Đào tạo giọng Soprano Việt Nam CLC: Luận án tiến sĩ Âm nhạc học

L I CAM ĐOANỜ

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi. Các k tứ ủ ế

qu nghiên c u đc trình bày trong lu n án là trung th c, khách quan và ch aả ứ ượ ậ ự ư

t ng đ b o v b t k h c v nào, các thông tin trích d n trong lu n án nàyừ ể ả ệ ở ấ ỳ ọ ị ẫ ậ

đu đc ch rõ ngu n g c.ề ượ ỉ ồ ố

Hà N i ngày tháng năm 2019ộ

Tác gi lu n ánả ậ

Nguy n Th Tân Nhànễ ị

M C L CỤ Ụ
LỜI CAM ĐOAN                                                                                                                                            ......................................................................................................................................   I  
MỤC LỤC                                                                                                                                                     ...............................................................................................................................................   II  
DANH MỤC CÁC BẢNG                                                                                                                           .....................................................................................................................   VII   
BẢNG CHÚ THÍCH ÂM VỰC CÁC LOẠI GIỌNG HÁT TƯƠNG ỨNG VỚI CÁC OCTAVES CỦA ĐÀN 
PIANO                                                                                                                                                       .................................................................................................................................................   VIII   
DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN                                                                                        ..................................................................................   IX   
MỞ ĐẦU                                                                                                                                                       .................................................................................................................................................   1  
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI                                                                                                                                  ............................................................................................................................   1  
LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU                                                                                                                                ..........................................................................................................................   3  
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU                                                                                                                             .......................................................................................................................   9  
ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU                                                                                                                         ..................................................................................................................   10   
PHẠM VI NGHIÊN CỨU                                                                                                                              .......................................................................................................................   10   
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU                                                                                                                    ..............................................................................................................   10   
ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN                                                                                                                   .............................................................................................................   11   
BỐ CỤC LUẬN ÁN                                                                                                                                    ..............................................................................................................................   11   
NỘI DUNG                                                                                                                                                  ............................................................................................................................................   13   
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐÀO TẠO GIỌNG SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO
                                                                                                                                                                 ..............................................................................................................................................................   13   
1. VÀI NÉT VỀ ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO                                                                                     ...............................................................................   13   
1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM                                                                                                                          ....................................................................................................................   13   
Bảng 1: So sánh đào tạo đại trà và đào tạo chất lượng cao đối với giọng Colorature Soprano 
CLC.                                                                                                                                                   .............................................................................................................................................   17   
2. KHÁI LƯỢC VỀ GIỌNG SOPRANO                                                                                                  ............................................................................................   19   
2.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA GIỌNG SOPRANO                                                                                             ......................................................................................   19   
2.1.1. Âm khu                                                                                                                                  ...........................................................................................................................   19   
2.1.2. Âm sắc của giọng Soprano                                                                                                    .............................................................................................   20   
2.1.3. Âm vực                                                                                                                                  ............................................................................................................................   22   
2.2. CÁC LOẠI GIỌNG SOPRANO                                                                                                               ........................................................................................................   22   
2.2.1. Dramatic Soprano                                                                                                                  ............................................................................................................   22   
2.2.2. Lirico Soprano                                                                                                                       .................................................................................................................   23   
2.2.3. Nữ cao trữ tình kịch tính (Spinto Soprano)                                                                            ......................................................................   24   
2.2.4. Nữ cao màu sắc (Colorature Soprano)                                                                                  ............................................................................   24   
3.1. VỀ ĐÀO TẠO THANH NHẠC TRÊN THẾ GIỚI                                                                                            ......................................................................................   28   
3.1.1. Một số nhà sư phạm thanh nhạc tiêu biểu thế giới có liên quan tới đào tạo giọng Soprano
                                                                                                                                                        .....................................................................................................................................................   29   
3.1.2. Một số mô hình đào tạo âm nhạc trên thế giới                                                                      ...............................................................   31   
3.2. LỊCH SỬ ĐÀO TẠO THANH NHẠC TẠI VIỆT NAM                                                                                     ...............................................................................   37   
3.2.1. Một số nhà sư phạm thanh nhạc tiêu biểu của Việt Nam                                                      ...............................................   38   
3.2.2. Mô hình đạo tạo thanh nhạc Việt Nam                                                                                  ............................................................................   42   
3.2.3. Một số nghệ sĩ giọng Soprano Việt Nam tiêu biểu                                                                 ...........................................................   44   
3.2.4. Những thành quả của công tác đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp Việt Nam.                     ..............   49   
4. THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO GIỌNG SOPRANO VIỆT NAM CHẤT LƯỢNG CAO                               .........................   52   
4.1. NĂNG LỰC CỦA SINH VIÊN                                                                                                                 ..........................................................................................................   52   
4.2. ĐỐI VỚI GIẢNG VIÊN.                                                                                                                        .................................................................................................................   54   
4.2.2. Năng lực nghiên cứu nội dung và lựa chọn tác phẩm                                                           .....................................................   56   
4.1.3. Năng lực hiểu biết ngoại ngữ chuyên ngành                                                                         ..................................................................   56   
4.3. VỀ CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH                                                                                                         ...................................................................................................   58   
4.4.  PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC                                                                                                             .......................................................................................................   60   
4.4.1. Phương pháp dạy của giảng viên                                                                                          ....................................................................................   60   
ii

1.4.4.2. Phương pháp học của sinh viên                                                                                            ......................................................................................   61   
 1.4.5. CƠ SỞ VẬT CHẤT                                                                                                                            ......................................................................................................................   61   
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1                                                                                                                                   .............................................................................................................................   63   
CHƯƠNG 2. KỸ THUẬT THANH NHẠC TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG                                                       .................................................   64   
COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO TẠI HỌC VIỆN ÂM                                                      ................................................   64   
NHẠC QUỐC GIA VIỆT NAM                                                                                                                    ..............................................................................................................   64   
2.1. NHỮNG YÊU CẦU KHI THỰC HIỆN CÁC KỸ THUẬT CỦA GIỌNG COLORRATURE 
SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO                                                                                                               .........................................................................................................   65   
 2.1.1. HƠI THỞ                                                                                                                                        .................................................................................................................................   65   
Ví dụ 1 [, tr.265].                                                                                                                                 ...........................................................................................................................   66   
Ví dụ 2 [, tr.252].                                                                                                                                 ...........................................................................................................................   67   
Ví dụ 4 [, tr.249].                                                                                                                                 ...........................................................................................................................   67   
Ví dụ 5 [, tr.259].                                                                                                                                 ...........................................................................................................................   68   
Ví dụ 6 [, tr.260].                                                                                                                                 ...........................................................................................................................   68   
 2.1.2. KHẨU HÌNH                                                                                                                                     ..............................................................................................................................   68   
Ví dụ 7 [, tr.260].                                                                                                                                 ...........................................................................................................................   70   
Ví dụ 8 [, tr. 161].                                                                                                                                ..........................................................................................................................   70   
Ví dụ 9 [, tr.260].                                                                                                                                 ...........................................................................................................................   71   
 2.1.3. VỊ TRÍ ÂM THANH CỘNG MINH                                                                                                             ......................................................................................................   72   
Ví dụ 10: [, tr.97].                                                                                                                                ..........................................................................................................................   74   
Ví dụ 11 [, tr. 161].                                                                                                                              ........................................................................................................................   74   
 Ví dụ 12 [, tr. 161].                                                                                                                             .......................................................................................................................   74   
 Ví dụ 13: Trích đoạn Lucia di Lammermoor của Donizetti [ô nhịp 1- 8]                                             .......................................   75   
2.2. MỘT SỐ KỸ THUẬT HÁT CHO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO                                           .....................................   76   
 2.2.1. Kỹ thuật hát cantilena                                                                                                              ........................................................................................................   77   
Ví dụ 14 [, tr.252].                                                                                                                               .........................................................................................................................   77   
Ví dụ 15 [, tr.249].                                                                                                                               .........................................................................................................................   78   
Ví dụ 16: [, tr.256].                                                                                                                              ........................................................................................................................   78   
Ví dụ 17: [, tr.256].                                                                                                                              ........................................................................................................................   78   
Ví dụ 18. Trích Vocalise 6, [Phụ lục 11, tr.146]                                                                                   .............................................................................   79   
Ví dụ 19: Trích Vocalise 6, [Phụ lục 11, tr. 147]                                                                                  ............................................................................   79   
 2.2.2. Kỹ thuật hát staccato                                                                                                               ........................................................................................................   81   
Ví dụ 22 [, tr.265].                                                                                                                               .........................................................................................................................   82   
Ví dụ 23 [, tr.265].                                                                                                                               .........................................................................................................................   82   
Ví dụ 24: Non posso disperar của Dcluca (từ ô nhịp 4 - 9)                                                                 ..........................................................   83   
Ví dụ 25: Trích aria “Danza, danza, faciulla gentile” của Durante, (ô nhịp 54 - 61).                            ......................   84   
Ví dụ 26 [, tr. 67].                                                                                                                                ..........................................................................................................................   84   
Ví dụ 27 [, tr. 161].                                                                                                                              ........................................................................................................................   84   
Ví dụ 28: Trích Aria der Maria của G. Donizetti. (ô nhịp 55 - 57)                                                        ..................................................   85   
Ví dụ 29 [, tr. 256].                                                                                                                              ........................................................................................................................   85   
Ví dụ 30: [, tr. 161].                                                                                                                             .......................................................................................................................   85   
Ví dụ 31: [, tr. 267].                                                                                                                             .......................................................................................................................   86   
Ví dụ 32: [, tr. 267].                                                                                                                             .......................................................................................................................   86   
Ví dụ 33: Trích aria der Dinorah của G. Meyerbeer (ô nhịp 38 - 42)                                                   .............................................   87   
Ví dụ 34: Trích Aria Volta la terrea fronte alle stelle “Un ballo in maschera” của G. Verdi (ô nhịp 
24 - 28).                                                                                                                                              ........................................................................................................................................   87   
Ví dụ 35: Aria “Der Holle Rache” trích opera “Cây sáo thần” của Mozart (ô nhịp 25 - 30).                 ...........   88   
 2.2.3. Kỹ thuật hát passage                                                                                                               ........................................................................................................   88   
Ví dụ 36 [, tr.264].                                                                                                                               .........................................................................................................................   89   
Ví dụ 37 [, tr.264].                                                                                                                               .........................................................................................................................   89   
Ví dụ 38 [, tr.264].                                                                                                                               .........................................................................................................................   90   
Ví dụ 39 [, tr.264].                                                                                                                               .........................................................................................................................   90   
Ví dụ 40: Trích Aria Ah! non credea mirarti trích “La sonnambula” của V. Bellini (ô nhịp 73-76)         ...   91   
Ví dụ 41: Trích “Rezitativ und Cavatine” trong Linda di Chamounix của G. Donizetti (ô nhịp 97 - 
100).                                                                                                                                                   .............................................................................................................................................   92   
iii

2.2.4. Kỹ thuật hát trillo                                                                                                                       ................................................................................................................   92   
Ví dụ 42 [, tr.220].                                                                                                                               .........................................................................................................................   93   
Ví dụ 43 [, tr.160].                                                                                                                               .........................................................................................................................   93   
Ví dụ 44: [PL 9, tr.7]                                                                                                                            .....................................................................................................................   93   
 Ví dụ 45: Trích Rigoletta “Gualtier Malde...” - “Caro nom che il mio cor” của Verdi [PL12, tr. 160]. 
                                                                                                                                                        .....................................................................................................................................................   94   
Ví dụ 46      : Aria Les filles de Cadix của A. De Musset và L. Delibes (từ ô nhịp 94 - 98).                      ................   95   
 Ví dụ 47: Trích Rigoletta “Gualtier Malde...” - “Caro nom che il mio cor” của Verdi [PL12, tr. 163]. 
                                                                                                                                                        .....................................................................................................................................................   96   
 Ví dụ 48: Trích Lucia di lammermoor “Regnava nel silenzio” - “Quando rapito in estasi” của 
Donnizetti [PL12, tr. 209].                                                                                                                   ............................................................................................................   97   
2.2.5. Hát sắc thái to nhỏ                                                                                                                    .............................................................................................................   97   
Ví dụ 49: [, tr.253].                                                                                                                              ........................................................................................................................   98   
Ví dụ 50 [, tr.253].                                                                                                                               .........................................................................................................................   98   
Ví dụ 51 [, tr. 264].                                                                                                                              ........................................................................................................................   99   
Ví dụ 52: Trích Die Nachtigall của Alabieff [PL13, tr.362].                                                                ..........................................................   100   
Ví dụ 53: Trích Thema und Variatine của Heinrich Proch (Variatine III, ô nhịp 14 - 28)                    ..............   101   
Ví dụ 54: Trích Fruhlingsstimmen - Walzer của Johann Strauss ( từ ô nhịp 240- 246)                     ...............   102   
Bảng 2: So sánh một số kỹ thuật đặc trưng của giọng Colorature Soprano trong đào tạo đại trà 
và đào tạo CLC                                                                                                                                 ..........................................................................................................................   104   
CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE                                                    ..............................................   107   
SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO TẠI VIỆT NAM                                                                                    ..............................................................................   107   
3.1. CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO 
CHẤT LƯỢNG CAO                                                                                                                                .........................................................................................................................   108   
3.1.1. Năng lực chuyên môn                                                                                                             .......................................................................................................   108   
3.1.2. Các năng lực bổ trợ                                                                                                                 ...........................................................................................................   111   
3.1.3. Năng lực sư phạm                                                                                                                  ............................................................................................................   113   
Ví dụ 55: Trích Aria Ah! non credea mirarti trích “La sonnambula” của V. Bellini.                             .......................   119   
 3.1.4. Năng lực nghiên cứu khoa học                                                                                              ........................................................................................   121   
3.2. NHỮNG YÊU CẦU VỀ NĂNG LỰC CỦA SINH VIÊN TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT    
LƯỢNG CAO                                                                                                                                             ......................................................................................................................................   122   
3.2.1. Về năng lực chuyên môn                                                                                                        ..................................................................................................   122   
3.2.2. Về năng lực các môn bổ trợ                                                                                                   .............................................................................................   122   
3.2.3. Về năng lực xử lý tác phẩm và biểu diễn                                                                                ..........................................................................   124   
3.2.5. Yêu cầu về sức khỏe                                                                                                              ........................................................................................................   130   
3.3. CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO                 ...........   131   
NHỮNG TÁC PHẨM ÂM NHẠC TIỀN CỔ ĐIỂN VÀ CỔ ĐIỂN                                                                                  ............................................................................   134   
Ví dụ 56      : Trích Caro mio ben của G.Giordani (từ ô nhip 4 - 8).                                                       .................................................   136   
Ví dụ 57: Trích aria “Danza, danza, faciulla gentile” của Durante, (ô nhịp 4 - 14).                            ......................   137   
Ví dụ 58. Trích Aria Ah! non credea mirarti trích “La sonnambula” của V. Bellini (ô nhịp 183- 192).
                                                                                                                                                      ...................................................................................................................................................   139   
Ví dụ 59: Trích aria Mein Herr Marquis (Con Dơi) của Johann Strauss (từ ô nhịp 75-87).               .........   140   
NHỮNG TÁC PHẨM ÂM NHẠC LÃNG MẠN                                                                                                       .................................................................................................   141   
NHỮNG TÁC PHẨM VIỆT NAM                                                                                                                     ...............................................................................................................   143   
3.4. TIÊU CHÍ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO                 ...........   145   
Khả năng diễn xuất: Trong đào tạo giọng Colorature Soprano CLC, SV được học nhiều thể loại 
khác nhau như chương trình chúng tôi đã đề xuất. Trong số đó, thể loại đòi hỏi phải có diễn diễn 
xuất đó là aria. Là những tác phẩm thể hiện nhân vật cụ thể trong các vở nhạc kịch, Người hát 
ngoài cần thể hiện giọng hát còn cần phải diễn được đúng tính cách của nhân vật. Chẳng hạn, 
hát aria “Der Holle Rache” (Nữ hoàng đêm tối) trích opera “Cây sáo thần” của Mozart người hát 
phải thể hiện được sự tức giận của nhân vật, không thể chỉ đơn thuần đứng và hát sao cho thật 
đúng kỹ thuật và giọng to khỏe... như vậy không thể đạt tiêu chí của SV Colorature CLC.              ........   147   
Bảng 3: Bảng đánh giá năng lực học tập SV                                                                                    ..............................................................................   147   
Kỹ thuật hát                                                                                                                                      ................................................................................................................................   147   
Độ chính xác                                                                                                                                    ..............................................................................................................................   147   
iv

Kỹ năng xử lý sắc thái, biểu cảm                                                                                                      ................................................................................................   147   
Kỹ năng diễn xuất                                                                                                                             .......................................................................................................................   147   
4                                                                                                                                                      .................................................................................................................................................   147   
4                                                                                                                                                      .................................................................................................................................................   147   
1                                                                                                                                                      .................................................................................................................................................   147   
1                                                                                                                                                      .................................................................................................................................................   147   
3.5. HỘI NHẬP QUỐC TẾ TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG 
CAO                                                                                                                                                          ....................................................................................................................................................   148   
3.5.1. NHỮNG MẶT THUẬN LỢI TRONG CÔNG TÁC HỘI NHẬP QUỐC TẾ                                                              .......................................................   149   
3.5.2. MỘT SỐ HẠN CHẾ TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ                                                                                     ...............................................................................   153   
KẾT LUẬN                                                                                                                                            ......................................................................................................................................   161   
TÀI LIỆU THAM KHẢO                                                                                                                            ......................................................................................................................   167   
CÁC SÁCH, BÀI BÁO, TÀI LIỆU CHUYÊN NGÀNH                                                                                              .......................................................................................   168   
Tài liệu Tiếng Việt                                                                                                                             .......................................................................................................................   168   
LUẬN ÁN, LUẬN VĂN ĐÃ CÔNG BỐ                                                                                                               .........................................................................................................   173   
MỤC LỤC CỦA PHỤ LỤC                                                                                                                        ..................................................................................................................   176   
PHỤ LỤC 1. DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI CUNG CẤP THÔNG TIN CHO LUẬN ÁN1                                                  ............................................   176   
PHỤ LỤC 2. ĐỀ CƯƠNG GIÁO TRÌNH GIẢNG DẠY GIỌNG COLORATURE SOPRANO1                                             .......................................   176   
PHỤ LỤC 3. KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY1                                                                                                            ......................................................................................................   176   
PHỤ LỤC 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM1                                                                                                        ..................................................................................................   176   
PHỤ LỤC 5. MỘT SỐ GƯƠNG MẶT TIÊU BIỂU CỦA HỌC VIỆN ĐẠT THÀNH TÍCH CAO TRONG LĨNH VỰC TN GIỌNG    
SOPRANO1                                                                                                                                              ........................................................................................................................................   176   
PHỤ LỤC 6: BẢNG ĐIỂM TỐT NGHIỆP THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH THANH NHẠC TỪ 2011 ĐẾN 20161.                    ..............   176   
PHỤ LỤC 7: BẢNG ĐỀ XUẤT CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TN GIỌNG COLORATURA SOPRANO CLC1 .                      ...............   176   
 PHỤ LỤC                                                                                                                                                 ...........................................................................................................................................   177   
PHỤ LỤC 1. DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI CUNG CẤP THÔNG TIN CHO LUẬN ÁN                                                    ..............................................   177   
PHỤ LỤC 2. ĐỀ CƯƠNG GIÁO TRÌNH GIẢNG DẠY GIỌNG COLORATURE SOPRANO                                               .........................................   178   
                                                                                                                                                                  .........................................................................................................................................................   179   
NỘI DUNG CỦA GIÁO TRÌNH                                                                                                                 ...........................................................................................................   179   
PHỤ LỤC 3. KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY                                                                                                              ........................................................................................................   181   
MỤC ĐÍCH                                                                                                                                               .........................................................................................................................................   186   
THỜI GIAN                                                                                                                                               .........................................................................................................................................   186   
TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM                                                                                                                          ....................................................................................................................   186   
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM                                                                                                               .........................................................................................................   188   
PHỤ LỤC 6: BẢNG ĐIỂM TỐT NGHIỆP THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH THANH NHẠC TỪ 2011 ĐẾN 2016.                      ................   192   
PHỤ LỤC 7: BẢNG ĐỀ XUẤT CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TN GIỌNG COLORATURA SOPRANO CLC                          ...................   197   
PHỤ LỤC 8. MẪU PHIẾU KHẢO SÁT, PHỎNG VẤN                                                                                            ......................................................................................   200   
DANH M C T  VI T T T S  D NG TRONG LU N ÁNỤ Ừ Ế Ắ Ử Ụ Ậ
CS Ca sĩ
GD&ĐT Giáo d c và Đào t oụ ạ
CLC Ch t l ng caoấ ượ
GS Giáo sư
GV Gi ng viênả
HV H c viênọ
v