2: Bản đồ thể hiện mối liên kết vùng trong phát triển vùng VBBB

Nguồn: Quy hoạch xây dựng Vùng duyên hải Bắc Bộ [11]

Vùng phát triển đối trọng: Gồm 2 phân vùng với các đô thị tỉnh lỵ đóng vai

trò hạt nhân phát triển [11]:

Phân vùng phía Bắc: Không gian liên kết phát triển theo quốc lộ 18 và

đường cao tốc Hà Nội - Hạ Long - Móng Cái gồm các đô thị phân bố theo dải:

Đông Triều - Mạo Khê - Uông Bí - Cẩm Phả - Tiên Yên - Đầm Hà - Quảng Hà -

Móng Cái và KKT Vân Đồn. Là trung tâm công nghiệp: luyện kim, năng lượng,

đóng tàu, dịch vụ, cảng biển, khai thác mỏ và trung tâm dịch vụ du lịch quốc gia,

quốc tế với di sản vịnh Hạ Long và vịnh Bái Tử Long.

Phân vùng phía Nam: gồm 3 tỉnh Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình. Trung

tâm phân vùng là thành phố Nam Định (phát triển thành trung tâm vùng Nam sông

Hồng) và đô thị trung tâm tỉnh Thái Bình, Ninh Bình. Phát triển các đô thị ven biển:

Diêm Điền, Tiền Hải, Hải Thịnh, Phát Diệm. Phát triển các đô thị mới ở khu vực có

tiềm năng phát triển: Hùng Thắng, Ngô Đồng, Quất Lâm, Cồn, Rạng Đông gắn với

các khu bảo tồn thiên nhiên và rừng quốc gia Cúc Phương, khu Tràng An. Phân

vùng bảo đảm yêu cầu an ninh lương thực, phát triển công nghiệp đóng tàu, chế

biến thủy, hải sản, nông sản, trung tâm văn hóa - giáo dục và đào tạo, dịch vụ và là

một trung tâm du lịch quốc gia.

Hình 3.3: Bản đồ thể hiện mối quan hệ giao thương quốc tế vùng VBBB

Nguồn: Quy hoạch xây dựng Vùng duyên hải Bắc Bộ [11]

Hệ thống đô thị được phân như sau:

Các thành phố cấp vùng: Hải Phòng và Hạ Long là trung tâm tổng hợp dịch

vụ hoạt động kinh tế biển của Bắc Bộ, đồng thời là cửa ngõ chính ra biển của 2

hành lang kinh tế với phía Nam Trung Quốc, là đô thị hướng biển gắn với công

nghiệp - dịch vụ cảng biển, dịch vụ thương mại, tài chính ngân hàng, dịch vụ du

lịch, trung tâm y tế, giáo dục và đào tạo.

Đô thị cấp phân vùng và vùng tỉnh gồm các thành phố: Móng Cái (trung tâm

phân vùng phía Bắc), Nam Định (trung tâm vùng Nam đồng bằng sông Hồng). Tỉnh

Thái Bình, Ninh Bình phát triển theo hướng thúc đẩy các chức năng chuyên ngành,

đầu tư xây dựng hạ tầng xã hội – kỹ thuật gắn các vùng công nghiệp và dịch vụ đô

thị, thu hút lao động và phát triển các công trình lớn của vùng.

Các đô thị chuyên ngành: Chủ yếu gắn liền các khu du lịch, KKT, KCN cao

như Vân Đồn, Cát Bà, Đồ Sơn, Cát Hải, Tràng An,…

Các đô thị, thị trấn, huyện lỵ: Là trung tâm hành chính - chính trị cấp huyện,

trung tâm công nghiệp vừa và nhỏ, dịch vụ dân cư nông nghiệp, thúc đẩy CNH,

HĐH nông nghiệp - nông thôn.

Hình 3.4: Bản đồ thể hiện mạng lưới đô thị vùng VBBB

Nguồn: Quy hoạch xây dựng Vùng duyên hải Bắc Bộ [11]

3.1.3. Định hướng phát triển mạng lưới giao thông vùng VBBB

Vùng VBBB sẽ phát triển hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường

thủy, đường hàng không theo hướng hiện đại, hoàn chỉnh, nhằm kết nối một cách

đồng bộ, thuận lợi giữa các địa phương, giữa vùng với các vùng lân cận và các tỉnh

phía Nam Trung Quốc, làm động lực thúc đẩy phát triển KT-XH của các tỉnh trong

vùng, định hướng cơ bản phát triển mạng lưới giao thông vùng VBBB theo quy

hoạch xây dựng như sau [11]:

Đường bộ Các tuyến đường cao tốc quan trọng: Các tuyến kết nối trung tâm vùng

VBBB với Vùng Thủ đô Hà Nội đã và đang được định hướng xây dựng: đường cao

tốc Hà Nội – Hải Phòng, đường cao tốc Nội Bài – Hạ Long – Móng Cái, đường cao

tốc Bắc – Nam, đường cao tốc ven biển (theo Nghị quyết số 09/NQ-TW về chiến

lược biển Việt Nam đến năm 2020).

Cải tạo, nâng cấp quốc lộ, tỉnh lộ: Vùng VBBB sẽ hoàn thiện việc xây dựng

đường gom dọc tuyến quốc lộ 5, quốc lộ 4B thuộc vành đai I, quốc lộ 279 thuộc

vành đai II, quốc lộ 37 thuộc vành đai III, hệ thống đường gom dọc quốc lộ 10. Cải

tạo nâng cấp các quốc lộ 12B, 39, 21B, 37, 18C. Nâng cấp một số tỉnh lộ quan trọng

lên quốc lộ, đưa một số tuyến huyện lộ lên tỉnh lộ, cải tuyến hoặc mở một số tuyến

mới ở những khu vực cần thiết nhằm đạt tiêu chuẩn cấp III, IV.

Xây mới quốc lộ, tỉnh lộ: Xây dựng mới quốc lộ 21A, tuyến đường nối Nam

Định - Hà Nam - Hưng Yên, tuyến Nam Định - Lâm - Thiên Tôn nối với đường Hồ

Chí Minh và tuyến đường nút giao Liên Tuyền (Phủ Lý - Hà Nam) vượt sông Hồng

đến tỉnh lộ 217 của tỉnh Thái Bình và nối với quốc lộ 10. Hoàn chỉnh tuyến đường

vành đai biên giới, đường tuần tra trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh theo dự án đường

biên giới do Bộ Quốc phòng đang triển khai. Xây dựng một số tuyến mới nhằm kết

nối thuận tiện hơn giữa các tỉnh Thái Bình và Nam Định với Vùng Thủ đô.

Đường sắt Đường sắt quốc gia: Xây dựng mới các tuyến đường sắt quốc gia (theo tiêu

chuẩn đường 1,435 m) đáp ứng nhu cầu vận tải của các hướng, đường sắt cao tốc

Hà Nội - Hải Phòng đến cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng và đường sắt chạy song

song với quốc lộ 4B từ Lạng Sơn đến Quảng Ninh tới cảng Mũi Chùa.

Đường sắt nội vùng: Xây dựng mới tuyến đường sắt Hạ Long - Móng Cái,

tuyến đường sắt ven biển nối Nam Định - Thái Bình - Hải Phòng - Quảng Ninh.

Nâng cấp các tuyến đường hiện có vào cấp kỹ thuật quy định như đường sắt Bắc -

Nam, đường sắt Hà Nội - Hải Phòng, đường sắt Kép - Bãi Cháy. Xây dựng mới

tuyến Yên Viên - Phả Lại - Bãi Cháy và xây dựng một số đoạn tuyến, các đường

nhánh nối với cảng, KCN, KKT và kết nối với các tuyến hiện tại.

Đường thủy Đường biển: Xây dựng cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng để có thể tiếp nhận

tàu từ 30.000 DWT - 80.000 DWT. Xây dựng mới cảng chuyên dùng Hải Hà phục

vụ cho công nghiệp nặng và năng lượng. Cải tạo nâng cấp cảng than Cẩm Phả, cảng

Hòn Nét phục vụ cho ngành công nghiệp khai khoáng. Xây dựng các bến còn lại

của cảng Cái Lân, Đình Vũ. Xây dựng mới cảng hành khách quốc tế Hòn Gai, cảng

Hải Phòng: duy trì luồng vào cảng Hải Phòng để cho tàu 10.000 DWT đến 20.000

DWT ra vào. Di chuyển cảng Hoàng Diệu để xây dựng đô thị và cảng hành khách

quốc tế và xây dựng cảng, trung tâm hậu cần tìm kiếm cứu nạn.

Các cảng địa phương: Nâng cấp cải tạo các cảng hiện có như cảng Mũi

Chùa, Vạn Hoa, Vạn Gia, Cái Rồng, Dân Tiến, Điền Công (Quảng Ninh), cảng

Diêm Điền (Thái Bình), cảng Hải Thịnh (Nam Định) phục vụ phát triển kinh tế địa

phương, có thể tiếp nhận tàu từ 1.000 DWT – 2.000 DWT.

Đường sông: Cải tạo, hoàn thiện các tuyến vận tải thủy chính: sông Đá Bạc,

sông Bạch Đằng, sông Cấm, sông Lạch Tray, sông Văn Úc, sông Thái Bình, sông

Luộc, sông Trà Lý, sông Hồng, sông Ninh Cơ, sông Đáy,… Xây dựng mới cảng

Nam Định, cảng Tân Đệ trên sông Hồng. Cải tạo hệ thống cảng sông quốc gia bao

gồm: các cảng thuộc Hải Phòng, cảng Nam Định và cảng Ninh Phúc,… Cải tạo, xây

dựng hệ thống cảng, bến bãi địa phương và các cảng chuyên dùng khác.

Các cảng tiềm năng và cảng cửa ngõ của khu vực phía Bắc (giai đoạn 2010 -

2025): cảng Cẩm Phả chuyên dùng phục vụ cho công nghiệp khai khoáng, công

nghiệp vật liệu xây dựng cho tàu trọng tải 30.000 DWT hoặc lớn hơn.

Đường hàng không: Nâng cấp cảng hàng không Cát Bi trở thành cảng hàng

không quốc tế dự bị cho sân bay quốc tế Nội Bài. Duy trì, nâng cấp sân bay quân sự

Kiến An. Xây dựng mới sân bay Vân Đồn và xây dựng các sân bay taxi tại các địa

điểm thích hợp để phục vụ du lịch, cứu hộ, cứu nạn, kinh tế đối ngoại,… (tại đảo

Bạch Long Vĩ, đảo Cô Tô, đảo Cát Bà, Đồ Sơn, Tiền Hải, Nghĩa Hưng, Giao Thủy,

Tràng An,…).

3.2. LỰA CHỌN BỘ CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TỀ

VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ

Để đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cần lựa chọn bộ chỉ tiêu đặc

thù của vùng VBBB trên cơ sở bộ chỉ tiêu chung được áp dụng đối với cả nước, của

vùng ven biển và các đặc điểm của vùng VBBB. Nghiên cứu này lựa chọn bộ chỉ

tiêu đánh giá CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH trên cơ sở các căn cứ

sau: Thứ nhất, bộ chỉ tiêu cần phù hợp với phương pháp tiếp cận và những chỉ tiêu

chung khi đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; Thứ hai, tham khảo kinh

nghiệm quốc tế và trong nước về đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; Thứ

ba, đảm bảo đánh giá được quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH (trong đó,

các mục tiêu cơ bản cần phải được đánh giá như: phát triển khu vực công nghiệp và

dịch vụ hiện đại, CDCCKT từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp, một số chỉ tiêu

phản ánh kết quả CDCCKT của vùng VBBB so với các mức chuẩn về kết quả của

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH); Thứ tư, bộ chỉ tiêu đối với vùng VBBB cần thể

hiện được đặc thù của vùng ven biển, trong đó kinh tế biển là một yếu tố quan trọng

đối với CDCCKT vùng VBBB; Thứ năm, bộ chỉ tiêu đối với vùng VBBB phải phù

hợp với điều kiện số liệu và khả năng thu thập số liệu của vùng VBBB.

Trên cơ sở các căn cứ nêu trên, nghiên cứu này đã lựa chọn 4 nhóm chỉ tiêu

để đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH của vùng VBBB: (1). Nhóm chỉ tiêu

phản ánh yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến CDCCKT vùng VBBB theo

hướng CNH, HĐH; (2). Nhóm chỉ tiêu đánh giá động thái và trình độ CDCCKT

vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH; (3). Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả

CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH; (4). Nhóm chỉ tiêu bổ trợ đánh giá

CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH.

3.2.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến

CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

(1). Đầu tư vào khu vực công nghiệp, khu vực dịch vụ và khu vực nông nghiệp

(2). Đầu tư cho phát triển KH-CN và giáo dục và đào tạo

(3). Chuyển dịch cơ cấu lao động từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công

nghiệp và dịch vụ

(4). Một số yếu tố ảnh hưởng: tỷ lệ lao động qua đào tạo, mức độ tiếp cận thông

tin, hiệu suất sử dụng vốn

(Ý nghĩa, phương pháp đo lường và đánh giá đối với các chỉ tiêu trên được nêu

trong phụ lục 7)

Bên cạnh các chỉ tiêu trên cần xét đến các yếu tố tác động (thuận lợi, khó khăn

nội tại và từ bên ngoài) đến CDCCKT sau: mô hình kinh tế, thể chế kinh tế, sự phát

triển KH-CN, sự phát triển của hệ thống doanh nghiệp, vị trí địa lý và điều kiện tự

nhiên, cơ sở hạ tầng, những ảnh hưởng mang tính quốc tế và khu vực.

3.2.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT vùng VBBB

theo hướng CNH, HĐH

(1). CDCCKT theo hướng phát triển công nghiệp hiện đại

- Tốc độ tăng trưởng trung bình GTSX khu vực công nghiệp

- Tốc độ tăng NSLĐ trung bình khu vực công nghiệp

- Sự thay đổi tỷ trọng GDP (số điểm % thay đổi) của khu vực công

nghiệp so với tổng GDP

- Tỷ lệ GTSX các ngành chế biến - chế tạo so với tổng GTSX khu vực

công nghiệp

(2). CDCCKT theo hướng phát triển dịch vụ hiện đại

- Tốc độ tăng trưởng trung bình GTSX khu vực dịch vụ

- Tốc độ tăng NSLĐ trung bình khu vực dịch vụ

- Sự thay đổi tỷ trọng GDP (số điểm % thay đổi) của khu vực dịch vụ

so với tổng GDP

- Tỷ lệ GTSX các ngành dịch vụ hiện đại so với tổng GTSX khu vực

dịch vụ

(3). Sự thay đổi về quy mô GDP vùng VBBB so với GDP vùng ĐBSH và so với cả

nước

(4). Phát triển kinh tế biển

(Ý nghĩa, phương pháp đo lường và đánh giá đối với các chỉ tiêu trên được nêu

trong phụ lục 8)

3.2.3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

(1). Chuyển dịch cơ cấu giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp

(2). Chuyển dịch cơ cấu lao động giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông

nghiệp

(3). Một số chỉ tiêu kinh tế cơ bản: GDP bình quân đầu người, tốc độ tăng

trưởng kinh tế và NSLĐ

(Ý nghĩa, phương pháp đo lường và đánh giá đối với các chỉ tiêu trên được nêu

trong phụ lục 9)

3.2.4. Nhóm chỉ tiêu bổ trợ đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

(1). Tỷ lệ thất nghiệp

(2). Tỷ lệ nghèo

(3). Tuổi thọ bình quân

(4). Tỷ lệ tăng dân số

(Ý nghĩa, phương pháp đo lường và đánh giá đối với các chỉ tiêu trên được nêu

trong phụ lục 10)

3.3. ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

3.3.1. Điều kiện thuận lợi cho CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

a. Nhóm yếu thuận lợi từ bên ngoài tác động đến CDCCKT vùng VBBB

HNKTQT và những ảnh hưởng từ các nước trong khu vực: Vùng VBBB

có vị trí thuận lợi về giao thương quốc tế với hệ thống giao thông đường bộ, đường

sắt, đường biển và đường hàng không. Vì vậy, trong bối cảnh HNKTQT, vùng

VBBB có nhiều thuận lợi cho phát triển kinh tế: tiếp cận thị trường, thu hút đầu tư,

đào tạo nhân lực.

Với vị trí cửa ngõ để Trung Quốc đi vào khu vực Đông Nam Á, vùng VBBB có thể khai thác kế hoạch phát triển “hai hành lang và một vành đai kinh tế trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc”. Phía Tây Nam, Trung Quốc đã mở 3 con đường ra biển thông qua Quảng Đông, qua Lào sang Campuchia và qua Myanmar. Tuyến hành lang xuyên đi qua lãnh thổ Việt Nam được nhiều nước quan tâm. Vùng VBBB

có hệ thống giao thông khá phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu kinh tế và hợp tác quốc tế. Nằm trong vòng cung biển Đông - biển Trung Quốc - biển Nhật Bản, có đường biên giới trên biển và đất liền với Trung Quốc, vùng VBBB có vị trí địa chính trị - kinh tế và tiềm năng mở rộng giao lưu quốc tế về kinh tế thương mại, văn hóa và đối ngoại quan trọng nhất của Việt Nam ở khu vực phía Bắc.

Trung Quốc là một thị trường rộng lớn có thể đáp ứng nhu cầu tiêu thụ hàng hóa từ cao cấp đến các mặt hàng như nông sản, hải sản. Thực tế những năm qua cho thấy thị trường Trung Quốc đã tiêu thụ một số lượng hàng hóa nông sản và hải sản rất lớn, bên cạnh những mặt hàng đã có truyền thống tiêu thụ tại thị trường Trung Quốc, vùng VBBB có thể tập trung vào những sản phẩm khác để đa dạng hóa cơ cấu sản xuất công nghiệp và phát triển các ngành dịch vụ, đặc biệt là tập trung thu hút một lượng lớn khách du lịch từ phía Trung Quốc.

Bên cạnh Trung Quốc, các nước khác trong khu vực như Thái Lan, Ma-lai- xi-a, In-đô-nê-xi-a, Phi-líp-pin cũng đang là những nước cạnh tranh với Việt Nam về cung cấp các sản phẩm cho thị trường thế giới, thậm chí cạnh tranh tiêu thụ sản phẩm với ngay cả thị trường trong nước trong đó có vùng VBBB. Vì vậy, áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc và các nước trong khu vực sẽ ảnh hưởng đến quá trình

CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH.

Về cơ chế và thể chế (nhà nước, pháp luật và thể chế kinh tế) Trên cơ sở hệ thống pháp luật Việt Nam đang dần hoàn thiện, các tỉnh thuộc vùng VBBB đang cố gắng nâng cao hiệu quả công tác tuyển dụng các cán bộ làm việc trong các cơ quan nhà nước ở địa phương, trong đó có đội ngũ quản lý kinh tế. Tiến hành cải cách thủ tục hành chính theo hướng thông thoáng, khuyến khích người dân và doanh nghiệp phát triển sản xuất, góp phần hình thành tâm lý phát triển. Các tỉnh đã từng bước sử dụng "chính phủ điện tử" nhằm tiết kiệm thời gian, tiết kiệm về nhân sự, giảm các thủ tục và góp phần minh bạch hóa các chủ trương,

chính sách, đáng chú ý là Đề án 30, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hành chính sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước ở địa phương.

Thuận lợi trong quan hệ liên kết vùng Vùng VBBB có điều kiện thuận lợi về liên kết vùng để phát triển kinh tế:

Bên cạnh tài nguyên thiên nhiên, vùng VBBB có vị trí thuận lợi về giao thông

đường biển, đường bộ, đường hàng không và gần với trung tâm kinh tế, chính trị,

khoa học của cả nước. Những năm gần đây kinh tế trong nước phát triển nhanh, nhu

cầu tiêu dùng ngày càng tăng lên và phong trào người Việt dùng hàng Việt ngày

càng mạnh mẽ. Đây là những lợi thế để các doanh nghiệp vùng VBBB có thể sản

xuất phục vụ người tiêu dùng trong nước. Vùng VBBB có khả năng khai thác các

thị trường rộng lớn bên ngoài như Trung Quốc, các thị trường lớn bên trong như

Thủ đô Hà Nội và các thành phố lớn trong nội vùng và vùng ĐBSH như: Hải

Phòng, Hạ Long, Hải Dương, Nam Định, Ninh Bình, Hưng Yên, Thái Nguyên. Hơn

nữa, do có vị trí thuận lợi về giao thông nên lượng du khách quốc tế đến Việt Nam

qua các tỉnh VBBB ngày một tăng, điều này tạo điều kiện để vùng VBBB cũng có

thể sản xuất các mặt hàng phục vụ du khách quốc tế và xuất khẩu.

Thuận lợi về phát triển KH-CN Với lợi thế gần thủ đô Hà Nội và các tỉnh trong VKTTĐ phía Bắc, vùng

VBBB có lợi thế về đào tạo nguồn nhân lực cho nền sản xuất hiện đại, người lao

động có thể trực tiếp được đào tạo trong các doanh nghiệp có nền tảng công nghệ

hiện đại. Hiện nay, thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh là 2 địa phương đang

có ưu thế thuận lợi hơn so với toàn vùng về phát triển KH-CN, điều này được thể

hiện qua một số yếu tố sau: Các doanh nghiệp lớn với công nghệ hiện đại cũng tập

trung nhiều ở các tỉnh thuộc vùng VBBB như Quảng Ninh, Hải Phòng tạo ra nhu

cầu về nguồn lao động có trình độ, đây cũng sẽ tạo ra một động lực lớn để người lao

động và người dân đầu tư vào việc nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu của nền

sản xuất hiện đại; Hải Phòng và Quảng Ninh là có nhiều lợi thế để thu hút đầu tư

nước ngoài và đi kèm theo việc thu hút đầu tư nước ngoài là các cơ hội để tiếp cận

với nền sản xuất có công nghệ và trình độ quản lý hiện đại.

Với xu thế công nghệ thông tin phát triển mạnh như ngày nay, việc tìm hiểu

và áp dụng KH-CN ở các doanh nghiệp thuộc vùng VBBB trở thành nhu cầu tất yếu

và có nhiều điều kiện thuận tiện hơn. Với những động lực là những lợi thế sẵn có

(vị trí địa kinh tế, nguồn năng lượng, quỹ đất, nguồn lao động rẻ,...) và chủ trương

hỗ trợ phát triển CNH, HĐH của nhà nước, việc ứng dụng KH-CN hiện đại vào sản

xuất và quá trình CNH tại vùng VBBB sẽ thuận lợi.

b. Nhóm các yếu tố nội tại thuận lợi cho CDCCKT vùng VBBB

Thuận lợi về vị trí, vai trò của vùng

Theo Quyết định số 865/QĐ-TTg, vùng VBBB được định hướng sẽ trở thành

vùng kinh tế quan trọng tầm quốc gia và quốc tế. Mục tiêu là phát huy mọi tiềm

năng lợi thế để phát triển vùng VBBB thành vùng kinh tế tổng hợp có vai trò quan

trọng trong sự nghiệp phát triển KT-XH của Việt Nam. Vùng VBBB sẽ phát triển

theo hướng vùng đô thị đa cực, phát triển kinh tế, công nghiệp, dịch vụ tập trung

trên trục kinh tế Hải Phòng-Hạ Long-Móng Cái. Trong đó, Hải Phòng, Hạ Long là

những đô thị trung tâm [11]. Vùng VBBB có mối quan hệ chặt chẽ với các vùng

phát triển mạnh của cả nước đó là vùng ĐBSH và VKTTĐ Bắc Bộ.

Thuận lợi về điều kiện hạ tầng giao thông

Với vị trí thuận lợi là nằm trong vùng có nhiều đầu mối giao thông trong và

ngoài nước, các tỉnh thuộc vùng VBBB có thể khai thác mạng lưới giao thông tổng

hợp bao gồm đường bộ, đường sắt, đường sông, đường biển và đường hàng không.

Về đường bộ, vùng VBBB sẽ có lợi thế tận dụng được các điều kiện thuận lợi từ

quy hoạch các tuyến đường cao tốc hướng tâm kết nối với Thủ đô Hà Nội. Theo kế

hoạch sẽ thành việc xây dựng hệ thống đường cao tốc, đường kết nối giữa các tỉnh,

các tuyến đường ven biển, cảng biển và các sân bay đồng bộ và hiện đại để phát

triển kinh tế theo hướng CNH, HĐH. Vùng có thể khai thác lợi thế gần sân bay

quốc tế Nội Bài và kế hoạch sẽ nâng cấp sân bay Cát Bi, xây dựng mới sân bay

quốc tế Vân Đồn (Quảng Ninh) có khả năng đón trên 30 triệu hành khách/năm.

Ngoài ra, Việt Nam đã và đang phát triển hệ thống cảng biển lớn và hiện đại có tầm

cỡ quốc tế với các cụm cảng ở Hải Phòng và ở Quảng Ninh với tổng công suất

khoảng 90 - 100 triệu tấn vào năm 2020, trong đó cảng Hải Phòng là một đầu tầu

phát triển quan trọng của vùng VBBB. Vùng VBBB cũng có thế mạnh trong vận

chuyển theo tuyến đường sắt, gồm có các tuyến đường sắt nối với cảng biển và cảng

bốc dỡ nội địa và các tuyến đường sông gắn với hệ thống cảng biển và các khu vực,

nhà máy khai thác nguyên liệu. Theo kế hoạch sẽ nghiên cứu phương án xây dựng

tuyến đường sắt VBBB nối các tỉnh Nam Định - Thái Bình - Quảng Ninh và thành

phố Hải Phòng. Cải tạo và sử dụng hiệu quả các tuyến giao thông đường sông, nhất

là các tuyến sông Hồng, sông Thái Bình, sông Đuống.

Thuận lợi về xây dựng, thu hút lực lượng lao động có trình độ Vùng VBBB có thể tận dụng lợi thế của vùng ĐBSH, đây là vùng có trình độ

học vấn của các nhóm cư dân, trình độ văn hóa chung cao hơn so với các vùng khác

trong cả nước. Hiện tại, vùng ĐBSH tập trung 64% các trường đại học và cao đẳng

của cả nước, hầu hết các viện nghiên cứu, các trung tâm khoa học đầu ngành của đất

nước đều tập trung ở vùng ĐBSH. Vùng VBBB có thể khai thác thế mạnh nhân lực

của Vùng thủ đô Hà Nội, tại đây, có mạng lưới gần 600 cơ quan KH-CN của Trung

ương và địa phương. Ngoài ra, Vùng thủ đô Hà Nội còn có 63 trường đại học trong

tổng số 230 trường đại học của cả nước [88].

Thuận lợi về điều kiện tự nhiên Vùng VBBB có tiềm năng lớn về khoáng sản như than, vật liệu xây dựng,

đặc biệt là đá vôi có khả năng làm xi măng chất lượng cao. Vùng có tiềm năng tài

nguyên nước khá lớn, phục vụ tốt cho các hoạt động kinh tế và các hoạt động dân

sinh. Tuy vậy, do chưa có hệ thống cấp nước tốt nên trên thực tế có những khu vực

vẫn bị thiếu nước tại các địa phương như: dải ven biển, thành phố Hải Phòng, các

KCN ở Hải Phòng và Quảng Ninh.

Thuận lợi về tiềm năng du lịch Vùng VBBB có nhiều cảnh quan đẹp và nổi tiếng như vịnh Hạ Long, Bái Tử

Long, Vân Đồn, Cát Bà. Trong vùng có nhiều di tích lịch sử (đền, chùa) gắn với

tâm linh người Việt như: khu di tích cố đô Hoa Lư, khu di tích thành nhà Trần, khu

di tích Yên Tử. Những di tích gắn với lịch sử hào hùng về dựng nước và giữ nước

cùng rất nhiều các làng nghề truyền thống như lụa, mộc, gốm - sứ, đúc đồng là

những điểm mạnh thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Bên cạnh những giá

trị văn hóa vật thể, vùng VBBB còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa phi vật thể với

nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống và các nếp sống tinh thần phong phú gắn

với nền văn minh lúa nước lâu đời.

Về truyền thống, lịch sử phát triển Vùng VBBB có lịch sử phát triển lâu đời, từ lâu trong vùng đã hình thành hệ

thống các đô thị, trung tâm kinh tế, cơ sở sản xuất có tiềm lực tạo điều kiện thuận

lợi cho phát triển. Với tam giác phát triển Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, trong

đó Hải Phòng là 1 trong 5 thành phố lớn của cả nước, các tập đoàn lớn trong nước

và quốc tế đầu tư nhiều vốn và công nghệ hiện đại như Canon, LG, Intel, Toyota,...

Nhiều ngành công nghiệp quốc gia có cơ cấu và trình độ công nghệ hiện đại đã và

đang tập trung phát triển ở Hải Phòng và Quảng Ninh. Mô hình kinh doanh các loại

hình dịch vụ ngày càng được đổi mới theo hướng hiện đại, chất lượng dịch vụ ngày

càng được nâng cao với các trung tâm phát triển dịch vụ lớn của cả nước như Hải

Phòng, Quảng Ninh.

3.3.2. Những hạn chế, khó khăn đối với CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

a. Những khó khăn từ bên ngoài tác động đến CDCCKT vùng VBBB

Sức ép cạnh tranh lớn của hàng hóa các nước trong khu vực

Mặc dù có thuận lợi về vị trí gần với Trung Quốc (có thể khai thác một thị

trường rộng lớn), tuy nhiên vùng VBBB phải đối mặt với một thách thức lớn do áp lực

cạnh tranh ngày một tăng lên của các sản phẩm Trung Quốc. Cho đến nay các loại

hàng hóa của VBBB nói riêng và của Việt Nam nói chung trong thị trường Đông Nam

Á có sức cạnh tranh không cao. Nhiều mặt hàng của vùng VBBB xuất khẩu ra thị

trường thế giới giống những mặt hàng được sản xuất ở Trung Quốc, trong khi các sản

phẩm của Trung Quốc lại có giá thành cạnh tranh, mẫu mã đa dạng, đáp ứng nhiều

mức giá cả và yêu cầu sử dụng. Ngay cả những sản phẩm là thế mạnh của vùng như

nông sản cũng đang bị cạnh tranh mạnh, các nước trong khu vực như Trung Quốc,

Thái Lan, Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a,... có thể cung ứng ra thị trường với khối lượng

lớn, chất lượng cao hơn, và giá cạnh tranh hơn.

Biến đổi khí hậu và thiên tai

Vùng VBBB phải đối mặt với nhiều khó khăn về khí hậu như lũ, lụt, bão và

nắng nóng kéo dài. Mỗi năm, thường có từ 5 - 6 cơn bão đổ bộ vào Bắc Bộ, năm

đặc biệt có từ 9 - 10 cơn. Bão đổ bộ vào đất liền thường kéo dài từ 2 đến 4 ngày,

mang theo gió mạnh, mưa lớn, nước biển dâng và gây lũ lụt, sạt lở, tàn phá nhà cửa,

cây cối và mùa màng kể cả tính mạng con người. Biến đổi khí hậu đã và đang bắt

đầu có những dấu hiệu tác động tiêu cực, gây ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống

như: nắng nóng nhiều hơn, rét đậm hơn, nhiều thiên tai bão lụt ở mức độ tàn phá

cao hơn trước, diễn biến thời tiết phức tạp và khó dự báo hơn.

Vấn đề chủ quyền trên biển Đông Quá trình phát triển kinh tế và CDCCKT tại vùng VBBB chịu ảnh hưởng

nhất định của vấn đề biển Đông. Vùng VBBB bao gồm 5 tỉnh có bờ biển có thể kết

nối với tuyến liên vận quốc tế, vì vậy sự phát triển kinh tế của vùng sẽ chịu ảnh

hưởng chi phối và liên quan đến các yếu tố như: an ninh quốc phòng, an toàn hàng

hải, cứu hộ, cứu nạn, cùng khai thác, đánh bắt tài nguyên và khai thác tuyến liên

vận quốc tế. Trong lịch sử và những năm gần đây, vấn đề tuyên bố chủ quyền trên

biển còn chưa thống nhất, điều này ảnh hưởng tiêu cực đến các quyết định đầu tư

khai thác tài nguyên biển và các hoạt động kinh tế liên quan đến biển, công tác thu

hút đầu tư nước ngoài vào hoạt động tại các vùng biển gặp nhiều khó khăn do các

nhà đầu tư nước ngoài thường chỉ muốn tập trung đầu tư vào những vùng ổn định

về chủ quyền lãnh thổ.

Cạnh tranh trong thu hút đầu tư vào các tỉnh vùng VBBB Vùng VBBB có cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, kết nối giao thông vẫn còn đang

trong giai đoạn hoàn thiện và thời gian di chuyển từ thủ đô Hà Nội đến các tỉnh

trong vùng cũng như thời gian di chuyển người và hàng hóa nội vùng còn lớn. Điển

hình là thời gian vận chuyển hàng hóa từ Hà Nội đến Quảng Ninh dài hơn rất nhiều

so với đi các tỉnh gần Thủ đô Hà Nội như Hải Dương, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hà

Nam, Hòa Bình. Các ngành công nghiệp phụ trợ tại vùng VBBB vẫn còn chưa phát

triển, kinh nghiệm khai thác và phát triển kinh tế biển vẫn còn hạn chế, nguồn nhân

lực trình độ thấp, kinh nghiệm quản lý và thu hút đầu tư trong và ngoài nước còn

hạn chế. Vì thế, khả năng cạnh tranh trong thu hút đầu tư trong và ngoài nước vào

vùng VBBB sẽ là một khó khăn cho sự phát triển và CDCCKT của vùng.

b. Những khó khăn nội tại tác động đến CDCCKT vùng VBBB

Dân số đông, chất lượng lao động thấp, và thiếu việc làm Vùng VBBB nằm trong vùng ĐBSH nơi có số dân và mật độ dân số cao nhất trong cả nước (mật độ là 936,2 người/km2 - gấp 3,58 lần so cả nước và 1,43 lần so

với vùng Đông Nam Bộ), đồng thời là một trong những vùng nông thôn có mật độ

dân số cao nhất thế giới. Bình quân đất nông nghiệp trên đầu người của vùng rất

thấp, lực lượng lao động nông thôn chiếm phần lớn và có chất lượng thấp. Hơn nữa,

thị trường lao động chưa phát triển nên chưa thể thực hiện tốt vai trò là cầu nối giữa

người sử dụng lao động và người lao động, điều này dẫn tới cơ cấu lao động còn

nhiều bất hợp lý. Thêm vào đó, tình trạng thiếu việc làm ở nông thôn diễn ra khá

gay gắt, đặc biệt một bộ phận không nhỏ nằm trong độ tuổi lao động không còn đất

để canh tác và không có khả năng đào tạo mới hoặc đào tạo lại.

Khó khăn trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Như phân tích ở trên, với dân số đông, trình độ hiện tại của lực lượng lao

động thấp, trong khi thiếu việc làm nên mặt bằng chung đời sống dân cư trong vùng

VBBB còn thấp. Điều này làm hạn chế khả năng người lao động trong vùng tự đầu

tư học hỏi để nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH, HĐH. Đối

với các nhà đầu tư trong vùng VBBB, họ thường tuyển lao động đã qua đào tạo, vì

thế cơ hội để người lao động được các doanh nghiệp tổ chức đào tạo nâng cao trình

độ còn chưa phổ biến. Hiện nay, cơ cấu ngành nghề của vùng VBBB còn chưa hiện

đại, đa số các ngành công nghiệp vẫn ở phân khúc công nghệ thấp, kinh tế dịch vụ

vẫn còn phát triển chưa chuyên nghiệp, vì vậy, hiện tại ở vùng VBBB vẫn còn ít cơ

hội cho người lao động được tiếp cận với KH-CN hiện đại cũng như việc đào tạo

người lao động ở trình độ bậc cao.

Kết cấu hạ tầng còn hạn chế cho phát triển theo hướng CNH, HĐH

Vùng VBBB không có những công trình kết cấu hạ tầng lớn, thiếu các đường

cao tốc kết nối liên vùng và các tuyến cao tốc kết nối với các khu, điểm kinh tế

trọng yếu như sân bay, KCN, khu kinh tế, và cảng biển. Hệ thống vận tải chưa được

tổ chức và vận hành đồng bộ, gây cản trở cho việc thông thương và giải phóng hàng

hóa tại các cảng sân bay, cảng biển và cảng nội địa. Các hệ thống cung cấp nước,

cung cấp điện và thoát nước, xử lý nước thải chưa đáp ứng tốt cho quá trình sản

xuất kinh doanh và cho sinh hoạt trong giai đoạn hiện tại (chưa kể đến nhu cầu ngày

càng lớn hơn trong tương lai). Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng cho nghiên cứu phát

minh, sáng chế của vùng còn thiếu và yếu, mạng lưới bệnh viện đang còn thiếu về

số lượng và kém về chất lượng. Hệ thống kết cấu hạ tầng trong các thành phố, thị xã

thiếu đồng bộ, giao thông đã bộc lộ sự quá tải, các công trình thủy lợi xuống cấp.

Khả năng cạnh tranh thấp

Cơ cấu ngành nghề của vùng VBBB chưa phù hợp với nền công nghệ hiện

đại, hiệu quả kinh tế thấp và lãng phí nhiên liệu. Những ngành thu lợi cao như tư

vấn, thiết kế, phát minh, sáng chế, mỹ thuật công nghiệp, phân phối,... còn đang ở

giai đoạn hình thành nên chưa phát triển. Các loại hình dịch vụ phục vụ cho quá

trình CNH, HĐH còn chưa phát triển để đáp ứng nhu cầu, trong đó có dịch vụ trực

tiếp phục vụ sản xuất kinh doanh như: công nghệ thông tin, viễn thông, tài chính,

ngân hàng, bảo hiểm, tư vấn, KH-CN.

Trình độ KH-CN và trình độ quản lý của các cơ sở sản xuất còn hạn chế, các

sản phẩm công nghiệp có năng lực cạnh tranh yếu, hiệu quả sản xuất còn thấp ở

trong nhiều lĩnh vực, cụ thể hiệu suất sử dụng đất thấp, tiêu hao điện cao, NSLĐ các

ngành và xuất khẩu ròng thấp.

Vùng chủ yếu xuất khẩu những sản phẩm thô, ít qua chế biến hoặc chế biến ở

trình độ công nghệ thấp nên chất lượng không cao, thâm dụng sức lao động, thị trường

tiêu thụ có phạm vi nhỏ. Đến nay, chưa có doanh nghiệp mang tầm toàn cầu tạo nòng

cốt để HNKTQT và nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế. Những ngành xuất khẩu,

doanh nghiệp của vùng chủ yếu đang tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu ở phân khúc

sản phẩm thấp (giá rẻ, trình độ công nghệ thấp, cung cấp sản phẩm thô,...)

Tổ chức lãnh thổ còn bộc lộ nhiều bất hợp lý: Sự chênh lệch về trình độ

phát triển giữa các địa phương thuộc các tỉnh ở vùng VBBB còn ở mức độ cao. Các

thành phố lớn như Hải Phòng và Hạ Long là là địa bàn tập trung nhiều các ngành

công nghiệp, trong khi Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình chủ yếu vẫn là sản xuất

nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ chưa phát triển và có rất ít các trung tâm phát

triển. Các tuyến hành lang liên tỉnh, liên vùng, các cửa vào – ra, sân bay, cảng biển

chưa được kết nối tốt và có chưa đáp ứng khả năng hàng hóa và hành khách luân

chuyển lớn.

Sự liên kết gắn bó giữa các tỉnh với nhau lỏng lẻo, không tạo được sự phân

công lao động trong vùng, do đó, thiếu bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau, chưa tạo thành

được một sức mạnh tổng hợp để tăng NSLĐ và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Tổ chức không gian thiếu đồng bộ, thiếu tính tổng thể và hiệu quả phát triển

thấp: Đa số các trung tâm phát triển đều bám dọc đường giao thông, còn lại các khu

vực xa các tuyến lộ kém phát triển. Các tuyến đường liên tỉnh thường được xây

dựng tốn nhiều thời gian và thường tắc ở các điểm giao giữa các tỉnh. Ngoài ra,

đang xảy ra tình trạng các KCN, các nhà máy sản xuất xi măng ở các tỉnh phát triển

tương đối tràn lan, thiếu tính quy hoạch, thiếu tính hệ thống, và không tuân theo lợi

thế so sánh của từng tỉnh, nhiều khi còn hạn chế lẫn nhau và cản trở sự phát triển,

hạn chế tính cạnh tranh giữa các tỉnh.

Tâm lý phát triển chưa tốt: Dân cư tại các tỉnh trong vùng VBBB có tâm lý

tích lũy của cải. Hiện tại, lượng vốn lớn trong dân tích lũy dưới các hình thức kim

loại quý, ngoại tệ mạnh, đất đai nhưng họ chưa có ý thức cao về việc phát triển sản

xuất kinh doanh. Trong khi đó, lượng vốn được sử dụng vào mục đích tiêu dùng,

đặc biệt là tiêu dùng hàng hóa đắt tiền (ô tô, thiết bị nội thất, thiết bị điện tử) của

vùng lớn, vì thế đã phần nào làm giảm sự phát triển theo hướng hiện đại của vùng.

Người dân còn nặng tư tưởng ỷ lại, thụ động, ít mạo hiểm và không dám chịu rủi ro,

thay đổi cách nghĩ, cách làm ăn theo hướng CNH, HĐH. Bên cạnh đó, tinh thần

sáng tạo mà cụ thể là tinh thần phát minh sáng chế, cải tiến chưa trở thành phổ biến

và vì thế sản phẩm hàng hóa mới xuất hiện ít. Cơ chế quản lý còn chưa thông

thoáng, tồn tại nhiều hạn chế về thủ tục hành chính đối với các hoạt động sản xuất

kinh doanh nên người dân có tâm lý ngại đầu tư phát triển sản xuất.

Bảo vệ môi trường gặp khó khăn

Chất lượng vệ sinh môi trường của các tỉnh thuộc VBBB đang ngày một

xuống cấp rất nhanh với những nguyên nhân chủ yếu trực tiếp liên quan đến phát

triển kinh tế và đảm bảo đời sống người dân như: Tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh

trong khi kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội chưa đáp ứng kịp. Dân số đông, diện

tích chật hẹp và sự phát triển nhanh của các ngành công nghiệp. Vấn đề khai thác

một cách hủy diệt các tài nguyên như san hô, đánh bắt gần bờ, chặt phá rừng, khai

thác than, khai thác đá vôi, khai thác đất làm gạch, rác thải nông thôn… Tình trạng

ô nhiễm môi trường không chỉ ở khu vực thành thị mà ngay cả ở khu vực nông

thôn, các vấn đề môi trường đang trở nên nghiêm trọng, hầu hết rác thải tại các địa

phương đều được tập trung tại các bãi rác lộ thiên.

3.4. ĐÁNH GIÁ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ THEO HƯỚNG CÔNG

NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ

3.4.1. Đánh giá theo nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh

hưởng đến CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

a. Đánh giá về cơ cấu đầu tư để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Đơn vị: %

Biểu 3.1: Một số hạng mục đầu tư cơ bản để CDCCKT theo hướng CNH, HĐ

Chỉ tiêu

Hải Phòng

Quảng Ninh

Thái Bình

Ninh Bình

Vùng VBBB

Nam Định

32 38

24 32

36 25,7

24,4 27,1

31 34,6

29 31,5

49 57

57,5 65

35 55

34 52

52 61

42 45

19 5

18,5 3

29 19,3

41,6 20,9

17 4,4

29 23,5

1.Tỷ lệ đầu tư vào khu vực công nghiệp so với tổng vốn đầu tư - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010 2. Tỷ lệ đầu tư vào khu vực dịch vụ so với tổng vốn đầu tư - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010 3. Tỷ lệ đầu tư vào khu vực nông nghiệp so với tổng vốn đầu tư vào 3 khu vực kinh tế - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010 4. Tỷ lệ đầu tư cho KH-CN so với tổng vốn đầu tư xã hội

2001-2005 2006-2010 2010-2012

0,5 1,9 1,1

0,6 1 0,4

0,3 1,5 0,2

0,3 2 4,6

0,1 0,2 0,3

0,4 1,3 1,3

5. Tỷ lệ đầu tư cho giáo dục và đào tạo so với tổng vốn đầu tư xã hội

2001-2005 2006-2010 2011-2012

1,9 1,6 1,6

1,8 3 2,1

3,3 3,5 2

4,8 4 4,8

8,9 0,9 1,8

4,1 2,6 2,5

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cần phải tập trung đầu tư vào những

lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

Những hạng mục đầu tư cơ bản bao gồm: đầu tư cho phát triển khu vực công

nghiệp, khu vực dịch vụ, khu vực nông nghiệp, đầu tư cho phát triển KH-CN và

giáo dục - đào tạo. Đầu tư trực tiếp vào phát triển khu vực công nghiệp là điều kiện

cần đề CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Đầu tư cho KH-CN và giáo dục - đào tạo

sẽ thúc đẩy quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Những yếu tố này làm cơ

sở cho phát triển công nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại. Các hạng mục đầu tư

cơ bản này được tính trong biểu 3.1. Tuy nhiên, bên cạnh việc đầu tư trực tiếp vào

các hạng mục trên cần phải có nguồn vốn đầu tư mang tính chất đảm bảo cho quá

trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH (đầu tư cho cơ sở hạ tầng, đầu tư cho phát

triển các ngành công nghiệp phụ trợ....).

Tỷ lệ đầu tư vào các ngành công nghiệp trong tổng vốn đầu tư sản xuất

ở 3 khu vực kinh tế: Các tỉnh thuộc vùng VBBB có tỷ lệ đầu tư vào khu vực công

nghiệp thấp mặc dù trong giai đoạn hiện tại các tỉnh đều phải tập trung đầu tư phát

triển công nghiệp và tiến tới phát triển các ngành thuộc khu vực dịch vụ. Nếu tính

cho toàn vùng trong giai đoạn 2001-2005, tỷ lệ đầu tư vào khu vực công nghiệp chỉ

chiếm khoảng 29%, giai đoạn 2006-2010 chiếm khoảng 31,5% so với tổng vốn đầu

tư của vùng VBBB (tính cho cả giai đoạn 2001-2010 tỷ lệ đầu tư vào khu vực công

nghiệp đạt khoảng 30,25% tổng vốn đầu tư của toàn vùng VBBB). Các tỉnh có tỷ lệ

đầu tư từ 2001-2010 vào khu vực công nghiệp so với tổng vốn đầu tư tương ứng

như sau: Hải Phòng khoảng 36%, Quảng Ninh khoảng 28%, Thái Bình khoảng

30,9%, Nam Định khoảng 25,8%, Ninh Bình khoảng 32,8%. Với tỷ lệ đầu tư cho

phát triển công nghiệp như giai đoạn 2001-2010 không thể đảm bảo cho vùng

VBBB phát triển theo hướng CNH, HĐH.

Tỷ lệ đầu tư vào khu vực dịch vụ trong tổng vốn đầu tư sản xuất ở 3 khu

vực kinh tế: Các tỉnh thuộc vùng VBBB có tỷ lệ đầu tư vào khu vực dịch vụ tương

đối cao mặc dù trong giai đoạn hiện tại các tỉnh đều phải tập trung đầu tư phát triển

công nghiệp. Nếu tính cho toàn vùng giai đoạn 2001-2010, tỷ lệ đầu tư vào khu vực

dịch vụ chiếm khoảng 43,5% so với tổng vốn đầu tư của các tỉnh thuộc vùng VBBB

(giai đoạn 2001-2005 đạt khoảng 42% và giai đoạn 2006-2010 đạt khoảng 45%).

Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư phát triển khu vực dịch vụ của vùng VBBB rất thấp,

điều này được thể hiện qua tỷ trọng GDP khu vực dịch vụ trong tổng GDP giảm

trung bình khoảng 0,8%/năm trong giai đoạn 2001-2005 và chỉ tăng trung bình

1,9% trong giai đoạn 2005-2010. Vì vậy, tổ chức sản xuất hợp lý và việc nâng cao

hiệu quả kinh tế dịch vụ là một trong những điều kiện quan trọng để vùng VBBB có

thể phát triển kinh tế theo hướng CNH, HĐH.

Đầu tư vào khu vực nông nghiệp so với tổng đầu tư vào 3 khu vực kinh

tế: Nhìn chung, trong giai đoạn 2001-2010, các tỉnh trong vùng VBBB đã tập trung

đầu tư mạnh cho phát triển các khu vực công nghiệp và dịch vụ. Tỷ lệ đầu tư vào

khu vực nông nghiệp có xu hướng giảm mạnh, đặc biệt là ở các tỉnh như Quảng

Ninh, Ninh Bình và thành phố Hải Phòng. Tuy vậy, nếu xem xét đối với toàn vùng

thì tỷ lệ đầu tư vào khu vực nông nghiệp vẫn còn chiếm tỷ trọng đáng kể so với

tổng đầu tư vào sản xuất ở 3 khu vực kinh tế (giai đoạn 2001-2005 là chiếm 29% và

giai đoạn 2006-2010 chiếm 23,5%). Trên thực tế, sản xuất ở khu vực nông nghiệp

chưa hiệu quả và chưa theo hướng hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp, điều này

được thể hiện qua các yếu tố sau: Việc ứng dụng KH-CN tiên tiến vào sản xuất

nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản còn hạn chế; Các ngành dịch vụ phục vụ sản

xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản còn chưa phát triển; Đầu tư về trang thiết

bị phục vụ đánh bắt hải sản xa bờ còn thấp; Ngành chế biến nông sản, lâm sản và

thủy sản chưa có những sản phẩm có thương hiệu mạnh trên thị trường...

Đầu tư cho phát triển KH-CN, Giáo dục và đào tạo: Tỷ lệ đầu tư cho phát

triển KH-CN của vùng VBBB rất thấp (chỉ chiếm khoảng 0,85% vốn đầu tư trong

giai đoạn 2001-2010, giai đoạn từ 2010-2012 đạt khoảng 1,3%). Với mức đầu tư

như hiện nay cho KH-CN vùng VBBB thì không thể đảm bảo cho quá trình CNH,

HĐH bởi đầu tư cho KH-CN theo hướng hiện đại đòi hỏi khoản kinh phí lớn với

các hạng mục như: hạ tầng cơ sở, máy móc, trang thiết bị, phát triển nguồn nhân

lực, và đầu tư cho nghiên cứu, ứng dụng,... Tương tự như đầu tư cho phát triển KH-

CN, tỷ lệ đầu tư cho phát triển Giáo dục và đào tạo của các tỉnh thuộc vùng VBBB

cũng còn thấp và chưa thể tạo tiền đề cho phát triển nguồn nhân lực có chất lượng

phục vụ hiệu quả cho quá trình CNH, HĐH. Mức đầu tư trung bình cho phát triển

Giáo dục và đào tạo của vùng VBBB giai đoạn 2001-2010 đạt khoảng 3,35% tổng

ngân sách vùng VBBB. Như vậy, để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH mức đầu tư

kinh phí cho KH-CN và Giáo dục và đào tạo tại vùng VBBB còn rất thấp và chưa

thể đào tạo được nguồn nhân lực có chất lượng cho quá trình CNH, HĐH. KH-CN

của vùng cũng chưa thể phục vụ quá trình CNH, HĐH với thực trạng đầu tư và phát

triển như giai đoạn vừa qua (2001-2010). Khi nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để đề

xuất mức đầu tư cho KH-CN, Giáo dục và đào tạo tại Việt Nam, học giả Đỗ Quốc

Sam đã đề xuất mức đầu tư cần thiết phải từ 8% ngân sách của một quốc gia [69].

Vì vậy, việc tập trung đầu tư hơn nữa cho KH-CN, Giáo dục và đào tạo của vùng

VBBB là một việc làm cần thiết để phát triển kinh tế theo hướng CNH, HĐH cũng

như CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

b. Đánh giá chuyển dịch cơ cấu lao động cho phát triển công nghiệp và dịch vụ Lao động là một trong các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ở vùng VBBB. Để CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH, vùng VBBB cần tập trung phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ theo

hướng hiện đại, trong đó lực lượng lao động chuyển từ khu vực nông nghiệp sang

khu vực công nghiệp và dịch sẽ ảnh hưởng đến quá trình tập trung cho phát triển

công nghiệp và dịch vụ. Số điểm % dịch chuyển lao động từ khu vực nông nghiệp

sang khu vực công nghiệp và dịch vụ được nêu trong biểu sau:

Đơn vị: %

Biểu 3.2: Chuyển dịch cơ cấu lao động của vùng VBBB giai đoạn 2001-2010

Chỉ tiêu

Hải Phòng

Quảng Ninh

Thái Bình

Ninh Bình

Vùng VBBB

Nam Định

6 8,8

1,9 1,1

11,7 0,9

1,7 3

5,4 12,2

5,2 5,2

6,9 3,4

8,7 6,3

4,4 4

4,6 3,4

1,3 6,9

4,3 4,8

1. Số điểm % dịch chuyển lao động từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công nghiệp - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010 2. Số điểm % dịch chuyển lao động từ khu vực nông nghiệp sang dịch vụ - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp trong giai

đoạn 2001-2010 của toàn vùng VBBB diễn ra chậm (nếu tính trung bình khoảng

5,2% sau 5 năm). Trong khi đó, vùng VBBB là vùng có nhiều tiềm năng cho phát

triển công nghiệp. Trong vùng, các tỉnh Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình, Quảng

Ninh có số lượng lao động nông nghiệp lớn. Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

đòi hỏi sự dịch chuyển lao động trong vùng VBBB từ khu vực nông nghiệp sang

khu vực công nghiệp và dịch vụ một cách mạnh mẽ. Tuy nhiên, khu vực dịch vụ

của vùng phát triển chậm, thu hút không nhiều lao động (giai đoạn 2001-2005 số

lao động dịch vụ chỉ tăng 4,3%, giai đoạn 2006-2010 số lao động dịch vụ tăng

4,8%). Thực trạng lao động trong khu vực dịch vụ của vùng VBBB còn chưa đáp

ứng nổi so với tiềm năng phát triển (đội ngũ quản lý người lao động trong khu vực

dịch vụ có trình độ thấp và thiếu tính chuyên nghiệp còn chiếm tỷ trọng lớn).

Vì vậy, tốc độ và chất lượng chuyển dịch lao động sang khu vực công nghiệp

và dịch vụ trong giai đoạn 2001-2010 của vùng VBBB chưa đáp ứng yêu cầu quá

trình CNH, HĐH. Các tỉnh như Thái Bình, Nam Định và Quảng Ninh cần phải đẩy

mạnh hơn nữa quá trình chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp.

c. Đánh giá theo các chỉ tiêu ảnh hưởng đến CDCCKT vùng VBBB: Tỷ lệ lao

động qua đào tạo, mức độ tiếp cận thông tin và hiệu suất sử dụng vốn

Biểu 3.3: Một số chỉ tiêu kinh tế phản ánh CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Đơn vị

Hải Phòng

Quảng Ninh

Thái Bình

Ninh Bình

Vùng VBBB

Nam Định

Chỉ tiêu 1. Tỷ lệ lao động qua đào tạo

2010 2012

% %

50 52

45 46

40 43

42 44

35 34

42,4 43,8

2. Mức độ tiếp cận thông tin

2010

22

ĐT/100 dân

2012

25

ĐT/100 dân ICOR

6 5,3

5,2 4,5

6,7 6

5,8 5

6,2 5

6 5,2

3. Hiệu suất sử dụng vốn - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010

Đơn vị Đơn vị

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Bên cạnh đầu tư cho phát triển công nghiệp và dịch vụ, một số yếu tố quan

trọng khác ảnh hưởng đến CDCCKT của vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH như:

tỷ lệ lao động qua đào tạo, mức độ tiếp cận thông tin, hiệu suất sử dụng vốn.

Tỷ lệ lao động qua đào tạo và sử dụng lao động: Hiện tại, tỷ lệ lao động

qua đào tạo của vùng VBBB thấp (chỉ đạt khoảng 42-43%), trong khi mục tiêu

trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 để xây dựng nước ta cơ

bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại thì tỷ lệ lao động qua đào tạo

cần ở mức 70% trở lên [9].

Vì vậy, tỷ lệ lao động qua đào tạo của vùng VBBB chưa thể đáp ứng yêu cầu

của quá trình CNH theo hướng hiện đại. Một bộ phận khá lớn người lao động tuy đã

qua đào tạo nhưng chưa đủ trình độ để lao động trong những doanh nghiệp có nền

sản xuất hiện đại. Phần lớn các doanh nghiệp trong vùng có tiềm lực còn hạn chế, vì

thế việc triển khai nghiên cứu và ứng dụng công nghệ hiện đại gặp nhiều khó khăn.

Hơn nữa, doanh nghiệp thường có tâm lý tuyển lao động sẵn có, chưa tập trung

nhiều vào đào tạo người lao động. Từ đó, người lao động sẽ không chuyên nghiệp,

trình độ khập khiễng với nhu cầu thực tế của quá trình sản xuất, đây cũng là một

nguyên nhân hạn chế năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp. Để phát triển hiệu

quả theo hướng CNH, HĐH thì việc ứng dụng KH-CN còn phải có những thay đổi

về mặt chất lượng cũng như đẩy nhanh quá trình ứng dụng KH-CN.

Mức độ tiếp cận thông tin: Về cơ bản so với chuẩn CNH mà học giả Đỗ

Quốc Sam đề xuất [69], vùng VBBB đã đạt tiêu chuẩn với 100.000 thuê bao sử

dụng internet và 30% dân số có thuê bao điện thoại cố định – nếu tính trung bình

theo hộ gia đình từ 3-4 người thì gần như 100% hộ gia đình có thuê bao điện thoại

cố định (chưa tính đến thuê bao di động). Với mức tiếp cận thông tin và công nghệ

thông tin như hiện nay hoàn toàn có thể tạo cơ hội cho các tỉnh vùng VBBB phát

triển kinh tế theo hướng CNH, HĐH. Tuy vậy, vấn đề là cần phải tiếp cận và sử

dụng thông tin một cách hiệu quả. Thực tế hiện nay việc sử dụng internet ở Việt

Nam nói chung và ở vùng VBBB có hiệu quả hạn chế.

Hiệu suất sử dụng vốn: Hiệu suất sử dụng vốn của vùng VBBB trong giai

đoạn 2001-2005 đạt khoảng 6 đơn vị và giai đoạn 2006-2010 giảm xuống 5,2 đơn

vị. Mặc dù hiệu quả sử dụng vốn đã nâng lên, tuy nhiên, tuy nhiên còn tồn tại nhiều

yếu tố làm giảm hiệu suất sử dụng vốn. Vùng VBBB cần nâng cao hiệu quả kinh tế

dịch vụ, giảm các ngành công nghiệp khai khoáng và những ngành công nghiệp gây

ô nhiễm môi trường, tập trung chế biến sâu các sản phẩm nông sản, hải sản và

khoáng sản của vùng, lựa chọn các dự án đầu tư hiệu quả.

3.4.2. Đánh giá theo nhóm chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT vùng

VBBB theo hướng CNH, HĐH

a. Đánh giá CDCCKT theo hướng phát triển công nghiệp hiện đại

Một số chỉ tiêu phản ánh quá trình CDCCKT của vùng VBBB theo hướng

phát triển dịch vụ hiện đại được nêu trong biểu 3.4.

Biểu 3.4: Một số chỉ tiêu cơ bản phản ánh sự phát triển công nghiệp theo

Đơn vị: %

hướng hiện đại

Chỉ tiêu

Hải Phòng

Quảng Ninh

Thái Bình

Ninh Bình

Vùng VBBB

Nam Định

19,1 14

9,3 17,6

20 31,1

11,7 28,5

18,4 30,7

15,5 24,4

8,7 10,6

18,5 33

19 30,1

9,6 21,1

8,6 15,7

12,9 22,1

0,8 3,4

9 14,5

13,1 6,9

16,5 5,3

12,9 9,4

8,7 7,9

76,5 92,1

23 38,2

72 97,3

71,4 95,7

68 90

61 73

1. Tốc độ tăng trưởng trung bình GTSX khu vực công nghiệp - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010 2. Tỷ lệ tăng NSLĐ trung bình khu vực công nghiệp - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010 3. Sự thay đổi tỷ trọng GDP khu vực công nghiệp so với tổng GDP - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010 4. Tỷ lệ GTSX các ngành chế biến - chế tạo so với tổng GTSX khu vực công nghiệp - Giai đoạn 2001-2005 - Giai đoạn 2006-2010

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Tốc độ tăng trưởng trung bình GTSX khu vực công nghiệp: Khi đánh giá

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH của vùng VBBB cần phải đánh giá tốc độ phát

triển công nghiệp của toàn vùng, một trong những chỉ số quan trọng cần xem xét là

tốc độ tăng GTSX của khu vực công nghiệp. Giai đoạn 2001-2010, tốc độ tăng

GTSX khu vực công nghiệp của vùng VBBB đạt khoảng 19,95% (giai đoạn 2001-

2005 đạt 15,5% và giai đoạn 2006-2010 đạt 24,4%), điều này khẳng định cơ cấu

kinh tế của toàn vùng VBBB đã chuyển dịch nhanh theo hướng tập trung cho phát

triển công nghiệp. (So với các chỉ tiêu cơ bản được các nước NIEs đưa ra, các chỉ

tiêu phát triển công nghiệp và dịch vụ để trở thành một nước công nghiệp hiện đại

cần đạt tốc độ khoảng 15-20% và ổn định trong nhiều năm liên tục) [69]. Tuy vậy,

mặc dù tốc độ tăng trưởng GTSX của vùng VBBB đạt khoảng 19,95 % nhưng nhìn

chung các tỉnh còn ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển công nghiệp, công nghệ

sản xuất còn hạn chế, năng lực cạnh tranh thấp.

Tốc độ tăng NSLĐ công nghiệp (2001-2010): Tốc độ tăng NSLĐ trong các

ngành công nghiệp của toàn vùng VBBB đạt khoảng 17,5% (giai đoạn 2001-2005

đạt 12,9% và giai đoạn 2006-2010 đạt 22,1%). Tuy nhiên, thực tế các ngành công

nghiệp ở các tỉnh/thành phố này ở trình độ thấp nên hiệu quả kinh tế và sức cạnh

tranh vẫn thấp.

Sự dịch chuyển (số điểm % dịch chuyển) của khu vực công nghiệp trong

tổng GDP của toàn vùng: Giai đoạn 2001-2005, sự dịch chuyển tỷ trọng GDP khu

vực công nghiệp so với tổng GDP của toàn vùng đạt 8,7% và giai đoạn 2006-2010

đạt 7,9%. Chỉ số này cho thấy CCKT của toàn vùng VBBB đã dịch chuyển tương

đối nhanh theo hướng phát triển công nghiệp. Những tỉnh có độ dịch chuyển nhanh

là Quảng Ninh (14,5%) và Ninh Bình (9,4%), thành phố Hải Phòng với định hướng

tập trung mạnh cho phát triển khu vực dịch vụ nên khu vực công nghiệp có độ dịch

chuyển thấp nhất (3,4%). Nam Định có truyền thống phát triển công nghiệp dệt, tuy

nhiên, độ dịch chuyển theo hướng công nghiệp chỉ đạt 5,3%, thực tế cho thấy Nam

Định chậm đổi mới công nghệ, nhiều nhà máy còn sử dụng công nghệ rất lạc hậu,

thu hút đầu tư cũng chưa hiệu quả.

Tỷ trọng GTSX các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo so với tổng

GTSX khu vực công nghiệp: Một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá xu

hướng phát triển của các ngành công nghiệp đó là thông qua sự tỷ trọng các ngành

công nghiệp chế biến - chế tạo so với tổng GTSX khu vực công nghiệp. Những

ngành công nghiệp chế biến - chế tạo thường là những ngành đòi hỏi công nghệ cao,

lao động có trình độ, tổ chức quản lý và sản xuất có hiệu quả để duy trì năng lực

cạnh tranh. Năm 2010, tỷ trọng GTSX ngành công nghiệp chế biến - chế tạo của

toàn vùng VBBB đạt 73%. Tuy nhiên, ở vùng VBBB, công nghiệp - chế biến chế

tạo lại tập trung nhiều ở nhưng ngành trình độ thấp (chế biến nông, lâm sản, lương

thực ở dạng sơ chế) và chưa tập trung cho chế biến sâu với trình độ KH-CN và tổ

chức quản lý cao. Qua điều tra của nghiên cứu này hàm lượng công nghệ tiên tiến

áp dụng vào trong các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo còn chưa hiện đại,

nhiều nhà máy còn sử dụng công nghệ lạc hậu. Thậm chí công nghệ để khai thác tài

nguyên và than cũng lạc hậu, kém hiệu quả và gây ô nhiễm môi trường. Vì vậy, vấn

đề chính của các tỉnh thuộc vùng VBBB này là chuyển đổi cơ cấu ngành công nghiệp

theo hướng hiện đại qua việc tập trung chuyên nghiệp hóa các hoạt động sản xuất, nâng

cao trình độ công nghệ và người lao động, tổ chức sản xuất với quy mô lớn.

Đánh giá chung: Qua nghiên cứu quá trình phát triển các ngành công nghiệp

của vùng VBBB theo hướng hiện đại cho thấy có một số điểm hạn chế như sau:

Trong cơ cấu các mặt hàng công nghiệp, tỷ lệ các mặt hàng công nghiệp có

trình độ thấp còn lớn, hiệu quả kinh tế chưa cao, sản xuất phụ thuộc nhiều vào tài

nguyên sẵn có (điển hình như Quảng Ninh, công nghiệp khai thác tài nguyên chiếm

tỷ trọng lớn trong tổng GTSX công nghiệp).

Trình độ người lao động chưa đáp ứng tốt quá trình sản xuất hiện đại. Phân

bố và tổ chức sản xuất công nghiệp chưa hiệu quả, việc thu hút lao động có trình độ

cao và chuyên nghiệp còn hạn chế. Chưa có sự phối hợp tốt theo quy trình sản xuất

ra các sản phẩm để nâng cao hiệu quả kinh tế. Hiện tượng thiếu một số ngành công

nghiệp phụ trợ còn phổ biến, phân bố các cụm sản xuất và các ngành nghề sản xuất

còn chưa hợp lý.

Quá trình đổi mới công nghệ, áp dụng các thành quả KH-CN mới vào sản

xuất còn hạn chế. Những ngành công nghiệp mới đòi hỏi trình độ cao chưa phát

triển ở vùng VBBB trong khi vùng có lợi thế tiếp cận thị trường, lợi thế trong đào

tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

Các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB chưa tận dụng tốt những lợi thế, kinh

nghiệm sản xuất đã có để khẳng định thương hiệu trong sản xuất công nghiệp và

tổng GTSX của các ngành này ngày càng hạn chế. Điển hình như công nghiệp dệt ở

Nam Định không khẳng định được thương hiệu, công nghiệp chế biến thủy, hải sản

ngày càng bị cạnh tranh bởi các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

b. Đánh giá CDCCKT theo hướng phát triển dịch vụ hiện đại

Một số chỉ tiêu phản ánh quá trình CDCCKT của vùng VBBB theo hướng

phát triển dịch vụ hiện đại được nêu trong biểu 3.5:

Đơn vị: %

Biểu 3.5: Một số chỉ tiêu cơ bản phản ánh sự phát triển dịch vụ theo hướng hiện đại

Thái

Nam

Ninh

Vùng

Hải Phòng

Quảng Ninh

Bình

VBBB

Định

Chỉ tiêu

1. Tốc độ tăng GTSX khu vực dịch vụ

11,7

17,6

8,3

7,8

7,1

10,1

- Giai đoạn 2001-2005

12,6

12,7

8,7

16,1

13,4

- Giai đoạn 2006-2010

2. Tỷ lệ tăng NSLĐ khu vực dịch vụ

13,4

5,5

7,1

5,2

9,2

- Giai đoạn 2001-2005

10

- Giai đoạn 2006-2010

3. Sự thay đổi tỷ trọng GDP khu vực dịch vụ trong CCKT

2,8

2,4

- 4,8

-7,1

2,4

-0,8

- Giai đoạn 2001-2005

2,2

3,4

-0,6

-3

3,3

1,9

- Giai đoạn 2006-2010

4. Tỷ lệ các ngành dịch vụ hiện đại /tổng GTSX khu vực dịch vụ

36

- Giai đoạn 2001-2005

53

- Giai đoạn 2006-2010 Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Tốc độ tăng GTSX khu vực dịch vụ: CDCCKT theo hướng CNH, HĐH bao

hàm cả phát triển dịch vụ hiện đại. Vì vậy khi đánh giá CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH của vùng VBBB cần phải đánh giá tốc độ phát triển khu vực dịch vụ của toàn

vùng, trong đó, tốc độ tăng GTSX là một chỉ tiêu quan trọng cần đánh giá. Giai đoạn

2001-2010, tốc độ tăng GTSX của toàn vùng VBBB đạt 11,75%, chỉ số này cao hơn

tốc độ tăng trưởng khu vực dịch vụ của toàn quốc trong giai đoạn 2001-2010 (khoảng

8,7%). Tuy nhiên, đối chiếu với kinh nghiệm ở các nước NIEs, các chỉ tiêu phát triển

công nghiệp và dịch vụ để trở thành một nước công nghiệp hiện đại cần đạt tốc độ

khoảng 15-20% và ổn định trong nhiều năm liền [73]. Vì vậy, mặc dù tốc độ tăng

trưởng GTSX của vùng VBBB đạt khoảng 11,75% nhưng với xuất phát điểm thấp,

các tỉnh thuộc vùng VBBB cần tập trung mạnh cho phát triển khu vực dịch vụ.

Tốc độ tăng NSLĐ khu vực dịch vụ (2001-2010): Tốc độ tăng NSLĐ

trung bình trong khu vực dịch vụ của vùng VBBB chỉ đạt khoảng 9,6%. Để

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH thì các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB cần có

tốc độ tăng trưởng NSLĐ khu vực dịch vụ trung bình khoảng từ 15-20% và liên tục

trong nhiều năm liền (theo kinh nghiệm các nước công nghiệp mới NIEs, trong giai

đoạn CDCCKT theo hướng CNH [73]). Vì vậy tốc độ tăng NSLD khu vực dịch vụ

chưa đảm bảo so với yêu cầu của quá trình CNH, HĐH.

Sự dịch chuyển (số điểm % dịch chuyển) của khu vực dịch vụ trong tổng

GDP của toàn vùng (2001-2010): Giai đoạn 2001-2005, tỷ trọng GDP khu vực

dịch vụ trong tổng GDP của toàn vùng giảm 0,8%, giai đoạn 2006-2010 tỷ trọng

này tăng 1,9%. Nhìn chung tốc độ CDCCKT theo hướng phát triển dịch vụ của

vùng VBBB rất thấp so với các tiềm năng lợi, thế để phát triển dịch vụ của vùng.

Nếu so với tốc độ phát triển khu vực dịch vụ của các nước công nghiệp mới NIEs

thì có một khoảng cách rất lớn (họ luôn duy trì tăng trưởng kinh tế dịch vụ trong

nhiều năm liên ở mức 15-20%). Vì vậy, việc đẩy mạnh phát triển và chuyên nghiệp

hóa khu vực dịch vụ là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đối với

vùng VBBB. Thực tế, thành phố Hải Phòng, Quảng Ninh và Ninh Bình có nhiều lợi

thế trong phát triển du lịch và dịch vụ, tuy nhiên tỷ lệ tăng của khu vực dịch vụ của

các tỉnh này trong giai đoạn 2005-2010 chỉ tăng tương ứng 2,2%; 3,4% và 3,3%.

Đáng chú ý, Thái Bình và Nam Định có tỷ trọng khu vực dịch vụ trong CCKT giảm

(Thái Bình giảm 0,63% và Nam Định giảm 3%).

Tỷ trọng GTSX các ngành dịch vụ trình độ cao so với tổng GTSX khu

vực dịch vụ: Để đánh giá CDCCKT của vùng theo hướng CNH, HĐH cần xem xét

đến xu hướng phát triển các ngành dịch vụ theo hướng hiện đại và những ngành

đem lại hiệu quả kinh tế cao, tỷ trọng những ngành này trong tổng GTSX khu vực

dịch vụ. Trên cơ sở thực trạng phát triển các ngành dịch vụ của các tỉnh thuộc vùng

VBBB, những ngành dịch vụ có trình độ hiện đại và đem lại hiệu quả kinh tế cao

được lựa chọn như sau: Du lịch, dịch vụ tài chính, dịch vụ y tế, tư vấn, KH-CN, văn

hóa - thể thao được lựa chọn để nghiên cứu do những ngành này đòi hỏi công nghệ

cao, lao động có trình độ, và tổ chức quản lý và sản xuất có hiệu quả. Giai đoạn

2001-2010, tỷ trọng GTSX của các ngành dịch vụ hiện đại và hiệu quả kinh tế cao

chiếm khoảng khoảng 44,5% tổng GTSX khu vực dịch vụ. Đây là một chỉ số cho

thấy hiệu quả phát triển dịch vụ của vùng VBBB thấp hơn nhiều so với tiềm năng

của vùng.

Nhận định chung:

So với mục tiêu CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, các ngành dịch vụ tại

vùng VBBB phát triển còn hạn chế và chưa đáp ứng yêu cầu của kinh tế dịch vụ

hiện đại. Kinh nghiệm phát triển các ngành dịch vụ của vùng còn hạn chế, việc tổ

chức phát triển kinh tế dịch vụ của vùng VBBB chưa theo kịp được xu thế phát triển

chung trong khu vực nên tính hấp dẫn và khả năng cạnh tranh thấp. Vùng VBBB

chưa tập trung phát triển những ngành dịch vụ hiện đại đặc biệt là dịch vụ như tài

chính, vận tải biển, logistics và du lịch biển.

Đội ngũ nhân lực hoạt động trong khu vực kinh tế dịch vụ chưa được đào tạo

bài bản và chưa chuyên nghiệp, điều này được thể hiện qua một số yếu tố sau: (1).

Qua khảo sát của nghiên cứu này và đánh giá của các chuyên gia địa phương cho

thấy nhiều người lao động trong khu vực dịch vụ của vùng VBBB có trình độ hạn

chế và tập trung vào những ngành dịch vụ đơn giản với trình độ công nghệ và nhân

lực ở bậc thấp; (2). Việc tổ chức đào tạo người lao động cho khu vực dịch vụ còn

chưa được các tỉnh trong vùng quan tâm đúng mức, các cơ sở kinh doanh dịch vụ

chủ yếu tuyển lao động có sẵn và chỉ một số ít người lao động được đào tạo qua hệ

thống các cơ sở đào tạo; (3). Liên kết và gửi đi nước ngoài đào tạo người lao động ở

khu vực dịch vụ rất hạn chế và rất ít người đã được đào tạo từ nước ngoài; (4). Qua

khảo sát một số cơ sở kinh doanh dịch vụ lớn trong vùng, hiện nay còn tồn tại một

số hạn chế cơ bản như người lao động trực tiếp tại các cơ sở này còn chưa chuyên

nghiệp, điều này gây phản cảm đối với du khách, nhất là du khách nước ngoài.

c. Sự thay đổi về quy mô GDP vùng VBBB so với GDP vùng ĐBSH và GDP

của cả nước

Đơn vị: %

Biểu 3.6: Tỷ trọng GDP vùng VBBB so với GDP vùng ĐBSH và GDP cả nước

2000

2005

2010

2012

Chỉ tiêu

Vùng VBBB so với vùng ĐBSH

37,3

37,5

6,7

9,5

12,5

Vùng VBBB so với cả nước

100

Cả nước

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Trong giai đoạn từ 2000-2005, số điểm phần trăm GDP của vùng VBBB so

với tổng GDP của cả nước tăng lên khoảng 3%, giai đoạn 2005-2010 tăng lên

khoảng 2,5%. Tính đến năm 2012, tổng GDP của vùng VBBB chiếm khoảng 12,5%

tổng GDP của cả nước. Điều này thể hiện vùng VBBB có vai trò quan trọng đối với

sự phát triển kinh tế của cả nước và tốc độ phát triển nhanh hơn tốc độ phát triển

kinh tế trung bình của cả nước. Tuy nhiên, trong quá trình CNH, HĐH, vùng VBBB

chưa khẳng định tốt vị thế và vai trò, chưa khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế

của vùng để phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại.

Số điểm phần trăm GDP của vùng VBBB so với tổng GDP của vùng ĐBSH

từ năm 2000 đến năm 2005 giảm 2%, từ năm 2005 đến 2010 chỉ tăng lên 0,3%, tốc

độ tăng trưởng kinh tế chung của toàn vùng VBBB không vượt trội hơn tốc độ tăng

trưởng kinh tế của vùng ĐBSH. Bên cạnh đó, tiềm năng phát triển kinh tế biển, phát

triển du lịch và dịch vụ của vùng VBBB còn chưa được các tỉnh khai thác hiệu quả,

công nghiệp chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

3.4.3. Đánh giá theo nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả CDCCKT vùng VBBB

theo hướng CNH, HĐH

a. Chuyển dịch cơ cấu giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp

Số điểm phần trăm GDP dịch chuyển giữa hai nhóm ngành nông nghiệp và

phi nông nghiệp là một trong những yếu tố phản ánh kết quả CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH. Kết quả tính số điểm phần trăm GDP dịch chuyển từ nông nghiệp sang

phi nông nghiệp của vùng VBBB được nêu ở biểu sau:

Đơn vị: %

Biểu 3.7: CCKT vùng VBBB theo các khu vực kinh tế

Tỉnh

Khu vực nông nghiệp

Khu vực công nghiệp

Khu vực dịch vụ

2000 2005 2010 2012 2000 2005 2010 2012 2000 2005 2010 2012

18,8

7,5

7,2

7,6

35,6

59,5

58,1

45,6

32,5

33,3

34,3

Hải Phòng

9,8

7,2

6,3

5,5

45,2

54,2

54,6

51,3

38,6

39,1

43,2

Quảng Ninh

Thái Bình

54,1

36,8

29,1

36,8

45,6

47,1

30,9

26,4

25,3

21,9

41,4

31,9

29,8

25,7

21,2

31,1

35,7

39,4

37,4

34,5

34,9

Nam Định

Ninh Bình

49,3

22,8

19,6

15,2

22,7

54,2

57,6

46,2

22,8

38,6

Vùng VBBB

36 24,5

18,1

17,5

28 44,2

50 49,1

36 31,3

31,9

33,4

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Trong giai đoạn từ 2001-2010, CCKT của vùng VBBB có độ dịch chuyển từ

nông nghiệp sang phi nông nghiệp như sau: Tỷ trọng khu vực nông nghiệp của toàn

vùng năm 2005 giảm xuống 11 điểm % so với năm 2000 và 2010 giảm xuống 6,4

điểm % so với năm 2005, tương ứng với số điểm % dịch chuyển dịch sang các

ngành phi nông nghiệp (bao gồm khu vực công nghiệp và dịch vụ). Tính đến năm

2010, tỷ trọng các ngành phi nông nghiệp trong CCKT đạt khoảng 81,9%, năm

2012 tỷ trọng này tăng lên khoảng 82,5%. Quá trình CDCCKT từ nông nghiệp sang

phi nông nghiệp diễn ra ở các tỉnh khác nhau do các điều kiện, tiềm năng cho phát

triển của các tỉnh khác nhau.

Nhìn chung, mặc dù đã có sự chuyển dịch đáng kể từ nông nghiệp sang phi

nông nghiệp, tuy nhiên về chất lượng và hiệu quả của quá trình CDCCKT từ nông

nghiệp sang phi nông nghiệp của vùng VBBB chưa cao, chưa đáp ứng yêu cầu quá

trình CNH, HĐH, điều này được thể hiện qua một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, giai đoạn 2001-2010, các tỉnh trong vùng VBBB như Quảng Ninh,

Ninh Bình, Nam Định tập trung mạnh cho phát triển công nghiệp nhưng khu vực

dịch vụ chưa phát triển tương xứng với tiềm năng của các tỉnh.

Thứ hai, mặc dù vùng VBBB hội tụ nhiều khả năng cho phát triển kinh tế

nông, lâm và thủy sản, đặc biệt là kinh tế biển, tuy nhiên hiệu quả của khu vực kinh

tế nông nghiệp vẫn còn thấp: Các tỉnh như Quảng Ninh, Thái Bình, Nam Định là

những tỉnh có tiềm năng lớn về nông, lâm, thủy sản nhưng tỷ trọng đóng góp vào

tổng GDP của khu vực này còn thấp, đặc biệt là thủy sản chỉ chiếm khoảng 2%-4%

trong CCKT.

b. Chuyển dịch cơ cấu lao động giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu lao động là một chỉ tiêu cần nghiên cứu để thấy được xu

hướng tập trung lao động trong quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Kết

quả tính chỉ tiêu về chuyển dịch cơ cấu lao động giữa hai khối ngành nông nghiệp

và phi nông nghiệp được nêu trong biểu sau:

Đơn vị: %

Biểu 3.8: Cơ cấu lao động theo các khu vực kinh tế

Tỉnh

Khu vực nông nghiệp

Khu vực công nghiệp

Khu vực dịch vụ

2001 2005 2010 2012 2001 2005 2010 2012 2001 2005 2010 2012

55,3

46,1

35,2

17,8

19,2

26,9

25,3

26,9

34,7

36,1

39,5

Hải Phòng

59,5

50,3

41,3

23,3

22,4

23,4

17,2

27,3

33,6

34,7

Quảng Ninh

Thái Bình

81,6

66,6

63,3

60,5

21,4

13,4

15,3

17,5

9,5

8,9

78,2

71,9

65,1

62,4

14,7

18,1

20,6

13,4

16,8

8,8

Nam Định

Ninh Bình

75,9

69,3

49,5

47,5

12,6

18,8

35,7

31,7

11,5

11,9

14,8

20,8

Vùng VBBB

71 60,5

50,5

49 15,5

19,2

26 25,3

13,5

20,3

23,5

25,7

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Giai đoạn 2001-2005, tỷ lệ chuyển dịch lao động từ khu vực kinh tế nông

nghiệp sang khu vực kinh tế phi nông nghiệp của vùng VBBB khoảng 10,5 điểm %,

giai đoạn 2006-2010, tỷ lệ chuyển dịch này đạt khoảng 10 điểm %. Tính đến năm

2012, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp chiếm khoảng 49% tổng số lao động của toàn

vùng VBBB. Nếu so với mục tiêu được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH

giai đoạn 2011-2020 [9], tỷ trọng lao động nông nghiệp còn lớn (mục tiêu đề ra năm

2010 lao động nông nghiệp đạt từ 30-35%, trong khi năm 2010 vùng VBBB có

50,5% lao động nông nghiệp, năm 2012 khoảng 49%).

Qua nghiên cứu thực trạng chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang phi

nông nghiệp tại vùng VBBB có thể đánh giá một số điểm như sau:

Thứ nhất, mặc dù vùng VBBB đã có sự chuyển dịch lao động đáng kể từ

nông nghiệp sang phi nông nghiệp trong giai đoạn 2001-2005 và 2006-2010, tuy

nhiên tỷ lệ lao động nông nghiệp vẫn còn cao, chưa đáp ứng được mục tiêu được đề

ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 [9]. Để đáp ứng yêu cầu

quá trình CNH, HĐH đòi hỏi sự chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang phi

nông nghiệp ở mức cao hơn hiện tại rất nhiều.

Thứ hai, một bộ phận không nhỏ lao động trong các ngành công nghiệp và

dịch vụ có trình độ hạn chế, tập trung vào một số ngành công nghiệp đòi hỏi trình

độ thấp và hiệu quả kinh tế thấp, lao động trong khu vực dịch vụ còn thiếu chuyên

nghiệp. Vì vậy, nguồn nhân lực chưa đủ khả năng đáp ứng tốt quá trình CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH.

Thứ ba, thực trạng lao động nông nghiệp tại vùng VBBB có trình độ thấp và

mang tính thời vụ. Một số tỉnh như Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình, hiện tượng

thiếu việc làm sau khi kết thúc vụ mùa sản xuất xảy ra phổ biến đối với lao động

nông nghiệp. Khi kết thúc thời vụ sản xuất, một bộ phận không nhỏ lao động nông nghiệp tại các tỉnh này đã dời đi tìm việc tại các thành phố.

c. Một số chỉ tiêu kinh tế phản ánh kết quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Để đánh giá quá trình CDCCKT của vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

cần căn cứ vào một số chỉ tiêu kinh tế cơ bản như: GDP bình quân đầu người,

NSLĐ, tốc độ tăng trưởng kinh tế. Kết quả tính các chỉ tiêu này trong giai đoạn từ

2000-2010 và 2012 được nêu trong biểu 3.9.

GDP/người: GDP bình quân đầu người của vùng VBBB năm 2010 đạt

khoảng 1.049 USD (năm 2012 đạt khoảng 1.647 USD). Nếu so với GDP bình quân

đầu người của vùng ĐBSH và của cả nước thì GDP/người của vùng VBBB thấp

hơn (GDP/người vùng ĐBSH đạt 1.225 USD và cả nước đạt 1.116 USD vào năm

2010). Nhìn chung, chất lượng sống người dân vùng VBBB còn thấp và có sự

chênh lệch mức sống lớn giữa các nhóm dân cư thành thị và nông thôn, số lượng

người có thu nhập thấp còn lớn. Đây cũng là một cản trở lớn cho quá trình CNH,

HĐH bởi người dân không thể có đủ khả năng tài chính để tự nâng cao trình độ.

Với mức thu nhập bình quân đầu người của người dân Việt Nam là 1.116

USD/người (năm 2010) và của vùng VBBB khoảng 1.049 USD/người sẽ là một khó

khăn lớn để vùng VBBB CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Qua nghiên cứu kinh

nghiệm quốc tế về CNH, HĐH, mức GDP bình quân đầu người cần đạt từ 3.000

USD trở lên. Khi nghiên cứu về chuẩn CNH của Việt Nam, học giả Đỗ Quốc Sam

đề xuất mức GDP/người để đạt chuẩn CNH của Việt Nam cần đạt 5.000 USD [69].

Vì thế, mức thu nhập bình quân đầu người của toàn quốc và của vùng VBBB còn

thấp hơn rất nhiều so với 2 mức đánh giá: mức chuẩn là 3.000 USD/người và mức

cao hơn là 5.000 USD/người.

Biểu 3.9: Một số chỉ tiêu phản ánh kết quả quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Thái

Nam

Ninh

Vùng

Chỉ tiêu

Đơn vị

Hải Phòng

Quảng Ninh

Bình

VBBB

Định

1. GDP/người (giá hiện hành)

2000

USD

410

380

220

200

170

276

2005

USD

770

730

450

350

360

532

2010

USD

1.750

1.293

800

600

800

1.049

2012

USD

2.180

2.643

1.180

1.030

1.200

1.647 2. Tăng trưởng kinh tế

13,7

12,8

17,3

7,7

9,1

12,1

Giai đoạn 2001-2005

11,6

12,5

13,4

7,1

15,3

12

Giai đoạn 2006-2010

10,7

9,5

14,3

11,5

Giai đoạn 2010-2012

3. NSLĐ (giá hiện hành)

2005

57,2

31,8

35,4

33,9

Triệu đồng

2010

99,2

95,9

58,4

23,5

65,3

68,5

Triệu đồng

2012

109

106

66,2

74,8

77,2

Triệu đồng

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Tốc độ tăng trưởng kinh tế: Giai đoạn 2001-2005, tốc độ tăng trưởng kinh

tế bình quân (GDP) của vùng đạt khoảng 12,1% giai đoạn 2006-2010 đạt 12%/năm.

Mặc dù giai đoạn 2006-2010 vùng VBBB đã đạt được tốc độ tăng trưởng cao hơn

các chỉ tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 khi nước

ta cơ bản trở thành nước công nghiệp (tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 7-

8%/năm). Tuy nhiên, vùng VBBB có nhiều tiềm năng và thuận lợi cho phát triển

kinh tế nên cần hướng tới mức tăng trưởng cao hơn và tương đương với mức tăng

trưởng của các nước đã thành công trong quá trình CNH, HĐH (khoảng 15-20%)

[73]. Vì vậy, để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, tốc độ tăng trưởng kinh tế của

vùng VBBB cần cao hơn mức 12%.

Một số điểm cần lưu ý về tăng trưởng kinh tế vùng VBBB để CDCCKT của

vùng theo hướng CNH, HĐH: (1). Hải Phòng và Quảng Ninh chưa phát huy được

vai trò là đầu tầu phát triển của vùng VBBB, chưa thể hiện được vai trò là một trong

những trung tâm phát triển mạnh của vùng ven biển; (2). Phát triển công nghiệp

chưa bền vững, công nghiệp chế biến - chế tạo vẫn còn hạn chế (điển hình là tỉnh

Quảng Ninh); (3). Kinh tế dịch vụ chưa phát triển một cách chuyên nghiệp và chưa

xứng với tiềm năng của vùng VBBB; (4). Kinh tế biển phát triển chưa hiệu quả,

khai thác đánh bắt xa bờ và du lịch biển còn hạn chế, nuôi trồng thủy sản còn chịu

nhiều ảnh hưởng của thiên tai dịch bệnh.

NSLĐ: NSLĐ trung bình của vùng VBBB năm 2010 đạt 68,5 triệu

đồng/người (năm 2012 đạt khoảng 77,2 triệu đồng/người), cao hơn NSLĐ bình

quân của cả nước năm 2010 (40,3 triệu đồng/người). Tuy nhiên, với mức NSLĐ

trung bình đạt 68,5 triệu đồng/người (khoảng 3.300 USD/người) và mức thu nhập

bình quân đầu người đạt 1.040 USD/người thì rất khó để kinh tế của tỉnh phát triển

hiệu quả theo hướng CNH, HĐH. Các tỉnh thuộc vùng VBBB cần đạt được mức thu

nhập bình quân đầu người từ 3.000 - 5.000 USD theo tiêu chuẩn CNH [69]. Như

vậy, NSLĐ trung bình phải gấp ít nhất từ 2,5 đến 3 lần trở lên so với mức NSLĐ

trung bình của năm 2010 thì mới có thể đạt được mức thu nhập bình quân đầu người

của vùng là 3.000 USD. Vì thế, để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, việc đổi mới cơ

cấu sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế là rất cần thiết đối với vùng VBBB.

d. Đánh giá chỉ tiêu phát triển kinh tế biển vùng VBBB

Ngày nay, khi thấy được tầm quan trọng của đại dương trong phát triển kinh

tế, các nước đều tập trung phát triển kinh tế biển. Vì vậy, vùng VBBB với lợi thế

100

các tỉnh ven biển cần tận dụng thế mạnh từ biển để phát triển theo hướng CNH,

HĐH. Tuy nhiên, thực tế hiện nay việc khai thác kinh tế biển tại vùng VBBB còn

nhiều hạn chế, những ngành còn nhiều tiềm năng nhưng chưa được phát huy như

vận tải biển, du lịch biển, dịch vụ logistics, đóng và sửa chữa tàu biển, chế biến dầu

khí, chế biến thủy sản.

Ngành du lịch biển của vùng VBBB mặc dù có nhiều tiềm năng phát triển,

tuy nhiên cho đến nay ngành du lịch biển vẫn thiếu sức cạnh tranh do không chuyên

nghiệp và thiếu những hình ảnh đặc sắc. Khai thác hải sản và nuôi trồng thủy sản

nước lợ là lĩnh vực kinh tế quan trọng, tuy nhiên hiện nay các tỉnh thuộc vùng

VBBB chưa khai thác mạnh đánh bắt xa bờ. Nuôi trồng thủy sản vẫn còn phụ thuộc

nhiều vào thiên nhiên, chịu ảnh hưởng của thiên tai dịch bệnh do công nghệ chưa

hiện đại và chưa hình thành những vùng chuyên canh đề quản lý và hạn chế tốt các

loại dịch bệnh. Bên cạnh đó, chế biến hải sản vẫn còn hạn chế, chưa tạo ra được

những sản phẩm có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Căn cứ theo số liệu các tỉnh vùng VBBB năm 2012, tổng GTSX ngành chế

biến hải sản chỉ chiếm khoảng 2% tổng GTSX các ngành công nghiệp chế biến.

GTSX ngành vận tải biển chiếm khoảng 1%-1,9% tổng GTSX ngành vận tải của

các tỉnh, thành phố trong vùng. GTSX ngành thủy sản chiếm khoảng 1%-2% tổng

GTSX. GTSX ngành du lịch trong đó bao gồm cả du lịch biển chỉ chiếm từ 1,5%

đến 4% tổng GTSX của các tỉnh/thành phố trong vùng (trong khi khai thác chưa

hiệu quả du lịch biển) - Tính theo các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]. Những

lĩnh vực quan trọng để phát huy sức mạnh kinh tế biển như lọc hóa dầu, đóng và sửa

chữa tàu biển, sản xuất muối biển công nghiệp, các dịch vụ kinh tế biển và ven biển

(thông tin, cứu hộ, viễn thông hàng hải trong nước và quốc tế, nghiên cứu KH-CN

biển, xuất khẩu thuyền viên,...) đang mới ở giai đoạn bắt đầu và quy mô nhỏ. Đầu

tư, khai thác biển đảo và hải đảo chưa hiệu quả, đóng góp ít vào phát triển kinh tế.

Về hệ thống hạ tầng vùng VBBB để khai thác kinh tế biển cũng chưa đồng

bộ, hiện nay vùng VBBB không có đường cao tốc chạy dọc theo bờ biển để kết nối

các thành phố, KKT, KCN ven biển thành một hệ thống kinh tế biển liên hoàn. Hệ

thống các khu đô thị, KCN dọc theo biển tại vùng VBBB cũng chưa hoàn thiện, bên

101

cạnh đó việc đầu tư cho khoa học và nhân lực để khai thác kinh tế biển còn hạn chế.

Mạng lưới an toàn cho khai thác kinh tế biển vẫn còn lạc hậu (các cơ sở dự báo thời

tiết, trung tâm cứu hộ, trang thiết bị còn lạc hậu).

Nhìn chung, trình độ khai thác biển của vùng VBBB để phục vụ phát triển

kinh tế còn lạc hậu so với các vùng ven biển ở các nước trên thế giới và thậm chí

ngay trong khu vực.

3.4.4. Đánh giá theo nhóm chỉ tiêu bổ trợ phản ánh CDCCKT vùng VBBB theo

hướng CNH, HĐH

Bên cạnh 3 nhóm chỉ tiêu đánh giá CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH,

HĐH, nghiên cứu này đã tính một số chỉ tiêu bổ trợ đánh giá hiệu quả lan tỏa của

quá trình CDCCKT của vùng VBBB: tỷ lệ thất nghiệp, tỷ lệ nghèo, tuổi thọ bình

quân, tỷ lệ tăng dân số. Kết quả tính các chỉ tiêu này được nêu trong biểu sau:

Biểu 3.9: Một số chỉ tiêu bổ trợ đánh giá quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Nam

Chỉ tiêu

Hải Phòng

Quảng Ninh

Thái Bình

Ninh Bình

Vùng VBBB

Đơn vị

Định

1. Tỷ lệ thất nghiệp

2010

0,4

1,9

2,5

4,3

3,7

2,6

2012

3,5

1,4

0,8

1,9

2,7

2,1

2. Tỷ lệ nghèo

2010

5,9

4,1

9,3

3,9

6,5

5,9

2012

4,2

3,5

6,8

6,7

5,8

73

% Tuổi

3. Tuổi thọ bình quân 2010 4. Tỷ lệ tăng dân số

2010

1,1

0,8

0,9

0,2

0,8

2012

0,9

1,3

0,6

1,9

0,9

1,1

Nguồn: Tính từ các nguồn số liệu [82] [83] [84] [86] [87]

Tỷ lệ thất nghiệp: Tỷ lệ thất nghiệp của vùng VBBB năm 2010 khoảng

2,6% (năm 2012 giảm xuống còn 2,1%). Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với tỷ lệ thất

nghiệp trung bình của cả nước (khoảng 4,5- 5%), và thấp hơn so với tỷ lệ thất

nghiệp trung bình của vùng ĐBSH (5,6%). Nếu so với chỉ tiêu chung về phát triển

theo hướng CNH của các nước NIEs thì tỷ lệ này thấp hơn (tỷ lệ thất nghiệp ở các

nước này dưới 5%) [73]. Tuy nhiên, mặc dù có tỷ lệ thất nghiệp thấp nhưng lực

lượng lao động của các tỉnh thuộc vùng VBBB có trình độ thấp và phần lớn lao

102

động hoạt động trong khu vực kinh tế nông nghiệp, một bộ phận lao động chuyển

sang khu vực kinh tế công nghiệp và dịch vụ nhưng đa phần là hoạt động trong

những ngành đòi hỏi trình độ thấp và hiệu quả kinh tế cũng như NSLĐ thấp.

Tỷ lệ hộ nghèo: Tỷ lệ nghèo của vùng VBBB năm 2010 là 5,9%, tỷ lệ này

cao hơn so với với chỉ tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn

2011-2020. Nếu so với tỷ lệ hộ nghèo của toàn quốc và của vùng ĐBSH thì tỷ lệ hộ

nghèo của vùng VBBB thấp hơn nhiều (tỷ lệ nghèo của cả nước năm 2010 khoảng

11% và vùng đồng bằng sông Hồng 19,8%) [88]. Tỷ lệ hộ nghèo của vùng VBBB

cũng cao hơn so với mức tiêu chuẩn quốc tế bởi khi nghiên cứu kinh nghiệm quốc

tế các nước đã thực hiện thành công CNH, trong giai đoạn còn đang phát triển như

Việt Nam hiện nay (GDP khoảng 1.200 USD/người), tỷ lệ hộ nghèo cần giảm

xuống dưới 5% để đảm bảo sự tin cậy và bền vững của sự nghiệp CNH [69]. Như

vậy, vùng VBBB cần tiếp tục thực hiện tốt công tác giảm nghèo để duy trì và ngày

một giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống thấp hơn mức 5%.

Một số chỉ tiêu phản ánh chất lượng cuộc sống người dân: Thứ nhất, về tuổi thọ bình quân của người dân đạt 73 tuổi, đạt mức trung

bình so với cả nước và vùng ĐBSH. Tuy nhiên đối chiếu với các tiêu chuẩn được đề

ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 vùng VBBB cần nâng

tuổi thọ bình quân lên 75 tuổi [9].

Thứ hai, tỷ lệ sử dụng nước sạch là của vùng VBBB khoảng từ 80% - 90%,

vì vậy, vùng VBBB cần nâng cao tỷ lệ sử dụng nước sạch để đảm bảo 100% dân số

được sử dụng nước sạch.

Thứ ba, tỷ lệ tăng dân số của vùng VBBB năm 2010 là 0,8% và năm 2012 là

1,1 %, tỷ lệ này tiệm cận với mục tiêu tỷ lệ tăng dân số ổn định ở mức từ 1% trở

xuống được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH hội giai đoạn 2011-2020 để

xây dựng nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại [9].

Bảo vệ môi trường: Đối với một nền kinh tế CNH, HĐH, bên cạnh những

yếu tố hiệu quả kinh tế và NSLĐ cao thì vấn đề sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi

trường cần được quan tâm hợp lý. Vấn đề bảo vệ môi trường là một chỉ tiêu cần

xem xét để đánh giá sự bền vững đối với quá trình CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH tại vùng VBBB. Hiện nay tại vùng VBBB đang có những ảnh hưởng đáng

103

báo động đến ô nhiễm môi trường: Môi trường của thành phố Hải Phòng và các tỉnh

trong vùng VBBB đang ngày càng ô nhiễm, tỷ lệ xử lý chất thải chỉ đạt 60-80%.

Như vậy, sức ép đến môi trường ngày một lớn đi kèm với quá trình CNH, HĐH.

Bên cạnh đó là tỷ lệ che phủ rừng cũng như diện tích cây xanh trên địa bàn các

tỉnh/thành phố ngày một giảm dần, kèm theo đó là một số KCN và một số cơ sở sản

xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, chế biến nông sản và hải sản với công nghệ

lạc hậu gây ô nhiễm môi trường. Vì vậy, vấn đề sử dụng tài nguyên hợp lý và bảo

vệ môi trường cần được các tỉnh quan tâm song song với quá trình CNH, HĐH.

Đối chiếu với một số tiêu chuẩn cơ bản được đề ra trong Chiến lược phát

triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 (tỷ lệ che phủ rừng đạt 45%; 95% chất thải rắn

thông thường, 85% chất thải nguy hại và 100% chất thải y tế được xử lý đạt tiêu

chuẩn,...) thì vùng VBBB cần rất quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường của vùng

bởi các tiêu chuẩn đều thấp hơn mục tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH

giai đoạn 2011-2020 [9].

3.5. ĐÁNH GIÁ NHỮNG THÀNH CÔNG, HẠN CHẾ CỦA QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ 3.5.1. Đánh giá những thành công cơ bản của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

a. Những thành công cơ bản

Về huy động nguồn lực đầu vào cho CDCCKT theo hướng CNH, HĐH Mặc dù chưa đạt được thành công so với mục tiêu CNH, HĐH, tuy nhiên,

các tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB đã xác định và bước đầu đạt được thành công

trong quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Điều này được thể hiện qua việc

tập trung đầu tư cho phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ. Tính cho cả giai

đoạn 2001-2010 tỷ lệ đầu tư vào khu vực công nghiệp khoảng 30,25% và tỷ lệ đầu

tư vào khu vực dịch vụ khoảng 43,5% tổng vốn đầu tư của toàn vùng VBBB.

Các tỉnh/thành phố đã bắt đầu quan tâm đầu tư cho phát triển KH-CN, nâng

cao trình độ người lao động để tạo nền tảng về công nghệ và nhân lực cho quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH trong giai đoạn từ nay đến 2020 và sau năm

2020. Các hạng mục công trình kết cấu hạ tầng đã và đang được quan tâm đầu tư để

ngày một phục vụ tốt hơn cho quá trình phát triển KT-XH.

104

Một số yếu tố thuận lợi, ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH đang dần dần được các tỉnh trong vùng VBBB tập trung khai thác và

phát huy hiệu quả: Điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, thuận lợi về giao thương quốc tế,

các tiềm năng, lợi thế cho phát triển và CDCCKT.

Về động thái và trình độ CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Vùng VBBB đã khẳng định được vị thế kinh tế của vùng so với cả nước, giai

đoạn từ 2000-2005, số điểm phần trăm GDP của vùng VBBB so với tổng GDP của

cả nước tăng lên khoảng 3%, giai đoạn 2005-2010 tăng lên khoảng 2,5%. Tính đến

năm 2012, tổng GDP của vùng VBBB chiếm khoảng 12,5% tổng GDP của cả nước.

Mặc dù chưa đạt được thành công trong phát triển khu vực dịch vụ, tuy

nhiên, CCKT của vùng VBBB đã chuyển dịch nhanh theo hướng tập trung cho phát

triển công nghiệp. Giai đoạn 2001-2010, tỷ trọng khu vực công nghiệp của vùng

tăng lên 8,3% điểm phần trăm trong CCKT. Tốc độ tăng GTSX của khu vực công

nghiệp tương đối cao (giai đoạn 2001-2010 đạt khoảng 19,95%, so với tiêu chuẩn

CNH, HĐH tốc độ này cần tăng từ 15-20%). Tốc độ tăng NSLĐ khu vực công

nghiệp cũng tương đối cao với khoảng 17,5% trong giai đoạn 2001-2010. Tỷ trọng

các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo và những ngành có hàm lượng công nghệ

và hiệu quả kinh tế cao đang dần dần được nâng lên. Kinh tế các tỉnh thuộc vùng

VBBB đã bắt đầu tập trung cho phát triển các ngành dịch vụ. Đời sống người dân

ngày một nâng lên, thu nhập bình quân đầu người được cải thiện.

Về kết quả và một số chỉ tiêu bổ trợ đánh giá quá trình CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của vùng tương đối cao, tính trung bình trong giai

đoạn 2001-2010, tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 12,05%/năm. Tỷ trọng khu

vực nông nghiệp giảm 17,9 % trong giai đoạn 2001-2010. Cùng với việc giảm tỷ

trọng khu vực nông nghiệp là sự tăng lên của các ngành phi nông nghiệp (chủ yếu

tập trung cho phát triển công nghiệp).

Tỷ trọng chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp

từ năm 2001-2010 đạt 20,5%, song song sự chuyển dịch này, trình độ người lao

động dần dần được nâng lên.

105

Tỷ lệ thất nghiệp của toàn vùng thấp, năm 2010 tỷ lệ thất nghiệp là 2,5%, tỷ

lệ này thấp hơn so với mức trung bình của cả nước và tỷ lệ thất nghiệp của các nước

công nghiệp hóa thành công (tỷ lệ thất nghiệp dưới 5%). Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ

nghèo của vùng VBBB cũng thấp hơn mức trung bình của cả nước và của vùng

ĐBSH. Tỷ lệ tăng dân số đạt yêu cầu so với mục tiêu đề ra trong Chiến lược phát

triển KT-XH giai đoạn 2011-2020.

b. Nguyên nhân những thành công: Một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến những

thành công về CDCCKT của vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH như sau:

Khai thác các tiềm năng lợi thế: Các tỉnh trong vùng VBBB có những lợi

thế về tài nguyên thiên nhiên phục vụ cho quá trình tích lũy, đầu tư cho phát triển

(các loại tài nguyên, khoáng sản quan trọng như than ở Quảng Ninh, các tài nguyên

khác như: đất, nước, cảnh quan phục vụ du lịch), bên cạnh tài nguyên, nguồn nhân

lực của vùng VBBB dồi dào với giá lao động thấp. Với thuận lợi về giao thông và

vị trí địa kinh tế, các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB đã tập trung khai thác các thị

trường trong nước và xuất khẩu.

Phát triển ngành nghề: Các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB đã quan tâm

đầu tư cho phát triển công nghiệp và dịch vụ - du lịch, cố gắng từng bước phát huy

lợi thế về thuận lợi kết nối giao thông trong và ngoài nước để đẩy mạnh phát triển

công nghiệp và dịch vụ. Bên cạnh đó, vùng VBBB đã bắt đầu tập trung phát huy các

tiềm năng, lợi thế để phát triển các loại hình dịch vụ vận tải biển, cảng biển, dịch vụ

và du lịch biển. Những ngành truyền thống đã được quan tâm đầu tư, từng bước

nâng dần trình độ lao động và công nghệ (khai thác, chế biến nông, lâm, thủy sản,

các ngành tiểu thủ công nghiệp).

Thu hút đầu tư và phát triển các KCN, CCN: Thu hút đầu tư nước ngoài

vào Quảng Ninh, Hải Phòng và các tỉnh thuộc vùng VBBB đã góp phần tạo nên

những thành công quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế các tỉnh theo hướng

CNH, HĐH. Trong vùng tập trung nhiều KKT, KCN quan trọng với sự tham gia

của nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước tạo hiệu ứng lan tỏa cho phát triển, có thể

kể đến các KCN của Hải Phòng như: Nomura, Đình Vũ I và II, Đồ Sơn, Tràng Duệ,

An Dương, các KCN phi thuế quan, KKT Đình Vũ - Cát Hải và các KCN quan

trọng của tỉnh Quảng Ninh: Hải Hà-Móng Cái,...

106

Hạ tầng và cơ chế: Cơ sở hạ tầng giao thông và hạ tầng phục vụ phát triển

kinh tế của các tỉnh thuộc vùng VBBB đang dần hoàn thiện tạo thuận lợi cho giao

thương nội, ngoại vùng và kết nối giao thương quốc tế, góp phần đem lại những

thành công trong phát triển kinh tế của vùng. Bên cạnh đó, quá trình cải cách hành

chính đã phần nào khuyến khích các thành phần kinh tế tập trung đầu tư vào các

lĩnh vực sản xuất kinh doanh.

3.5.2. Đánh giá những hạn chế của CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

a. Những hạn chế cơ bản

Cơ cấu các ngành của vùng VBBB còn chưa hợp lý, chưa hình thành

được hệ thống các ngành có sức cạnh tranh làm trụ cột cho phát triển kinh tế:

Nhìn chung, các tỉnh chưa phát huy tốt lợi thế so sánh, thế mạnh về các nguồn lực

(tài nguyên, nguồn nguyên liệu, thị trường và lao động), chưa phát triển và xây

dựng các ngành, sản phẩm tiêu biểu, có sức cạnh tranh cao. Quá trình tổ chức sản

xuất, phân bố sản xuất và các ngành phụ trợ kèm theo để tăng cường năng lực cạnh

tranh cho các sản phẩm của vùng VBBB còn chưa được quan tâm đúng mức, chưa

có một cơ quan quản lý chung về tổ chức, điều phối sản xuất của riêng vùng VBBB.

Vì vậy, năng lực cạnh tranh của các sản phẩm trong vùng VBBB còn hạn chế và

làm giảm hiệu quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

Tổ chức mạng lưới sản xuất của vùng (liên kết vùng) chưa tốt: Sự kết nối

giữa các tỉnh trong vùng để tạo nên sức mạnh tổng hợp trong phát triển kinh tế chưa

tốt, điều này giảm sức cạnh tranh trong quá trình sản xuất các tỉnh. Vùng VBBB

chưa khai thác và phát triển hiệu quả các KCN, CCN xứng với tiềm năng, phát

triển các làng nghề truyền thống chưa hiệu quả, nguồn nhân lực và đội ngũ công

nhân lành nghề chưa đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

Kinh tế biển phát triển chưa hiệu quả: Kinh nghiệm và thực lực phát triển

kinh tế biển của vùng VBBB còn yếu và chưa xứng với tiềm năng của vùng, nuôi

trồng, đánh bắt và chế biến thủy sản chưa khai thác hết lợi thế, tiềm năng của vùng.

Phương thức nuôi vẫn chủ yếu là quảng canh nên năng suất, chất lượng sản phẩm

chưa cao, du lịch biển phát triển còn hạn chế.

107

Hạn chế về huy động nguồn lực đầu vào cho quá trình CDCCKT của

vùng theo hướng CNH, HĐH: Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, các

tỉnh/thành phố trong vùng VBBB đã tập trung cho phát triển khu vực công nghiệp

và khu vực dịch vụ theo hướng hiện đại. Tuy nhiên, tình hình kinh tế những năm

gần đây gặp nhiều khó khăn nên việc tích lũy, huy động vốn cho đầu tư còn hạn

chế. Bên cạnh đó, các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB đang phải tập trung mạnh

cho phát triển cơ sở hạ tầng. Vì vậy, tổng vốn đầu tư cho phát triển công nghiệp và

dịch vụ chưa đáp ứng được yêu cầu của một nền sản xuất hiện đại.

Bên cạnh đó, trình độ người lao động còn hạn chế, chưa thể đáp ứng yêu cầu

phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại. Đầu tư cho phát triển KH-CN, phát triển

Giáo dục và đào tạo chưa đủ lớn để có thể đào tạo được nguồn nhân lực có chất

lượng để phục vụ hiệu quả cho quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Trình

độ và NSLĐ thấp, lao động tập trung nhiều ở những ngành có trình độ công nghệ và

giá trị kinh tế không cao. Tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp và chưa chuyên nghiệp,

năm 2010, tỷ lệ lao động qua đào tạo của toàn vùng chỉ chiếm 42,4%, năm 2012 tỷ

lệ lao động qua đào tạo khoảng 43,8%, trong khi mục tiêu đề ra trong Chiến lược

phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 khi nước ta cơ bản trở thành nước công

nghiệp theo hướng hiện đại, tỷ lệ lao động cần đạt khoảng 70% trở lên).

Những hạn chế về động thái và trình độ quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH:

Trong giai đoạn 2001-2010, quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông

nghiệp sang phi nông nghiệp diễn ra chậm, chưa đáp ứng yêu cầu quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Khu vực công nghiệp mặc dù có tốc độ tăng

trưởng GTSX và NSLĐ tương đối cao (tương ứng khoảng 19,95% và 17,5%), số

điểm % của khu vực công nghiệp trong CCKT tăng lên nhanh (khoảng 16,6 điểm

%). Tuy nhiên, chất lượng chuyển dịch còn hạn chế, tổ chức sản xuất công nghiệp

hiệu quả thấp, chưa có sự phối kết hợp tốt theo quy trình sản xuất ra các sản phẩm

để nâng cao hiệu quả kinh tế. Hiện tượng thiếu một số ngành công nghiệp phụ trợ

còn phổ biến, phân bố các cụm sản xuất và các ngành nghề sản xuất còn chưa hợp

lý. Quá trình đổi mới, áp dụng các thành quả KH-CN mới vào sản xuất còn hạn chế.

Trong cơ cấu các mặt hàng công nghiệp, tỷ lệ các mặt hàng công nghiệp có trình độ

108

thấp còn lớn và hiệu quả kinh tế chưa cao, phụ thuộc nhiều vào tài nguyên sẵn có và

nguồn nhân lực chất lượng thấp.

Kinh tế dịch vụ chưa phát triển tương xứng với tiềm năng của vùng. Chuyển

dịch cơ cấu lao động khu vực dịch vụ diễn ra chậm, tốc độ tăng trưởng và NSLĐ

khu vực dịch vụ thấp, tỷ trọng GDP khu vực dịch vụ tăng lên rất nhỏ (số điểm %

khu vực dịch vụ giai đoạn 2001-2005 giảm 0,8 điểm %, giai đoạn 2006-2010 tăng

1,5 điểm %). Tỷ trọng GTSX các ngành dịch vụ hiện đại và đem lại hiệu quả kinh tế

cao còn hạn chế so với tổng GTSX của khu vực dịch vụ. Vì vậy, vùng VBBB cần

phải cố gắng nhiều để tiến đến mục tiêu phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ

hiện đại để thực hiện CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

Hạn chế về kết quả đạt được so với các tiêu chuẩn CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH

CDCCKT (GDP) và chuyển dịch cơ cấu lao động giữa hai khối ngành nông

nghiệp và phi nông nghiệp chưa đạt yêu cầu của quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH. Tính đến năm 2012, tỷ trọng GDP các ngành phi nông nghiệp của

vùng đạt khoảng 82,5% so với tổng GDP toàn vùng, tỷ trọng lao động phi nông

nghiệp khoảng 49% (Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, tỷ trọng GDP các

ngành phi nông nghiệp đạt từ 85% trở lên và lao động phi nông nghiệp chiếm từ 30-

35% tổng số lao động [9]).

NSLĐ và thu nhập bình quân đầu người vùng VBBB thấp so với mức trung

bình của cả nước và vùng ĐBSH và thấp hơn nhiều đối với mức chuẩn để tiến hành

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH (năm 2010 thu nhập bình quân đầu người của

vùng đạt 1.043 USD/người). Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH hiệu quả vùng

VBBB cần có mức thu nhập bình quân đầu người từ 3.000 USD trở lên.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế chưa đảm bảo cho quá trình CNH, HĐH (Mặc dù

đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình là 12,05%/năm, tuy nhiên, tốc độ này còn

thấp hơn so với mức tăng trưởng để CNH, HĐH thành công theo kinh nghiệm quốc

tế (các nước NIEs đạt tốc độ tăng trưởng khu vực công nghiệp và dịch vụ đạt từ 15-

20% trong nhiều năm liền để trở thành nước công nghiệp hiện đại).

Bên cạnh đó, một số yếu tố khác mang tính chất hệ quả của quá trình công

nghiệp hóa và đô thị hóa như: Vệ sinh môi trường và tệ nạn xã hội đang diễn ra theo

109

chiều hướng xấu, ở nhiều nơi ô nhiễm môi trường và tệ nạn xã hội đã ở mức báo

động. Tỷ lệ hộ nghèo của vùng (5,9% vào năm 2012) vẫn còn cao hơn mức chuẩn

của quá trình CNH, HĐH (5%). Tuổi thọ bình quân cần phấn đấu lên 75 tuổi (hiện

tại năm 2012 là 73 tuổi).

b. Những nguyên nhân cơ bản cản trở trong quá trình phát triển kinh tế theo

hướng CNH, HĐH

Những nguyên nhân nội tại cần có những giải pháp phù hợp

- Nguồn nhân lực của vùng VBBB còn hạn chế: Trình độ hiện tại người lao

động thấp, quá trình đào tạo không bài bản, vì thế không thể đáp ứng nhu cầu của

những ngành sản xuất có hiệu quả kinh tế và đòi hỏi trình độ lao động cao.

- Khó khăn về vốn đầu tư cho sản xuất: Nguồn vốn đầu tư cho phát triển kinh

tế còn hạn chế nên việc đầu tư cho phát triển sản xuất theo công nghệ hiện đại và

đào tạo nguồn nhân lực gặp khó khăn. Đầu tư cho giáo dục KH-CN chưa đảm bảo

để phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cho quá trình CNH, HĐH. Mức đầu tư

cho KH-CN ở các tỉnh đều dưới 2% tổng vốn đầu tư, đầu tư cho Giáo dục và đào

tạo thấp hơn 4% tổng vốn đầu tư. Vùng VBBB cần đạt tới mức đầu tư cho KH-CN

và Giáo dục và đào tạo đạt mức 8% tổng GDP của vùng (theo kinh nghiệm của các

nước tiến hành CNH thành công).

- Cơ chế, chính sách và công tác quản lý còn nhiều hạn chế: Trình độ quản

lý kinh tế và cơ chế quản lý của các tỉnh/thành phố trong vùng còn chưa theo kịp

được xu thế phát triển. Vì vậy, quá trình phát triển kinh tế của các tỉnh chưa khai

thác tốt các tiềm năng, lợi thế so sánh của vùng phục vụ quá trình CNH, HĐH

- Chất lượng cơ sở hạ tầng chưa đảm bảo: Vùng VBBB có cơ sở hạ tầng còn

chưa đảm bảo chất lượng và chưa đồng bộ để phục vụ cho quá trình CNH, HĐH.

- Công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch chưa hiệu quả: Công tác quy

hoạch, quản lý và thực hiện quy hoạch chưa được quan tâm đúng mức để phát triển

kết cấu hạ tầng và các tiền đề cho phát triển kinh tế, nhất là hệ thống giao thông

huyết mạch.

- Công nghiệp phụ trợ chưa phát triển: Vùng VBBB còn thiếu các ngành

công nghiệp phụ trợ để hỗ trợ cho quá trình phát triển của toàn vùng, vì thế, giảm

110

tính hấp dẫn trong thu hút đầu tư vào vùng VBBB và giảm khả năng cạnh tranh

trong sản xuất hàng hóa của vùng.

- Khai thác tài nguyên và điều kiện tự nhiên chưa hiệu quả: Chưa sử dụng

hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên và chưa phát huy tốt các lợi thế về vị trí địa

lý, vai trò của vùng cũng như các tiềm năng cho phát triển.

Những yếu tố tác động bên ngoài cần có những giải pháp phù hợp

- Ảnh hưởng của vấn đề an ninh, chủ quyền trên biển: Vấn đề quốc phòng -

an ninh, an ninh trên biển và sự nhạy cảm của vấn để chủ quyền quốc gia và tranh

chấp lãnh thổ trên biển và cũng ít nhiều ảnh hưởng đến tâm lý và các quyết định của

các nhà đầu tư phát triển kinh tế biển nói riêng và kinh tế vùng VBBB nói chung.

- Áp lực cạnh tranh từ bên ngoài: Sự cạnh tranh gay gắt của hàng hóa Trung

Quốc và một số nước trong khu vực cũng tạo áp lực lớn và gây ảnh hưởng tiêu cực

đối với sản xuất một số mặt hàng của vùng VBBB.

- Hợp tác kinh tế quốc tế và thu hút đầu tư nước ngoài của vùng VBBB vẫn

còn hạn chế: Do thiếu các ngành công nghiệp phụ trợ, nguồn nhân lực hạn chế, cơ

chế chưa thực sự hấp dẫn và hạ tầng chưa đồng bộ

- Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và các yếu tố rủi ro trong sản xuất: Kinh

tế biển và sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp chịu ảnh hưởng tiêu cực của thiên tai và

thời tiết, các ngành chăn nuôi tăng trưởng chưa vững chắc, diễn biến phức tạp của dịch bệnh vẫn còn nguy cơ tiềm ẩn và tái phát gây thiệt hại cho sản xuất làm giảm

tốc độ tăng trưởng chung; các khu chăn nuôi tập trung hình thành chậm, hiệu quả

chưa cao.

Tiểu kết chương 3

Vùng VBBB bao gồm có thành phố Hải Phòng, tỉnh Quảng Ninh, Thái Bình,

Nam Định và Ninh Bình. Để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình

CDCCKT và đánh giá quá trình CDCCKT của vùng VBBB theo hướng CNH,

HĐH, chương III của luận án đã tập trung vào các vấn đề sau:

Thứ nhất, nghiên cứu điều kiện cơ bản của vùng VBBB liên quan đến quá

trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH: Điều kiện đất đai, dân số, giao thông

(đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không) và các định hướng phát

triển không gian của vùng VBBB.

111

Thứ hai, tập trung phân tích các yếu tố tác động đến quá trình CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH: (1). Nhóm các điều kiện thuận lợi bao gồm: Thuận lợi bên từ

bên ngoài (bao gồm: thuận lợi do quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, thuận lợi về cơ

chế và thể chế, thuận lợi từ liên kết vùng và giao thương, tiến bộ KH-CN). Thuận

lợi mang tính chất nội tại (bao gồm: vị trí vai trò của vùng được đánh giá cao đối

với sự phát triển kinh tế của cả nước, điều kiện hạ tầng giao thông thuận tiện, lợi

thế về điều kiện tự nhiên, tiềm năng du lịch,...); (2). Nhóm các yếu tố cản trở quá

trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH: Khó khăn từ bên ngoài (bao gồm: sức ép

cạnh tranh lớn với hàng hóa các nước trong khu vực, biến đổi khí hậu và thiên tai,

vấn để chủ quyền trên biển chưa thống nhất, cạnh tranh trong thu hút đầu tư).

Những khó khăn nội tại (bao gồm: dân số đông và chất lượng lao động thấp, kết

cấu hạ tầng còn hạn chế, khả năng cạnh tranh thấp, tổ chức lãnh thổ còn bộc lộ

nhiều bất hợp lý, tâm lý phát triển chưa tốt, bảo vệ môi trường gặp khó khăn).

Thứ ba, thông qua bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

nghiên cứu đã tổng kết được những thành công cơ bản và những hạn chế của quá

trình CDCCKT tại vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH tại vùng VBBB:

Đối với những thành công tập trung vào: (1). Những thành công về huy động

nguồn lực đầu vào và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH; (2). Những thành công về động thái và trình độ CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH; (3). Những thành công về kết quả đạt được của quá trình CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH.

Những hạn chế cơ bản của quá trình CDCCKT gồm có: (1). Cơ cấu các

ngành của vùng VBBB còn chưa hợp lý, chưa hình thành được hệ thống các ngành

có sức cạnh tranh làm trụ cột cho phát triển kinh tế; (2). Tổ chức mạng lưới sản xuất

vùng (liên kết vùng) chưa tốt; (3). Kinh tế biển phát triển chưa hiệu quả; (4). Hạn

chế về huy động nguồn lực đầu vào cho quá trình CDCCKT của vùng theo hướng

CNH, HĐH; (5). Chưa đạt được một số chỉ tiêu về động thái và trình độ của

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; (6). Kết quả đạt được của một số chỉ tiêu chưa

đạt so với các tiêu chuẩn CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

Về những nguyên nhân cơ bản của những hạn chế nêu trên bao gồm: Những

nguyên nhân nội tại cần có những giải pháp phù hợp (bao gồm: nguồn nhân lực của

112

vùng VBBB còn hạn chế, khó khăn về vốn đầu tư cho sản xuất, cơ chế, chính sách

và công tác quản lý còn nhiều hạn chế, chất lượng cơ sở hạ tầng chưa đảm bảo,

công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch chưa hiệu quả, công nghiệp phụ trợ

chưa phát triển, khai thác tài nguyên và điều kiện tự nhiên chưa hiệu quả). Những

yếu tố tác động bên ngoài cần có những giải pháp phù hợp (bao gồm: ảnh hưởng

của vấn đề chủ quyền trên biển, áp lực cạnh tranh từ bên ngoài, hợp tác kinh tế

quốc tế và thu hút đầu tư nước ngoài hạn chế, ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và

các yếu tố rủi ro trong sản xuất).

113

Chương 4 NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

4.1. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN BẮC BỘ 4.1.1. Xác định các ngành nghề có khả năng cạnh tranh

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cho vùng VBBB cần phải gắn với các

định hướng phát triển các ngành/nghề có năng lực cạnh tranh của vùng. Các định

hướng này cần phải dựa trên các yếu tố: tiềm năng lợi thế và xu thế trong nước, xu

thế phát triển và tiêu thụ sản phẩm, những ngành có tính cạnh tranh cao trên thế

giới, những ngành Việt Nam có lợi thế cạnh tranh, những tiềm năng và lợi thế của

Confidential

các tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB.

a. Những ngành có tính cạnh tranh quốc tế

34 ngành kinh tế thế giới được coi là những ngành trụ cột tiềm năng cho quy hoạch phát triển kinh tế xã hội tỉnh Ninh Thuận

Đồ

Đồ nhựa

thêu ren

Dược phẩm

Trang sức và kim loại quý

Sản phẩm da

Thiết bị y tế

Hóa chất

Các công cụ phân tích

Dệt may

Giày dép

Khung, thiết bị cho xây dựng

Xuất bản và in ấn

Giải trí và hàng hóa trẻ em

Sản xuất Và truyền năng lượng điện

Xây dựng và bất động sản

Dầu mỏ và khí đốt

Đồ nội thất

Giáo dục và đào tạo

Các dịch vụ kinh doanh/ tài chính

Tự động hóa

Công nghệ

sản xuất

Tin học/ viễn thông

Nông sản thủy sản Va Lâm sản

Các

Du lịch và

Bán buôn/ bán lẻ

Động cơ, các phương tiện hàng không và quốc phòng

sản phẩm

dịch vụ

Điện tử

chạy bằng

Sản xuất

động cơ

Thiết bị

kim loại

Công nghiệp

thông tin

Giải trí

nặng

liên lạc

Giao thông vận tải và hậu cần

Khai thác mỏ và khoáng sản

quốc gia để đảm bảo các ngành độc lập với nhau nhưng cùng phát triển toàn diện

Ghi chú: các cụm ngành dựa trên định nghĩa ngành của Học viện Chiến lược và cạnh Tranh và được lựa chọn theo số liệu thống kê Ghi chú: Màu sắc và các vòng tròn lồng vào nhau thể hiện sự liên kết giữa các ngành

Nguồn: Học viện Chiến lược và Cạnh tranh – Đại học Havard, Hoa Kỳ, GSO

Hình 4.1: Sơ đồ 34 ngành có tính cạnh tranh cao trên thế giới do Viện

Chiến lược cạnh tranh-Đại học Havard đề xuất [85]

Ngày nay, các nước đều muốn nâng cao năng lực cạnh tranh cho các sản

phẩm của mình để ngày một tham gia hiệu quả vào mạng sản xuất và phân phối

toàn cầu. Một số vấn đề quan trọng được nhiều nước quan tâm như: định hướng

phát triển sản phẩm, nâng cao NSLĐ, ứng dụng KH-CN hiện đại, nâng cao trình độ,

kỹ năng cho người lao động và mở rộng mạng lưới phân phối toàn cầu,... Vì vậy,

114

mỗi quốc gia cần căn cứ vào tiềm năng, lợi thế so sánh của mình và xu thế phát

triển của thị trường tiêu thụ sản phẩm trong và ngoài nước để định hướng cho mình

những sản phẩm chủ lực, định hướng phát triển cơ cấu sản phẩm, cơ cấu ngành kinh

tế một cách phù hợp. Khi nghiên cứu đến khả năng cạnh tranh của các sản phẩm,

Viện Chiến lược cạnh tranh của Trường Đại học Havard đã xác định 34 ngành có

năng lực cạnh tranh mang tính toàn cầu như trong sơ đồ hình 4.1.

b. Những ngành Việt Nam có tiềm năng cạnh tranh

Trên cơ sở 34 ngành có năng lực cạnh tranh trên thế giới, tổ chức Monitor

khi nghiên cứu về khả năng cạnh tranh cho các sản phẩm của Việt Nam đã xác định

được 21 cụm ngành mà Việt Nam có thể phát triển và có sức cạnh tranh khi xuất

khẩu sản phẩm ra thị trường thế giới như sau [85]:

Những cụm ngành hiện đã có năng lực cạnh tranh: Những cụm ngành

hiện có năng lực cạnh tranh của Việt Nam được nêu trong biểu sau:

(1). Thêu ren

(4). Đồ gỗ, nội thất

(2). Nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp, lâm nghiệp

(5). Các sản phẩm da

(3). Sản xuất giày, dép

(6). Dệt may

Biểu 4.1: Danh mục những ngành đã có năng lực cạnh tranh của Việt Nam

Những cụm ngành mới Việt Nam có thể có sức cạnh tranh: Những cụm

ngành Việt Nam có khả năng cạnh tranh được nêu trong biểu sau:

(1). Thiết bị xây dựng

(9). Sản xuất đồ nhựa

(2). Thiết bị thông tin liên lạc

(10). Sản xuất kim loại

(3). Xây dựng, bất động sản

(11). Dịch vụ xuất bản, in ấn

(4). Giáo dục-Đào tạo

(12). Sản xuất động cơ

(5). Dịch vụ giải trí

(13). Sản xuất năng lượng

(6). Điện tử

(14). Dịch vụ hậu cần, vận tải

(7). Dịch vụ kinh doanh/tài chính

(15). Các sản phẩm thể thao giải trí, đồ

dùng và đồ chơi trẻ em

(8). Du lịch và dịch vụ

Biểu 4.2: Danh mục những ngành Việt Nam có thể có sức cạnh tranh

115

c. Xác định những ngành có khả năng cạnh tranh của vùng VBBB

Xác định những hướng phát triển cho các ngành có sức cạnh tranh, đóng vai

trò trụ cột đối với phát triển vùng VBBB cần dựa trên: xu hướng phát triển những

ngành có tính cạnh tranh cao trên thế giới (34 nhóm ngành), những ngành mà Việt

Nam có thể phát triển (21 cụm ngành) và những điều kiện phát triển của vùng

VBBB. Vùng VBBB cần căn cứ vào vị trí địa kinh tế trong đó khai thác hiệu quả

yếu tố thuận lợi về biển trong phát triển kinh tế. Khai thác hiệu quả vị trí thuận lợi

trong giao thương quốc tế và hình thành các ngành phi nông nghiệp hiện đại và

nông nghiệp chất lượng cao. Tăng tỷ trọng giá trị phi nông nghiệp với những ngành

có lợi thế so sánh, tạo giá trị gia tăng cao và có sức cạnh tranh lớn. Phát triển công

nghiệp với công nghệ tiên tiến, đào tạo lao động theo các tiêu chuẩn quốc tế, chú

trọng phát triển các ngành phi nông nghiệp để thu hút các lao động dôi dư (kể cả

ngành dịch vụ xuất khẩu lao động). Hình thành một số sản phẩm chủ lực có thế

mạnh của các tỉnh và hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư mở rộng sản xuất và hướng tới thị

trường ngoài nước.

Những tiềm năng, lợi thế cơ bản của vùng VBBB để phát triển những ngành

có năng lực cạnh tranh gồm có: (1). Vùng VBBB có lợi thế trong việc khai thác các

thị trường rộng lớn như thị trường vùng đồng bằng sông Hồng, thị trường Trung

Quốc, thị trường Châu Âu…; (2). Vùng có lợi thế về vị trí thuận lợi trong giao

thương quốc tế, khai thác thế mạnh trong giao thông đường biển và hệ thống các

cảng lớn trong vùng để phát triển vận tải biển và các ngành dịch vụ hiện đại như tài

chính, bảo hiểm, logistics…; (3). Các tỉnh trong vùng đều có lợi thế tiếp giáp với

biển, điều này thuận lợi cho phát triển những ngành kinh tế gắn với biển như đánh

bắt (trong đó đánh bắt xa bờ là một định hướng quan trọng), nuôi trồng và chế biến

hải sản; (4). Vùng VBBB có nhiều cảnh quan đẹp, các khu di tích lịch sử và sự đa

dạng về văn hóa, phong tục, tập quán nên có thể phát triển du lịch, trong đó du lịch

biển là một trong những thế mạnh của vùng, từ đó có thể hình thành các tour, tuyến

du lịch liên vùng; (5). Vùng VBBB có cơ sở hạ tầng tương đối thuận tiện bên cạnh

đó là thuận lợi trong việc đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao do nằm

ở vị trí gần với Thủ đô Hà Nội, những lợi thế này cần được khai thác để phát triển

116

các ngành công nghiệp chế biến-chế tạo và các ngành công nghiệp hiện đại như

công nghiệp điện tử, dược phẩm…; (6). Vùng VBBB có có tiềm năng về đá vôi để

sản xuất xi măng và các sản phẩm phục vụ ngành xây dựng như cát, sỏi…

Với những mục tiêu và tiềm năng, lợi thế cho phát triển như đã nêu ở trên,

vùng VBBB cần tập trung phát triển những ngành, lĩnh vực có lợi thế so sánh được

nêu trong biểu sau:

(6). Nuôi trồng hải sản, đánh bắt xa bờ

(1). Công nghệ thông tin (tập trung vào công nghiệp phần mềm)

(2). Điện tử (tập trung cho điện tử dân dụng)

(7). Chế biến thực phẩm, ưu tiên cho chế biến hải sản

(3). Vật liệu (tập trung vào vật liệu xây dựng)

(8). Phát triển du lịch, trong đó ưu tiên du lịch biển

(4). Cơ khí chế tạo, gia công, chế biến

(9). Dịch vụ vận tải biển, dịch vụ cảng và hậu cần cảng và dịch vụ tư vấn, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm

(5). Sản xuất dược phẩm

(10). Dệt may, da giày

Biểu 4.3: Những ngành có lợi thế cạnh tranh vùng VBBB

4.1.2. Các định hướng phát triển liên vùng cơ bản

Một số định hướng cơ bản đối với toàn vùng được xác định theo Quyết định

số 865/QĐ-TTg [11] được trình bày trong chương II. Trên cơ sở những định hướng

cơ bản này và thông qua quá trình nghiên cứu bản luận án đã tập trung xác định các

định hướng chung phát triển liên vùng và các định hướng phát triển liên vùng đối

với khu vực công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp như sau:

a. Định hướng chung của vùng VBBB

Để xác định các định hướng phát triển mang tính liên vùng, vùng VBBB cần

phải căn cứ vào các chủ trương lớn của Chính phủ làm cơ sở để hình thành các định

hướng cụ thể cho phát triển các ngành nghề. Mục tiêu của việc xây dựng các định

hướng phát triển đảm bảo tính liên vùng nhằm: phát triển một cách hiệu quả, đảm

bảo tính liên kết nội vùng giữa các tỉnh; phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn vùng

và hiệu quả trong sử dụng nguồn lực; tiết kiệm chi phí, thời gian và bảo vệ môi

117

trường; hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực. Đối với các tỉnh trong vùng VBBB, sự

cạnh tranh của hàng hóa ngoại nhập, đặc biệt là hàng hóa có xuất xứ từ Trung Quốc,

sẽ là một áp lực rất lớn. Điều này đòi hỏi các tỉnh phải định hướng sản phẩm, tổ

chức sản xuất, đổi mới công nghệ và quản lý một cách hợp lý để tăng cường sức

cạnh tranh đối với các sản phẩm Trung Quốc. Vì vậy, tính liên kết vùng trong phát

triển có ảnh hưởng quan trọng đến việc nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm chi phí

sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

b. Những định hướng phát triển công nghiệp mang tính liên vùng

Để phát triển công nghiệp một cách hiệu quả, các tỉnh trong vùng VBBB cần

có những định hướng phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh KT-XH và các tiềm năng,

lợi thế của từng tỉnh. Tuy nhiên, các định hướng phát triển công nghiệp cho từng

tỉnh trong vùng VBBB cần phải đảm bảo cho sự phát triển của các tỉnh trong vùng

một cách hiệu quả và cùng phát triển. Đối với công nghiệp, cần xác định trên cơ sở

huy động sức mạnh phát triển công nghiệp của toàn vùng để định hướng phát triển.

Một số chỉ tiêu phát triển công nghiệp liên vùng cần phấn đấu như sau:

- Về tốc độ tăng trưởng GTSX của ngành công nghiệp toàn vùng nên duy trì

tốc độ tăng trưởng cao như giai đoạn 2006-2010 (đạt tốc độ khoảng 24,4%) và phấn

đấu ở mức cao hơn khi tận dụng tốt các tiềm năng, lợi thế của vùng cho phát triển

công nghiệp.

- Tốc độ tăng NSLĐ trung bình của các ngành công nghiệp cần đạt được

khoảng trên 22% (giai đoạn 2006-2010 đạt 22,1%).

- Tỷ trọng GDP các ngành công nghiệp cần ngày một tăng lên trong cơ cấu

kinh tế (tăng lên khoảng 8-9% so với giai đoạn 2006-2010).

- Tỷ lệ các ngành công nghiệp chế biến-chế tạo cần chiếm khoảng 85% so

với tổng GTSX của các ngành công nghiệp (giai đoạn 2006-2010 đạt khoảng 73%).

Trong vùng VBBB, Hải Phòng và Quảng Ninh là hai địa phương có lợi thế

phát triển các ngành công nghiệp liên quan đến vận tải (trong đó vận tải biển là một

hướng quan trọng) và các ngành công nghiệp phục vụ xuất khẩu. Vì vậy, định

hướng cơ bản của Hải Phòng và Quảng Ninh cần tập trung cho phát triển cảng biển,

các ngành công nghiệp gia công, chế biến, lắp ráp sản phẩm phục vụ xuất khẩu. Hải

118

Phòng và Quảng Ninh cần phát triển những ngành công nghiệp công nghệ cao để có

thể đóng vai trò là những trung tâm phát triển và tạo hiệu ứng lan tỏa, kích thích sự

phát triển của toàn vùng VBBB. Hải Phòng và Hạ Long là đô thị trung tâm vùng

phát triển công nghiệp, cảng biển, dịch vụ, du lịch.

Các tỉnh Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình cần phát triển các ngành công

nghiệp hướng đến xuất khẩu và cung cấp nguyên liệu, sản phẩm cho các ngành

công nghiệp công nghệ cao tập trung ở Hải Phòng và Quảng Ninh và các KCN

trong vùng ĐBSH, VKTTĐ phía Bắc. Các tỉnh này cũng cần tập trung phát triển

công nghiệp khai thác; chế biến thủy sản, nông, lâm sản để phục vụ xuất khẩu;

hướng tới phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao để đáp ứng nhu cầu về

chất lượng, mẫu mã sản phẩm của thị trường trong nước và quốc tế.

Để đảm bảo tính liên vùng trong phát triển, các tỉnh trong vùng VBBB cần

thực hiện vai trò mang tính liên vùng trong phát triển công nghiệp như sau:

Định hướng sản xuất công nghiệp mang tính liên vùng của thành phố Hải

Phòng: Với vai trò là một trung tâm phát triển của toàn vùng VBBB, thành phố Hải

Phòng cần tập trung phát triển công nghiệp chủ lực, công nghiệp phụ trợ, công

nghiệp công nghệ cao. Các ngành công nghiệp cần tập trung là cơ khí chế tạo, điện

tử, điện lạnh, tin học, hóa chất, luyện kim, chế biến nông sản thực phẩm, sản xuất

vật liệu xây dựng, dệt may, da giày, phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề,

định hướng phát triển KCN, CCN,… Tập trung phát triển các ngành công nghiệp

chế biến, lắp ráp các sản phẩm phục vụ xuất khẩu với nguyên liệu và sản phẩm

được cung cấp bởi các tỉnh khác như Quảng Ninh, Thái Bình, Nam Định và Ninh

Bình. Nâng cao hiệu quả hoạt động của 4 KCN tập trung là KCN, KCN Đồ Sơn,

KCN Nam Cầu Kiền, KCN Tràng Duệ và KKT Đình Vũ - Cát Hải, cùng nhiều

CCN trên địa bàn thành phố. Trong đó, KCN Đình Vũ tập trung phát triển các

ngành công nghiệp hóa dầu, công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ.

Định hướng sản xuất công nghiệp mang tính liên vùng của tỉnh Quảng Ninh:

Để đảm bảo tính liên kết vùng trong phát triển công nghiệp, Quảng Ninh cần tập

trung vào một số ngành công nghiệp mà tỉnh có thế mạnh để phát triển và hỗ trợ các

tỉnh khác trong phát triển công nghiệp. Các định hướng phát triển công nghiệp liên

vùng cơ bản đối với Quảng Ninh như sau: (1). Phát triển các sản phẩm phục vụ xuất

119

khẩu và chế biến các nguyên liệu, sản phẩm thô từ các tỉnh khác trong vùng VBBB

như Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình. Phát triển các ngành công nghiệp có thế

mạnh như: khai thác than, điện, vật liệu xây dựng, cơ khí mỏ, cơ khí đóng tàu, công

nghiệp phục vụ du lịch,… Phát triển công nghiệp quy mô nhỏ ở nông thôn và miền

núi. Phát triển công nghiệp phụ trợ, công nghiệp chế biến và công nghiệp công nghệ

cao. Phát triển công nghiệp có hàm lượng KH-CN cao như sản xuất thiết bị điện,

linh kiện điện tử tin học. (2) Tăng cường hợp tác, liên kết giữa các ngành, doanh

nghiệp công nghiệp trên địa bàn và với các địa phương khác để sử dụng có hiệu

quả, tiết kiệm các nguồn lực, nâng cao chất lượng, khả năng cạnh tranh của công

nghiệp. (3) Tập trung phát triển các ngành công nghiệp theo thứ tự ưu tiên sau:

công nghiệp cơ khí, điện tử, công nghiệp chế biến nông, lâm thủy sản và thực

phẩm, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, công nghiệp sản xuất điện năng,

công nghiệp khai thác mỏ, công nghiệp hóa chất, công nghiệp dệt may – da giày,

công nghiệp phục vụ du lịch.

Định hướng sản xuất công nghiệp mang tính liên vùng của tỉnh Thái Bình:

Để đảm bảo tính liên kết vùng trong phát triển công nghiệp, tỉnh Thái Bình cần phát

triển theo các định hướng sau: (1). Khuyến khích doanh nghiệp áp dụng tiến bộ

khoa học kỹ thuật hiện đại phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Nâng cao chất

lượng, cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm phù hợp với thị hiếu người tiêu

dùng, xây dựng thương hiệu một số sản phẩm có thế mạnh của địa phương; (2).

Phát huy thế mạnh các làng nghề nổi tiếng như: làng nghề trạm bạc Đồng Xâm,

làng Nguyễn, làng chiếu Hưng Nhân; (3). Phát công nghiệp chế biến lương thực,

thực phẩm, đồ uống như: bia, nước hoa quả các loại và nước khoáng. Ưu tiên phát

triển công nghiệp chế biến các sản phẩm: rau quả ngắn ngày, hoa hòe, dưa gang,

dưa chuột, ớt, cà chua, khoai tây, thịt lợn sữa đông lạnh, thủy hải sản đông lạnh để

tiêu thụ trong nước và xuất khẩu; (4). Phát triển vùng nguyên liệu cho tỉnh và tiến

tới cung cấp cho toàn vùng VBBB như: rau, quả, nuôi trồng thủy sản, vùng chăn

nuôi gia súc, gia cầm tập trung theo mô hình gia trại, trang trại với phương pháp

công nghiệp, bán công nghiệp gắn với các nhà máy chế biến nông sản, thực phẩm.

Định hướng sản xuất công nghiệp mang tính liên vùng của Nam Định: (1). Tập trung phát triển những ngành công nghiệp đã có thế mạnh như: các ngành công

120

nghiệp dệt may, công nghiệp cơ khí, công nghiệp chế biến, các ngành nghề truyền thống, các phố nghề; (2). Ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp có thị trường tương đối ổn định và hiệu quả cao, các ngành công nghiệp có thế mạnh về nguồn nguyên liệu; (3). Phát triển ngành công nghiệp cơ khí, điện tử và gia công kim loại trở thành ngành công nghiệp trọng điểm với các sản phẩm mũi nhọn như: đóng mới, sửa chữa tàu, sản xuất lắp ráp ôtô các loại, sản xuất hàng cơ khí; (4). Phát triển công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm, đồ uống gắn với phát triển nguồn nguyên liệu. Củng cố, phát triển các nghề và làng nghề truyền thống, mở rộng dần quy mô sản xuất sang khu vực lân cận.

Định hướng sản xuất công nghiệp mang tính liên vùng của Ninh Bình: Ninh Bình có vị trí quan trọng nằm ở cửa ngõ miền Bắc và VKTTĐ phía Bắc nên cần tập trung vào các định hướng phát triển công nghiệp sau: (1). Phát huy tốt các tiềm năng phát triển công nghiệp vật liệu xây dựng, đặc biệt là sản xuất xi măng, đá, thép, vôi, gạch; (2). Phát triển các làng nghề thủ công truyền thống như: thêu ren ở Hoa Lư; dệt chiếu và làm hàng cói mỹ nghệ ở Kim Sơn, Yên Khánh; đan lát mây tre ở Gia Viễn, Nho Quan; sản xuất đồ đá mỹ nghệ ở Ninh Vân (Hoa Lư); (3). Tập trung vào một số ngành công nghiệp: công nghiệp vật liệu xây dựng, công nghiệp hóa chất, công nghiệp luyện kim, công nghiệp điện tử, công nghiệp may mặc, công nghiệp chế biến nông, lâm sản. Phát triển sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ tập trung vào các sản phẩm thêu ren, cói, đá, đồ gỗ mỹ nghệ. c. Những định hướng cơ bản phát triển khu vực dịch vụ mang tính liên vùng

Khu vực dịch vụ đóng vai trò quan trọng đối với quá trình CNH, HĐH của vùng VBBB cũng như gắn kết phát triển dịch vụ liên vùng và đảm bảo tăng cường năng lực cạnh tranh các ngành dịch vụ của vùng VBBB. Trong giai đoạn từ nay đến năm 2020, khu vực dịch vụ cần tiến đến một số chỉ tiêu sau: Tốc độ tăng trưởng khu vực dịch vụ cần đạt khoảng từ 15% trở lên; Tỷ lệ tăng NSLĐ khu vực dịch vụ cũng cần đạt mức từ 15% trở lên; Tỷ lệ các ngành dịch vụ hiện đại so với tổng GTSX của khu vực dịch vụ khoảng từ 70% trở lên; Tỷ trọng GDP của ngành khu vực dịch vụ ngày một tăng lên (khoảng 2-3%/năm).

Vùng VBBB cần phát triển dịch vụ trong mối liên hệ liên vùng, kết nối tốt với các tỉnh lân cận, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội và các tỉnh trong VKTTĐ phía Bắc. Những ngành dịch vụ chất lượng cao cần được phát triển mạnh ở các tỉnh như

121

Quảng Ninh, thành phố Hải Phòng. Tuy nhiên, đối với các tỉnh như Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình cần phải dần dần nâng cao trình độ và chuyên nghiệp hóa lao động trong khu vực dịch vụ. Phát triển các ngành dịch vụ truyền thống song song với dịch vụ chất lượng cao để phục vụ các khu đô thị, các thành phố trong vùng ĐBSH, phục vụ trục kinh tế Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái. Các đô thị công nghiệp, dịch vụ phát triển nối kết theo trục quốc lộ 5 phát triển theo hướng phục vụ người tiêu dùng và du khách trong vùng VBBB và phục vụ du khách quốc tế.

Phát triển các ngành dịch vụ đảm bảo kết nối về không gian du lịch, hướng

đến phát triển các tour, tuyến du lịch biển kết hợp với du lịch tâm linh phục vụ du

khách trong và ngoài nước. Tập trung phát triển dịch vụ ở Hải Phòng và Hạ Long,

trong đó du lịch biển, dịch vụ cảng biển và các dịch vụ liên quan là một trong những

định hướng quan trọng trong phát triển dịch vụ của vùng VBBB. Các đô thị trực

thuộc tỉnh như thành phố Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình, Móng Cái cần từng

bước HĐH khu vực dịch vụ, tập trung vào các dịch vụ phát triển kinh tế trong bối

cảnh hội HNKTQT: dịch vụ pháp lý, tài chính, ngân hàng, tư vấn. Các đô thị trung

bình, nhỏ, cấp huyện được phát triển gắn với các vùng nông nghiệp, công nghiệp,

tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông nghiệp thu hút lao động tại chỗ.

Tổ chức định hướng phát triển hệ thống dịch vụ xã hội: Xây dựng các trung

tâm thương mại với vai trò điều hòa phân phối hàng hóa trong vùng VBBB tại

thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh, Ninh Bình. Xây dựng trung tâm y tế chất

lượng cao cấp của vùng tại thành phố Hải Phòng, Nam Định, chống quá tải cho các

bệnh viện đầu ngành tại Thủ đô Hà Nội. Xây dựng các trung tâm thể dục, thể thao

cấp vùng tại thành phố Hải Phòng và tỉnh Nam Định.

Vùng VBBB có tiềm năng du lịch tập trung ở các tỉnh/thành phố Hải Phòng,

Quảng Ninh, Ninh Bình. Đây là vùng có cảnh quan thiên nhiên ưu đãi, các vùng

sinh thái biển đảo, di tích lịch sử, văn hóa, làng nghề truyền thống. Trong vùng có

các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia như: vườn quốc gia Cát Bà, Cúc

Phương, khu bảo tồn Ba Mùn – Bái Tử Long, vịnh Hạ Long, Xuân Thủy, Yên Tử,

Vân Long, 2 khu bảo tồn biển: đảo Bạch Long Vĩ, đảo Cát Bà. Vì vậy, các

tỉnh/thành phố trong vùng VBBB cần tiến hành bảo vệ cảnh quan, các vườn quốc

gia, các khu di tích lịch sử, văn hóa, các khu bảo tồn thiên nhiên để duy trì tiềm

122

năng phát triển du lịch vốn là thế mạnh của vùng. Phát triển du lịch sinh thái biển,

đảo gắn với du lịch văn hóa, lịch sử, lễ hội, du lịch các làng nghề nông nghiệp châu

thổ sông Hồng và là các điểm du lịch vệ tinh của Vùng Thủ đô Hà Nội. Lựa chọn

đầu tư xây dựng một số trung tâm du lịch cấp quốc gia và quốc tế. Cấp quốc gia

gồm có Trà Cổ, Cô Tô, Yên Tử, đền Trần (Nam Định) và các điểm du lịch cấp

vùng. Cấp quốc tế gồm: Hạ Long, Hải Phòng, Cát Bà, khu Tràng An,…

d. Những định hướng cơ bản phát triển liên vùng trong khu vực nông nghiệp

Để phát triển hiệu quả và đảm bảo liên vùng, các tỉnh/thành phố trong vùng

VBBB cần tiến đến các chỉ tiêu sau: (1). Gắn phát triển nông nghiệp với sản xuất

hàng hóa, phát triển nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp

sinh thái, sạch; (2). Hình thành các vùng sản xuất lúa rau, hoa, cây cảnh, chăn nuôi

lợn, bò sữa, gia cầm,… có quy mô thích hợp với chất lượng cao phục vụ xuất khẩu

và tiêu dùng nội địa; (3). Đầu tư nâng cấp hệ thống đê điều, hệ thống thủy lợi và

khuyến nông; (4). Phát triển nuôi trồng thủy, hải sản từ các vùng có lợi thế và điều

kiện cho phép đánh bắt xa bờ; (5). Phát triển lâm nghiệp toàn diện với 3 loại rừng:

rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất, củng cố, phát triển hệ thống rừng

phòng hộ ven biển.

Bên cạnh đó, khuyến khích hộ nông dân đầu tư CDCCKT nông nghiệp, thủy

sản, tạo ra những vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Triển khai thực hiện một số cơ

chế, chính sách hỗ trợ để khuyến khích phát triển kinh tế trang trại và các mô hình

sản xuất hiệu quả. Đầu tư và khuyến khích áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ

mới vào sản xuất, tiến hành xây dựng các khu nông nghiệp, thủy sản công nghệ cao,

những trung tâm giống cây trồng, vật nuôi đáp ứng nhu cầu cây, con giống chất

lượng cao. Lĩnh vực thủy sản sẽ được đầu tư theo hướng tăng cường hỗ trợ, đẩy

mạnh việc khai thác các tuyến đánh bắt xa bờ gắn với việc bảo vệ nguồn lợi thủy

sản và phát triển khai thác bền vững.

Đồng thời, hình thành các trung tâm chế biến nông, lâm, thủy sản. Hải Phòng

và Quảng Ninh tập trung phát triển các ngành chế biến nông sản và hải sản chất

lượng cao để phục vụ thị trường trong nước và chiếm lĩnh thị trường quốc tế, thu

hút nguồn nguyên liệu (thô, sơ chế) từ các tỉnh khác như Ninh Bình, Nam Định,

123

Thái Bình để tập trung sản xuất các mặt hàng phục vụ xuất khẩu. Nam Định và Thái

Bình cung cấp các sản phẩm nông, lâm sản và nguyên liệu cho ngành chế biến

nông, lâm và thủy sản cho toàn vùng VBBB và từng bước tập trung chế biến nông,

lâm, thủy sản.

Đặc biệt cần phát triển Hải Phòng thành trung tâm thủy sản về giống, thức

ăn, KH-CN, chế biến, buôn bán hàng thủy sản có giá trị gia tăng cao, trung tâm lưu

giữ bảo quản thành phẩm và xuất khẩu cho nghề cá khu vực phía Bắc và bắc miền

Trung. Hải Phòng hiện là địa phương duy nhất của các tỉnh phía Bắc sản xuất được

giống thủy sản nước lợ, mặn. Hải Phòng cần chuyển giao công nghệ sản xuất giống

như: tu hài, tôm he Nhật Bản, giống cá bớp, cá giò, cá song,... cho các tỉnh Phú Thọ,

Yên Bái, Quảng Ninh, Thái Bình, Nam Định và một số tỉnh miền Trung.

4.1.3. Đẩy mạnh phát triển kinh tế biển vùng VBBB

a. Thách thức cơ bản đối với phát triển kinh tế biển vùng VBBB

Để phát triển kinh tế biển hiệu quả, các tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB

cần đối mặt với một số thách thức lớn như:

Thứ nhất, khai thác tài nguyên biển có tính cạnh tranh lớn do đặc điểm cùng

chia sẻ về tài nguyên biển trong khi vùng VBBB cùng khai thác tài nguyên trên

biển với người Trung Quốc ở khu vực ngoài khơi của vịnh Bắc Bộ. Điều này sẽ

là thách thức lớn khi người Trung Quốc có tiềm lực về kinh tế, công nghệ và

kinh nghiệm cũng như tham vọng khai thác tài nguyên biển ngày càng lớn.

Thứ hai, hiện nay nền tảng công nghệ, kinh nghiệm khai thác và đầu tư phát

triển kinh tế biển tại vùng VBBB còn hạn chế, chưa có tiền đề phát triển đa ngành

về kinh tế biển. Bên cạnh đó, công tác quản lý còn hạn chế, chưa tạo được sức mạnh

liên ngành, đây là những thách thức lớn để các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB

khai thác sức mạnh kinh tế biển.

Thứ ba, mặc dù cùng chung một không gian biển nhưng vấn đề quản lý biển

lại chịu sự quản lý của nhiều cơ quan, nhiều ngành, trong đó vấn đề an ninh và chủ

quyền luôn được đặt lên hàng đầu, thực tế hiện nay một số ngành như quản lý tài

nguyên biển và môi trường biển còn rất hạn chế.

124

Thứ tư, vùng VBBB nằm ở khu vực nhạy cảm về chủ quyền trên biển, sự

tuyên bố chồng lấn về chủ quyền vẫn chưa được giải quyết nên cũng tạo ra khó

khăn cho việc đầu tư phát triển kinh tế biển, đáng chú ý là sự chưa thống nhất về

chủ quyền trên biển giữa nước ta với Trung Quốc.

Thứ năm, phát triển kinh tế biển tại vùng VBBB chịu ảnh hưởng nhiều của

biến đổi khí hậu và thiên tai. Những ảnh hưởng tiêu cực tác động xấu đến các hệ

sinh thái, đến đời sống người dân ven biển và trên các đảo. Tuy nhiên, đến nay

vẫn chưa có những giải pháp hiệu quả để đối phó với vấn đề này.

b. Một số đề xuất cơ bản đẩy mạnh phát triển kinh tế biển vùng VBBB

Thay đổi tư duy về kinh tế biển

Để phát huy tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế biển, cạnh tranh với các

nước thì vùng VBBB phải phát triển tư duy, nhân lực và đầu tư vào KH-CN phục

vụ phát triển kinh tế biển. Khai thác kinh tế biển cần có tư duy mạnh dạn chinh

phục biển (gồm có tiềm lực kinh tế, nhân lực, công nghệ) [40]. Các tỉnh/thành phố

thuộc vùng VBBB cần đẩy mạnh khai thác biển từ việc đánh giá tiềm năng tài

nguyên biển, đổi mới công tác quản lý để tạo sức mạnh tổng hợp giữa các ngành, có

kế hoạch phát triển dài hạn và tập trung phát huy thế mạnh của từng vùng biển để

khai thác tối đa hiệu quả của kinh tế biển, đảo. Xây dựng các cơ chế, chính sách và

quy hoạch phát triển kinh tế biển mang tính chất liên vùng để phát huy sức mạnh

tổng hợp của toàn vùng VBBB trong khai thác kinh tế biển.

Phát huy lợi thế của biển

Để phát huy các lợi thế trong phát triển kinh tế biển, các tỉnh thuộc vùng

VBBB cần tập trung vào giải quyết tốt các vấn đề sau để mở đường giải phóng sức

sản xuất và khai thác được các lĩnh vực kinh tế biển trọng tâm: (1). Quy hoạch và

khai thác tài nguyên biển; (2). Quản lý và khai thác tài nguyên vùng bờ; (3). Đảm

bảo cuộc sống cho cư dân ven biển; (4). Bảo vệ môi trường sinh thái và bảo vệ đa

dạng sinh học; (5). Phát triển cơ sở hạ tầng cho kinh tế biển; (6). Phát triển nguồn

nhân lực chất lượng cao cho kinh tế biển; (7). Thích ứng với biến đổi khí hậu và

nước biển dâng.

125

Xác định vùng ven biển là vùng cơ sở để tiến ra biển

Không gian kinh tế biển gồm có: không gian ven biển và ven bờ, không gian

biển, không gian đảo và không gian đại dương. Vùng VBBB cần đóng vai trò là hậu

phương hỗ trợ các hoạt động trên biển thông qua các trung tâm kinh tế hải đảo. Vì

vậy, dọc ven biển phải xây dựng các trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội (đô thị) có

bán kính ảnh hưởng rộng ra biển, gắn chiến lược kinh tế với an ninh - quốc phòng.

Vùng biển rộng lớn ở phía ngoài là không gian phát triển các hoạt động hàng hải và

khai thác dầu khí ở thềm lục địa, đồng thời là nơi hoạt động hợp tác và HNKTQT.

Đây cũng là không gian phát triển nghề cá đa loài, nên là nơi phát triển nghề đánh

bắt hải sản, vừa đánh bắt vừa góp phần bảo vệ an ninh tổ quốc. Đối với các đảo nhỏ,

đảo hoang sơ thì phát triển kinh tế đảo gắn với bảo tồn thiên nhiên, du lịch sinh thái

biển đảo. Đối với các đảo đông dân như Cô Tô, Cát Bà cần xây dựng thành các

trung tâm kinh tế hải đảo toàn diện, dưới dạng “KKT mở”[37].

Hội nhập phát triển kinh tế biển vùng VBBB

Vùng VBBB có lợi thế nằm ở vị trí thuận tiện giao thông trên biển, gần

đường hàng hải quốc tế vào loại sôi động nhất thế giới, ở trung tâm vùng kinh tế

Đông Á phát triển năng động. Tuy nhiên, lợi thế trên chưa được vùng VBBB khai

thác xứng với tiềm năng. Vì vậy, vùng VBBB cần phát huy các tiềm năng, lợi thế

để phát triển kinh tế biển hiệu quả. Trong hội nhập phát triển kinh tế biển vùng

VBBB cần đứng trên định hướng về tính quốc tế hóa của vùng biển đã có từ rất lâu,

bởi vì các lĩnh vực dầu khí, hải sản, du lịch, các hải cảng lớn nổi tiếng đều có liên

quan đến quan hệ quốc tế. Quan hệ hợp tác, hội nhập khu vực và thế giới sẽ là

phương án phòng thủ tối ưu và hữu hiệu nhất. Nếu các công ty lớn đầu tư khai thác

ở vùng biển Việt Nam thì họ sẽ bảo vệ lợi ích của họ đồng thời cũng bảo vệ lợi ích

của ta [45].

Tập trung vào một số giải pháp để nâng cao hiệu quả kinh tế biển

Kinh tế biển là lĩnh vực kinh tế được hình thành, tồn tại và phát triển từ tác

động trực tiếp hoặc gián tiếp của biển. Do tầm quan trọng đặc biệt của biển đến sự

sống còn của các quốc gia, nên Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển hiện nay

126

cho các quốc gia không giáp biển có quyền tiếp cận biển mà không phải trả thuế lưu

thông qua quốc gia quá cảnh. Đồng thời, Liên Hiệp Quốc cũng có chương trình hỗ

trợ các quốc gia đang phát triển không giáp biển. Do vai trò đặc biệt và toàn cục đó,

biển tác động đến các hoạt động của con người, trong đó tác dụng trực tiếp hoặc

gián tiếp đến việc hình thành các lĩnh vực kinh tế như [35]:

(1). Giao lưu thương mại, đầu tư, hội nhập thông qua hệ thống vận tải biển.

(2). Ngành công nghiệp như khai khoáng biển.

(3). Ngành công nghiệp đánh bắt cá, nuôi trồng và chế biến hải sản.

(4). Ngành công nghiệp đóng tàu, công trình biển, cảng biển, hậu cần cảng.

(5). Ngành du lịch biển, đảo.

(6). Ngành công nghiệp quốc phòng biển.

Từ sự phân tích ở trên cho thấy việc hình thành nền kinh tế biển vùng VBBB

cần tập trung vào một số ngành: hải sản, dầu khí, vận tải biển, dịch vụ đóng tàu và

du lịch biển. Bên cạnh đó, nên tập trung vào hình thành các KCN, KKT, đặc KKT

kết hợp với cảng biển nước sâu. Vùng VBBB cần phải tiến hành các giải pháp cấp

bách trong các lĩnh vực sau: (1). Củng cố tư duy về khai thác kinh tế biển, tiến đến

kiểm soát được không gian vùng biển của mình, nắm được các quy luật, điều kiện

tự nhiên và môi trường biển một cách có hệ thống, có khả năng dự báo các quy luật

trên để phục vụ cho khai thác biển hiệu quả; (2). Củng cố về hạ tầng kỹ thuật, đặc

biệt là các phương tiện máy móc khảo sát nghiên cứu; (3). Tăng cường trang thiết bị

hiện đại cho các hải cảng và đội tàu; (4). Phát triển KH-CN biển đáp ứng yêu cầu và

nhiệm vụ phát triển kinh tế biển, cạnh tranh được với các nước trong khu vực.

4.2. NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG VEN

BIỂN BẮC BỘ THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

4.2.1. Những giải pháp CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

a. Những giải pháp huy động yếu tố đầu vào phục vụ quá trình CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH

Giải pháp huy động vốn để phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại

Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB

cần tập trung vốn để phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại, cụ thể như sau: (1).

127

Huy động các nguồn vốn để hoàn thiện kết cấu hạ tầng phục vụ phát triển khu vực

công nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại, đặc biệt là những ngành công nghiệp

gắn với khai thác, chế biến nông, lâm, thủy sản và khoáng sản; (2). Tạo cơ chế

thông thoáng để tạo sức hấp dẫn trong thu hút đầu tư trong và ngoài nước; (3).

Khuyến khích các thành phần kinh tế tư nhân phát triển sản xuất công nghiệp theo

hướng hiện đại, công nghiệp và dịch vụ gắn vận tải biển, chế biến nông, lâm, thủy

sản và khoáng sản; (4). Cấp phép đầu tư một cách có chọn lọc để lựa chọn được

những nhà đầu tư hoạt động trong lĩnh vực ứng dụng công nghệ hiện đại.

Giải pháp ứng dụng KH-CN vào CDCCKT theo hướng CNH, HĐH Các tỉnh trong vùng VBBB cần khuyến khích ứng dụng KH-CN hiện đại vào

sản xuất thông qua định hướng, khuyến khích phát triển những ngành công nghiệp

chế biến - chế tạo, trong đó tỉnh Quảng Ninh cần giảm công nghiệp khai thác để tập

trung cho công nghiệp chế biến, chế tạo, các tỉnh Ninh Bình, Nam Định và Thái

Bình cần đẩy nhanh tiến độ ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất. Để

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH thì cần nâng cao tỷ lệ GTSX của ngành công

nghiệp chế biến - chế tạo và những ngành dựa vào KH-CN lên trên 75% và hướng

đến 85% tổng GTSX. Hướng nghiệp và đào tạo người lao động để có thể làm việc

được ở những doanh nghiệp có công nghệ hiện đại, nâng tỷ lệ người lao động được

đào tạo bài bản.

Sở Kế hoạch và Đầu tư và Sở KH-CN của các tỉnh trong vùng VBBB cần

phối hợp chặt chẽ trong việc cấp phép đầu tư một cách có chọn lọc và có cơ chế ưu

đãi đối với những doanh nghiệp hoạt động trên nền tảng công nghệ tiên tiến và ứng

dụng KH-CN hiện đại vào sản xuất. Khuyến khích các doanh nghiệp tập trung cho

phát triển bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D). Sở Công Thương của các tỉnh

trong vùng VBBB cần xây dựng các định hướng để các doanh nghiệp trong vùng có

thể mở rộng quy mô, liên kết, hợp tác nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp, tăng khả

năng cạnh tranh cho các doanh nghiệp của vùng. Khuyến khích những doanh

nghiệp khai khoáng và khai thác tài nguyên thiên nhiên phát triển theo hướng chế

biến sản phẩm đầu ra cuối cùng để nâng cao hiệu quả kinh tế.

Sở KH-CN và Sở Giáo dục – Đào tạo của các tỉnh trong vùng VBBB cần

củng cố, nâng cao năng lực các trung tâm nghiên cứu ứng dụng, sản xuất và chuyển

128

giao KH-CN. Đào tạo nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật trình

độ cao, kỹ thuật viên về lĩnh vực KH-CN. Tăng cường hợp tác liên kết với các viện,

trường để đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật và qui

trình sản xuất. Tranh thủ các dự án hợp tác quốc tế để tiếp cận công nghệ hiện đại.

Các tỉnh trong vùng VBBB cần chỉ đạo Sở Tư Pháp và Sở Nội vụ xây dựng

cơ chế chính sách để khuyến khích hình thành các doanh nghiệp KH-CN, kết hợp

công nghệ cao với công nghệ truyền thống đã được hình thành. Tạo môi trường

thuận lợi để thu hút các nguồn lực đầu tư vào KH-CN phục vụ sản xuất. Tổ chức

các hội thi sáng tạo kỹ thuật nhằm khuyến khích người lao động tham gia các hoạt

động KH-CN.

Giải pháp về giáo dục gắn với CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Sở Giáo dục và Đào tạo của các tỉnh trong vùng VBBB cần tập trung vào

một số giải pháp cơ bản sau: Thứ nhất, đổi mới chương trình giáo dục gắn với đặc

điểm CNH, HĐH, tăng cường sử dụng các chương trình đào tạo quốc tế ở các cơ sở

đào tạo nghề nghiệp và đại học, triển khai chương trình ngoại ngữ trong toàn bộ hệ

thống giáo dục; Thứ hai, triển khai hệ thống đảm bảo chất lượng, tăng cường công

tác kiểm tra, thanh tra giáo dục; Thứ ba, tổ chức dạy nghề sát với yêu cầu của thị

trường lao động trong bối cảnh CNH, HĐH, đáp ứng các tiêu chuẩn, kỹ năng nghề,

thường xuyên được cập nhật kỹ thuật, công nghệ mới; Thứ tư, gắn kết giữa các cơ

sở đào tạo và cơ sở sản xuất, kinh doanh, tổ chức sử dụng lao động; Thứ năm, tổ

chức mạng lưới các trường cao đẳng, đại học một cách hợp lý, đáp ứng nhu cầu

nhân lực về quy mô và cơ cấu ngành nghề đào tạo, phục vụ quá trình CDCCKT

trong sự nghiệp CNH, HĐH.

b. Những giải pháp về động thái và trình độ CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Những giải pháp về cơ cấu ngành kinh tế theo hướng CNH, HĐH

Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH các tỉnh trong vùng VBBB cần chỉ đạo

Sở Công Thương tập trung vào những vấn đề chủ yếu sau: (1). Tiếp tục phát triển

những ngành công nghiệp có thế mạnh của các tỉnh trong vùng, cần ứng dụng công

129

nghệ hiện đại vào khai thác chế biến các sản phẩm sau khai thác (tập trung phát

triển công nghiệp chế biến các sản phẩm khai thác, nông, lâm, thủy sản). Bên cạnh

đó cần phát triển những ngành công nghiệp phụ trợ để nâng cao hiệu quả sản xuất

công nghiệp và phục vụ cho các hoạt động sản xuất và cơ giới hóa nông nghiệp theo

hướng hiện đại; (2). Phát triển các ngành dịch vụ theo hướng hiện đại trong đó tập

trung vào những ngành dịch vụ mà vùng có tiềm năng và lợi thế so sánh (những

ngành dịch vụ như tài chính, tư vấn thiết kế, dịch vụ gắn với kinh tế biển, du lịch...);

(3). Sở Xây dựng của các tỉnh trong vùng cần nghiên cứu, triển khai xây dựng kết

cấu hạ tầng để tạo nền tảng cho quá trình CNH, HĐH song song với đẩy mạnh và

chuyên nghiệp hóa các ngành dịch vụ và du lịch. (4). Các tỉnh trong vùng VBBB

như Quảng Ninh, thành phố Hải Phòng, Nam Định và Thái Bình cần đẩy mạnh phát

triển kinh tế biển, tập trung vào vận tải biển, du lịch biển, khai thác, nuôi trồng và

đánh bắt hải sản; (5). Nâng cao trình độ người lao động và khuyến khích ứng dụng

KH-CN vào sản xuất và chế biến các sản phẩm nông, lâm, thủy sản;

Một số giải pháp chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng CNH, HĐH Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, các tỉnh trong vùng VBBB cần tập

trung vào một số giải pháp cơ bản về chuyển dịch cơ cấu lao động như sau: (1).

Giảm mạnh số lượng lao động trong khu vực nông nghiệp bởi hiện tại hiệu quả lao

động trong khu vực này rất thấp, điển hình là ở 2 tỉnh Thái Bình và Nam Định. Tỉnh

Quảng Ninh cần tiếp tục phát triển ngành công nghiệp khai thác nhưng cần đào tạo

người lao động trong lĩnh vực chế biến để tiến đến giảm tỷ trọng các ngành công

nghiệp khai thác; (2). Các tỉnh Nam Định, Thái Bình và Ninh Bình tập trung phát

triển lực lượng lao động ngành xây dựng để phục vụ tốt nhu cầu xây dựng của tỉnh

và vùng VBBB cũng như các tỉnh lân cận. Thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng

Ninh cần tập trung phát triển và chuyên nghiệp hóa khu vực dịch vụ để ngày một

tạo thêm việc làm cho người lao động; (3). Các tỉnh trong vùng VBBB cần chỉ đạo

các sở Lao động - Thương binh - Xã hội đẩy mạnh công tác hướng nghiệp và tạo

thêm việc làm trong khu vực công nghiệp và dịch vụ, có cơ chế khuyến khích người

dân tự học tập, nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu lao động trong khu vực công

nghiệp và dịch vụ; (4). Cập nhật thông tin thị trường việc làm, nhu cầu doanh

nghiệp để xây dựng các chương trình đào tạo người lao động gắn với yêu cầu thực

130

tế sản xuất công nghiệp theo hướng hiện đại; (5). Nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư,

khuyến khích các nhà đầu tư, doanh nghiệp phát triển công nghiệp và dịch vụ để tạo

thêm việc làm cho người lao động, dần dần rút lao động ra khỏi khu vực nông

nghiệp.

Những giải pháp thúc đẩy CDCCKT theo hướng phát triển công nghiệp

và dịch vụ hiện đại

Thứ nhất, các tỉnh trong vùng VBBB cần phát huy lợi thế của vùng để phát

triển thương mại, dịch vụ và du lịch. Đối với dịch vụ cần phát huy thế mạnh của

vùng trong phát triển kinh tế biển như vận tải biển, du lịch biển và dịch vụ cảng,

trong đó Hải Phòng và Quảng Ninh cần khai thác tối đa lợi thế này. Cần đầu tư cho

cơ sở hạ tầng để đào tạo người lao động có trình độ cao nhằm chuyên nghiệp hóa

các hoạt động dịch vụ. Những năm tới, với xu hướng HNKTQT sâu rộng và thuận

lợi cho giao thương quốc tế nên những ngành dịch vụ như tài chính, ngân hàng, bảo

hiểm, du lịch sẽ là những ngành quan trọng để vùng VBBB cần tập trung phát triển,

những tỉnh như Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng là những địa phương có lợi thế

để phát triển theo các định hướng này.

Thứ hai, phát huy lợi thế được ưu tiên đầu tư trong những năm gần đây để

xây dựng cơ sở hạ tầng hiện đại. Đầu tư phát triển KH-CN và phát triển nguồn nhân

lực để HĐH nền công nghiệp và chuyên nghiệp hóa kinh tế dịch vụ. Đẩy mạnh áp

dụng khoa học kỹ thuật hiện đại vào khai thác và chế biến các sản phẩm tự nhiên

như: khoáng sản, nông, lâm, thủy sản và các ngành dịch vụ có giá trị kinh tế cao,

đòi hỏi công nghệ và trình độ lao động cao (các tỉnh Thái Bình, Nam Định và Ninh

Bình bên cạnh định hướng tập trung phát triển công nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng

KH-CN vào sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản). Từ đó, các tỉnh trong

vùng VBBB có thể đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn so với mức tăng

trưởng kinh tế hiện tại.

Thứ ba, tập trung đầu tư cho phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, đổi

mới công nghệ và phát triển các ngành công nghiệp chế biến. Giảm dần tỷ trọng ngành

công nghiệp khai thác và phát triển những ngành công nghiệp chế biến - chế tạo.

Khuyến khích phát triển những ngành công nghiệp được đánh giá là hiện đại trong

131

cơ cấu công nghiệp của các tỉnh trong vùng. Tập trung phát triển những ngành công

nghiệp gắn với dịch vụ cảng, vận tải biển và khai thác kinh tế biển như: sơ chế, chế

biến sản phẩm phục vụ xuất khẩu, đóng gói bao bì, kho bãi, hậu cần cảng, các dịch

vụ như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, du lịch.

Thứ tư, Sở KH-CN và Sở Tài chính của các tỉnh cần phối hợp để huy động mọi

nguồn vốn có thể để tập trung phát triển KH-CN, đầu tư cho cơ sở hạ tầng KT-XH

phù hợp với công nghiệp chế biến - chế tạo. Phát triển nguồn nhân lực cho ngành

công nghiệp chế biến - chế tạo. Quản lý tốt công tác cấp phép đầu tư để lựa chọn và

ưu tiên cấp phép cho những doanh nghiệp có công nghệ hiện đại và hoạt động trong

lĩnh vực chế biến - chế tạo. Chuyển sang chế biến và từng bước giảm dần những

ngành công nghiệp khai thác đi kèm với HĐH công nghệ khai thác tài nguyên. Sở

Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh cần thực hiện tốt công tác quản lý và cấp phép đầu tư

để có thể sàng lọc công nghệ nhằm lựa chọn được những doanh nghiệp có công

nghệ hiện đại hoạt động trên địa bàn các tỉnh/thành phố trong vùng.

c. Những giải pháp cơ bản nâng cao kết quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH Thứ nhất, các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB cần đẩy mạnh chuyển dịch

cơ cấu ngành và cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp thông qua

việc đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ, hướng nghiệp và đào tạo người

lao động theo hướng CNH, HĐH và phát triển dịch vụ. Có cơ chế để doanh nghiệp

tham gia vào đào tạo người lao động để thu hút lao động từ nông nghiệp sang công

nghiệp và dịch vụ. Khuyến khích người dân và doanh nghiệp tập trung vào chế biến

các sản phẩm phục vụ xuất khẩu, chế biến nông sản, hải sản và khai thác các lợi thế

trong phát triển kinh tế biển.

Thứ hai, nâng cao chất lượng sống về vật chất và tinh thần cho người dân

thông qua việc đẩy mạnh phát triển kinh tế để nâng cao mức thu nhập bình quân đầu

người của người dân. Đầu tư cho cơ sở vật chất hạ tầng KT-XH, phát triển các công

trình công cộng, văn hóa, thể dục, thể thao để phục vụ đời sống tinh thần của người

dân. Đảm bảo trật tự xã hội, an toàn vệ sinh môi trường. Phát triển mạng lưới y tế

và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Thứ ba, tiếp tục giảm tỷ lệ thất nghiệp thông qua việc khuyến khích phát

triển công nghiệp và dịch vụ để tạo thêm việc làm cho người dân. Phát triển các

132

làng nghề truyền thống và cập nhật và cung cấp thông tin về thị trường lao động,

việc làm cho người lao động. Thực hiện các chương trình đào tạo sát với nhu cầu

của các doanh nghiệp. Hỗ trợ người nghèo có điều kiện tham gia đào tạo, nâng cao

trình độ và tiếp cận với các kênh thông tin việc làm. Đầu tư cho phát triển mạng

lưới thông tin, truyền thông và những dịch vụ mới để phục vụ cho quá trình phát

triển theo hướng công nghiệp hiện đại và chuyên nghiệp hóa về dịch vụ.

Thứ tư, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội của các tỉnh trong vùng VBBB

thực hiện các biện pháp giảm nghèo như: hỗ trợ vay vốn phát triển sản xuất, cung

cấp thông tin thị trường, bao tiêu sản phẩm, hỗ trợ/tư vấn về KH-CN. Thực hiện tốt

các chương trình giảm nghèo của chính phủ, các tổ chức quốc tế.

Thứ năm, Sở Tư pháp của các tỉnh trong vùng VBBB tập trung giải quyết

vấn đề tệ nạn xã hội từ lâu đã ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống người dân.

Các cơ quan bảo vệ pháp luật cần phối hợp chặt chẽ để phát hiện và xử lý nghiêm

khắc những hành vi vi phạm pháp luật; thường xuyên giáo dục ý thức pháp luật cho

người dân.

Thứ sáu, các tỉnh trong vùng VBBB cần chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi

trường bảo vệ tốt môi trường tại các tỉnh trong vùng VBBB: khảo sát để xây dựng

các trạm xử lý chất thải, rác thải để đảm bảo 100% lượng rác thải, nước thải được

xử lý. Thường xuyên kiểm tra giám sát quá trình an toàn vệ sinh môi trường để có

những điều chỉnh kịp thời và xử lý những vi phạm. Nâng cao tỷ lệ che phủ rừng và

tỷ lệ che phủ cây xanh trong các KCN, khu dân cư, khu đô thị. Cấp phép đầu tư có

chọn lọc và kiên quyết hạn chế và đi đến loại bỏ những doanh nghiệp có công nghệ

lạc hậu gây ô nhiễm môi trường và lãng phí tài nguyên. Giáo dục ý thức bảo vệ môi

trường cho người dân, cán bộ và doanh nghiệp. Điều tra khảo sát để đánh giá trữ

lượng tài nguyên, lập kế hoạch khai thác và chế biến có hiệu quả.

4.2.2. Những giải pháp phát huy nội lực và khắc phục những hạn chế nội tại

a. Phát triển nguồn nhân lực cho CNH, HĐH

Yêu cầu về nguồn nhân lực cho CDCCKT theo hướng CNH, HĐN

Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, các tỉnh thuộc vùng VBBB cần phát

triển nguồn nhân lực quan trọng như sau: (1). Đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý

133

hành chính nhà nước cần phải được các tỉnh trong vùng VBBB quan tâm đào tạo

một cách bài bản, chuyên nghiệp; (2). Đội ngũ cán bộ KH-CN đủ về số lượng và

mạnh về chất lượng, tập trung vào nhóm chuyên gia đầu ngành có trình độ ngang

với chuyên gia của các nước tiên tiến trong khu vực Đông Á; (3). Đào tạo đội ngũ

giáo viên các cấp có trình độ chuyên môn cao, có kiến thức và kỹ năng làm việc tiếp

cận với trình độ quốc tế; (4). Đào tạo đội ngũ doanh nhân có trình độ, thông thạo kỹ

năng quản lý, có đủ khả năng thực hiện vai trò động lực, dẫn dắt để nâng cao vị thế,

năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong bối cảnh CNH, HĐH và HNKTQT;

(5). Đào tạo lực lượng công nhân kỹ thuật lành nghề, đặc biệt là trong các ngành,

lĩnh vực mũi nhọn đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH, HĐH.

Các giải pháp xây dựng nguồn nhân lực

Đối với giáo dục và đào tạo: Sở Giáo dục và Đào tạo của các tỉnh trong vùng

VBBB cần tập trung vào một số giải pháp cơ bản về đổi mới chương trình giáo dục,

nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, gắn kết đào tạo với nhu cầu thực tế, hoàn

thiện mạng lưới cơ sở đào tạo… Những giải pháp chi tiết được trình bày ở mục a

trong phần 4.2.1 của luận án này.

Đối với chăm sóc sức khỏe và tăng cường thể lực, tầm vóc con người: Các

Sở Y tế của các tỉnh trong vùng VBBB cần nghiên cứu các tiêu chuẩn về chăm sóc

sức khỏe và thể lực của các nước đã thành công trong quá trình CNH, HĐH. Tập

trung nâng cao chất lượng sinh nở như kiểm tra sức khỏe, bệnh tật, tính di truyền,…

đảm bảo sẽ sinh ra một thế hệ trẻ có thể chất và trí lực tốt. Sau đó cần phải có chế

độ chăm sóc, nuôi dưỡng về vật chất và tinh thần để trẻ lớn lên thể lực dồi dào, có

trí tuệ tốt. Thực hiện tốt công tác sức khỏe sinh sản, sàng lọc trẻ trước sinh. Đẩy

mạnh phong trào rèn luyện sức khỏe, công tác y tế dự phòng, nâng cao chất lượng

dịch vụ khám, chữa bệnh cho người dân,...).

Tăng cường hợp tác quốc tế để phát triển nguồn nhân lực: Để xây dựng

nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cần tăng cường

quan hệ hợp tác với các tổ chức, cá nhân nước ngoài. Khuyến khích, thu hút chuyên gia

quốc tế giỏi và Việt kiều giỏi vào làm việc ở tại các tỉnh, thành phố thuộc vùng VBBB

134

trong các lĩnh vực giáo dục và đào tạo, y tế, hoạt động KH-CN, tư vấn thiết kế, quản lý

và kinh doanh.

Đào tạo, bồi dưỡng lực lượng lao động có kỹ thuật, thợ lành nghề: Lực

lượng lao động có trình độ kỹ thuật và lành nghề đóng vai trò quan trọng đối với

quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, bao gồm lao động nông, lâm, ngư

nghiệp, thủ công nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ. Vùng VBBB cần chỉ

đạo các Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tổ chức các

khóa đào tạo, bồi dưỡng bộ phận lao động này bằng nhiều hình thức như: các trung

tâm dạy nghề, các trường trung cấp nghề, các lớp huấn luyện kỹ thuật, công nghệ.

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở bậc cao đẳng, đại học và sau đại

học: Đào tạo bậc cao đẳng, đại học và sau đại học góp phần quan trọng vào phát

triển KH-CN, đào tạo nguồn nhân lực cho quá trình CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH. Vùng VBBB cần mở rộng hệ thống các trường cao đẳng và đại học và xây

dựng hệ thống trường dạy nghề ở các tỉnh và cần nghiên cứu các chương trình học

liên thông từng cấp và tiếp tục nâng lên trình độ đại học. Đa dạng hóa và nâng cao

chất lượng đào tạo bậc đại học, cao đẳng và trung cấp nghề. Mở rộng chỉ tiêu, tạo

điều kiện thuận lợi hơn cho việc đào tạo sau đại học ở các ngành nghề, các lĩnh vực

liên quan đến sự phát triển kinh tế của các tỉnh và gắn với nhu cầu của xã hội trong

bối cảnh CNH, HĐH. Tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ giảng viên, đầu tư xây

dựng phát triển cơ sở vật chất, kỹ thuật theo hướng thiết thực, hiệu quả và gắn với mục

tiêu CNH, HĐH.

Những giải pháp sử dụng nhân lực

Thu hút nguồn nhân lực có trình độ cao: Các tỉnh thuộc vùng VBBB cần chỉ

đạo các Sở Tư pháp nghiên cứu để có những chính sách, cơ chế hấp dẫn, tạo điều

kiện, môi trường làm việc thuận lợi. Trọng dụng, phát huy năng lực của người tài

công tác tại các cơ quan, doanh nghiệp trên địa bàn vùng. Sử dụng hiệu quả lực

lượng mới đào tạo, đồng thời thu hút thêm lực lượng lao động từ nơi khác.

Đáp ứng nhu cầu về tiền công, thu nhập nhằm đáp ứng nhu cầu tái sản xuất

sức lao động trong bối cảnh CNH, HĐH: Sở Lao động, Thương binh và Xã hội cần

thường xuyên khảo sát và có những kiến nghị với các doanh nghiệp và người sử

135

dụng lao động để đảm bảo cho người lao động có thu nhập hợp lý, đáp ứng nhu cầu

tái sản xuất sức lao động và nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao và đa dạng của lực

lượng lao động. Xác định mức lương theo đúng nội dung, vị trí công việc không

những tăng thu nhập cho cá nhân cụ thể trong từng công việc mà còn tạo động lực

cho cá nhân phấn đấu tăng năng lực làm việc để cạnh tranh và duy trì việc làm.

Phát triển thị trường lao động - việc làm: Sở Lao động, Thương binh và Xã

hội của các tỉnh trong vùng VBBB cần đưa ra chính sách về điều kiện lao động

trong bối cảnh CNH, HĐH, bao gồm các chính sách về: hình thức, phương thức ký

kết hợp đồng lao động, thời gian lao động, trả công lao động, những chuẩn mực,

quy định về vệ sinh, an toàn lao động, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Triển khai

xây dựng các trung tâm giới thiệu việc làm, các sàn giao dịch việc làm để kết nối

giữa cung và cầu lao động. Hình thành các thị trường lao động, nắm chắc cung –

cầu lao động và dự báo nhu cầu sử dụng lao động theo các doanh nghiệp, ngành,

nghề, cấp trình độ và địa bàn. Từ đó, xây dựng và thực hiện các hướng phát triển

nguồn nhân lực sát với nhu cầu thực tiễn.

Nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực: Sử dụng nhân lực trong khu vực nhà

nước cần phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường: Thực hiện bài bản từ khâu tuyển

dụng, bố trí công việc, trả công lao động, thăng tiến nghề nghiệp. Không ngừng cải

thiện điều kiện, môi trường lao động để tạo động lực, kích thích, khuyến khích làm việc

sáng tạo và có hiệu quả cao. Trao quyền tự chủ, tự quyết định và tự chịu trách nhiệm

cho tất cả các doanh nghiệp, tổ chức thuộc các thành phần kinh tế trong việc quản

lý, sử dụng nhân lực theo những quy định của pháp luật và tác động của cơ chế thị

trường.

b. Một số giải pháp huy động vốn phục vụ quá trình CNH, HĐH

Nhu cầu về vốn để phục vụ quá trình CNH, HĐH vùng VBBB: Như đã

phân tích trong chương III của luận án, để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, vùng

VBBB phải đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm từ 15-20% và duy trì tốc

độ tăng trưởng trong nhiều năm liên tục. Qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, các

nước có nền kinh tế phát triển hiệu quả và bền vững cần duy trì hệ số ICOR ở mức

3 [32]. Như vậy, vùng VBBB cần xác định nhu cầu về vốn trên cơ sở các chỉ số trên

để hướng tới sự phát triển hiệu quả và bền vững theo hướng CNH, HĐH.

136

Với mức tăng trưởng kinh tế bình quân là 15%, giai đoạn 2011-2015 vùng

VBBB cần nguồn vốn đầu tư khoảng 270.147 tỷ đồng, giai đoạn 2016-2020 cần đầu

tư khoảng 543.364 tỷ đồng. Với mức tăng trưởng kinh tế cao hơn (khoảng 20%),

giai đoạn 2011-2015 vùng VBBB cần nguồn vốn đầu tư khoảng 397.551 tỷ đồng,

giai đoạn 2016-2020 cần đầu tư khoảng 989.234 tỷ đồng. (Chi tiết tính toán nguồn

vốn đầu tư cho vùng VBBB giai đoạn 2011-2020 được nêu trong phụ lục 21). Với

nguồn vốn đầu tư lớn vùng VBBB cần tiến hành các hoạt động sau để huy động

hiệu quả nguồn vốn đầu tư:

Chính sách thuế và tín dụng để huy động tiết kiệm dân cư: Quá trình

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH đòi hỏi nguồn vốn lớn, vì vậy các chính sách

điều tiết của nhà nước cần tập trung vào: (1). Về chính sách thuế của nhà nước

khuyến khích đầu tư phát triển: các chính sách tài chính huy động tiết kiệm dân cư

để đầu tư phát triển thường gắn với cải cách thuế, với hai mục tiêu cơ bản là tăng

thu ngân sách và điều chỉnh lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp. Ưu tiên đánh thuế

vào tiêu dùng, hạn chế đánh thuế thu nhập; (2). Về chính sách tín dụng khuyến

khích đầu tư phát triển: Cần tăng cường thông tin khách hàng để tránh thất thoát

vốn. Chủ trương nới lỏng điều kiện cấp phép và tăng thêm quyền hạn cho những tổ

chức tài chính quy mô nhỏ. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, đồng

thời nâng cao năng lực quản lý của các ngân hàng thương mại, đặc biệt là giám sát

việc cho vay dưới chuẩn.

Huy động các nguồn vốn nhỏ lẻ: Trong quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH, giải pháp huy động các nguồn vốn nhỏ lẻ, phân tán được hiểu là các

cách thức huy động sức mạnh tổng hợp các nguồn vốn nhỏ lẻ của dân cư cho đầu tư

phát triển theo hướng CNH, HĐH. Vùng VBBB cần phát triển dịch vụ ngân hàng

trong dân cư, mở thêm các tổ chức tín dụng, ngân hàng vào các khu vực dân cư,

khắc phục thủ tục rườm rà, tạo tiện lợi cho người gửi tiền [47]. Khuyến khích người

dân mở tài khoản tại ngân hàng, thực hiện các dịch vụ thanh toán, trả lương,... qua

ngân hàng [48]. Đa dạng hóa dịch vụ ngân hàng để thu hút tiết kiệm nhỏ lẻ. Ngoài

những dịch vụ truyền thống như gửi tiết kiệm, mua tín phiếu kho bạc, thương phiếu,

chứng chỉ tiền gửi có thể mở thêm dịch vụ ký quỹ tại ngân hàng và người ký quỹ

được hưởng lãi suất.

137

Tăng cường huy động vốn từ khu vực doanh nghiệp: Để huy động nguồn

vốn từ doanh nghiệp nhà nước và ngoài nhà nước vào quá trình CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH, các tỉnh trong vùng VBBB cần khuyến khích tăng tỷ lệ đầu tư

từ nguồn vốn của doanh nghiệp nhà nước. Tạo điều kiện cho doanh nghiệp vay vốn,

đồng thời làm minh bạch hóa các báo cáo tài chính. Thực hiện chế độ kiểm toán để

có báo cáo tài chính rõ ràng, có độ tin cậy cao tạo điều kiện cho ngân hàng dễ dàng

trong việc thẩm định phương án vay vốn, cũng như quyết định hình thức bảo đảm

nợ vay. Ngoài ra, cần nâng cao chất lượng thông tin hai chiều giữa ngân hàng và các

doanh nghiệp, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp thanh toán thông qua ngân hàng.

Đẩy mạnh thu hút đầu tư nước ngoài: Tập trung cải cách thủ tục hành

chính, tạo cơ chế thông thoáng, minh bạch trong điều hành kinh tế. Cải thiện cơ sở

hạ tầng đồng bộ. Phát triển các ngành phụ trợ và các cụm ngành liên kết (clusters)

và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

c. Những giải pháp cơ bản về cơ chế, chính sách đối với quá trình CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH

Trong quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, vùng VBBB cần đẩy

mạnh cải cách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo ra lợi thế cạnh tranh của

vùng VBBB về cơ chế, chính sách so với các vùng xung quanh. Chính quyền các

tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB cần tiến hành cơ chế minh bạch hóa các khoản

thu chi ngân sách và đấu thầu công. Xây dựng các đề án quy hoạch có tính khả thi,

cách thức tiến hành hiệu quả. Những người đứng đầu các chính quyền địa phương

phải gương mẫu thực hiện các chính sách, pháp luật của nhà nước, là những người

tiên phong chống tham nhũng. Cải cách hành chính hiệu quả, tinh giản các thủ tục

gây phiền hà đối với doanh nghiệp và người dân, đặc biệt là liên quan đến vấn đề sở

hữu và tài chính, thuế,... tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển. Đẩy mạnh sử dụng

"chính phủ điện tử" nhằm tiết kiệm thời gian, nhân lực, giảm các thủ tục và góp

phần minh bạch hóa các chủ trương, chính sách.

Các tỉnh trong vùng VBBB cần chỉ đạo Sở Tư pháp nghiên cứu, điều chỉnh

cơ chế, chính sách theo hướng phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, tạo sức

hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài. Các thủ tục hành chính cần rõ ràng,

nhất quán, minh bạch...tạo tâm lý yên tâm đối với các nhà đầu tư trong và ngoài

138

nước. Bên cạnh đó, quá trình điều chỉnh cơ chế, chính sách phục vụ CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH cần trú trọng đến các định hướng phát triển và bảo vệ quốc

phòng – an ninh để có thể kết hợp chặt chẽ và hiệu quả mục tiêu phát triển kinh tế

và đảm bảo quốc phòng – an ninh.

Bên cạnh quá trình xây dựng cơ chế chính sách, các tỉnh trong vùng VBBB

cần xây dựng các kế hoạch kiểm tra, giám sát quá trình thực thi pháp luật và thực

hiện các cơ chế, chính sách cũng như đánh giá hiệu quả các cơ chế, chính sách được

ban hành. Từ đó, có thể rút kinh nghiệm và điều chỉnh cơ chế, chính sách nhằm

phục vụ ngày một tốt hơn quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

d. Phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB cần chỉ đạo các Sở Xây dựng nghiên

cứu và xây dựng quy hoạch phát triển cơ sở hạ tầng gắn chặt với mục tiêu

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Trước hết, cần tập trung khảo sát, nghiên cứu để

xây dựng cơ sở hạ tầng một cách hiệu quả cho CNH, HĐH, đặc biệt là hệ thống

giao thông, hệ thống điện, cấp thoát nước và xử lý chất thải từ quá trình CNH và đô

thị hóa. Căn cứ vào quy hoạch phát triển hạ tầng, các tỉnh cần tiến hành đo đạc,

khảo sát và xác định ranh giới quỹ đất dùng cho các dự án phát triển hạ tầng để

phục vụ quá trình CNH, HĐH. Xây dựng cơ sở hạ tầng cần có kế hoạch và lộ trình

triển khai, từ đó huy động vốn thực hiện một cách đồng bộ, tránh tình trạng xây

dựng các hạng mục không hợp lý dẫn đến tình trạng lãng phí, ảnh hưởng lẫn nhau

giữa các hạng mục thi công.

Sở Tài chính của các tỉnh trong vùng VBBB cần có những biện pháp huy

động các nguồn vốn có thể (vốn ODA, vốn ngân sách nhà nước, vốn doanh

nghiệp,...) để phát triển cơ sở hạ tầng. Trong tương lai, nguồn vốn ODA sẽ hạn chế

dần, vì vậy cần khai thác nguồn vốn tư nhân để phát triển cơ sở hạ tầng và PPP (Mô

hình hợp tác công - tư). Mô hình PPP thông qua hình thức đấu thầu rộng rãi sẽ tạo

điều kiện cạnh tranh minh bạch, công bằng cho các nhà đầu tư. Vì vậy, thu hút vốn

PPP chính là vừa xây dựng hạ tầng làm cơ sở cho quá trình CNH, HĐH một cách

bền vững, vừa không tăng nợ công. Cần phải tạo ra cơ chế phù hợp như: khi tham

gia dự án, doanh nghiệp được hưởng các ưu đãi để các doanh nghiệp có thể đầu tư

139

vào phát triển cơ sở hạ tầng bên cạnh nguồn ngân sách nhà nước và vốn ODA. Bên

cạnh ODA và vốn từ ngân sách, các tỉnh/thành phố cần tập trung tích lũy đầu tư trên

địa bàn để chủ động đầu tư vào các hạng mục hạ tầng trên địa bàn.

e. Phát triển công nghiệp phụ trợ phục vụ quá trình CNH, HĐH

Các tỉnh/thành phố trong vùng VBBB cần cùng nhau hợp tác để đi đến sự

thống nhất và phối hợp chặt chẽ trong phát triển công nghiệp phụ trợ, mỗi tỉnh nên

thành lập một ban chỉ đạo trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố. Trong đó,

cần chỉ rõ những công việc nào sẽ được điều phối ở trung ương và những việc nào

từng tỉnh sẽ làm. Một số giải pháp cơ bản phát triển công nghiệp phụ trợ trong quá

trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH như sau:

Thứ nhất, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu công nghiệp phụ trợ: Các

tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB cần triển khai việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ

liệu và thông tin công nghiệp với một bộ phận chuyên trách về thông tin công

nghiệp có trách nhiệm tiến hành thu thập, xử lý và cập nhật dữ liệu của hệ thống.

Thứ hai, thành lập trung tâm xúc tiến công nghiệp phụ trợ: Đảm nhiệm chức

năng xúc tiến công nghiệp và cung cấp thông tin về công nghiệp phụ trợ của địa

phương, trung tâm này có thể được hoạt động độc lập dưới sự quản lý của Sở Công

Thương hoặc Trung tâm xúc tiến đầu tư của các tỉnh/thành phố.

Thứ ba, hỗ trợ pháp lý: Các tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB cần xây dựng

các chương trình và tổ chức tư vấn, hỗ trợ thông tin và hỗ trợ pháp lý cho các doanh

nghiệp nhỏ trong việc soạn thảo, đàm phán và ký kết hợp đồng kinh doanh.

Thứ tư, thành lập ban chỉ đạo phát triển công nghiệp phụ trợ: Ban chỉ đạo

phát triển công nghiệp phụ trợ có chức năng thiết kế và tư vấn ban hành các chính

sách, xây dựng các chương trình, phối hợp các ban ngành chức năng để thực thi và

giám sát, đánh giá chính sách phát triển công nghiệp phụ trợ.

Thứ năm, lập kế hoạch và đề án cho việc triển khai các giải pháp: Các

tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB nên thành lập một bộ phận chức năng để điều

hành, xây dựng các kế hoạch, đề án, các chương trình và hành động cụ thể và giám

sát, theo dõi và chỉ đạo một cách chặt chẽ quá trình phát triển công nghiệp phụ trợ.

140

f. Những giải pháp phát huy lợi thế về vị trí địa lý đối với quá trình CDCCKT

theo hướng CNH, HĐH

Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, vùng VBBB cần tranh thủ và thu hút

các nguồn đầu tư để xây dựng cơ sở hạ tầng để phục vụ cho phát triển công nghiệp

và dịch vụ hiện đại. Đầu tư xây dựng các KCN với định hướng tập trung vào những

ngành công nghiệp hiện đại và gắn với kinh tế biển, dịch vụ cảng cũng như hậu cần

cảng. Tập trung phát triển mạng lưới giao thông thông suốt để khai thác các lợi thế

của hai hành lang - một vành đai hợp tác kinh tế Việt-Trung. Phát triển mạng lưới

vận tải đường sắt kết nối với Quảng Ninh và các trung tâm kinh tế lớn của Trung

Quốc để có thể tạo thành tuyến liên vận đường sắt quốc tế đáp ứng nhu cầu vận tải

hàng hóa lớn và giảm bớt thời gian vận chuyển so với đường biển.

Chuyển đổi cơ cấu sản xuất công nghiệp và dịch vụ để tạo ra những sản

phẩm có lợi thế cạnh tranh cao nhằm khai thác thị trường rộng lớn gồm có Trung

Quốc và các nước Đông Âu thông qua lợi thế giao thương đường bộ. Tập trung

mạnh vào các sản phẩm công nghiệp có sức cạnh tranh cao và có thế mạnh như

cảng và hậu cần cảng, vận tải biển, khai thác đánh bắt xa bờ. Chuyên nghiệp hóa

các loại hình dịch vụ như tài chính, y tế, du lịch,... để ngày một phát huy tốt vị trí

địa kinh tế thuận lợi của thành phố trong quá trình CNH, HĐH.

Bên cạnh những lợi thế cho phát triển kinh tế, các tỉnh thuộc vùng VBBB

còn có vai trò rất quan trọng về mặt quốc phòng - an ninh của cả nước. Với vị thế và

vai trò này, các tỉnh cần huy động và kêu gọi các nguồn đầu tư cho phát triển hạ

tầng hiện đại để phục vụ tốt cho quá trình CNH, HĐH cũng như phục vụ mục đích

quốc phòng - an ninh.

g. Giải pháp quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên

Về khai thác tài nguyên khí hậu: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn của

các tỉnh trong vùng VBBB cần nghiên cứu những đặc điểm đặc thù về khí hậu để

xây dựng các chương trình sản xuất, canh tác phù hợp với tài nguyên khí hậu hậu

các tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB.

Về tài nguyên đất: Sử dụng hợp lý, bền vững đất nông nghiệp và bảo vệ môi

trường đất. Thay đổi mô hình canh tác trên đất dốc, phủ xanh đất trống, đồi trọc bằng

các loại cây nguyên liệu công nghiệp để hạn chế lũ và xói mòn đất.

141

Khai thác hợp lý tài nguyên nước: Sử dụng hợp lý và có thứ tự ưu tiên cho

các đối tượng dùng nước, tăng cường quản lý và đầu tư kinh phí cho các công trình

khai thác phục vụ nước sinh hoạt và sản xuất.

Khai thác hợp lý bảo vệ rừng và đa dạng sinh học: Cần khoanh nuôi các khu

rừng tự nhiên, trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn để đảm bảo điều hòa dũng chảy tự

nhiên, tăng cường lượng nước trên sông, suối vào mùa khô, nghiêm cấm săn bắn

thú rừng để bảo vệ đa dạng sinh học.

Khai thác hợp lý tài nguyên khoáng sản: Sở Công Thương của các tỉnh cần

tổ chức các chương trình nghiên cứu, thăm dò, khảo sát trữ lượng các loại khoáng

sản, tiềm năng khai thác và sử dụng vào những ngành công nghiệp nào, sau đó có

kế hoạch khai thác, sử dụng và chế biến các loại sản phẩm đầu ra. Nghiên cứu các

giải pháp hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực do khai thác tài nguyên khoáng

sản gây ra. Lựa chọn công nghệ, kế hoạch phát triển các KCN, CCN dựa trên nguồn

tài nguyên sẵn có. Công nghệ cần phù hợp để khai thác và chế biến có hiệu quả

cũng như giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

4.2.3. Những giải pháp liên vùng và tận dụng các yếu tố bên ngoài để phát triển

và CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

a. Giải pháp về hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài

Vùng VBBB có vị trí quan trọng đối với nước ta trong quan hệ đối ngoại với

các nước thuộc khu vực Đông Bắc Á và Trung Quốc. Để CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH, vùng VBBB cần khai thác hiệu quả hợp tác quốc tế với các giải pháp

cơ bản sau: (1). Các tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB cần tập trung đầu tư phát

triển nhân lực, cải cách cơ chế và huy động mọi nguồn vốn để hình thành địa bàn

đầu tư hấp dẫn cho các nước ASEAN và Trung Quốc, cũng như xây dựng trở thành

địa bàn thu hút các nhà đầu tư công nghệ nguồn; (2). Phát triển cơ sở hạ tầng hiện

đại theo tiêu chuẩn quốc tế và cải cách cơ chế quản lý hành chính theo hướng thông

thoáng, thuận tiện cho các hoạt động sản xuất kinh doanh để thu hút đầu tư nước

ngoài; (3). Tổ chức nhiều hội chợ, triển lãm có uy tín quốc tế để xây dựng hình ảnh

và thương hiệu của vùng. Bên cạnh đó cần đẩy mạnh công tác quảng bá vùng trên

các trang internet để các nhà đầu tư trong và ngoài nước dễ dàng tiếp cận và tìm

hiểu được các tiềm năng, lợi thế và cơ hội kinh doanh trong vùng; (4). Tăng cường

142

công tác xúc tiến đầu tư, phát triển đa dạng các lĩnh vực liên kết với các đối tác

chiến lược, trong đó đặc biệt chú ý các trung tâm kinh tế, KH-CN lớn trên thế giới;

(5). Chủ động liên kết, hợp tác với các doanh nghiệp mạnh, các tập đoàn, công ty

lớn trên thế giới có lợi thế về vốn, công nghệ, kinh nghiệm tổ chức quản lý – kinh

doanh để ngày một hiện đại hóa nền sản xuất trong vùng, tạo cơ hội cho các nhà

quản lý và người lao động nhanh chóng tiếp cận với công nghệ, trình độ quản lý và

tác phong sản xuất hiện đại; (6). Chủ động liên kết với các doanh nghiệp Việt Nam

đang hoạt động tại nước ngoài và thu hút nguồn kiều hối đầu tư phát triển các ngành

công nghiệp và dịch vụ của vùng theo hướng hiện đại; (7). Các tỉnh trong vùng

VBBB cần xây dựng một cơ quan chuyên nghiên cứu các cơ hội thu hút đầu tư,

đánh giá tiềm năng lợi thế của từng tỉnh, các cơ hội kinh doanh của từng tỉnh, quảng

bá hình ảnh của tỉnh và cơ chế chính sách... Bên cạnh đó, xây dựng các trang

website quảng bá từng tỉnh trên cả 2 ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh để các nhà

đầu tư trong và ngoài nước dễ dàng tìm hiểu các tiềm năng, lợi thế và cơ hội kinh

doanh khi họ muốn đầu tư vào vùng VBBB.

b. Tăng cường năng lực cạnh tranh để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH

Về cơ chế, chính sách tăng cường năng lực cạnh tranh: Cần cải cách hành

chính, tạo cơ chế thông thoáng khuyến khích các nhà đầu tư trong và ngoài nước và

người dân đầu tư vốn phát triển sản xuất ở trình độ công nghệ cao. Trong những

năm tới, để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, vùng VBBB cần phát triển công

nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại. Điều này đòi hỏi một lượng vốn đầu tư rất

lớn cho hạ tầng, máy móc và phát triển nhân lực. Vì vậy, huy động hiệu quả mọi

nguồn vốn trong dân, doanh nghiệp và các nhà đầu tư nước ngoài sẽ là giải pháp

giúp các tỉnh trong vùng VBBB có thể đẩy nhanh tiến trình HĐH nền sản xuất.

Về huy động nguồn lực tăng cường năng lực cạnh tranh: Tiếp tục mở

rộng quy mô nền kinh tế thông qua việc đẩy mạnh phát triển sản xuất, nâng cao hiệu

quả kinh tế và thực hành tốt công tác thu chi ngân sách, khuyến khích tích lũy và

đầu tư. Đẩy mạnh phát triển kinh tế để nâng cao mức GDP bình quân đầu người và

nâng cao mức sống về vật chất, tinh thần cho người dân, để họ có điều kiện chủ

động về kinh phí đầu tư cho giáo dục, nâng cao trình độ, tham gia vào các quá trình

143

sản xuất đòi hỏi công nghệ cao, nâng cao NSLĐ và hiệu quả kinh tế. Đầu tư cho

phát triển KH-CN và phát triển nguồn nhân lực để nâng cao NSLĐ, từ đó có thể

nâng cao mức GDP bình quân đầu người.

Về phát triển ngành nghề tăng cường năng lực cạnh tranh: Phát triển các

sản phẩm chủ lực có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ để nâng cao hiệu quả sản xuất, thu hút đầu

tư trong và ngoài nước vào vùng VBBB. Đối với kinh tế biển cần ưu tiên phát triển

du lịch biển vốn từ lâu đã là thế mạnh của các tỉnh/thành phố trong vùng như Quảng

Ninh, Hải Phòng và Ninh Bình. Bên cạnh đó cần nâng cao hiệu quả của việc đánh

bắt, nuôi trồng thủy sản và phát triển mạnh chế biến hải sản.

c. Kết hợp giữa CDCCKT theo hướng CNH, HĐH với đảm bảo quốc phòng -

an ninh và trật tự, an toàn xã hội

Kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng - an ninh, bảo đảm quá trình phát triển

và CDCCKT theo hướng CNH, HĐH góp phần nâng cao tiềm lực và sức mạnh giữ

nước, hiện đại hóa quốc phòng - an ninh, đảm bảo vững chắc thế trận quốc phòng - an

ninh nhân dân. Bảo đảm sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các ngành, các địa phương

trong phát triển kinh tế với các nhiệm vụ quốc phòng - an ninh.

Đảm bảo sự thống nhất giữa phát triển kinh tế với quốc phòng - an ninh ngay

từ những khâu đầu tiên nhằm mục đích không phá vỡ những quy hoạch lớn về quốc

phòng - an ninh đã được xây dựng từ trước. Kết hợp chương trình phát triển KT-XH

với phát động phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, phòng và chống tội phạm và

bài trừ các tệ nạn xã hội.

Triển khai tuyên truyền, tập huấn công tác quốc phòng - an ninh trong hệ

thống giáo dục nhà trường và khu dân cư một cách thiết thực, ý nghĩa nhằm nâng

cao ý thức của cộng đồng về bảo vệ an ninh và quốc phòng. Tổ chức lực lượng tự

vệ và lực lượng giữ gìn an ninh trật tự ở các xí nghiệp, khu dân cư. Xây dựng và

triển khai các phương án phòng chống khủng bố, bạo loạn, trấn áp tội phạm và các

hành vi phá hoại của những thế lực thù địch, đảm bảo an ninh biên giới và hải đảo.

144

d. Các biện pháp chung bảo vệ môi trường vùng VBBB và các vùng lân cận

Quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH tại vùng VBBB cần đảm bảo

yêu cầu về bảo vệ môi trường của vùng VBBB và các vùng phụ cận với các giải

pháp cơ bản sau:

Thực hiện nghiêm việc đánh giá tác động môi trường đối với tất cả các cơ sở

sản xuất ngay từ khâu lập dự án. Di dời các nhà máy gây ô nhiễm môi trường vào

các KCN, CCN. Lựa chọn công nghệ sạch, cụ thể hóa các quy định về nhập khẩu

công nghệ, thiết bị theo các tiêu chuẩn về hệ số tiêu hao năng lượng, hệ số chất thải.

Xác định các tiêu chuẩn chất thải của vùng theo các ngành và lĩnh vực. Xây dựng

chính sách về tài chính, khuyến khích miễn giảm thuế hoặc cho vay vốn với việc

nhập thiết bị và công nghệ xử lý chất thải. Đối với các dự án phát triển công nghiệp,

du lịch cần giải trình phương án cụ thể về công nghệ và quy trình xử lý chất thải

đảm bảo các tiêu chuẩn về môi trường của vùng.

Xã hội hóa công tác thu gom, xử lý chất thải rắn, tiến tới 100% chất thải rắn

đô thị được thu gom và xử lý hợp vệ sinh. Hoàn thành dự án xây dựng khu liên hợp

xử lý chất thải rắn, xây dựng hệ thống thoát nước và các cơ sở xử lý nước thải.

Khuyến khích phát triển các cơ sở dịch vụ xử lý chất thải, tăng cường đào tạo nhân

lực về công nghệ môi trường để có thể đảm đương việc thiết kế thi công, vận hành

các công trình xử lý chất thải.

Tăng cường thanh tra, giám sát các nguồn thải của các cơ sở sản xuất công

nghiệp, du lịch, thực hiện đánh giá tác động môi trường đối với các dự án đã hoạt

động để đánh giá hiệu quả công nghệ sản xuất, hiệu quả của hệ thống xử lý chất

thải. Đẩy mạnh việc giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường. Giám sát việc xả

nước thải, chất thải, dầu mỡ từ các tàu thuyền tại vùng biển và hệ thống đường thủy

nội địa trong vùng. Áp dụng thu phí ô nhiễm và các biện pháp hành chính khác đối

với các nhà máy thải ra môi trường khối lượng lớn khí thải, nước thải.

Thực hiện việc phân vùng môi trường để có những biện pháp quản lý và sử

dụng phù hợp. Cũng như việc định hướng các lãnh thổ nhạy cảm, đặc biệt như rừng

ngập mặn ven biển, vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển. Xây dựng kế hoạch quản

lý tổng hợp lưu vực sông, vùng bờ biển, đề phòng sự cố liên quan đến vận tải biển

145

như tràn dầu, rò rỉ hóa chất độc hại. Xây dựng kế hoạch dự phòng, xử lý khi có sự

cố môi trường.

Có kế hoạch thực hiện bảo vệ, bảo tồn rừng và các thảm thực vật không chỉ ở

trên cạn mà ở cả dưới nước nhằm đảm bảo đa dạng sinh học cho các loài động, thực

vật trong vùng. Tăng cường hợp tác quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực cảnh báo, dự

báo những vấn đề liên quan đến thiên tai và những ảnh hưởng tiêu cực, thất thường

do biến đổi khí hậu gây ra.

Tiểu kết chương 4

Chương 4 của luận án đã đề xuất những định hướng CDCCKT vùng VBBB

theo hướng CNH, HĐH trên cơ sở các kết quả phân tích những thành công, hạn chế

và nguyên nhân của những thành công, hạn chế của quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH tại vùng VBBB. Nghiên cứu các yếu tố tác động đến CDCCKT vùng

VBBB theo hướng CNH, HĐH: (1) Định hướng phát triển phát triển những ngành

nghề có khả năng cạnh tranh cho vùng VBBB: (bao gồm 10 ngành: công nghệ

thông tin, điện tử, vật liệu xây dựng, cơ khí, nuôi trồng - đánh bắt hải sản, chế biến

thực phẩm, phát triển du lịch, dịch vụ vận tải biển - hậu cần cảng - tài chính, dệt

may - da giày). (2) Vấn đề phát triển mang tính liên vùng: (tập trung vào: Những

định hướng chung về phát triển liên vùng và phát triển khu vực công nghiệp, dịch

vụ và khu vực nông nghiệp mang tính liên vùng). (3) Vấn đề nâng cao hiệu quả phát

triển kinh tế biển: (tập trung vào các nội dung: phát triển tư duy về kinh tế biển,

phát huy các lợi thế từ biển để phục vụ phát triển kinh tế, xác định vùng ven biển là

vùng cơ sở phát triển kinh tế biển, phát triển kinh tế biển trong bối cảnh hội nhập,

một số giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả kinh tế biển).

Từ việc đánh giá các thành công, hạn chế, các nguyên nhân, các yếu tố tác

động và những định hướng cơ bản cho quá trình CDCCKT, chương 4 đã đề xuất các

giải pháp cơ bản cho quá trình CDCCCKT vùng VBBB. Các giải pháp được chia

làm 3 nhóm:

Nhóm giải pháp thứ nhất tập trung vào các chỉ tiêu cơ bản đánh giá

CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH gồm có: (1). Những giải pháp huy

146

động hiệu quả các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT vùng

VBBB theo hướng CNH, HĐH; (2). Những giải pháp tương ứng về động thái và

trình độ CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH; (3). Những giải pháp để

nâng cao kết quả đạt được của quá trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH,

HĐH để tiến đến đạt các tiêu chuẩn của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

Nhóm giải pháp thứ hai tập trung vào những giải pháp phát huy những yếu tố

nội lực và khắc phục những nguyên nhân nội tại ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình

CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH, bao gồm: (1). Nhóm giải pháp phát

triển nguồn nhân lực vùng VBBB; (2). Nhóm giải pháp về huy động vốn; (3).

Những giải pháp cơ chế, chính sách; (4). Phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ cho quá

trình CNH, HĐH; (5). Phát triển công nghiệp phụ trợ phục vụ quá trình CNH,

HĐH; (6). Những giải pháp phát huy lợi thế về vị trí địa lý; (7). Giải pháp quản lý

và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên.

Nhóm giải pháp thứ ba tập trung vào yếu tố phát triển liên vùng và tận dụng

các yếu tố bên ngoài để phát triển theo hướng CNH, HĐH, gồm có: (1) Giải pháp

về hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài; (2). Tăng cường năng lực cạnh tranh;

(3). Kết hợp giữa phát triển kinh tế với đảm bảo thế trận quốc phòng - an ninh và

trật tự an toàn xã hội; (4). Những giải pháp bảo vệ môi trường.

147

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1. KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu vấn đề lý luận và thực tiễn CDCCKT vùng VBBB theo

hướng CNH, HĐH, luận án đã hoàn thành được các nhiệm vụ nghiên cứu và có một

số đóng góp mới sau đây:

1. Tổng quan các quan điểm của các học giả trong và ngoài nước nghiên cứu

về CCKT và CDCCKT. Luận án đã góp phần làm rõ khái niệm về CDCCKT,

CDCCKT của vùng theo hướng CNH và vấn đề CDCCKT vùng ven biển theo

hướng CNH, HĐH. Luận án sử dụng phương pháp phân tích hệ thống để lựa chọn

một số chỉ tiêu để đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH ở hai cấp độ đánh giá

đó là cấp độ quốc gia và cấp độ vùng (lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá cụ thể cho

vùng VBBB). Bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH được phân

thành các nhóm chỉ tiêu cơ bản: (1). Nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào,

ảnh hưởng đến CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; (2). Nhóm chỉ tiêu phản ánh

động thái và trình độ CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; (3). Nhóm chỉ tiêu phản

ánh kết quả CDCCKT theo hướng CNH, HĐH và (4). Một số chỉ tiêu bổ trợ đánh

giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

2. Luận án đã tập trung nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về CDCCKT vùng

ven biển thành công trong khu vực (bang Pahang của Malaysia, Pusan của Hàn

Quốc, đồng bằng Châu Giang của Trung Quốc và một số kinh nghiệm của

Singapore). Từ đó, đề xuất một số bài học kinh nghiệm đối với CDCCKT vùng ven

biển của nước ta, bao gồm: (1). Kinh nghiệm về lựa chọn cơ cấu ngành nghề; (2).

Tăng cường năng lực cạnh tranh; (3). Khai thác hiệu quả lợi thế về biển và các

điều kiện tự nhiên; (4). Phát triển đảm bảo tính liên vùng; (5). Nâng cao trình độ

nguồn nhân lực phục vụ CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

3. Luận án đã phân tích, đánh giá một cách khoa học về các yếu tố ảnh

hưởng đến CDCCKT vùng VBBB, tính toán, phân tích các chỉ tiêu đánh giá

CDCCKT của vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH. Qua đó, đánh giá những thành

công, hạn chế của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

148

Đối với những thành công: (tập trung vào: Những thành công về huy động

nguồn lực đầu vào và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH; Những thành công về động thái và trình độ CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH và Những thành công về kết quả đạt được của quá trình CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH). Từ đó phân tích nguyên nhân cơ bản của các thành công.

Những hạn chế cơ bản của quá trình CDCCKT gồm có: (1). Cơ cấu các

ngành còn chưa hợp lý và thiếu sức cạnh tranh; (2). Tính liên vùng trong tổ chức

mạng lưới sản xuất chưa tốt; (3). Kinh tế biển phát triển chưa hiệu quả; (4). Hạn chế

về huy động nguồn lực đầu vào cho quá trình CDCCKT của vùng theo hướng CNH,

HĐH; (5). Chưa đạt được một số chỉ tiêu về động thái và trình độ CDCCKT theo

hướng CNH, HĐH; (6). Kết quả đạt được của một số chỉ tiêu chưa đạt so với các

tiêu chuẩn CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Những nguyên nhân cơ bản của

những hạn chế nêu trên bao gồm: (1). Những nguyên nhân nội tại: nguồn nhân lực

hạn chế, khó khăn về vốn đầu tư cho sản xuất, cơ chế và công tác quản lý còn nhiều

hạn chế, chất lượng cơ sở hạ tầng chưa đảm bảo, công nghiệp phụ trợ chưa phát

triển, khai thác tài nguyên hiệu quả. (2). Những nguyên nhân từ bên ngoài gồm:

ảnh hưởng của vấn đề chủ quyền trên biển, áp lực cạnh tranh từ bên ngoài, hợp tác

kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài hạn chế, ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và

các yếu tố rủi ro trong sản xuất.

4. Luận án đã đề xuất những định hướng cơ bản CDCCKT theo hướng CNH,

HĐH: (1). Định hướng phát triển những ngành nghề có khả năng cạnh tranh cho

vùng VBBB (bao gồm 10 ngành) (2). Vấn đề phát triển mang tính liên vùng (tập

trung vào: Những định hướng phát triển khu vực công nghiệp, dịch vụ và khu vực

nông nghiệp mang tính liên vùng). (3). Vấn đề nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế

biển (tập trung vào các nội dung: phát triển tư duy về kinh tế biển, phát huy các lợi

thế từ biển để phục vụ phát triển kinh tế, xác định vùng ven biển là vùng cơ sở phát

triển kinh tế biển, phát triển kinh tế biển trong bối cảnh hội nhập, một số giải pháp

cơ bản để nâng cao hiệu quả kinh tế biển).

5. Đối với những giải pháp CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH:

Từ việc đánh giá các thành công, hạn chế, các nguyên nhân, các yếu tố tác động và

149

những định hướng cơ bản cho quá trình CDCCKT, luận án đề xuất các nhóm giải

pháp cơ bản sau:

Nhóm giải pháp thứ nhất tập trung vào các chỉ tiêu cơ bản đánh giá

CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH, bao gồm: (1). Những giải pháp huy

động hiệu quả các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT vùng

VBBB theo hướng CNH, HĐH; (2). Những giải pháp tương ứng về động thái và

trình độ CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH; (3). Những giải pháp để

nâng cao kết quả đạt được của quá trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH,

HĐH để tiến đến đạt các tiêu chuẩn của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

Nhóm giải pháp thứ hai, tập trung vào những giải pháp phát huy những yếu

tố nội lực và khắc phục những nguyên nhân nội tại ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình

CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH, bao gồm: (1). Nhóm giải pháp phát

triển nguồn nhân lực vùng VBBB; (2). Nhóm giải pháp về huy động vốn; (3). Những

giải pháp cơ chế, chính sách; (4). Phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ cho quá trình

CNH, HĐH; (5). Phát triển công nghiệp phụ trợ phục vụ quá trình CNH, HĐH; (6).

Những giải pháp phát huy lợi thế về vị trí địa lý; (7). Giải pháp quản lý và sử dụng

hiệu quả tài nguyên thiên nhiên.

Nhóm giải pháp thứ ba, tập trung vào yếu tố phát triển liên vùng và tận dụng

các yếu tố bên ngoài để phát triển theo hướng CNH, HĐH, gồm có: (1). Giải pháp

về hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài; (2). Tăng cường năng lực cạnh

tranh; (3). Kết hợp giữa phát triển kinh tế với đảm bảo thế trận quốc phòng - an

ninh và trật tự an toàn xã hội; (4). Những giải pháp bảo vệ môi trường.

2. KIẾN NGHỊ

Từ những phát hiện và tổng kết thực tiễn có thể thấy quá trình CDCCKT của

vùng VBBB cần phải được đẩy nhanh tốc độ và nâng cao hiệu quả. Các tỉnh/thành

phố trong vùng VBBB cần căn cứ vào những định hướng chung phát triển của vùng

và tiềm năng phát triển của từng tỉnh/thành phố để tập trung vào những nhóm giải

pháp chủ yếu như: (1). Phải xây dựng được nguồn nhân lực đáp ứng được yêu cầu

quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH; (2). Xây dựng cơ sở hạ tầng và những

đảm bảo xã hội cho quá trình phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại; (3). Cải

150

cách thể chế, cơ chế quản lý hành chính tạo sự thuận lợi cho quá trình CNH, HĐH;

(4). Thu hút đầu tư trong và ngoài nước, huy động tiết kiệm từ dân cư và doanh

nghiệp để có nguồn vốn đủ mạnh đáp ứng được quá trình CNH, HĐH; (5). Xây

dựng tinh thần doanh nghiệp, khát vọng làm giàu trong dân cư; (6). Tận dụng và

phát huy tối đa những tiềm năng sẵn có của từng tỉnh để phát triển công nghiệp và

dịch vụ hiện đại.

Đến nay, việc xây dựng một bộ chỉ tiêu về đánh giá CDCCKT theo hướng

CNH, HĐH cấp quốc gia và cấp vùng vẫn còn chưa có sự thống nhất chung và chưa

có một bộ chỉ tiêu chuẩn. Nghiên cứu này đã lựa chọn một số chỉ tiêu đánh giá

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH và tập trung đánh giá sâu vào vùng VBBB. Vì

vậy, vấn đề đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH này cần được nhiều nhà

nghiên cứu tập trung nghiên cứu sâu và toàn diện hơn nữa để ngày một hoàn thiện

bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Thường xuyên cập nhật và

điều chỉnh cho phù hợp với từng giai đoạn và từng phạm vi/cấp đánh giá để có thể

mở rộng đánh giá phạm vi hoặc áp dụng cho các thời kỳ khác nhau.

151

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC ĐÃ CÔNG BỐ

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1. Trần Anh Tuấn (2012), “Đề xuất định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng

ven biển Bắc Bộ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Tạp chí Khoa học

và Đào tạo ngân hàng, (số 127, tháng 12-2012), trang 39-45.

2. Trần Anh Tuấn (2013), “Nâng cao hiệu quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng ven

biển Bắc Bộ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Tạp chí Kinh tế và Dự

báo, (số 1 tháng 1-2013), trang 49-52.

3. Trần Anh Tuấn (2013), “Giải pháp phát triển kinh tế biển Vùng duyên hải Bắc

Bộ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Tạp chí Kinh tế và Dự báo, (số

14 tháng 7- 2013), trang 38-40.

4. Trần Anh Tuấn (2013), “Lựa chọn bộ chỉ tiêu đánh giá chuyển dịch cơ cấu kinh

tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Tạp chí Khoa học và Đào tạo

ngân hàng , (số 137, tháng 10-2013), trang 14-21.

152

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1. Vũ Tuấn Anh (1982), “Một số vấn đề lý luận về cơ cấu nền kinh tế quốc dân”, Tạp chí

Nghiên cứu kinh tế, số 2/1982, Hà Nội.

2. Đinh Văn Ân, Võ Trí Thành (2002), Thể chế - cải cách và phát triển, NXB Thống kê,

Hà Nội.

3. Lê Xuân Bá (2009), Nghiên cứu dự báo chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp nông thôn và các giải pháp giải quyết việc làm trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa và đô thị hóa ở nước ta, Báo cáo đề tài cấp nhà nước KX. 02.01/06-10 năm 2009, Hà Nội.

4. Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2012), “Đẩy mạnh phát triển quy hoạch kinh tế biển”, truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2012(Nguồn: http://www.mpi.gov.vn/portal/page/portal/bkhdt/). 5. Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2010), Học tập từ kinh nghiệm quốc tế năm 2009, Báo cáo số 8 - Thị trường lao động/Việc làm và Đô thị hóa ở Việt Nam đến năm 2020, Hà Nội.

6. Bộ Giáo dục và Đào tạo (1975), Từ điển Triết học, NXB Tiến Bộ, Hà Nội. 7. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình Triết học Mác – Lê nin, NXB Chính trị quốc

gia – Sự thật, Hà Nội.

8. Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2010), Đề án Phát triển thị trường lao động Việt Nam đến 2020, Báo cáo khoa học Bộ Lao động, Thương Binh và Xã hội, Hà Nội. 9. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chiến lược phát triển kinh tế-xã

hội giai đoạn 2011-2020, Hà Nội.

10. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chiến lược biển Việt Nam đến

năm 2020, Hà Nội.

11. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 865/QĐ-TTg ban hành ngày 10 tháng 7 năm 2008 về Về việc phê duyệt Quy hoạch xây dựng Vùng duyên hải Bắc Bộ đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội.

12. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 34/2009/QĐ-TTg ban hành ngày 02 tháng 3 năm 2009 về Phê duyệt Quy hoạch phát triển Vành đai kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ đến năm 2020, Hà Nội.

13. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định 1448 /QĐ-TTg ngày 16/9/2009 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng thành phố Hải Phòng đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội.

14. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 339/QĐ-TTg ngày 19 tháng 12 năm 2013 phê duyệt đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với mô hình tăng trưởng theo hướng chất lượng, hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh giai đoạn 2013-2020, Hà Nội.

15. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 05/2011/QĐ-TTg ban hành ngày 24 tháng 1 năm 2011 về việc phê duyệt quy hoạch phát triển giao thông

vận tải vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đến năm 2020 và định hướng đến 2030, Hà Nội.

16. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 31/2007/QĐ- BCN ban hành ngày 20 tháng 7 năm 2007 về phê duyệt quy hoạch phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đến năm 2015 và định hướng đến 2020, Hà Nội.

17. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quyết định số 1353/QĐ-TTg ban hành ngày 23 tháng 9 năm 2008 về việc phê duyệt đề án phát triển các khu kinh tế ven biển của Việt Nam đến 2020, Hà Nội.

18. Nguyễn Huy Cường, Đoàn Văn Phụ (2006), “Đánh giá hiện trạng phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam” Kỷ yếu hội thảo quốc gia về Phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam: các vấn đề và cách tiếp cận. Tr 32-39. Hà Nội.

19. Võ Tấn Danh, (2011), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Kon Tum, Luận văn Thạc sĩ, Đại

học Đà Nẵng, Thành phố Đà Nẵng.

20. Đoàn Minh Duệ (2010), Giải quyết các vấn đề xã hội trong thời kỳ CNH, HĐH-Một số quan điểm và giải pháp, Báo cáo khoa học, Trường Đại học Vinh, Thành phố Vinh. 21. Nguyễn Đình Dỹ (Chủ biên), Vũ Cao Minh, Trần Minh, Đinh Văm Thuận, Mai Thành Tân (1995), Các kiểu đường bờ biển Việt Nam, Báo cáo khoa học, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Hà Nội.

22. Đảng Cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI,

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

23. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII,

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

24. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII,

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

25. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX,

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

26. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB

Chính trị quốc gia, Hà Nội.

27. Đảng cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, truy

cập ngày 22 tháng 10năm 2012,(Địa chỉ: http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongT inTongHop/noidungvankiendaihoidang/).

28. Đỗ Đức Định (1991), Nhà nước trong kinh tế thị trường các nước đang phát triển châu

Á, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

29. Đỗ Đức Định (1999), Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Phát huy lợi thế so sánh- Kinh nghiệm của các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. 30. Đỗ Đức Định (2004), Kinh tế học phát triển về công nghiệp hóa và cải cách nền kinh

tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

153

31. Nguyễn Thành Độ (2010), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong điều kiện hội nhập khu vực và thế giới, Báo cáo Đề tài B98.38.10, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội. 32. Nguyễn Hồng Nga và Nhật Trung (2011), “Tổng quan kinh tế Việt Nam năm 2010 và

triển vọng năm 2011”, Tạp chí khoa học Ngân hàng, số 4 năm 2011, Hà Nội.

33. Lê Thế Giới (2010), Một số giải pháp phát triển ngành công nghiệp bổ trợ trên địa bàn

thành phố Đà Nẵng, Báo cáo khoa học Đại học Huế, Thành phố Huế.

34. Trần Văn Hiếu, Ngô Đức Hồng (2006), Giáo trình Lịch sử các học thuyết kinh tế, Đại

học Cần Thơ, Thành phố Cân Thơ.

35. Trương Đình Hiển (2008), Hướng tới một quốc gia kinh tế biển, Báo Doanh nhân Sài

Gòn, truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2011 (Địa chỉ: http://tuoitre.vn/Kinhe/33394/Huong-toi-mot-quoc-gia-kinh-te-bien.html).

36. Hoàng Hữu Hòa (2005), “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng xuất khẩu và bền vững ở vùng đầm phá ven biển Thừa Thiên Huế”, Tạp chí Khoa học, số 28, 2005, Đại học Huế, Thành phố Huế.

37. Nguyễn Chu Hồi (2007), Vùng ven biển là “bàn đạp” tiến ra biển, Báo cáo hội thảo

khoa học, Viện Kinh tế và Quy hoạch thủy sản, Hà Nội.

38. Phạm Hùng (2004), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn miền đông Nam bộ theo

hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, NXB Nông nghiệp, Hà Nội.

39. Nguyễn Minh Khải (2011), Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế

tri thức, Báo cáo khoa học, Học viện chính trị - Bộ Quốc phòng, Hà Nội.

40. Kinh tế biển Việt Nam: Thực trạng và thách thức, Truy cập nhật lúc 15h48" , ngày

03/03/2009. (Địa chỉ: http://www.decafirep.gov.vn)

41. Vũ Minh Khương (2010), Đôi điều về cải cách cơ cấu nền kinh tế, Báo cáo khoa học,

Đại học quốc gia Singapore, Singapore.

42. Trần Du Lịch, Đặng Văn Phan (2004), Định hướng chuyển dịch cơ cấu nội bộ các ngành kinh tế vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học, Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.

43. Trần Du Lịch (2009), Tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng cạnh tranh và phát triển bền

vững, Báo cáo khoa học, Ủy Ban Kinh tế Quốc hội, Hà Nội.

44. Nguyễn Thị Luyến (1998), Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Những bài học thành công

của Đông Á, Báo cáo khoa học, Viện Kinh tế thế giới, Hà Nội.

45. Võ Đại Lược (2007), Hội nhập là phương án phòng thủ tối ưu, Báo cáo khoa học, Viện

Kinh tế thế giới, Hà Nội.

46. Đỗ Hoài Nam (2004), Một số vấn đề về công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam,

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

47. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2006), Phát triển dịch vụ ngân hàng trong dân cư - Một cấu phần quan trọng trong Chiến lược phát triển dịch vụ ngân hàng giai đoạn 2006-2010 và 2011-2020. Báo cáo khoa học, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Hà Nội 48. Lưu Văn Nghiêm (2007), “Thị trường chứng khoán Việt Nam: Thực trạng và những

giải pháp điều chỉnh”, Kinh tế và dự báo, 9/2007, số 413, tr. 20-22.

49. Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Hải_Phòng 50. Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Quảng_Ninh

154

51. Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Định 52. Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Ninh_Bình 53. Nguồn: http://en.wikipedia.org/wiki/Pahang 54. Nguồn: http://en.wikipedia.org/wiki/Kuantan_Port 55. Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Chau_Giang 56. Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Singapore 57. Nguồn: http://www.hanoitourist.com.vn/kinhnghiemtour/kinhnghiem/kn-quan-

ly/phattriendulich-singapore

58. Nguồn: http://123doc.vn/document/108308-kinh-nghiem-phat-trien-cua-singapore-va-

bai-hoc-cho-viet-nam.htm

59. Nguồn: http://vi.wikipedia.org/wiki/Pusan 60. Nguồn: http://www.vi.bumblebeevietnam.com/index.php/danh-lam-thang

canh/item/37-Pusan

61. Vũ Văn Phái (2007), Cơ sở địa lý tự nhiên biển và đại dương, NXB Giáo dục, Hà Nội. 62. Nguyễn văn Phát (2010), “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế - Thực trạng và những khuyến nghị”, Tạp chí khoa học số 60, Đại học Huế, Thành phố Huế. 63. Huỳnh Phẩm Dũng Phát (2009), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Tiền Giang thời kỳ 1995-2007 và định hướng đến năm 2020, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.

64. Lê Du Phong, Nguyễn Thành Độ (1999), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong điều kiện

hội nhập kinh tế thế giới, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

65. Nguyễn Minh Phong (2009), “Tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam”, Thời báo kinh tế Sài

Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh.

66. Nguyễn Trần Quế (2000), Lựa chọn sản phẩm và thị trường trong ngoại thương thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa của các nền kinh tế Đông Á, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

67. Nguyễn Trần Quốc (2004), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam trong những năm đầu

thế kỉ 21, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

68. Đỗ Quốc Sam (2007), Một số vấn đề về công nghiệp hóa, hiện đại hóa sau 20 năm đổi mới, Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2010, (Địa chỉ: http://luanvan.net.vn/luan- van/mot-so-van-de-ve-cong-nghiep-hoa-hien-dai-hoa-sau-20-nam-doi-moi-7297/). 69. Đỗ Quốc Sam (2011), Thế nào là một nước công nghiệp, Tạp chí Cộng sản, truy cập ngày5/12/2011,(Nguồn:http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/NghiencuuTraodoi/20 09/2638/The-nao-la-mot-nuoc-cong-nghiep.aspx).

70. Trương Thị Minh Sâm (2000), “Vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở thành phố Hồ Chí Minh trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Báo cáo khoa học, Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.

155

71. Nguyễn Văn Thành (2009), “Phương hướng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển”, Tạp chí Kinh tế và Dự báo, Hà Nội.

72. Phạm Quốc Thái (1997), Kinh tế Đài Loan tình hình và chính sách, NXB Khoa học xã

hội, Hà Nội.

73. Lê Bàn Thạch, Trần Thị Tri (2000), Công nghiệp hóa ở NIEs Đông Á và bài học kinh

nghiệm đối với Việt Nam, NXB Thế giới, Hà Nội.

74. Bùi Tất Thắng (2006), Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam, NXB Khoa học

xã hội, Hà Nội.

75. Bùi Tất Thắng (2006), Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành trong

thời kỳ công nghiệp hóa ở Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

76. Trần Đình Thiên (2008), Chiến lược CNH, HĐH của Việt Nam, Báo cáo khoa học,

Viện kinh tế Việt Nam, Hà Nội.

77. Trần Văn Thọ (2005), Biến động kinh tế Đông Á và con đường công nghiệp hóa Việt

Nam, NXB trẻ, Hà Nội.

70. Nguyễn Xuân Thu, Nguyễn Văn Phú (2006), Phát triển kinh tế vùng trong quá trình

công nghiệp hóa, hiện đại hóa. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

79. Đoàn Thiên Tích (2001), Dầu Khí Việt Nam. Báo cáo khoa học, Đại học quốc gia

Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.

80. Vũ Đình Tích (2004), “Một số ý kiến về phát triển vùng kinh tế ở nước ta hiện nay”,

Kinh tế và Phát triển, số 79, Hà Nội.

81. Bùi Thanh Tuấn (2011), Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Điện Biên, Luận văn

Thạc sĩ, Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

82. UBND thành phố Hải Phòng, Niên giám thống kê thành phố Hải Phòng các năm từ

2000 đến 2010, Cục Thống kê thành phố Hải Phòng, Thành phố Hải Phòng.

83. UBND tỉnh Nam Định, Niên giám thống kê tỉnh Nam Định các năm từ 2000 đến 2010,

Cục Thống kê tỉnh Nam Định, Nam Định.

84. UBND tỉnh Ninh Bình, Niên giám thống kê tỉnh Ninh Bình các năm từ 2000 đến 2010,

Cục Thống kê tỉnh Ninh Bình, Ninh Bình.

85. UBND tỉnh Ninh Thuận (2011), Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế-xã hội tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến 2030, Báo cáo đề án, Sở Kế hoạch đầu tư tỉnh Ninh Thuận, Ninh Thuận.

86. UBND tỉnh Quảng Ninh, Niên giám thống kê tỉnh Quảng Ninh các năm từ 2000 đến

2010, Cục Thống kê tỉnh Quảng Ninh, Quảng Ninh.

87. UBND tỉnh Thái Bình, Niên giám thống kê tỉnh Thái Bình các năm từ 2000 đến 2010,

Cục Thống kê tỉnh Thái Bình, Thái Bình.

88. Viện Chiến lược phát triển (2010), Báo cáo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế-xã

hội vùng Đồng bằng sông Hồng, Viện Chiến lược phát triển, Hà Nội.

89. Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (2010), Đẩy mạnh CNH, HĐH ở Việt Nam,

Báo cáo đề án, Trung tâm Thông tin tư liệu-CIEM, Hà Nội.

156

90. Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (2007), Định hướng thu hút đối tác đầu tư trực tiếp nước ngoài phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Báo cáo đề tài khoa học, Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.

91. Hồ Văn Vĩnh (2008), Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trong tình hình mới, Báo cáo khoa học, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.

92. Ngô Doãn Vịnh (2006), Những vấn đề chủ yếu về Kinh tế phát triển, NXB chính trị

quốc gia, Hà Nội.

93. Ngô Doãn Vịnh (2010), Bàn về cải tiến cơ cấu nền kinh tế Việt Nam, Báo cáo nghiên

cứu khoa học, Viện Chiến lược phát triển, Hà Nội.

157

Tiếng Anh 94. Abdullah B. M (2011), Agriculture sector and its importance to Malaysian Economy,

INTAN Press, Kuala Lumper, Malaysia.

95. Barbiroli G., Raggi, A. (2003), “A method for evaluating the overall technical and economic performance of environmental innovations in production cycles”, Journal of Cleaner Production, 2003, Vol 11(4), p365-374.

96. Barro R. J. (1994), “Democracy and growth”, NBER Working Paper No. 4909, NBER. 97. Bort G. H., Stein J. C (1964), Economic Growth in a Free market, New York, Culumbia

University Press, 1964.

98. Chen X. (1994), “Substitution of information for energy: conceptual background,

realities and limits”, Energy Policy 22: 15-28.

99. Chenery H. B. (1960), “Patterns of industrial growth”. American Economic Review, 50,

624-654.

100. Chenery R. S., Syrquin M. (1986), Industrialization and Growth: A Comparative

Study, Oxford University.

101. Clark C, (1964), The Condition of Economic Progress, 3rd edition, New York,

Culumbia University Press.

102. Colin

I., Bradford J.

(2003), Prioritizing Economic Growth: Enhancing

Macroeconomic Policy Choice, UNCTAD Press.

103. Dimaggio P., Walter, P. (1983), “The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields”, American Sociological Review 48: 147-60.

104. David R., Paul M. R. (2007), From The Concise Encyclopedia of Economics, Liberty

Fund, Reprinted by permission of the copyright holder.

105. Economic planning and management - Malaysian Technical Cooperation Program (2011), Reforms to transform Malaysia to become an advanced nation, INTAN Press, Kuala Lumper, Malaysia.

106. Fisher T, Allen G. B. (1935), The Clash of Progress and Security, Macmillan Press,

London.

107. Frenkel S. (1988), “Containing Dualism through Corporatism: Changes in Contemporary Industrial Relations in Australia”, Bulletin of Comparative Industrial Relations, Bulletin no. 20, 1990, pp. 113-145.

108. Granovetter M. (1985), “Economic Action and Social Structure: The Problem of

Embeddedness”, American Journal of Sociology 91:481- 510.

109. Jaffe A. M., Henderson R. (1993), “Geographical Localization of Knowledge Spillovers as Evidenced by Patent Citations”, Quarterly Journal of Economics 108: 577-598.

110. Joseph E. M. (2003), “The socio-economic and environmental impacts of tourism development on the Okavango Delta, north-western Botswana”, Journal of Arid Environments, 2003, p 447-467.

111. Keynes J. M. (1936), The General Theory of Employment, Interest and Money,

Macmillan Press, London.

112. Kuznets S. (1967), “Population and economic growth”, American Philosophical

Society Proceedings, 3, 170–193.

113. Kuznets S. (1966), Modern Economic Growth: Rate, Structure, and Spread. New

Heaven, Yale University Press.

114. Levine R. (1997), “Financial Development and Economic Growth: Views and

Agenda”, Journal of Economic Literature 35: 688-726.

115. Lin J. Y. (2007), Development Strategy, Optimal Industrial Structure and Economic Growth in Less Developed Countries, China Center for Economic Research, Peking University.

116. Locke J.M., Richard M. (1996), Remaking the Italian Economy. Ithaca: Cornell

University Press.

117. Lucas, R. (1988), “On the Mechanics of Economic Development”, Journal of

Monetary Economics 22: 3-42.

118. Maddison, A. (1980), Economic Growth and Structural Change in Advanced

Countries, London: Croom Helm Press.

119. Maddison, A. (1991), Dynamic Forces in Capitalist Development: A Long-Run

Comparative View, Oxford University Press.

120. March J.G., Johan P.O. (1989), Discovering Institutions: The Organizational Basis of

Politics, New York: Free Press.

121. Marshall A. (1890), Principles of Economics, Macmillan Press, London. 122. Marx K. (1909), Capital: A Critique of the Political Economy, C.H. Kerr & Company

Press, Chicago:

123. Marcus D. (2000), Entrepreneurship and Economic Growth: An Obvious Conjunction? CREW, Economics and Social Sciences Press, University of Namur. 124. Mayer J. W. (1977), “Institutionalized Organizations: Formal Structures as Myth and

Ceremony”, American Journal of Sociology 88: 340-63.

125. Mika, V. J., Hanu, L. (2006), Regional industrial transformation and knowkedge- intensive clustering: The case of the northern savo region in finland, University of Kuopio Press, Stockholm, Sweden.

158

126. Michael J; Enright, E; Scott, K C. (2005), Regional Powerhouse: the Greater Pearl

River Delta and the Rise of China, John Wiley & Sons (Asia) Pte Ltd.

127. Moe T. (1984), “The New Economics of Organization”, American Journal of

Political Science 28: 739 -77.

128. North D. C., Robert O. T. (1973), The Rise of the Western World A New Economic

History, Cambridge University Press.

129. North D. C. (1981), Structure and Change in Economic History, New York: Norton. 130. Perloff H. S, et all.(1960), Regions, Resource and Economic Growth, Johns Hopkins

Press, 1960.

131. Piore M., Charles, S. (1984), The Second Industrial Divide, New York: Basic Books. 132. Porter M. (1990), The Competitive advantage of nations, New York: Free Press. 133. Ricardo, D., Hartwell R. M (1971), On the principles of political economy, and

taxation, edited by R. M. Hartwell, Harmondsworth Press: Penguin.

134. Ruth M. (1995), “Information, order and knowledge in economic and ecological systems: implications for material and energy use”, Ecological Economics 13: 99-114. 135. Roy J. R. (1993), What Determines Economic Growth? Economic Review Press,

University of Houston.

136. Schmidt H., Serven. (1999), The Economic of Saving and Growth: Theory, Evidence

and Implications Policy for Policy, Cambridge University Press.

137. Sheng F. (2003), Calculating Economic Growth, Macroeconomics for Sustainable

Development Program Office (MPO), World Wide Fund For Nature.

138. Simon K. (2008), Modern Economic Growth: Rate, Structure and Spread, Ludwig

Maximilians University Press, Munchen.

139. Smith A. D. (1776), An Inquiry Into the Nature and Causes of the Wealth of Nations.

Dublin Press.

140. Spreng D. (1993), “Possibilities for substitution between energy, time and

information”, Energy Policy, 21: 13-23.

141. Stern D. I. (1994), Natural Resources as Factors of Production: Three Empirical

Studies, Geography Press, Boston.

142. Streeck W. (1988), “Industrial Relations in West Germany”, Labour, 2, No. 3, pp. 3-

44.

143. Sudderuddi S. (2009). “Singapore's phantom workers”. The Straits Times (Singapore).

Truy cập ngày 11 tháng 4 năm 2011.

144. Summers R., Alan H. (1988), “A New Set of International Comparisons of RealProduct and Prices: Estimates for 130 Countries”, Review of Income and Wealth 34, pp. 1–25.

145. Syrquin M. (1988), Patterns of structural change, In H. B. Chenery & T. 98. Temin

(1984).

146. The Global Social Change Research Project. (2007), Basic Guide to the World Economic Growth, 1970 to 2007, The Global Social Change Research Project. University, Boston MA.

147. Thirlwall A. P. (1994), Growth and Development, with special reference to

developing countries, London.

159

148. Vanssay X and Spindler Z.A. (1994), “Freedom and Growth: Do Constitutions

Matter?” Public Choice 78: 359-372.

149. Veronika D., Césaire M. (2002), Financial Structure and Economic Growth: A Non- Technical Survey, Monetary and Financial Analysis Department Bank of Canada. 150. Victor N; Su S. (1990), “Institutional Change and Economic Growth in China: The

View from the Villages”, The Journal of Asian Studies, Vol. 49, No. 1, pp. 3-25.

151. Vidan J. (2010), World's biggest cities merging into 'mega-regions, UN report, United Nation (http://www.theguardian.com/world/2010/mar/22/un-cities-mega-regions). 152. Vikesh G; Subrina H. (2004), “Relationship between inflation and economic growth”,

Working Paper 2004/04, Economics Department, Reserve Bank of Fiji.

160

161

PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Khung logic vấn đề nghiên cứu của luận án

Quan điểm trong và ngoài nước về CNH, HĐH

Phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới (Phát triển bền vững, Kinh tế tri thức...)

Mục tiêu CNH, HĐH + Chuyển sang phi nông nghiệp. + Phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại + Các mục tiêu về kết quả cần đạt được của CNH, HĐH

Phương pháp phân tích hệ thống

Điều kiện số liệu (Số liệu sẵn có; Số liệu thu thập được; Khả năng xử lý; Độ tin cậy của số liệu

Xác định và lựa chọn  Phân chia thành 4 nhóm chỉ tiêu cơ bản đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH nói chung và nhóm chỉ tiêu áp dụng cho vùng ven biển

Đánh giá hiện trạng các đặc điểm của vùng VBBB và phân tích các yếu tố tác động đến CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

Lựa chọn bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH => Phân tích, đánh giá quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH trên cơ sở sử dụng bộ chỉ tiêu đánh giá CDCCKT được xác định cho vùng VBBB

Xác định những thành công cơ bản & Nguyên nhân dẫn đến thành công

Xác định những hạn chế cơ bản + Các nguyên nhân của những hạn chế

Những nguyên nhân nội tại - Nguồn nhân lực hạn chế - Khó khăn về vốn đầu tư - Hạn chế về cơ chế, quản lý - Cơ sở hạ tầng chưa đảm bảo - Công nghiệp phụ trợ yếu - Khai thác tài nguyên chưa hiệu quả,...

Hạn chế của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH - Hệ thống các ngành trụ cột thiếu sức cạnh tranh - Tổ chức sản xuất chưa đảm bảo liên kết vùng - Kinh tế biển phát triển chưa hiệu quả - Yếu tố đầu vào chưa đảm bảo - Trình độ và động thái CDCCKT còn chưa đạt yêu cầu của quá trình CNH, HĐH - Kết quả CDCCKT chưa đạt yêu cầu của CNH, HĐH

Nguyên nhân tác động bên ngoài - HTQT, thu hút đầu tư. - Áp lực cạnh tranh - Ảnh hưởng của ĐKTN, các yếu tố rủi trong sản ro xuất,...

Giải pháp (nội tại)

Giải pháp (bên ngoài)

Giải pháp tương ứng với các tiêu chí đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH vùng VBBB

tài

- Hợp tác quốc tế + Thu hút đầu tư nước ngoài - Tăng cường năng lực cạnh tranh - Giải pháp về QPAN - Giải pháp về bảo vệ môi trường

- Định hướng phát triển các ngành trụ cột có sức cạnh tranh - Định hướng phát triển liên vùng - Định hướng phát triển kinh tế biển

- Phát triển nguồn nhân lực - Giải pháp về vốn đầu tư - Giải pháp về cơ chế, quản lý - Phát triển hạ tầng - Hạn chế về quy hoạch - PT công nghiệp phụ trợ - Sử dụng hiệu quả nguyên,....

162

Phụ lục 2: Đặc trưng của CCKT a. CCKT là một hệ thống đa dạng, phức tạp

Đứng trên quan điểm duy vật biện chứng và lý thuyết hệ thống có thể hiểu: CCKT là một tổng thể gồm nhiều yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại với nhau trong những không gian và thời gian nhất định, trong những điều kiện KT-XH nhất định, được thể hiện cả về mặt định tính lẫn định lượng, cả về số lượng và chất lượng. Vì vậy, khi nghiên cứu CCKT cần phải phân tích theo các cách tiếp cận khác nhau để làm sáng tỏ những các đặc điểm của CCKT.

Một số cách tiếp cận thường được sử dụng khi phân tích CCKT như sau: cơ cấu theo nhóm yếu tố đầu vào - đầu ra của quá trình sản xuất, cơ cấu theo ngành, cơ cấu theo lãnh thổ, cơ cấu theo thành phần kinh tế, cơ cấu đầu tư, cơ cấu lao động. Bên cạnh đó, một số cách tiếp cận kết hợp: cơ cấu ngành theo vùng và theo thành phần kinh tế, cơ cấu lao động theo ngành và theo vùng kinh tế, cơ cấu đầu tư theo ngành, theo vùng và theo thành phần kinh tế. b. Các bộ phận của CCKT là những hệ thống có cơ cấu

CCKT bao gồm các bộ phận cấu thành là những hệ thống cũng có cơ cấu bao gồm các bộ phận cấu thành nhỏ hơn, có thể nói “CCKT là cơ cấu của các cơ cấu”. Khi nghiên cứu CCKT cần phải có sự kết hợp các tiêu chí để có thể hiểu được các đặc điểm của CCKT. Nếu phân tích CCKT theo ngành, có thể phân chia thành 3 khu vực kinh tế: khu vực nông nghiệp (gồm nông, lâm, thủy sản), khu vực công nghiệp (gồm công nghiệp và xây dựng), khu vực dịch vụ (gồm thương mại, dịch vụ và du lịch). Các khu vực kinh tế này sẽ được phân chia thành các ngành cấp 1 bao gồm các ngành cấp 2, mỗi ngành cấp 2 có thể coi là một ngành có cơ cấu riêng bao gồm các ngành nhỏ hơn (các ngành cấp 3 với các cơ cấu tương ứng). Vì thế, khi nghiên cứu CCKT theo ngành thì cần có sự kết hợp các tiêu chí (tiêu thức) nghiên cứu theo các phân tổ khác nhau. CCKT theo ngành cũng có thể được phân chia thành: khu vực sản xuất các sản phẩm vật chất và khu vực sản xuất các sản phẩm dịch vụ; khối ngành tế nông nghiệp và khối ngành kinh tế phi nông nghiệp.

Đối với CCKT theo lãnh thổ, khi phân tích lãnh thổ kinh tế của quốc gia có thể phân chia thành các vùng lớn (Việt Nam hiện có 6 vùng KT-XH), các vùng lớn được phân chia thành các tiểu vùng bao gồm các tỉnh, các tỉnh bao gồm các huyện. Khi phân tích cơ cấu theo lãnh thổ nhà nghiên cứu cũng có thể phân chia thành các vùng như: vùng trung du miền núi, vùng đồng bằng, vùng ven biển. Hoặc có thể có một số cách phân chia khác như: vùng thành thị - nông thôn, vùng động lực và vùng còn lại.

163

c. CCKT của một quốc gia là một bộ phận cấu thành hệ thống kinh tế toàn cầu Một nền kinh tế là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế toàn cầu và chịu sự tác động của nền kinh tế toàn cầu. Ngày nay, các nước đều muốn tham gia sâu vào mạng phân phối sản phẩm toàn cầu để mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Để có thể tham gia vào mạng sản xuất và phân phối toàn cầu, các sản phẩm của một quốc gia cần phải có sức cạnh tranh so với cùng loại sản phẩm được cung cấp bởi quốc gia khác, năng lực cạnh tranh được xác định bởi những yếu tố quan trọng như chất lượng, giá cả và thương hiệu. Nếu không củng cố năng lực cạnh tranh thì sản phẩm của một quốc gia có thể mất thị trường quốc tế và thậm chí ngay cả thị trường trong nước (sân nhà) cũng bị cạnh tranh. Do vậy, các quốc gia cần phải không ngừng đổi mới công nghệ và mô hình tổ chức sản xuất các sản phẩm để cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế và từ đó CCKT sẽ phải thay đổi một cách tương ứng. Vì vậy, CCKT cũng cần phải không ngừng biến đổi để đáp ứng với những thay đổi và những tác động của nền kinh tế toàn cầu. d. CCKT là một hệ thống vận động theo các quy luật kinh tế

CCKT vận động và biến đổi không ngừng: Các bộ phận cấu thành nền kinh tế được cấu thành bởi những bộ phận nhỏ hơn. Các bộ phận cấu thành ở các cấp độ khác nhau đều có sự vận động, biến đổi không ngừng. Vì vậy, cần xem xét CCKT biến đổi theo chuỗi thời gian để thấy được xu thế biến đổi của nền kinh tế, từ đó có những điều chỉnh cần thiết để nền kinh tế tiến đến mục tiêu mong muốn.

CCKT và sự điều tiết của nhà nước: Trong nền kinh tế, các doanh nghiệp (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài), các xí nghiệp, các hợp tác xã, các đơn vị kinh tế tập thể, các đơn vị kinh tế hộ gia đình là những đơn vị có thể được xem như những tế bào cấu thành nền kinh tế. Các đơn vị cấu thành này đảm đương nhiệm vụ cung cấp các sản phẩm cho thị trường tiêu dùng trong nước, thị trường nước ngoài và các sản phẩm dùng vào quá trình sản xuất, tái sản xuất… Một nền kinh tế có cơ cấu hiệu quả, các sản phẩm được sản xuất ra với sự cố gắng giảm thiểu tối đa về chi phí sản xuất và tối đa hóa về lợi nhuận. Nền kinh tế có sức cạnh tranh cao, tận dụng tốt quy luật thị trường, là nền kinh tế đã được tổ chức chặt chẽ, các bộ phận cấu thành có sự phối hợp một cách hợp lý, hài hòa để nâng cao hiệu quả kinh tế. Để đáp ứng các yêu cầu này, sự quản lý và điều tiết một cách hợp lý của nhà nước đóng vai trò quan trọng thông qua các định hướng, công cụ quản lý, phân phối, điều tiết. e. CCKT là một hệ thống liên quan trực tiếp đến các yếu tố đầu vào và đầu ra của nền kinh tế: CCKT chịu ảnh hưởng của các yếu tố đầu vào và đầu ra của quá

164

trình sản xuất. Khi phân tích các mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào có thể thấy nền kinh tế phát triển theo chiều rộng hay chiều sâu; thâm dụng vốn, thâm dụng lao động hay dựa trên nền tảng KH-CN.

Cơ cấu sử dụng vốn: Chuyển dịch cơ cấu đầu tư có ảnh hưởng đến CDCCKT. CDCCKT của mỗi quốc gia phù hợp với trình độ phát triển sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư. Ngược lại hoạt động đầu tư lại góp phần thúc đẩy quá trình CDCCKT theo các định hướng, mục tiêu được đề ra trong chiến lược, quy hoạch phát triển KT-XH, bởi vì: Thông qua đầu tư, có những ngành nghề sản xuất mới xuất hiện. Đầu tư tạo nguồn vốn để nâng cao trình độ kỹ thuật, công nghệ, góp phần tăng NSLĐ trong các ngành kinh tế, thông qua hoạt động đầu tư có thể làm tăng tỷ trọng một số ngành được quan tâm đầu tư phát triển trong CCKT. Tuy nhiên, một số ngành có thể không được quan tâm đầu tư sẽ ngày càng mai một, thậm chí có những ngành bị dẫn đến xóa sổ do không còn được đầu tư cho phát triển. Mối quan hệ giữa cơ cấu đầu tư và CCKT được thể hiện thông qua sơ đồ sau: Cơ cấu sử dụng lao động: Chuyển dịch cơ cấu lao động sẽ ảnh hưởng đến CDCCKT, cơ cấu lao động phù hợp sẽ thúc đẩy quá trình CDCCKT và sự phát triển của nền kinh tế, ngược lại cơ cấu lao động không hợp lý sẽ kìm hãm sự phát triển kinh tế. Cơ cấu lao động được phân theo nhiều loại: cơ cấu theo thành phần kinh tế, cơ cấu lao động theo ngành nghề, cơ cấu theo trình độ chuyên môn, cơ cấu theo vùng lãnh thổ.

Cơ cấu sử dụng tài nguyên: Hoạt động sản xuất được thực hiện với các nguồn lực đầu vào, trong đó tài nguyên thiên nhiên là yếu tố quan trọng hình thành nên lợi thế so sánh của một nền kinh tế. Sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú là thuận lợi trong phát triển kinh tế trong giai đoạn đầu khi tích lũy tư bản, từ đó có thể đầu tư vào sản xuất những ngành đòi hỏi nguồn vốn lớn và công nghệ hiện đại. Cơ cấu sử dụng tài nguyên thể hiện định hướng tổ chức sản xuất, khai thác hiệu quả các tiềm năng về tài nguyên phục vụ cho phát triển kinh tế. Tuy vậy, các định hướng tổ chức sản xuất, CDCCKT cần phải căn cứ vào khả năng thực tế đáp ứng của nguồn tài nguyên và các sức chứa về môi trường sinh thái cho sự phát triển. Vì thế, tiềm năng tài nguyên thiên nhiên là một trong những cơ sở quan trọng để xây dựng các định hướng phát triển và CDCCKT.

Thị trường và CDCCKT: Thị trường và dung lượng thị trường là những yếu tố đầu ra của nền sản xuất, thị trường đóng vai trò định hướng cho quá trình CDCCKT. Quá trình sản xuất, điều chỉnh cơ cấu ngành nghề của một nền kinh tế và quá trình thay đổi trong sản xuất, kinh doanh của các chủ thể trong nền kinh tế đều chịu sự chi phối của thị trường. Thị trường tiêu thụ các loại sản phẩm: hàng hóa tiêu

165

dùng của các hộ gia đình, tư liệu sản xuất của các ngành, hàng hóa phục vụ các hoạt động công ích, tiêu dùng của chính phủ.

Thói quen và thị hiếu người tiêu dùng: Cơ cấu các loại sản phẩm được tiêu thụ trên thị trường phụ thuộc vào thói quen và thị hiếu của người tiêu dùng. Thị trường tiêu thụ sản phẩm ở các quốc gia, các vùng lãnh thổ có sự khác nhau do ảnh hưởng của các yếu tố như văn hóa, tập quán, thu nhập,... các yếu tố này ảnh hưởng đến thói quen và thị hiếu người tiêu dùng. Thói quen và thị hiếu cũng thay đổi theo thời gian, vì thế, các yếu tố như chủng loại hàng hóa và dung lượng của các loại hàng hóa được tiêu thụ trên các thị trường cũng thay đổi và từ đó ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT.

Giá cả các loại hàng hóa dịch vụ: CDCCKT cần phải hướng đến nâng cao năng suất lao động, hạ giá thành các loại sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. Vì vậy, các doanh nghiệp của một nền kinh tế cần phải căn cứ vào các lợi thế, khó khăn và khả năng cạnh tranh của họ để quyết định lựa chọn các sản phẩm họ sẽ cung cấp cho thị trường. Giá cả các loại hàng hóa, dịch vụ trên thị trường là yếu tố thường xuyên thay đổi do các nhà sản xuất luôn cố gắng tăng cường năng lực cạnh tranh, đổi mới quá trình tổ chức sản xuất để có thể nâng cao chất lượng và hạ giá thành sản phẩm. Thậm chí, khi có sự thay đổi giá cả của một loại sản phẩm thì sẽ kéo theo sự thay đổi giá của các loại sản phẩm có liên quan. Chính vì vậy, quá trình CDCCKT chịu ảnh hưởng bởi giá cả các loại hàng hóa, dịch vụ trên thị trường. Phụ lục 3. Đo lường và các mốc đánh giá nhóm các chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào tác động đến CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. (1). Cơ cấu đầu tư theo ngành kinh tế (xem xét mức độ tập trung phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ) Phương pháp đo lường:

∆ RIA là sự thay đổi tỷ lệ đầu tư vào khu vực nông nghiệp; RIA (t) là tỷ lệ đầu tư vào khu vực nông nghiệp vào năm t (năm quan sát) và RIA (o) là tỷ lệ đầu tư vào khu vực nông nghiệp năm đầu kỳ quan sát. ∆ RII là sự thay đổi tỷ lệ đầu tư vào khu vực công nghiệp; RII (t) là tỷ lệ đầu tư vào khu vực công nghiệp vào năm t (năm quan sát) và RII(o) là tỷ lệ đầu tư vào khu vực công nghiệp năm đầu kỳ quan sát. ∆ RIS là sự thay đổi tỷ lệ đầu tư vào khu vực dịch vụ; RIS (t) là tỷ lệ đầu tư vào khu vực dịch vụ vào năm t (năm quan sát) và RIS(o) là tỷ lệ đầu tư vào khu vực dịch vụ năm đầu kỳ quan sát. Ý nghĩa: Cơ cấu đầu tư vào các ngành nghề cho thấy mức độ tập trung nguồn lực để phát triển các ngành nghề, nghiên cứu cơ cấu đầu tư có thể được thực hiện ở

∆ RIA = RIA (t) - RIA (o) ∆ RII = RII (t) - RII(o) ∆ RIS = RIS (t) - RIS (o)

166

các mức độ khác nhau (các ngành cấp 1, cấp 2,...). Việc nghiên cứu cơ cấu đầu tư cũng giúp cho việc phân tích mối tương quan giữa cơ cấu đầu tư và kết quả đạt được để từ đó đánh giá hiệu quả đầu tư của các ngành trong nền kinh tế.

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Chỉ tiêu này nên được sử dụng để quan sát sự biến đổi tỷ trọng của tỷ lệ đầu tư vào 3 khu vực kinh tế, từ đó nhận định về xu thế và định hướng tập trung nguồn vốn đầu tư phát triển công nghiệp và dịch vụ. Đối với chỉ tiêu này, không nên căn cứ vào các mức chuẩn đánh giá về tỷ lệ đầu tư theo hướng CNH, HĐH do cơ cấu ngành nghề luôn có sự biến đổi, mỗi ngành nghề trong mỗi giai đoạn có sự đòi hỏi mức đầu tư khác nhau. (2). Cơ cấu lao động theo ngành kinh tế (xem xét mức độ dịch chuyển lao động theo hướng tập trung phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ) Xem xét sự biến đổi ∆ RLA; ∆ RLI; ∆ RLS qua công thức

Trong đó: ∆ RLA là sự thay đổi tỷ lệ lao động khu vực nông nghiệp; RLA (t) là tỷ lệ lao động khu vực nông nghiệp vào năm t (năm quan sát) và RLA (o) là tỷ lệ lao động khu vực nông nghiệp năm đầu kỳ quan sát. ∆ RLI là sự thay đổi tỷ lệ lao động khu vực công nghiệp; RLI (t) là tỷ lệ lao động khu vực công nghiệp vào năm t (năm quan sát) và RLI(o) là tỷ lệ lao động khu vực công nghiệp năm đầu kỳ quan sát ∆ RLS là sự thay đổi tỷ lệ lao động khu vực dịch vụ; RLS (t) là tỷ lệ lao động khu vực dịch vụ vào năm t (năm quan sát) và RLS(o) là tỷ lệ lao động khu vực dịch vụ năm đầu kỳ quan sát Nghiên cứu cơ cấu lao động theo ngành kinh tế cho thấy mức độ, tỷ trọng tham gia của lực lượng lao động vào những ngành kinh tế ở những trình độ lao động khác nhau. Đối với định hướng CNH, HĐH cần xem xét cơ cấu lao động tập trung cho phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ.

∆ RLA = RLA (t) – RLA (o) ∆ RLI = RLI (t) – RLI(o) ∆ RLS = RLS (t) – RLS (o)

Mức chuẩn đánh giá: Đối với chỉ tiêu này cần quan sát dựa trên kết quả của quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động từ khu vực nông nghiệp sang khu vực phi nông nghiệp. Tỷ trọng lao động phi nông nghiệp cần chiếm khoảng từ 65-70% trở lên trong tổng số lao động (theo mục tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH hội giai đoạn 2011-2020 [9]). (3). Tỷ lệ đầu tư cho KH-CN và Giáo dục và đào tạo so với tổng vốn đầu tư

(RIS&T là tỷ lệ kinh phí đầu tư cho KH-CN so với tổng đầu tư xã hội; IS&T là ngân sách đầu tư cho phát triển KH-CN; I là tổng đầu tư xã hội).

Tỷ lệ đầu tư kinh phí cho KH-CN giúp ta có thể đánh giá được mức độ ưu tiên đầu tư phát triển cho KH-CN của một quốc gia và so sánh với tỷ lệ đầu tư cho KH-CN của các quốc gia đã đạt được thành công trong quá trình CNH. RIS&T = IS&T / I Về đo lường:

167

Kinh phí giáo dục bình quân đầu người: Chỉ tiêu kinh phí giáo dục bình quân đầu người cho thấy được khả năng đầu tư và mức độ đầu tư so với chỉ tiêu này của các nước phát triển và các nước công nghiệp mới.

(IE(P) là kinh phí giáo dục bình quân đầu người; IE là ngân sách đầu tư bình quân đầu người cho giáo dục, đào tạo; Po là dân số).

IE(P) = IE/Po Về đo lường:

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Tổng chi phí đầu tư cho KH-CN và Giáo dục và đào tạo cần phải đạt mức 8% trở lên theo chuẩn CNH của Việt Nam (Theo Đỗ Quốc Sam trong bài viết “Thế nào là một nước công nghiệp” - Tạp chí Cộng sản [69]). (4). Mức độ tiếp cận thông tin: Số thuê bao internet đạt 25/100 hộ dân theo tiêu chuẩn CNH được đề xuất bởi học giả Đỗ Quốc Sam [69]. (5). Tỷ lệ lao động qua đào tạo: Cần đạt từ 70% trở lên theo chỉ tiêu Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 đề ra [9]. (6). Sự ổn định chính trị

Sự ổn định chính trị là một trong những yếu tố khẳng định hình ảnh của một quốc gia và tính hấp dẫn trong hợp tác kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài. Là tiền đề cho việc xây dựng mô hình phát triển kinh tế đi kèm với nó là chiến lược, chính sách, pháp luật để quản lý, điều tiết sự phát triển kinh tế, xây dựng môi trường kinh doanh hiệu quả. Sự ổn định chính trị có ảnh hưởng lớn đến quyết định của các nhà đầu tư. Thực tế cho thấy, các nhà đầu tư thường chỉ muốn đầu tư vào những quốc gia có sự ổn định chính trị cao. Vì thế, ổn định chính trị chính là một yếu tố ảnh hưởng thúc đẩy quá trình CDCCKT, là một chỉ tiêu khẳng định vị thế của một nền kinh tế đối với nền kinh tế thế giới.

Về mức tiêu chuẩn đánh giá: Đây là chỉ tiêu định tính, vì thế việc lượng hóa thang bậc đánh giá chỉ mang tính chất tổng hợp, có thể đưa ra các mức: ổn định chính trị cao, trung bình, ổn định chính trị kém. (7). Hệ thống pháp luật và thể chế hoạt động hiệu quả

Hệ thống pháp luật và thể chế tốt là một trong những yếu tố quan trọng phục vụ phát triển KT-XH, là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến quyết định của các nhà đầu tư. Các nhà đầu tư thường chỉ muốn đầu tư vào những quốc gia có sự ổn định chính trị cao và hệ thống pháp luật rõ ràng, ổn định, vận hành có hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế. Chất lượng và hiệu quả của hệ thống pháp luật và thể chế là một yếu tố ảnh hưởng thúc đẩy quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Hệ thống pháp luật hoạt động hiệu quả cũng là một trong những yếu tố khẳng định vị thế của nền kinh tế nước ta so với các nền kinh tế trên thế giới.

Về mức tiêu chuẩn đánh giá: Đây là chỉ tiêu định tính dùng để đánh giá vị thế của nền kinh tế, mức độ thành công do quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH mang lại. Để đánh giá ta có thể đưa ra các mức: hệ thống pháp luật hoạt động hiệu quả, mức hiệu quả trung bình, mức độ hiệu quả kém.

168

Phụ lục 4. Phương pháp đo lường và các mức tiêu chuẩn đánh giá nhóm các chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT theo hướng CNH, HĐH Thứ nhất: Các chỉ tiêu phản ánh CDCCKT theo hướng công nghiệp hiện đại (1). Sự biến đổi tỷ trọng GDP khu vực công nghiệp

(Trong đó: ∆ ROI: Sự chuyển dịch tỷ trọng công nghiệp trong nền kinh tế; ROI (t ): Tỷ trọng GDP công nghiệp năm t của cuối kỳ quan sát; ROI (o): Tỷ trọng GDP công nghiệp năm đầu kỳ quan sát)

∆ ROI = (ROI (t )– ROI (o)) ×100

Sự biến đổi tỷ trọng GDP khu vực công nghiệp cho thấy mức độ chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế theo hướng CNH (đi kèm với quá trình chuyển dịch tỷ trọng GDP trong công nghiệp là sự biến đổi tỷ trọng GDP trong khu vực nông nghiệp và dịch vụ. Xem xét mối tương quan với dịch chuyển tỷ trọng ở hai khu vực kinh tế nông nghiệp và dịch vụ có thể thấy được xu hướng và mức độ chuyển dịch từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công nghiệp và dịch vụ. (2). Tốc độ tăng GDP khu vực công nghiệp

Đo lường: GGDP(I) = (GDPI(t) – GDPI(0))/ GDPI(0)) ×100 (Trong đó: GGDP(I): Tốc độ tăng GDP khu vực công nghiệp; GDPI(t): Tổng GDP khu vực công nghiệp vào năm t ở cuối kỳ quan sát; GDPI(0): Tổng GDP khu vực công nghiệp vào năm đầu tiên của kỳ quan sát).

Tốc độ tăng GDP ngành công nghiệp cho thấy hiệu quả phát triển khu vực công nghiệp: Khi xem xét tốc độ tăng GDP công nghiệp trong mối tương quan với tổng GTSX và mức vốn đầu tư vào ngành công nghiệp, mức độ ô nhiễm môi trường, giải quyết việc làm và cơ cấu phát triển các ngành công nghiệp có thể đánh giá hiệu quả phát triển công nghiệp (mức độ thành công của quá trình CNH). (3). Tốc độ tăng NSLĐ khu vực công nghiệp

nghiệp năm t của cuối kỳ quan sát; PLI(0): NSLD khu vực công nghiệp năm đầu kỳ quan sát).

Phương pháp đo lường: ∆ PLI = (PLI(t) – PLI(0)) ×100 (Trong đó: ∆ PLI: Tốc độ tăng NSLĐ khu vực công nghiệp; PLI(t) : NSLD khu vực công

Tốc độ tăng NSLĐ: Là một chỉ số đánh giá hiệu quả sản xuất, NSLĐ cao thường gắn với CCKT ở trình độ cao (trình độ công nghệ và nhân lực chất lượng cao và trình độ tổ chức quản lý sản xuất cao).

(4). Tỷ trọng các ngành công nghiệp công nghệ cao (Đánh giá thông qua tỷ lệ % ngành công nghiệp chế biến - chế tạo so với tổng GTSX khu vực công nghiệp và tỷ lệ lao động trong ngành công nghiệp chế biến - chế tạo so với tổng lao động khu vực công nghiệp)

Phương pháp đo lường: Công thức 1: RHI = GOHI/GOI: (Trong đó: RHI: Tỷ trọng các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo so với tổng GO khu vực công nghiệp; GOHI: Tổng GTSX các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo; GOI: Tổng GTSX khu vực công nghiệp)

169

Công thức 2: RLHI = LHI/LI (Trong đó: RLHI: Tỷ trọng lao động trong các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo so với tổng lao động khu vực công nghiệp; LHI: Lao động trong các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo; LI: Tổng lao động khu vực công nghiệp) Công thức 3: RIHI = IHI/II (Trong đó: RIHI: Tỷ trọng đầu tư trong các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo so với tổng đầu tư khu vực công nghiệp; IHI: Đầu tư trong các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo; II: Tổng đầu tư khu vực công nghiệp)

Quan sát các hệ số: ∆ RHI; ∆ RIHI và ∆ RLHI Sự thành công của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cần được đánh giá thông qua mức độ phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại. Để đánh giá mức độ hiện đại của phát triển công nghiệp thì việc đánh giá cơ cấu sản xuất các ngành theo trình độ công nghệ là một tiêu chí quan trọng, cơ cấu sản xuất này cho phép đánh giá trình độ lực lượng lao động công nghiệp. Trong CCKT công nghiệp Việt Nam, những ngành công nghiệp chế biến - chế tạo và những ngành công nghiệp mới như công nghệ thông tin, công nghệ sinh học,... là những ngành công nghiệp có công nghệ cao. Việc phân tích cơ cấu các ngành công nghiệp có trình độ công nghệ cao cần phải xem xét thông qua các yếu tố cơ bản: Thị trường đầu ra (thông qua chỉ số tổng GTSX của các ngành này); Đầu vào là cơ cấu lao động và cơ cấu đầu tư.

Thứ 2: Các chỉ tiêu phản ánh CDCCKT theo hướng dịch vụ hiện đại

(1). Sự biến đổi về tỷ trọng khu vực dịch vụ trong CCKT

Phương pháp đo lường: ∆ ROS = (ROS(t )– ROS(o)) ×100 (Trong đó: ∆ ROS: Sự chuyển dịch tỷ trọng kinh tế dịch vụ trong nền kinh tế; ROS(t ): Tỷ trọng GDP dịch vụ năm t của cuối kỳ quan sát; ROS(o): Tỷ trọng GDP dịch vụ năm đầu kỳ quan sát) Sự biến đổi tỷ trọng GDP khu vực dịch vụ cho thấy mức độ chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế theo hướng phát triển dịch vụ (đây là một trong những yêu cầu cơ bản của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH). Xem xét mối tương quan với sự dịch chuyển tỷ trọng GDP ở hai khu vực kinh tế nông nghiệp và công nghiệp có thể thấy được xu hướng và mức độ chuyển dịch từ nông nghiệp sang dịch vụ và công nghiệp.

(2). Tốc độ tăng GDP khu vực dịch vụ

(Trong đó: GGDP(S): Tốc độ tăng GDP khu vực dịch vụ; GDPS(t): Tổng GDP khu vực dịch vụ vào năm t ở cuối kỳ quan sát; GDPS(o): Tổng GDP khu vực dịch vụ vào năm đầu tiên của kỳ quan sát)

Đo lường: GGDP(S) = 100× (GDPS(t) – GDPS(o))/ GDPS(o)

Tốc độ tăng GDP khu vực dịch vụ cho thấy hiệu quả phát triển: Khi xem xét tốc độ tăng GDP khu vực dịch vụ trong mối tương quan với GTSX và mức vốn đầu tư vào khu vực dịch vụ, khả năng giải quyết việc làm và cơ cấu phát triển có thể đánh giá hiệu quả phát triển khu vực dịch vụ.

170

(3). Tốc độ tăng NSLĐ khu vực dịch vụ

năm t của cuối kỳ quan sát; PLS(0 ): NSLD khu vực kinh tế dịch vụ năm đầu kỳ quan sát)

Phương pháp đo lường: ∆ PLS = (PLS(t )– PLS(0 )) ×100 (Trong đó: ∆ PLS: Tốc độ tăng NSLĐ khu vực dịch vụ; PLS(t ): NSLD khu vực kinh tế dịch vụ

(4). Sự biến đổi tỷ trọng GTSX các ngành dịch vụ hiện đại trong tổng GTSX khu vực dịch vụ

HS: Tổng GTSX các ngành dịch vụ hiện đại; GO S: Tổng GTSX khu vực dịch vụ)

Phương pháp đo lường: Công thức 1: RHS = GO HS /GO S (Trong đó: RHS: Tỷ trọng các ngành dịch vụ hiện đại trong tổng GO khu vực dịch vụ; GO

Công thức 2: RLHS = LHS/LS (Trong đó: RLHS: Tỷ trọng lao động trong các ngành dịch vụ hiện đại so với tổng lao động khu vực dịch vụ; LHS: Lao động trong các ngành dịch vụ hiện đại; LS: Tổng lao động khu vực dịch vụ)

Quan sát các hệ số: ∆ RHS và ∆ RLHS Sự thành công của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cũng cần

được đánh giá thông qua mức độ phát triển khu vực dịch vụ theo hướng hiện đại.

Để đánh giá mức độ hiện đại của phát triển khu vực dịch vụ, việc đánh giá cơ cấu sản xuất các ngành theo trình độ công nghệ là một chỉ số quan trọng, cơ cấu sản xuất này cho phép đánh giá trình độ lực lượng lao động khu vực dịch vụ. Việc phân tích cơ cấu các ngành dịch vụ hiện đại phải xem xét thông qua các yếu tố cơ bản đó là: Thị trường đầu ra (thông qua chỉ số GTSX của các ngành này); Đầu vào là cơ cấu lao động và cơ cấu đầu tư.

Các mức tiêu chuẩn đánh giá CDCCKT theo hướng công nghiệp và dịch vụ hiện đại: Đối với các chỉ tiêu có thể lượng hóa để đánh giá CDCCKT theo hướng công nghiệp và dịch vụ hiện đại nên được sử dụng như các mức định lượng để quan sát động thái CDCCKT. Để đánh giá hiệu quả quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH thì cần phải căn cứ vào các kết quả của quá trình CDCCKT so với các tiêu chuẩn CNH. Vì thế, đối với đánh giá về động thái và trình độ CDCCKT theo hướng công nghiệp và dịch vụ hiện đại cần căn cứ vào các mức tiêu chuẩn đánh giá tổng hợp về kết quả CDCCKT như sau:

Về CDCCKT theo hướng công nghiệp và dịch vụ nên căn cứ vào kết quả CDCCKT từ khối ngành nông nghiệp sang khối ngành phi nông nghiệp. Vì thế, nghiên cứu này sử dụng chỉ tiêu tỷ trọng GDP các ngành phi nông nghiệp từ 80- 85% trở lên và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp chiếm trên 70% (theo học giả Đỗ Quốc Sam đã đề xuất khi nghiên cứu về chuẩn CNH ở Việt Nam) [69].

171

Qua nghiên cứu cho thấy thông thường đối với một nước CNH thành công, các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo chiếm từ 75% tổng giá trị sản xuất công nghiệp trở lên, các nước CNH trung bình cần tiến tới mức từ 50% trở lên [73].

Tỷ trọng GDP khu vực dịch vụ cần đạt từ 45% trở lên [73]) Để phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại thì thu nhập bình quân đầu người cần đạt mức khoảng 3.000 USD trở lên (tương đương với mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 khi nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại [9]).

Thứ 3. Độ mở cửa/hội nhập của nền kinh tế:

Độ mở cửa/hội nhập của nền kinh tế cho thấy cơ cấu hàng xuất, nhập khẩu so

với tổng GDP của cả nền kinh tế.

(Trong đó: ROE: Độ mở nền kinh tế; EX: Tổng giá trị từ xuất nhập khẩu; IM: Tổng GDP của cả nền kinh tế)

Phương pháp đo lường: ROE = (EX+IM)/ GDPN

Về mức tiêu chuẩn đánh giá: Chỉ tiêu đánh giá độ mở của nền kinh tế cho thấy khả năng phát triển kinh tế theo hướng tập trung cho xuất khẩu và nhập khẩu. Độ mở cửa của nền kinh tế không phản ảnh rõ được trình độ cao hay thấp của CCKT, tuy nhiên qua đó có thể đánh giá động thái chuyển dịch, xu thế và khả năng tham gia thị trường thế giới về các mặt như xuất khẩu và nhập khẩu. Độ mở của nền kinh tế cũng phản ánh mức độ phụ thuộc của một nền kinh tế vào nền kinh tế thế giới.

Thứ 4. Tỷ trọng giá trị xuất khẩu/tổng giá trị xuất khẩu của thế giới:

(Trong đó: RE: Mức độ tham gia của nền kinh tế vào cơ cấu xuất khẩu thế giới; EX: Tổng giá trị xuất khẩu của nền kinh tế; EXW: Tổng giá trị xuất khẩu của cả nền kinh tế thế giới)

Phương pháp đo lường: RE = EX /EXW

Về mức tiêu chuẩn đánh giá: Chỉ tiêu tỷ trọng giá trị xuất khẩu/tổng giá trị xuất khẩu của thế giới phản ánh khả năng chiếm lĩnh thị trường xuất khẩu thế giới, từ đó có thể thấy trình độ CDCCKT (một CCKT hiện đại thường có khả năng cạnh tranh thị trường xuất khẩu tốt). Tuy nhiên, trên thực tế có những quốc gia chiếm một lượng lớn hàng xuất khẩu so với tổng giá trị xuất khẩu của một mặt hàng trên thế giới nhưng không phải là nước có nền công nghiệp hiện đại. Vì thế, với tiêu chí này không nên đưa ra các mức tiêu chuẩn định lượng cụ thể để đánh giá CDCCKT mà nên được sử dụng để quan sát động thái CDCCKT.

Phụ lục 5. Phương pháp đo lường và các mức tiêu chuẩn đánh giá đối với nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả đạt được của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH (1). Sự chuyển dịch tỷ trọng kinh tế từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp:

Phương pháp đo lường: ∆ROF = (ROF(t )– ROF(o))×100

(Trong đó: ∆ROF: Sự chuyển dịch tỷ trọng kinh tế từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp; ROF(t): Tỷ trọng GDP phi nông nghiệp năm t của cuối kỳ quan sát; ROF(o): Tỷ trọng GDP phi nông nghiệp năm gốc đầu kỳ quan sát).

172

Quá trình CNH, HĐH đặt ra yêu cầu nền kinh tế phát triển theo hướng giảm tỷ trọng khu vực nông nghiệp để tập trung phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ theo hướng hiện đại. Vì vậy, nghiên cứu sự dịch chuyển tỷ trọng GDP từ khối ngành nông nghiệp sang khối ngành phi nông nghiệp cho thấy hiệu mức độ thành công (nhanh hay chậm) của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH.

(Trong đó: ∆ROF: Sự chuyển dịch tỷ trọng lao động khu vực kinh tế phi nông nghiệp; RLOF(t): Tỷ trọng lao động phi nông nghiệp năm t của cuối kỳ quan sát; RLOF(o): Tỷ trọng lao động phi nông nghiệp năm đầu kỳ quan sát)

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Có thể sử dụng các mốc đánh giá như sau: Thứ nhất, theo tiêu chuẩn đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020, khi nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại tỷ trọng các ngành phi nông nghiệp phải đạt khoảng 85% trở lên [9]. Học giả Đỗ Quốc Sam khi nghiên cứu về tiêu chuẩn cho CNH ở Việt Nam cũng đề xuất mức đánh giá tỷ trọng khối ngành nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế là 10% trở xuống [69]. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy một nước tiến hành CNH thành công cũng cần đạt tỷ trọng các ngành phi nông nghiệp khoảng 80% trở lên, đối với những nền kinh tế công nghiệp hóa cao thì tỷ trọng nông nghiệp phải giảm xuống dưới 10%, thậm chí là 5%. Vì thế, nghiên cứu này đề xuất có thể đánh giá tỷ trọng các ngành phi nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế theo mức từ 80-85% trở lên [73]. (2). Chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Phương pháp đo lường: ∆RLOF = (RLOF(t )– RLOF(o)) ×100

Sự CDCCKT theo hướng CNH, HĐH với định hướng đề ra là nâng cao tỷ trọng khối ngành phi nông nghiệp gắn với quá trình tập trung phát triển các ngành phi nông nghiệp, gắn với chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Sự chuyển dịch này cũng cho thấy mức độ chuyển dịch theo xu hướng chuyển dịch từ khu vực sản xuất trình độ thấp sang khu vực sản xuất có trình độ cao hơn (hiện đại hơn).

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Đối với nước ta, Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 đề ra chỉ tiêu lao động nông nghiệp chiếm từ 30-35% tổng lao động xã hội, vì thế tỷ trọng lao động phi nông nghiệp cần chiếm khoảng từ 65-70% trở lên so với tổng số lao động xã hội [9]. (3). GDP bình quân đầu người

(Trong đó: GDPp: GDP bình quân đầu người; GDPN: Tổng GDP của nền kinh tế; Np: Dân số)

Đo lường GDP bình quân đầu người: GDPp = GDPN/Np

Thông qua GDP bình quân đầu người có thể đánh giá mức sống của dân cư của một nền kinh tế so với các nền kinh tế khác, từ đó thấy được sự thành công trong quá trình tăng trưởng và CDCCKT.

173

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Để khẳng định được vị trí trong khu vực, quy mô nền kinh tế phải có tiềm lực đủ lớn để có khả năng đầu tư, cạnh tranh về KH-CN, phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ hiện đại so với các nước trong khu vực. Khi đó, GDP của nước ta phải đạt mức trung bình của 4 nước có GDP cao nhất hiện nay trong ASEAN, là Malaysia, Thái Lan, Philippines và Indonesia (vào khoảng 180- 200 tỷ USD) và tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người hàng năm phải ở mức trên 10%/năm, GDP bình quân đầu người cần đạt từ 3.000 USD trở lên [73]. Khi nghiên cứu về chuẩn CNH của Việt Nam, học giả Đỗ Quốc Sam đề xuất mức GDP/người để đạt chuẩn CNH của Việt Nam cần đạt 5.000 USD [69]. (4). Tốc độ tăng trưởng kinh tế

Tốc độ tăng trưởng kinh tế là một chỉ tiêu phản ánh kết quả của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011- 2020 đã đề ra mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 7% - 8% để phấn đấu đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Khi nghiên cứu kinh nghiệm các nước tiến hành CNH thành công, họ luôn đạt tốc độ tăng trưởng khu vực công nghiệp và dịch vụ từ 15-20% trong nhiều năm liên tục và khu vực nông nghiệp khoảng 5% [73] (trong khi khu vực nông nghiệp chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong CCKT các nước này). (5). Năng suất lao động

Một trong những mục tiêu quan trọng của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH là nâng cao năng suất lao động để đảm bảo nâng cao thu nhập bình quân đầu người từ 3.000 USD – 5.000 USD trở lên để tiến hành CNH thành công [69].

Phụ lục 6. Phương pháp đo lường và các mốc đánh giá đối với nhóm các chỉ tiêu bổ trợ đánh giá sự CDCCKT theo hướng CNH, HĐH (1). Tỷ lệ lạm phát: Cần ổn định ở mức 5% (đây cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển KT-XH ổn định). (2). Tỷ lệ thất nghiệp

(Trong đó: RUE: Tỷ lệ thất nghiệp; NUE: Số người chưa tìm được việc làm; L: Tổng lực lượng lao động)

Đo lường: RUE = NUE /L

Tỷ lệ thất nghiệp là tỷ lệ số người chưa tìm được việc làm trong tổng lực lượng lao động. Giảm tỷ lệ thất nghiệp và tạo thêm việc làm cho xã hội là một trong những mục tiêu đóng góp vào sự phát triển nền kinh tế bền vững.

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Nghiên cứu kinh nghiệm các nước CNH thành công (Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia) cho thấy: Các nước CNH thành công đều giảm được tỷ lệ thất nghiệp còn 5% và thậm chí thấp hơn nữa so với tổng lực lượng lao động xã hội. (3). Tỷ lệ hộ nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo là một tiêu chí đánh giá mức độ thành công và phúc lợi cho người dân của một nền kinh tế.

174

Đo lường: ROP = NP/TH×100 (Trong đó: ROP: Tỷ lệ hộ nghèo; NP: Tổng số hộ nghèo; TH: Tổng số hộ gia đình) Ý nghĩa: Tỷ lệ hộ nghèo nói lên phúc lợi và hướng tới phát triển bền vững

của nền kinh tế.

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế các nước đã thực hiện thành công CNH, trong giai đoạn còn đang phát triển như Việt Nam hiện nay (GDP khoảng 1.200 USD/người), tỷ lệ hộ nghèo cần giảm xuống dưới 5% để đảm bảo hiệu quả của quá trình CNH [73]. (4). Tỷ lệ tăng dân số: Tỷ lệ tăng dân số chỉ sự thay đổi dân số trong một đơn vị thời gian. Về mức tiêu chuẩn đánh giá: Khi đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH có thể sử dụng chỉ tiêu tỷ lệ tăng dân số cần giữ ở mức ổn định 1% (mức 1% là chỉ tiêu được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 để xây dựng nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại [9]). (5). Tuổi thọ bình quân: Tuổi thọ bình quân đầu người cần đạt mức 75 tuổi theo tiêu chí đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 [9]. (6) Chỉ tiêu về môi trường: Chỉ tiêu/tiêu chí này cần xác định thông qua khảo sát ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực môi trường. Đối với chỉ tiêu này có thể dùng một số chỉ số phản ánh kết quả tổng hợp được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020: tỷ lệ che phủ rừng đạt 45%; 95% chất thải rắn thông thường, 85% chất thải nguy hại và 100% chất thải y tế được xử lý đạt tiêu chuẩn [9].

Phụ lục 7: Nhóm chỉ tiêu phản ánh các yếu tố đầu vào trực tiếp ảnh hưởng đến CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH (1). Cơ cấu đầu tư phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ

Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH vùng VBBB cần tập trung phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ hiện đại. Vì vậy, việc đánh giá cơ cấu đầu tư cho theo hướng phát triển công nghiệp và dịch vụ là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hay khả năng tập trung đầu tư cho phát triển 2 khu vực này. Chỉ tiêu này được thể hiện thông qua tỷ trọng giữa tổng vốn đầu tư vào khu vực công nghiệp và dịch vụ so với tổng vốn đầu tư vào sản xuất của vùng VBBB.

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Chỉ tiêu này phản ánh sự biến đổi của tỷ trọng đầu tư cho phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ, từ đó đánh giá được mức độ tập trung đầu tư cho 2 khu vực kinh tế này ở vùng VBBB. Đối với chỉ tiêu này, không nên căn cứ vào các mức chuẩn về đầu tư vào khu vực công nghiệp và dịch vụ do cơ cấu ngành nghề luôn có sự biến đổi, mỗi ngành nghề trong mỗi giai đoạn có sự đòi hỏi mức đầu tư khác nhau. Việc đánh giá CDCCKT theo hướng CNH, HĐH nên căn cứ vào hiệu quả đầu tư được thể hiện qua một số kết quả cơ bản của quá trình đầu tư vào 2 khu vực công nghiệp và dịch vụ: Việc đầu tư phải hướng tới kết quả

175

đầu đạt được các yêu cầu của quá trình CNH, HĐH như: tỷ trọng GDP các ngành phi nông nghiệp phải chiếm khoảng trên 80% tổng GDP của toàn vùng; Tốc độ tăng trưởng của khu vực công nghiệp và dịch vụ phải tăng từ 15-20% (Theo kinh nghiệm quốc tế để tiến hành quá trình CNH thành công [73]). (2). Đầu tư cho phát triển KH-CN và Giáo dục và Đào tạo

Tỷ lệ đầu tư kinh phí cho KH-CN và Giáo dục và đào tạo thể hiện mức độ ưu tiên đầu tư phát triển cho KH-CN và Giáo dục và Đào tạo của vùng VBBB. Chỉ tiêu này được tính bằng tổng kinh phí đầu tư cho phát triển KH-CN và Giáo dục và đào tạo so với tổng đầu tư xã hội.

Mức tiêu chuẩn đánh giá: Đầu tư cho KH-CN và Giáo dục và đào tạo của vùng VBBB phải tạo cơ hội cho phát triển các lĩnh vực này để phục vụ quá trình CNH, HĐH và đảm bảo sức cạnh tranh đối với các nước trong khu vực. Vì vậy, đầu tư cho phát triển KH-CN, Giáo dục và đào tạo cần phải đạt mức 8% trở lên theo mức chuẩn của các nước đã tiến hành CNH thành công [69]. (3). Chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng tập trung phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ

CDCCKT theo hướng CNH, HĐH tại vùng VBBB liên quan và chịu sự ảnh hưởng của cơ cấu lao động của vùng VBBB. Vì vậy, cần xem xét cơ cấu lao động theo 2 khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp và sự chuyển dịch lao động giữa 2 khối ngành này.

Mức chuẩn đánh giá: Vùng VBBB là vùng kinh tế quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của cả nước, hội tụ nhiều tiềm năng phát triển kinh tế. Để khẳng định vị thế, vai trò của vùng đối với sự phát triển kinh tế của cả nước, lực lượng lao động của vùng phải có chất lượng khá hơn mức chung của toàn quốc. Vì thế, tỷ trọng lao động phi nông nghiệp cần đạt mức ngang và cao hơn mức chung của toàn quốc. Tức là tỷ trọng lao động phi nông nghiệp cần chiếm khoảng từ 65-70% trở lên so với tổng số lao động của vùng VBBB. (Mục tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển KT- XH hội giai đoạn 2011-2020, lực lượng lao động phi nông nghiệp chiếm từ 65-70% tổng lực lượng lao động [9]). (4). Một số yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sản xuất theo hướng hiện đại:

Các mức tiêu chuẩn đánh giá của vùng VBBB nên tham khảo 2 mức: (1). Mức đạt ngưỡng có thể so với mục tiêu được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020; (2). Mức cao hơn là đạt được các mục tiêu ngang với các nước đã tiến hành CNH thành công. Vì thế một số chỉ tiêu và mức so sánh được như sau:

- Tỷ lệ lao động qua đào tạo: Tỷ lệ lao động qua đào tạo của vùng cần đạt tới mức chung của toàn quốc và có thể cao hơn. Vì vậy, tỷ lệ lao động qua đào

176

tạo của vùng VBBB cần đạt từ 70% trở lên (theo chỉ tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 [9]).

- Mức độ tiếp cận thông tin: Số thuê bao internet đạt 25/100 hộ dân theo tiêu

chuẩn CNH [69].

(5). Một số yếu tố tác động: Đối với các yếu tố ảnh hưởng không thể định lượng thì cần phân tích định tính để thấy sự ảnh hưởng cao hay thấp và các xu thế ảnh hưởng đến quá trình CDCCKT của vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH. Các yếu tố này bao gồm: mô hình kinh tế, thể chế kinh tế, sự phát triển KH-CN, sự phát triển của hệ thống doanh nghiệp, vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên, ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng, những ảnh hưởng mang tính quốc tế và khu vực.

Phụ lục 8. Nhóm chỉ tiêu phản ánh động thái và trình độ CDCCKT vùng

VBBB theo hướng CNH, HĐH

(1). CDCCKT theo hướng phát triển công nghiệp hiện đại

- Tốc độ tăng trưởng trung bình GTSX khu vực công nghiệp: Tốc độ tăng GTSX khu vực công nghiệp vùng VBBB là một chỉ số phản ánh mức độ thành công của phát triển khu vực công nghiệp của vùng này.

- Tốc độ tăng NSLĐ trung bình khu vực công nghiệp: Là một chỉ số đánh giá hiệu quả sản xuất của khu vực công nghiệp vùng VBBB, NSLĐ cao thường gắn với CCKT ở trình độ cao (trình độ công nghệ và nhân lực chất lượng cao và trình độ tổ chức quản lý sản xuất cao).

- Sự thay đổi tỷ trọng GDP (số điểm % thay đổi) của khu vực công nghiệp so với tổng GDP của vùng VBBB: Chỉ số này phản ánh mức độ hay xu thế CDCCKT của vùng VBBB theo hướng phát triển công nghiệp.

- Tỷ lệ GTSX các ngành chế biến - chế tạo so với tổng GTSX khu vực công nghiệp: Sự thành công của quá trình CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH cần được đánh giá thông qua mức độ phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại. Tỷ lệ % GTSX ngành công nghiệp chế biến - chế tạo so với tổng GTSX khu vực công nghiệp là một trong những chỉ tiêu cơ bản thể hiện mức độ thành công của phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại. (2). CDCCKT theo hướng phát triển dịch vụ hiện đại

- Tốc độ tăng trưởng trung bình GTSX khu vực dịch vụ: Đây là một trong những

chỉ số đánh giá sự thành công của phát triển khu vực dịch vụ.

- Tốc độ tăng NSLĐ trung bình khu vực dịch vụ: Là một chỉ số đánh giá hiệu quả

sản xuất, NSLĐ cao thường gắn với CCKT ở trình độ cao.

177

- Sự thay đổi tỷ trọng GDP (số điểm % thay đổi) của khu vực dịch vụ so với tổng GDP: Chỉ số này cho thấy mức CDCCKT của vùng theo hướng phát triển dịch vụ (đây là một trong những yêu cầu cơ bản của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH).

- Tỷ lệ GTSX các ngành dịch vụ hiện đại so với tổng GTSX khu vực dịch vụ của vùng VBBB: Để CDCCKT theo hướng CNH, HĐH, vùng VBBB cần tập trung phát triển những ngành dịch vụ hiện đại và có hiệu quả kinh tế cao. Vì thế, quan sát sự thay đổi tổng GTSX của các ngành dịch vụ hiện đại và có hiệu quả kinh tế cao so với tổng GTSX khu vực dịch vụ có thể đánh giá xu thế phát triển khu vực dịch vụ theo hướng hiện đại.

Mức tiêu chuẩn đánh giá đối với CDCCKT theo hướng phát triển Công nghiệp và dịch vụ hiện đại ở vùng VBBB: Đối với đánh giá CDCCKT vùng VBBB theo hướng phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại cần căn cứ theo các mức tiêu chuẩn đánh giá tổng hợp về sự thành công của quá trình phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại để tiến đến các mục tiêu đề ra của CNH, HĐH. Vùng VBBB là vùng có tiềm năng phát triển so với vùng ĐBSH và với cả nước, vì vậy mức tiêu chuẩn đánh giá cần xác định ở mức cao hơn hoặc ngang với mức tiêu chuẩn đánh giá chung của cả nước và tiến đến các chỉ tiêu CNH, HĐH của những nước đã tiến hành CNH thành công trong khu vực. Vì vậy, các tiêu chuẩn đánh giá tổng hợp về kết quả CDCCKT theo hướng phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại như sau:

Thứ nhất, CDCCKT theo hướng công nghiệp và dịch vụ cần tiến đến mục tiêu của chuyển dịch từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp (bao gồm cả các ngành công nghiệp và dịch vụ). Nghiên cứu này sử dụng chỉ tiêu tỷ trọng GDP phi nông nghiệp từ 80-85% trở lên và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp chiếm trên 70% [69].

Thứ hai, qua nghiên cứu các nước đã tiến hành CNH thành công, các ngành công nghiệp chế biến - chế tạo chiếm từ 75% tổng giá trị sản xuất công nghiệp trở lên, các nước CNH trung bình cần tiến tới mức từ 50% trở lên [73].

Thứ ba, tốc độ tăng trưởng khu vực công nghiệp và dịch vụ từ 15-20% và tỷ

trọng GDP ngành dịch vụ cần đạt từ 45% trở lên [73]) (3). Sự thay đổi về quy mô GDP vùng VBBB so với GDP vùng ĐBSH và so với cả nước: Chỉ tiêu này phản ánh sự dịch chuyển về vị thế, vai trò của kinh tế vùng VBBB so với vùng ĐBSH và với cả nước. Sự thay đổi này được đo lường thông qua số điểm % thay đổi của GDP vùng VBBB so với vùng GDP vùng ĐBSH và so với GDP cả nước.

178

(4). Phát triển kinh tế biển: Vùng VBBB có lợi thế của vùng ven biển trong phát triển và CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Vì thế, phát triển kinh tế biển trong quá trình CDCCKT là một trong những vấn đề quan trọng và đặc thù khi đánh giá CDCCKT của vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH. Sự thành công trong phát triển kinh tế biển được thể hiện qua trình độ phát triển các ngành kinh tế gắn với biển như: khai thác, đánh bắt hải sản; chế biến hải sản; vận tải biển; du lịch biển; khai thác dầu khí và lọc hóa dầu; dịch vụ hậu cần cảng.

Phụ lục 9. Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH (1). Chuyển dịch cơ cấu giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp: Đối với vùng VBBB, nghiên cứu này sử dụng chỉ tiêu tỷ trọng GDP phi nông nghiệp từ 80-85% trở lên và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp chiếm trên 70% [73]. (2). Chuyển dịch cơ cấu lao động giữa hai khối ngành nông nghiệp và phi nông nghiệp: Kết quả quá trình chuyển dịch này cần đạt được tỷ trọng lao động phi nông nghiệp của vùng VBBB cần chiếm khoảng từ 65-70% trở lên trong tổng số lao động của vùng [9]. (3). GDP bình quân đầu người, tốc độ tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động

GDP bình quân đầu người: Để phát triển công nghiệp và dịch vụ hiện đại thì thu nhập bình quân đầu người vùng VBBB cần đạt mức khoảng 3.000 USD trở lên (tương đương với mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 khi nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại [69]).

Tốc độ tăng trưởng kinh tế: Tốc độ tăng trưởng kinh tế là một chỉ tiêu phản ánh kết quả của quá trình CDCCKT theo hướng CNH, HĐH. Để khẳng định vị thế, vai trò của mình, vùng VBBB cần đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn mức tăng trưởng kinh tế được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 (7% - 8%) và phấn đấu mức tăng trưởng của những nước tiến hành CNH thành công. Khi nghiên cứu kinh nghiệm các nước tiến hành CNH thành công, họ luôn đạt tốc độ tăng trưởng khu vực công nghiệp và dịch vụ từ 15-20% trong nhiều năm liên tục.

NSLĐ: NSLĐ của vùng VBBB cần hướng tới mục tiêu quan trọng của CDCCKT theo hướng CNH, HĐH là nâng cao năng suất lao động để đảm bảo nâng cao thu nhập bình quân đầu người từ 3.000 USD – 5.000 USD trở lên để tiến hành CNH thành công [69].

179

Phụ lục 10. Nhóm chỉ tiêu bổ trợ đánh giá CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH

(1). Tỷ lệ thất nghiệp: Giảm tỷ lệ thất nghiệp và tạo thêm việc làm là một trong những mục tiêu đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững và cũng là mục tiêu của quá trình CNH, HĐH. Nghiên cứu kinh nghiệm các nước CNH thành công (Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia) cho thấy: Các nước CNH thành công đều giảm được tỷ lệ thất nghiệp xuống dưới 5% so với tổng lực lượng lao động xã hội [73]. Vì vậy, vùng VBBB cần phấn đấu đến mục tiêu ngang với các nước CNH thành công để khẳng định vị thế, vai trò và các tiềm năng, lợi thế phát triển của vùng.

(2). Tỷ lệ nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo là một chỉ tiêu đánh giá mức độ thành công và phúc lợi cho người dân của quá trình phát triển và CDCCKT của vùng VBBB. Qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế các nước đã thực hiện thành công CNH, trong giai đoạn còn đang phát triển như hiện nay (GDP khoảng 1.200 USD/người), tỷ lệ hộ nghèo cần giảm xuống dưới 5% để đảm bảo hiệu quả của quá trình CNH [73]. Vì thế, vùng VBBB nên duy trì tỷ lệ hộ nghèo dưới 5%.

(3). Tuổi thọ bình quân: Vùng VBBB cần phấn đấu tuổi thọ bình quân đầu người cần đạt mức 75 tuổi theo chỉ tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 [9].

(4). Tỷ lệ tăng dân số: Khi đánh giá CDCCKT vùng VBBB theo hướng CNH, HĐH có thể sử dụng chỉ tiêu tỷ lệ tăng dân số cần giữ ở mức ổn định 1% (mức 1% là chỉ tiêu được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011- 2020 để xây dựng nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại [9]).

(5). Tình trạng ô nhiễm môi trường: Chỉ tiêu này cần xác định thông qua khảo sát và một số chỉ số định lượng cơ bản về môi trường. CDCCKT theo hướng CNH, HĐH cần phải đảm bảo tình trạng ô nhiễm môi trường ở mức thấp nhất có thể. Đối với chỉ tiêu này có thể dùng một số chỉ số phản ánh kết quả tổng hợp được đề ra trong Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020: Tỷ lệ che phủ rừng đạt 45%; 95% chất thải rắn thông thường; 85% chất thải nguy hại và 100% chất thải y tế được xử lý đạt tiêu chuẩn [73].

180

Phụ lục 11: CCKT theo ngành của thành phố Hải Phòng

Ngành kinh tế

2000 100 18,8 0,7 26,8

2005 100 13 0,7 27,3

2010 100 10 0,8 28,4

Đơn vị:% 2011 100 9,7 0,5 27,9

2012 100 10,3 0,4 27,5

0,8 0,5 6,9

0,8 0,5 7

0,9 0,6 6,5

1,6 0,5 6,5

1,6 0,5 6,4

9,4 13,7 2,2 1,1 1,1 3,9 0,4 0,6

10,4 15,4 2,5 1,2 1,2 4,3 0,5 0,7

12,4 12,1 4 1,1 1,6 4 0,4 0,7

12,2 12,3 4,2 1,1 2,3 4,1 0,4 1,1

12,6 12,8 4,4 1,1 2 4,2 0,4 0,7

4,3 4,0 1,3 0,5 0,1 1,9 1,0

4,8 4,4 1,4 0,6 0,1 2,1 1,1

5,5 4,5 1,5 0,6 0,1 3,5 0,8

5,6 3,8 1,3 0,5 0,1 3,5 0,8

5,9 3,4 1,5 0,5 0,1 2,8 0,9

Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản Công nghiệp khai khoáng Công nghiệp chế biến - chế tạo Sản xuất và phân phối điện, khí đốt, hơi nước và điều hòa không khí Các ngành công nghiệp khác Xây dựng Bán buôn và bán lẻ, sửa chữa ô tô, mô tô, xe máy và xe có động cơ khác Vận tải, kho bãi Dịch vụ lưu trú và ăn uống Thông tin và truyền thông Hoạt động tài chính, ngân hàng Hoạt động kinh doanh bất động sản Hoạt động chuyên môn, KH-CN Hoạt động hành chính và dịch vụ hỗ trợ Hoạt động của Đảng, quản lý nhà nước, an ninh - quốc phòng, đảm bảo xã hội Giáo dục và đào tạo Y tế và hoạt động trợ giúp xã hội Nghệ thuật, vui chơi và giải trí Hoạt động làm thuê trong các hộ gia đình Thuế nhập khẩu Hoạt động dịch vụ khác Nguồn: Niên giám thống kê thành phố Hải Phòng [82]

181

Phụ lục 12: GTSX công nghiệp chủ yếu của thành phố Hải Phòng (theo giá thực tế)

Đơn vị: Tỷ đồng 2011

2005

2010

62

143 2000 10.918 25.295 83.872 104.683 416 97.334 3.634 563 454 3.414 2.067 3.485 1.218 3.560 251

257 10.758 24.924 79.747 2.841 1.270 408 144 259 301 2.421 1.025 1.194 380 2.805 1.006 837 160 2.368 384 147 130

548 62 130 443 164 434 69 166 56

2012 119.946 381 111.213 4.159 850 506 4.838 2.092 3.537 1.497 4.134 291

3.529 906 116 79 6.764 1.822 2.359 6.883 4.971 22.123 3.829 1.435

5.254 148 9.500 8.476 22.272 7.077

391 34 786 1.018 2.146 619

8.813 192 10.577 9.708 21.795 7.991

122 2.507 445 654 4.632 193

1.655 5.269 1.088 6.815 5.223 505

2.470 5.369 1.492 7.324 4.219 1.022

52 1.082 192 282 1.999 83

2.681 7.388 2.694 8.197 4.091 1.057

46

107

3.341

6.274

7.597

53

122

528

659

861 GTSX ngành công nghiệp Tổng GTSX công nghiệp Công nghiệp khai khoáng Công nghiệp chế biến - chế tạo Sản xuất, chế biến thực phẩm Sản xuất đồ uống Sản xuất sản phẩm thuốc lá Dệt Sản xuất trang phục Sản xuất da và các sản phẩm liên quan Chế biến, sản xuất sản phẩm từ gỗ, tre Sản xuất giấy và các sản phẩm từ giấy In, sao chép bản ghi các loại Sản xuất hóa chất và các sản phẩm hóa chất Sản xuất thuốc, hóa dược và dược liệu Sản xuất sản phẩm từ cao su và nhựa Sản phẩm từ khoáng phi kim loại khác Sản xuất kim loại Sản phẩm sản phẩm từ kim loại đúc sẵn Sản xuất các sản phẩm điện tử, máy vi tính Sản xuất thiết bị điện Sản xuất thiết bị máy móc Sản xuất xe có động cơ Sản xuất phương tiện vận tải khác Sản xuất giường tủ, bàn ghế Sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước Cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải Nguồn: Niên giám thống kê thành phố Hải Phòng [82]

182

Đơn vị: %

Phụ lục 13: CCKT theo ngành tỉnh Quảng Ninh

Các ngành kinh tế

2000 100 9,8 30,3 8,9

2005 100 6,5 34,3 10,1

2010 100 5,7 30,5 13

2011 100 5,4 29,6 13,1

2012 100 5,5 23,9 13,4

2,5 0,6 3,0

2,6 0,7 3,4

3,6 0,5 5,4

8,4 0,5 5,1

7 0,5 5,1

12,2

11,5 4,2 2,4 2,2 2,3

11,5 4 2,5 2,5 3,7

11 5 2,5 2,1 4

9,8 4,4 2,2 2,1 3,7

4,5 2,5 2,3 2,4 0,2

0,7

0,2 0,7

0,2 0,4

0,3

3,1 3,6 1,1 1,0 10,8 0,2

2,9 3,4 1 0,9 10,2 0,2

2,3 2,8 0,7 1 9 0,4

2,2 2,9 0,8 1 10,4 0,4

2 2,4 0,6 0,9 9,9 0,4

Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản Công nghiệp khai khoáng Công nghiệp chế biến - chế tạo Sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí Các ngành công nghiệp khác Xây dựng Bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, mô tô, xe máy và xe có động cơ khác Vận tải kho bãi Dịch vụ lưu trú và ăn uống Thông tin và truyền thông Hoạt động tài chính, ngân hàng Hoạt động kinh doanh bất động sản Hoạt động chuyên môn, KH-CN Hoạt động hành chính và dịch vụ hỗ trợ Hoạt động của Đảng, quản lý nhà nước, an ninh - quốc phòng và bảo đảm xã hội Giáo dục và đào tạo Y tế và hoạt động cứu trợ xã hội Nghệ thuật, vui chơi và giải trí Thuế sản phẩm Hoạt động dịch vụ khác Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Quảng Ninh [86]

183

Đơn vị: Tỷ đồng

Phụ lục 14: GTSX một số ngành công nghiệp chủ yếu tỉnh Quảng Ninh (theo giá thực tế)

2000

6.558 2005 23.451

2009 60.404

2010 85.805

2012 121.731

GTSX các ngành công nghiệp Tổng GTSX công nghiệp Phân theo ngành Công nghiệp khai thác

4.650 3.268

58.066 56.931

16.627 16.481

38.036 37.535

53.800 52.818

Trong đó: Khai thác than

1.634 275 13 0 24 14

5.843 2.798 47 100 86 27

20.655 6.718 135 163 382 56

27.279 10.694 160 200 628 77

47.843 20.080 306 172 1.536 103

847

6.366

7.827

237 490

15.678 1.252

178

661

861

284

1.099

1.015

3.089

1.516

329

981

1.486

3.672

15.315 Công nghiệp chế biến - chế tạo Trong đó một số ngành chủ yếu: - Sản xuất thực phẩm và đồ uống - Sản xuất trang phục - Sản xuất sản phẩm da, giả da - Sản xuất sản phẩm gỗ, lâm sản - Xuất bản, in, sao bản ghi - Sản xuất sản phẩm khoáng phi kim loại - Sản xuất sản phẩm từ kim loại đúc sẵn - Sản xuất sản phẩm phương tiện vận tải khác Công nghiệp sản xuất, phân phối điện, nước Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Quảng Ninh [86]

184

Phụ lục 15: CCKT theo ngành tỉnh Thái Bình

2000 100

2005 100

2009 100

Đơn vị: % 2012 100

2010 100

54,1 0,1 11,5

36,8 0,3 30

29,2 0,3 35,1

31 0,2 35.3

29,1 0,3 34,1

0,2 0,1 3,2

0,5 0,2 8,3

0,5 0,2 9,4

0,5 0,2 9,9

0,6 0,3 9

5,3 3,0 1,8 1,0

4,1 2,3 1,4 0,8

4,7 3,2 1,7 0,6

5,7 3,1 2,2 0,6

4,2 3 2,1 0,7

1,2 4,3 0,3

1 3,3 0,2

1 3,7 0,3

1,4 3,2 0,5

1,2 2,1 0,2

0,3

0,2

0,1

0,2

3,2 5,0 1,9 0,8 2,7

2,5 3,9 1,5 0,6 2,1

2 3,4 1,8 0,4 2,4

1,9 3,2 2,2 0,6 2,2

2,1 3,0 1,9 0,4 2,5

Các ngành kinh tế Tổng số Phân theo ngành kinh tế Nông, lâm nghiệp và thủy sản Công nghiệp khai khoáng Công nghiệp chế biến - chế tạo Sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước Các ngành công nghiệp khác Xây dựng Bán buôn và bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy và xe có động cơ khác Vận tải, kho bãi Dịch vụ lưu trú và ăn uống Thông tin truyền thông Hoạt động tài chính, ngân hàng và bảo hiểm Kinh doanh bất động sản Hoạt động chuyên môn, KH-CN Hoạt động hành chính và dịch vụ hỗ trợ Hoạt động của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội, an ninh - quốc phòng Giáo dục và đào tạo Y tế và hoạt động trợ giúp xã hội Nghệ thuật, vui chơi và giải trí Hoạt động dịch vụ khác Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Thái Bình [87]

185

Phụ lục 16: GTSX các sản phẩm công nghiệp chủ yếu tỉnh Thái Bình (theo giá thực tế)

2000 2.054

2005 7.109

Đơn vị: Tỷ đồng 2010 22.792

2012 32.749

2009 16.432

10 8 187 219 585 158

35 27 646 758 2.023 547

28 104 1.523 1.184 3.992 1.387

28 120 1.801 1.829 4.809 1.886

29 86 2.690 2.167 5.764 3.914

173

218 21

756 74

1.344 275

1.422 363

1.564 633

136

480

597

1.037

126

182

209 11

725 38

1.473 1.330

1.777 4.471

2.755 5.477

116

402

1.130

1.218

2.088

12 6 5 1 13 178

43 22 19 4 45 616

26 92 39 2 769 710

64 290 37 30 541 864

119 319 56.7 998 512 1.227

GTSX các ngành công nghiệp Tổng GTSX công nghiệp Khai thác dầu thô và khí đốt tự nhiên Khai khoáng khác Sản xuất, chế biến thực phẩm Sản xuất đồ uống Dệt Sản xuất trang phục Sản xuất da và các sản phẩm có liên quan Chế biến gỗ và sản xuất sản phẩm từ gỗ, tre, nứa Sản xuất giấy và sản phẩm từ giấy Sản xuất hóa chất và sản phẩm hóa chất Sản xuất thuốc, hóa dược và dược liệu Sản xuất sản phẩm từ cao su và plastic Sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim Sản xuất kim loại Sản xuất sản phẩm từ kim loại đúc sẵn Sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học Sản xuất thiết bị điện Sản xuất máy móc thiết bị Sản xuất xe có động cơ, rơ moóc Sản xuất phương tiện vận tải khác Sản xuất giường, tủ, bàn, ghế

101

266

32 6

111 21

219 58

235 77

378 99

Công nghiệp chế biến - chế tạo khác Sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước Khai thác, xử lý và cung cấp nước Hoạt động thu gom, xử lý và tiêu hủy rác thải, tái chế phế liệu Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Thái Bình [87]

186

Phụ lục 17: CCKT theo ngành của tỉnh Nam Định

2000 100

2005 100

2010 100

Đơn vị: % 2011 100

2012 100

41,4 0,3 14,2

31,9 0,5 20,8

29,8 0,2 24,5

29,3 0,2 24,8

25,7 0,2 27,5

0,2 0,6 5,9

0,3 0,9 8,6

0,2 1,5 9,3

0,3 1,7 9,8

0,3 1,7 9,7

6,5 4 1,9 1,5 1,6 7,7 0,3

6,4 4,1 1,8 1,4 1,7 7,6 0,3

8 3 1,2 1,5 2,1 5,5 0,3

8,1 2,9 1,1 1,5 2,7 4,9 0,5

8,4 3 1,2 1,6 2,7 5,1 0,5

0,2

0,3

3,8 5,0 1,8 0,4

3,9 4,9 1,8 0,4

3,8 4,6 1,6 0,4

3,5 4,3 1,5 0,4

3,6 4,3 1,6 0,4

0,4 0,3 2,0

0,3 0,2 2

0,2 0,4 1,6

0,3 0,5 1,4

0,4 0,4 1,4

Các ngành kinh tế Tổng số Phân theo ngành kinh tế Nông, lâm nghiệp và thủy sản Khai khoáng Công nghiệp chế biến - chế tạo Cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải Các ngành công nghiệp khác Xây dựng Bán buôn và bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy và xe có động cơ khác Vận tải, kho bãi Dịch vụ lưu trú và ăn uống Thông tin và truyền thông Hoạt động tài chính, ngân hàng Kinh doanh bất động sản Hoạt động chuyên môn, KH-CN Hoạt động hành chính và dịch vụ hỗ trợ Hoạt động của Đảng cộng sản, an ninh - quốc phòng, đảm bảo xã hội Giáo dục và đào tạo Y tế và hoạt động trợ giúp xã hội Nghệ thuật vui chơi và giải trí Hoạt động làm thuê trong hộ gia đình, sản xuất hộ gia đình Thuế nhập khẩu Hoạt động dịch vụ khác Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Nam Định [83]

187

Phụ lục 18: GTSX các sản phẩm công nghiệp chủ yếu tỉnh Nam Định (theo giá thực tế)

104

179 2000 1.876 23 1.836 114 48 4.273 231 15 130 32 10 4 38 31 82 33 227 4 40 20 238 112 17 130

2005 6.783 82 6.640 411 174 15.450 836 55 471 116 36 14 136 113 295 119 821 13 144 71 860 405 61 469

Đơn vị: Tỷ đồng 2009 2012 2010 18.528 23.123 38.951 129 18.334 22.124 37.356 1.658 1.033 436 785 5.690 3.345 7.650 4.260 163 187 2.843 1.650 635 331 157 88 167 90 971 723 598 291 1.719 997 328 545 5.979 3.042 473 199 822 534 144 336 2.616 2.432 3.289 1.981 177 114 125 73

766 306 2.748 3.563 145 1.335 230 73 55 557 210 826 264 2.446 135 429 105 2.525 1.581 86 63

4

14

23

40

52 GTSX các ngành công nghiệp Tổng GTSX công nghiệp Khai khoáng Công nghiệp chế biến - chế tạo Sản xuất, chế biến thực phẩm Sản xuất đồ uống Dệt Sản xuất trang phục Sản xuất da và các sản phẩm có liên quan Chế biến gỗ và sản xuất sản phẩm từ gỗ, tre Sản xuất giấy và sản phẩm từ giấy In, sao chép bản ghi các loại Sản xuất hóa chất và sản phẩm hóa chất Sản xuất thuốc, hóa dược và dược liệu Sản xuất sản phẩm từ cao su và plastic Sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim loại Sản xuất kim loại Sản xuất từ kim loại đúc sẵn Sản xuất thiết bị điện Sản xuất máy móc, thiết bị Sản xuất xe có động cơ, rơ móc Sản xuất phương tiện vận tải khác Sản xuất giường, tủ, bàn, ghế Công nghiệp chế biến - chế tạo khác Khai thác, xử lý và cung cấp nước Hoạt động thu gom, xử lý và tiêu hủy rác thải; tái chế phế liệu Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Nam Định [83]

188

Phụ lục 19: CCKT theo ngành của tỉnh Ninh Bình

2000 100,0 49,3 0,4 10,8

2005 100 22,8 1 25,8

Đơn vị: % 2010 100 19,6 1,1 24,6

2012 100 15,2 0,6 24,1

1,5

3,5

3,3

2,9

0,2 3,6 6,2

0,3 8,7 14,9

0,2 7 21,4

0,2 3,1 15,3

4,7 2,4 1,3 1,6 1,8 6,0 0,2 0,1

3,5 1,7 1,2 1,8 1,7 4,0 0,4 0,3

4,1 2,1 1 2,1 1,8 3,7 0,6 0,4

10,2 6,1 2 1,4 2,8 2,3 0,5 0,8

3,4 3,3 1,5 0,4 1,2

3,4 2,4 1,2 0,3 1

2,4 2,6 1 0,3 0,6

5,5 4,6 1,2 0,5 0,5

0,1

0,2

Các ngành kinh tế Tổng số Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản Công nghiệp khai khoáng Công nghiệp chế biến - chế tạo Sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí Cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải Các ngành công nghiệp khác Xây dựng Bán buôn và bán lẻ, sửa chữa ô tô, mô tô, xe máy và xe có động cơ khác Vận tải, kho bãi Dịch vụ lưu trú và ăn uống Thông tin và truyền thông Hoạt động tài chính, ngân hàng Hoạt động kinh doanh bất động sản Hoạt động chuyên môn, KH - CN Hoạt động hành chính và dịch vụ hỗ trợ Hoạt động của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm xã hội bắt buộc Giáo dục và đào tạo Y tế và hoạt động trợ giúp xã hội Nghệ thuật, vui chơi và giải trí Hoạt động dịch vụ khác Hoạt động làm thuê các công việc trong 113 các hộ gia đình, tự sản xuất và tiêu dùng Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Ninh Bình [84]

113

189

Phụ lục 20: GTSX công nghiệp chủ yếu của tỉnh Ninh Bình (theo giá hiện hành)

2011

563 2000 995 22 863 75 8 21 18

2005 3.936 86 3.414 297 33 82 70

2010 13.612 472 12.251 799 206 108 600

Đơn vị: Tỷ đồng 2012 20.871 23.122 348 19.437 21.680 1.145 1.081 238 206 96 86 2.054 1.624

245

363

228

56 2 1 52 0

223 6 4 206 0

669 36 27 605 99

816 50 46 885 65

1.057 63 51 1.623 132

211 324 39 2 2 13 38 0

834 1.282 154 6 7 53 150 0

5.262 1.846 575 585 46 175 480 5

8.613 2.361 697 799 1.135 52 573 8

9.539 1.421 970 631 1.368 58 714 28

GTSX các ngành công nghiệp Tổng GTSX công nghiệp Khai khoáng Công nghiệp chế biến - chế tạo - Sản xuất, chế biến thực phẩm - Sản xuất đồ uống - Dệt - Sản xuất trang phục - Sản xuất da và các sản phẩm có liên quan - Chế biến gỗ và các sản phẩm từ gỗ, tre, nứa - Sản xuất giấy và sản phẩm từ giấy - In, sao chép bản ghi các loại - Sản xuất hóa chất và sản phẩm hóa chất - Sản xuất sản phẩm từ cao su và nhựa - Sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim loại khác - Sản xuất kim loại - Sản xuất sản phẩm từ kim loại đúc sẵn - Sản xuất máy móc, thiết bị - Sản xuất xe có động cơ, rơ moóc - Sản xuất phương tiện vận tải khác - Sản xuất giường, tủ, bàn, ghế - Công nghiệp chế biến - chế tạo khác - Sửa chữa, bảo dưỡng và lắp đặt máy

móc và thiết bị

995

104

411

823

785

6

100

25

66

86 Sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước Cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Ninh Bình [84]

190

Phụ lục 21: Tính nhu cần vốn cho vùng VBBB giai đoạn 2011-2020 để phát

Đơn vị: Tỷ đồng

triển theo hướng CNH, HĐH hiệu quả và bền vững

Tổng GDP của 3 khu vực kinh tế

Khu vực nông nghiệp

Khu vực công nghiệp

Khu vực dịch vụ

24.004

7.002

12.249

3.934

11.420

3.949

3.903

3.568

36.154

2.320

19.689

9.573

10.459

2.602

41.445

3.712

7.001

1.163

3.894

1.942

Các tỉnh/thành phố Hải Phòng Thái Bình Quảng Ninh Nam Định Ninh Bình Tổng GDP toàn vùng VBBB năm 2010

89.038

17.036

81.180

22.729

Tính nhu cầu vốn với mức đầu tư hiệu quả, bền vững (hệ số ICOR là 3)

179.087

270.147

360.208

543.364

221.555

397.551

551.299

989.234

GDP toàn vùng VBBB năm 2015 mức tăng trưởng 15% Nhu cầu vốn giai đoạn 2011-2015 GDP toàn vùng VBBB năm 2020 mức tăng trưởng 15% Nhu cầu vốn giai đoạn 2016-2020 GDP toàn vùng VBBB năm 2015 mức tăng trưởng 20% Nhu cầu vốn giai đoạn 2011-2015 GDP toàn vùng VBBB năm 2020 mức tăng trưởng 20% Nhu cầu vốn giai đoạn 2016-2020 Nguồn: Theo số liệu thống kê và tính toán của luận án

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo 3 đối tượng: Giới lãnh đạo chính

quyền, quản trị doanh nghiệp lớn (được gọi là giới tinh hoa hay những người ra quyết

định). Đội ngũ cán bộ tham mưu và lực lượng nghiên cứu KH-CN trình độ cao (những

Phụ lục 22: Một số định hướng quan trọng phát triển nguồn nhân lực vùng Đồng Bằng Sông Hồng [88]

người hoạch định chính sách). Lực lượng lao động lành nghề cho các lĩnh vực mũi nhọn.

Dự kiến số lượng về nguồn nhân lực phân theo các cấp này như sau:

Giới tinh hoa (đào tạo mới và đào tạo lại) khoảng 300 người (lãnh đạo Ủy ban nhân

dân và lãnh đạo Đảng cấp địa phương và các cán bộ nằm trong quy hoạch thuộc diện trên).

Đào tạo khoảng 2.000 doanh nhân trình độ cao (lãnh đạo các doanh nghiệp lớn). Đào tạo

mới và đào tạo lại cho khoảng 150.000 giám đốc doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Đào tạo mới khoảng 7.000 người cho phát triển hệ thống đánh giá chất lượng và

khoảng 10.000 cán bộ khoa học (trong đó khoảng 25-30% có trình độ thạc sỹ và tiến sỹ)

cho hệ thống sáng tạo. Đào tạo mới và đào tạo lại trình độ cao cho các ngành công nghiệp

điện tử, chế tạo máy, điện, sản xuất vật liệu, ngân hàng, du lịch, viễn thông, các ngành

công nghiệp phụ trợ,... khoảng 200.000 người.

Phấn đấu đưa tỷ lệ số sinh viên đại học, cao đẳng/100 dân đạt khoảng 5,0 người và

nâng tỷ trọng lao động qua đào tạo có bằng đạt trên 40% vào năm 2020. Phát triển đội ngũ

các nhà khoa học, chuyên gia làm lực lượng nòng cốt nghiên cứu và chuyển giao công

nghệ trong các ngành, lĩnh vực ở các địa phương. Tăng cường đầu tư chiều sâu và HĐH

các cơ sở nghiên cứu KH-CN đầu ngành, các cơ sở nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao để

tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học và chuyên gia phát huy năng lực.

Tăng cường đầu tư cho Giáo dục và tạo và dạy nghề để nâng cao nhanh trình độ

chuyên môn, tay nghề cho lực lượng lao động, đảm bảo có thể tham gia vào các tập đoàn

xuyên quốc gia hoặc đơn vị sản xuất kinh doanh có vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu và hệ

thống phân phối toàn cầu.

Chú trọng đào tạo đội ngũ lao động, quản lý đáp ứng nhu cầu phát triển các ngành

kinh tế mũi nhọn và đào tạo lao động ở nông thôn, tạo điều kiện để chuyển nhanh lao động

nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng và thu hút

nhân tài trong tất cả các lĩnh vực và ngành nghề để phục vụ phát triển kinh tế và văn hóa-

xã hội.

Tập trung đầu tư phát triển các trường cao đẳng, trung cấp nghề, trong đó ưu tiên

đầu tư hình thành từ 8-10 trường cao đẳng nghề chất lượng cao, mỗi trường có từ 3-5 nghề

đạt chuẩn tương đương với trình độ tiên tiến của khu vực và thế giới, đáp ứng nhu cầu lao

động có kỹ thuật cao cho các doanh nghiệp, ngành kinh tế mũi nhọn và xuất khẩu lao động.

Huy động năng lực dạy nghề trên địa bàn, đặc biệt là doanh nghiệp, làng nghề, hình

thành mạng lưới dạy nghề với nhiều hệ thống, nhiều cấp độ để tăng nhanh quy mô dạy

191

nghề, đáp ứng yêu cầu nhân lực phục vụ phát triển KT-XH của vùng. Thực hiện dạy nghề

theo nhu cầu thị trường, dạy nghề theo địa chỉ. Chú trọng dạy nghề cho lao động nông

thôn, đặc biệt là lao động vùng chuyên canh, vùng chuyển đổi cơ cấu kinh tế, lao động bị

thu hồi đất để xây dựng khu đô thị, khu công nghiệp.

192

Phụ lục 23: Thu hút đầu tư vào các tỉnh/thành phố thuộc vùng VBBB và một

số thành quả đạt được

1. Nam Định và Thái Bình (Nguồn: Cổng thông tin điện tử tỉnh Nam Định và Thái Bình)

Nam Định và Thái Bình là hai tỉnh nông nghiệp phía Nam đồng bằng sông Hồng,

trung tâm của Vùng duyên hải Bắc Bộ, khu vực được định hướng sẽ trở thành vùng kinh tế quan trọng tầm quốc gia. Với tổng diện tích: 3.211 km2 và tổng dân số khoảng 4 triệu

người, vị trí địa lý tương đối thuận tiện, 2 địa phương được đánh giá có tiềm năng phát

triển rất lớn trong tương lai. Nhiều nhà đầu tư cũng khẳng định những thuận lợi của môi

trường đầu tư ở 2 địa phương này, đồng thời có những cam kết mạnh mẽ thúc đẩy các lĩnh

vực mà địa phương đang kêu gọi. Tổng cộng đã có 12 dự án đầu tư được ký kết giữa các

nhà đầu tư trong và ngoài nước với lãnh đạo 2 tỉnh, giá trị vốn đăng ký tại Nam Định đạt

1,46 tỷ USD, tại Thái Bình đạt 2,388 tỷ USD, chủ yếu trong các lĩnh vực khí, nhiệt điện,

xây dựng bất động sản, công nghiệp phụ trợ.

Nam Định đặt mục tiêu tăng trưởng GDP giai đoạn 2010-2015 là 13%/năm, tích

cực CDCCKT phát triển công nghiệp theo hướng bền vững. Để đạt được mục tiêu trên,

Nam Định xác định thu hút đầu tư là động lực phát triển. Tỉnh đã ban hành danh mục các

dự án kêu gọi đầu tư, cùng một loạt chính sách khuyến khích và ưu đãi đầu tư ngoài chính

sách ưu đãi theo quy định của Luật Đầu tư. Tỉnh cũng đã chỉ đạo các ngành, địa phương

tập trung giải quyết tất cả các thủ tục hành chính theo một đầu mối, đảm bảo nhanh, gọn,

đơn giản và thuận lợi cho các nhà đầu tư.

Nằm trong vùng ảnh hưởng của tam giác tăng trưởng kinh tế Hà Nội - Hải Phòng -

Quảng Ninh, Thái Bình cũng là tỉnh có tiềm năng và cơ hội đầu tư lớn. Hiện Thái Bình là một

trong những tỉnh có mạng lưới giao thông đường bộ, đường thủy phát triển sớm và rất nhanh

trong cả nước. Hệ thống đường, trường, trạm, bưu chính, viễn thông cũng được đầu tư đầy đủ

và phát triển mạnh so với các tỉnh lân cận. Thái Bình sẽ tạo điều kiện thuận lợi để các nhà đầu

tư có nhu cầu về mặt bằng sản xuất được thuê đất theo các điều kiện cụ thể của địa phương. Hỗ

trợ chi phí san lấp mặt bằng, kinh phí đào tạo lao động và chi phí cung ứng lao động. Về mức

giá thuê đất, tỉnh Thái Bình sẽ vận dụng khung giá thấp nhất do Nhà nước ban hành và phù

hợp với tình hình thực tiễn của các địa phương. Tỉnh cũng sẽ vận dụng các chính sách thuế

hiện hành của nhà nước theo chiều hướng có lợi nhất cho doanh nghiệp.

193

2. Hải phòng (Nguồn: Cổng thông tin điện tử thành phố Hải Phòng): Với lợi thế là một

cảng công nghiệp ở miền Bắc của Việt Nam và là 1 trong 5 thành phố lớn của cả nước, Hải

Phòng đang đứng trước những cơ hội lớn cho thu hút và triển khai nhiều dự án đầu tư lớn.

Hàng loạt cảng mới, hiện đại đang được đầu tư, xây dựng, đưa vào khai thác, góp phần

thực hiện mục tiêu “Hải Phòng phải nhanh chóng trở thành thành phố cảng, cửa ngõ trọng

yếu vùng đồng bằng sông Hồng, VKTTĐ, động lực phía Bắc”.

Cảng chuyên dùng Đình Vũ hiện đã đón tàu container trọng tải đến 20.000 DWT;

Cảng dịch vụ dầu khí tổng hợp; Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện có tổng mức đầu tư

28.000 tỷ VND trong giai đoạn 2020, với quy mô 1.200 ha. Theo tính toán, nhu cầu hàng

hóa thông qua hệ thống cảng biển khu vực Hải Phòng ước đạt 120 triệu tấn/năm vào năm

2020.

Cảng hàng không quốc tế Cát Bi (Hải Phòng) giai đoạn đến năm 2015 và định

hướng năm 2025 cũng đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Theo quy hoạch, tổng

diện tích toàn cảng hàng không Cát Bi mới là 491,13 ha. Đến năm 2015, sẽ kéo dài, nâng

cấp đường cất, hạ cánh hiện có, đảm bảo tiếp nhận máy bay A321, B767 và tương đương.

Nhà ga mới đáp ứng được công suất 800 hành khách/giờ cao điểm và 17.000 tấn hàng.

Đường cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đã có mặt bằng sạch để triển khai tại Hải

Phòng. Con đường với tổng chiều dài 105,5 km, bắt đầu từ cầu Thanh Trì đến đập Đình

Vũ, đoạn qua khu vực Hải Phòng dài 33 km có chiều rộng nền đường 35 m, gồm 6 làn xe,

dải phân cách giữa rộng 1,5 – 3 m khởi công từ tháng 5/2008. Triển khai Dự án cầu Đình

Vũ – Cát Hải có cầu dây văng dài 6 km, cao thông thuyền 27 m, mặt cắt ngang 24,5 m, bao

gồm 4 làn xe cơ giới và 2 lề đi bộ, cho phép tàu trọng tải 3.000 DWT được thông qua, cũng

như tuyến đường 10 ven biển đã được khởi động. Dự án Cầu Rào 2, sau 9 năm lập dự án và

tìm vốn, hiện cũng đã được khởi công. Dự án có tổng mức đầu tư 661 tỷ VND từ nguồn vốn

ODA của Phần Lan và vốn đối ứng trong nước.

Phía Bắc thành phố Hải Phòng đang trở thành trung tâm đóng mới, sửa chữa tàu

lớn nhất nước. Những cái tên Nam Triệu, Bạch Đằng, Phà Rừng, Bến Kiền đã trở nên quen

thuộc với nhiều bạn hàng. KKT Đình Vũ – Cát Hải được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt

có quy mô 21.640 ha, trong đó, diện tích đất liền 12.918 ha, vùng ngập nước 8.722 ha.

Riêng khu vực đảo Cát Hải và vùng lấn biển phía Nam có diện tích hơn 9.000 ha dành để

phát triển hệ thống cảng quốc tế, dịch vụ và là trung tâm kinh tế biển của vùng biển Bắc

Bộ, là đầu mối giao thông quốc tế. Cảng dịch vụ Nam Đình Vũ được khởi công, với tổng

vốn đầu tư lên đến 2.900 tỷ VND.

Xây dựng Bạch Long Vĩ trở thành trung tâm chế biến và dịch vụ hậu cần nghề cá

cho các tỉnh ven biển Bắc Bộ. Xây dựng đảo Cát Bà, Đồ Sơn thành trung tâm du lịch quốc

tế; xây dựng Trường Đại học Hải Phòng. Xây dựng Bệnh viện Việt – Tiệp thành bệnh viện

trung tâm vùng.

Bộ mặt đô thị ngày càng đẹp hơn với các dự án lớn đang thi công và đã đi vào sử

dụng: Dự án Khu đô thị mới Ngã Năm – Sân bay Cát Bi, Đại siêu thị BigC thuộc Trung

tâm Thương mại EIE, Metro, Trung tâm thương mại Thùy Dương Plaza, Parkson,… đã tạo

cho cư dân thành phố Hải Phòng một phong cách sống văn minh và hiện đại.

Để tạo môi trường thông thoáng, thuận lợi cho các nhà đầu tư, Hải Phòng thực hiện

tốt việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ các nhà đầu tư, các doanh nghiệp, như việc cấp giấy phép

đầu tư cho nhà đầu tư nước ngoài rút ngắn chỉ còn từ hai đến ba ngày. Cấp chứng chỉ hành

nghề cho lao động trong ngày nếu hồ sơ hợp lệ. Cấp một số mẫu giấy chứng nhận ưu đãi

qua internet, tích cực phối hợp cùng các nhà đầu tư giải quyết những vấn đề như: ổn định

nguồn nhân lực, điện, cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất.

Việc xây dựng cảng Đình Vũ giai đoạn 2 cùng các dự án khác đang được triển khai

như hệ thống đường bộ, hệ thống cấp điện 110 kV, 220 kV, hệ thống cấp nước sạch của

thành phố sẽ làm tăng sức hấp dẫn, thu hút đầu tư của các doanh nghiệp trong và ngoài

nước vào KCN Đình Vũ nói riêng, thành phố Hải Phòng nói chung, tạo việc làm cho một

số doanh nghiệp và bộ phận cư dân địa phương.

194

3. Quảng Ninh (Nguồn: Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh)

Quảng Ninh là tỉnh địa đầu Đông Bắc Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi với cảnh

quan Vịnh Hạ Long nổi tiếng đã 2 lần được UNESCO công nhận di sản thiên nhiên thế

giới với hơn hai nghìn hòn đảo lớn nhỏ, trong đó có 1.030 đảo có tên và hơn một nghìn

hòn đảo chưa có tên. Ngoài ra, nơi đây còn nhiều địa danh du lịch nổi tiếng như khu di tích

Yên Tử, khu di tích Nhà Trần ở Đông Triều, cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng. Ngoài tài

nguyên du lịch nổi tiếng với những hòn đảo, nhiều bãi biển đẹp. Quảng Ninh còn có nhiều

tài nguyên khoáng sản như than đá, tài nguyên rừng, biển… Đầu năm 2010, Quảng Ninh

vươn lên dẫn đầu là địa phương thu hút nhiều vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhất

với 2,147 tỷ USD vốn đăng ký mới và tăng thêm.

Quảng Ninh cũng có những điều kiện tốt để phát triển một ngành kinh tế đa dạng,

tổng hợp. Nguồn tài nguyên khoáng sản dồi dào, đặc biệt trữ lượng than tại Quảng Ninh

lớn nhất cả nước (3,6 tỷ tấn), rất thuận lợi cho phát triển ngành công nghiệp nặng, sản xuất

vật liệu xây dựng. Toàn tỉnh có 410 km đường quốc lộ và hơn 2.000 km đường liên huyện,

liên xã. Ngoài ra, tỉnh Quảng Ninh đã hình thành Khu kinh tế Vân Đồn, KCN Cảng biển

Hải Hà, 5 KCN tập trung là KCN Việt Hưng, KCN Cái Lân, KCN cảng biển Hải Hà, KCN

Đông Mai, KCN Hải Yên, các khu kinh tế cửa khẩu cùng các CCN bố trí đều khắp ở

huyện, thị xã, thành phố, với cơ sở hạ tầng khá hoàn chỉnh. Về du lịch, chỉ riêng việc Vịnh

Hạ Long được UNESCO hai lần công nhận là “Di sản thiên nhiên thế giới” đã hấp dẫn các

nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Trong giai đoạn 2006 - 2010, tỉnh đã thu hút vốn cấp mới (kể cả tăng vốn) hơn 3,32 tỷ

USD, chiếm 72% tổng số vốn đầu tư đã cấp. Cũng trong giai đoạn này, tổng số dự án cấp mới

là 54 dự án, trong đó có 37 dự án nằm ngoài các KCN, khu kinh tế, 14 dự án nằm trong khu

công nghiệp và 1 dự án nằm trong khu kinh tế.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 103 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký

hơn 3,7 tỷ USD. Trong đó, có 44 dự án đầu tư theo hình thức liên doanh với tổng số vốn

đầu tư là 3,4 tỷ USD (chiếm hơn 91% tổng số vốn đầu tư), 46 dự án đầu tư theo hình thức

100% vốn đầu tư nước ngoài với tổng số vốn đầu tư 261 triệu USD (chiếm gần 7%), còn

lại 13 dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh với tổng số vốn đầu tư là

49 triệu USD. Ngoài ra có 07 Văn phòng đại diện và 03 Chi nhánh doanh nghiệp có vốn

đầu tư nước ngoài không kèm dự án đầu tư. Quảng Ninh là một trong những địa phương

đứng đầu cả nước về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài . Hiện nay, các đối tác nước

ngoài đầu tư tại Quảng Ninh đến từ 14 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, trong đó

Mỹ giữ vị trí đứng đầu với số vốn đăng ký là 2,39 tỷ USD (chiếm gần 64% tổng vốn đầu

tư), tiếp theo là Trung Quốc, Singapore, Đài Loan,… Các dự án tập trung vào địa

bàn: thành phố Hạ Long với 48 dự án, thành phố Móng Cái với 24 dự án và các huyện, thị

xã Cẩm Phả, Vân Đồn, Uông Bí, Đông Triều.

195

4. Ninh Bình (Nguồn: Cổng thông tin điện tử tỉnh Binh Bình)

Nằm ở cực Nam của đồng bằng sông Hồng, Ninh Bình có nhiều tiềm năng, lợi thế

để phát triển KT-XH, do vậy Ninh Bình đang là điểm lựa chọn đầu tư của nhiều tổ chức, cá

nhân, doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Ninh Bình nằm cách thủ đô Hà Nội hơn 90 km trên tuyến đường giao thông xuyên

Bắc - Nam, có mạng lưới giao thông thủy, bộ thuận tiện trong đó có gần 15 km bờ biển, có

các cảng xếp dỡ hàng hóa như cảng Ninh Phúc, cảng Ninh Bình, các cảng, bến xếp dỡ trên

các tuyến sông. Bên cạnh đó, tỉnh có hệ thống núi đá vôi và hàng chục triệu tấn đôlômít

chất lượng tốt, làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng như xi măng và các hóa chất.

Nguồn đất sét phân bố rải rác ở các vùng đồi núi thấp thuộc thị xã Tam Điệp, Gia

Viễn, Yên Mô là nguồn nguyên liệu cần thiết cho sản xuất vật liệu xây dựng như gạch

ngói. Ninh Bình có suối nước khoáng nóng Kênh Gà (Gia Viễn) trữ lượng lớn, nước

khoáng Cúc Phương (Nho Quan) có thành phần magiêcacbonnat cao, có thể khai thác đưa

vào tắm ngâm, chữa bệnh kết hợp với du lịch và sản xuất nước giải khát… Ngoài ra, Ninh

Bình còn có một lực lượng lao động dồi dào và trên 10 trường đào tạo nhân lực như Đại

học Hoa Lư, các trường Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp.

Đối với du lịch, Ninh Bình có nhiều khu, điểm nổi tiếng, hấp dẫn, là điểm đến an

toàn, thân thiện, thu hút nhiều du khách đến tham quan. Về nông nghiệp, với diện tích đất

sản xuất trên 96.797 ha, được chia thành 3 vùng, vùng biển có đất phù sa bồi đắp màu mỡ

thuận cho trồng lúa, cói, nuôi trồng thủy sản. Vùng bán sơn địa để phát triển cây công

nghiệp, trồng rừng, chăn nuôi đại gia súc, vùng đồng bằng gieo trồng lúa màu, chăn nuôi

gia súc, gia cầm, góp phần phát triển KT-XH, bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái.

Tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách thông thoáng kêu gọi các nhà đầu tư như

việc quy định một số chính sách khuyến khích xuất khẩu; quỹ khuyến công. Quy định về

ưu đãi khuyến khích đầu tư vào các khu công nghiệp, khu du lịch trên địa bàn. Theo đó,

các nhà đầu tư được ưu đãi về đơn giá thuê đất, thuê mặt nước, về vốn đầu tư, lãi suất vay

vốn, lãi suất cho thuê tài chính và phí cung cấp các dịch vụ của ngân hàng và các tổ chức

tín dụng, ưu đãi về đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ

đào tạo nghề, thủ tục hành chính.

Ninh Bình khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực, địa bàn trọng điểm nhằm khai

thác tiềm năng, sử dụng cơ sở hạ tầng, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Nhiều

khu đi vào hoạt động góp phần quan trọng nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ

công nghiệp, dịch vụ du lịch như KCN Gián Khẩu, Khánh Phú, khu du lịch sinh thái Tràng

An… Một số KCN hình thành theo hướng sản xuất công nghệ sạch, bền vững như khu

công nghệ cao Phong Sơn (thành phố Ninh Bình). KCN này được quy hoạch 400 ha, tập

trung thu hút đầu tư công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, công nghệ điện tử, công

196

nghệ bán dẫn, lắp ráp ô tô, xe máy, cơ khí sản xuất các máy công cụ, thiết bị công nghệ

cao. Các ngành nghề cũng từ đó phát triển đa dạng ở các lĩnh vực như công nghiệp vật liệu

cơ khí, chế biến hoa quả xuất khẩu, chế biến nông sản thực phẩm, may mặc, chế tác đá mỹ

nghệ, mây tre đan, sản xuất vật liệu xây dựng, sản xuất thủ công mỹ nghệ, chế biến thức ăn

gia súc, sản xuất dụng cụ thể thao, bao bì, chế biến gỗ công nghiệp.

Ngoài cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư tỉnh còn tập trung đầu tư xây dựng

cơ sở hạ tầng, tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư như hệ thống giao thông, điện, nước, bưu chính viễn thông, thương mại, dịch vụ du lịch,… Các ngân hàng, tổ chức tín dụng luôn đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và các nhà đầu tư.

Cơ sở hạ tầng bưu chính - viễn thông được trang bị các thiết bị hiện đại ở tất cả các huyện, thị, thành phố, các xã, thị trấn. Các công trình cấp nước đã và đang từng bước được đầu tư xây dựng, cung cấp nước sạch phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt đời sống nhân dân. Mạng lưới điện được xây dựng đồng đều trên toàn địa bàn, đến được tất cả các xã, thị trấn, với tổng chiều dài các loại đường dây trên 770km, có các trạm biến áp trung gian 500 kV, 220kV, 375 nghìn KVA, 11kV.

Về dịch vụ, Ninh Bình có hàng nghìn các khách sạn, nhà hàng được đầu tư xây dựng khang trang, hiện đại. Với những ưu thế đó, Ninh Bình luôn mở cửa, thân thiện đón các nhà đầu tư có tiềm lực vào địa bàn.

Tính đến năm 2011, có 67 dự án đầu tư vào KCN đã được cấp phép với số vốn đăng ký là 37.741 tỷ đồng, trong đó 15 dự án có vốn đầu tư nước ngoài. Toàn tỉnh có 36 dự án đi vào sản xuất có hiệu quả. Các KCN trong tỉnh đã tạo ra khoảng 37% giá trị sản xuất công nghiệp ở địa phương và giải quyết việc làm cho 13.450 lao động, chủ yếu là lao động tại chỗ. Các KCN đã lựa chọn các dự án công nghệ cao, công nghiệp sạch, các dự án có khả năng giải quyết việc làm cho nhiều lao động địa phương, đóng góp cho nguồn thu ngân sách của tỉnh. Đồng thời, các ngành chức năng cần tạo điều kiện, tháo gỡ khó khăn về thủ tục hành chính, mặt bằng, vốn.

197