BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
LÊ THỊ HUYỀN
THIÕT KÕ Vµ Tæ CHøC D¹Y HäC
C¸C CHñ §Ò LÞCH Sö VIÖT NAM Tõ N¡M 1919 §ÕN NAY
THEO H¦íNG PH¸T TRIÓN N¡NG LùC HäC SINH CHUY£N Sö
TR¦êNG THPT THµNH PHè Hµ NéI
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PPDH LỊCH SỬ
MÃ SỐ: 914 01 11
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC :
1. TS NGUYỄN VĂN NINH
2. TS NGUYỄN VĂN PHONG
HÀ NỘI – 2021
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên
cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và tài liệu được trích dẫn
trong luận văn là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không
trùng bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó./.
Hà Nội, tháng năm 2021
Tác giả
Lê Thị Huyền
ii
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................................... 1
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 3
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................. 4
4. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ................................................ 4
5. Giả thuyết khoa học ..................................................................................................... 5
6. Đóng góp của luận án .................................................................................................. 5
7. Ý nghĩa của đề tài ........................................................................................................ 5
8. Cấu trúc của đề tài ....................................................................................................... 6
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ..................................................................................................... 7
1.1. Các công trình nghiên cứu về thiết kế và dạy học theo chủ đề ở trường phổ thông ....... 7
1.1.1. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài. ............................................................ 7
1.1.2. Nghiên cứu của các tác giả trong nước ........................................................... 12
1.2. Các công trình nghiên cứu về thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề
trong môn Lịch sử ở trường phổ thông ..................................................................... 15
1.2.1. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài ........................................................... 15
1.2.2. Nghiên cứu của các tác giả trong nước ........................................................... 18
1.2.3. Các công trình nghiên cứu về tổ chức dạy học chủ đề cho học sinh
chuyên Sử ở các trường THPT .................................................................................. 25
1.3. Những vấn đề luận án kế thừa và tiếp tục nghiên cứu...................................... 27
1.3.1. Đánh giá những kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố ............... 27
1.3.2. Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu ...................................................... 28
Tiểu kết chương 1 ........................................................................................................ 30
CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC CHỦ ĐỀ THEO
HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHUYÊN SỬ TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG – LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN .................................. 30
2.1. Cơ sở lí luận........................................................................................................... 30
2.1.1. Quan niệm về chủ đề và thiết kế chủ đề lịch sử .............................................. 30
iii
2.1.2. Quan niệm tổ chức dạy học các chủ đề lịch sử ............................................... 35
2.1.3. Thiết kế các chủ đề lịch sử cho HS chuyên Sử theo hướng phát triển năng lực........ 36
2.1.4. Tổ chức dạy học các chủ đề lịch sử cho HS chuyên Sử theo hướng phát
triển năng lực ............................................................................................................. 42
2.1.5. Vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề cho học
sinh chuyên Sử ở trường THPT ................................................................................ 44
2.2. Cơ sở thực tiễn ...................................................................................................... 51
2.2.1. Thực trạng dạy học môn lịch sử ở các lớp chuyên trên địa bàn Thành
phố Hà Nội .............................................................................................................................. 51
2.2.2. Thực trạng việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề cho học sinh
chuyên Sử ở trường THPT Hà Nội. .......................................................................... 53
2.2.3. Những yêu cầu từ thực tiễn dạy học các chủ đề lịch sử cho học sinh chuyên Sử ..... 60
Tiểu kết chương 2 ........................................................................................................ 61
CHƯƠNG 3: CÁCH THIẾT KẾ CÁC CHỦ ĐỀ LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ
NĂM 1919 ĐẾN NAY THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC
SINH CHUYÊN SỬ Ở TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HÀ NỘI ......................... 63
3.1. Những căn cứ để thiết kế chủ đề ......................................................................... 63
3.1.1. Mục tiêu dạy học ............................................................................................. 63
3.1.2. Định hướng đổi mới chương trình, sách giáo khoa ........................................ 63
3.1.3. Nội dung kiến thức lịch sử được tích hợp ....................................................... 64
3.1.4. Đổi mới về hình thức tổ chức dạy học ............................................................ 64
3.1.5. Đổi mới về phương pháp dạy học ................................................................... 65
3.1.6. Đổi mới về kiểm tra đánh giá .......................................................................... 66
3.1.7. Đối tượng là học sinh chuyên Sử .................................................................... 67
3.2. Thiết kế các chủ đề lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến nay cho học sinh
chuyên Sử ở trường THPT thành phố Hà Nội .......................................................... 67
Tiểu kết chương 3 ........................................................................................................ 97
CHƯƠNG 4: CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ LỊCH SỬ
VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NAY THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC HỌC SINH CHUYÊN SỬ Ở TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ
HÀ NỘI. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .................................................................... 98
4.1. Kết hợp các dạng bài học và mô hình tổ chức dạy học chủ đề............................. 98
iv
4.1.1. Bài học nghiên cứu kiến thức mới .................................................................. 98
4.1.2. Bài ôn tập, sơ kết, tổng kết .............................................................................. 99
4.1.3. Bài hỗn hợp ................................................................................................... 100
4.1.4. Bài kiểm tra, đánh giá ................................................................................... 100
4.1.5. Bài học tại thực địa, trong nhà bảo tàng lịch sử - cách mạng ....................... 102
4.1.6. Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược .......................................................... 102
4.2. Các biện pháp phát triển thành phần năng lực tìm hiểu lịch sử khi tổ chức
dạy học chủ đề ............................................................................................................. 107
4.2.1. Tổ chức cho HS tìm hiểu nguồn tài liệu thành văn (tư liệu chữ viết) ........... 107
4.2.2. Khai thác phim tư liệu, tranh ảnh, hiện vật lịch sử ....................................... 109
4.2.3. Hướng dẫn HS tự học với SGK, các tài liệu tham khảo. .............................. 113
4.3. Các biện pháp phát triển thành phần năng lực nhận thức, tư duy lịch sử khi
dạy học chủ đề ............................................................................................................. 115
4.3.1. Nêu vấn đề và hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề ................................... 115
4.3.2. Tổ chức, hướng dẫn học sinh tranh luận, phản biện về sự kiện lịch sử ........ 120
4.3.3. Tổ chức cho HS hoạt động theo nhóm tại lớp .............................................. 123
4.4. Các biện pháp phát triển thành phần năng lực vận dụng kiến thức, kĩ
năng của chủ đề lịch sử ............................................................................................. 127
4.4.1. Vận dụng dạy học theo dự án ........................................................................ 127
4.4.2. Vận dụng phương pháp đóng vai .................................................................. 130
4.4.3. Sử dụng hệ thống bài tập lịch sử. .................................................................. 134
4.5. Thực nghiệm sư phạm toàn phần ..................................................................... 140
4.5.1. Mục đích thực nghiệm .................................................................................. 140
4.5.2. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm .................................................................... 140
4.5.3. Nội dung và phương pháp thực nghiệm ........................................................ 141
4.5.4. Kết quả thực nghiệm ..................................................................................... 142
Tiểu kết chương 4 ...................................................................................................... 145
KẾT LUẬN ................................................................................................................ 146
CÁC CÔNG TRÌNH Đ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI ................................ 149
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 150
PHỤ LỤC
DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN