Luận án Tiến sĩ: Đối chiếu ẩn dụ ý niệm cái chết trên ngữ liệu tiếng Việt và tiếng Anh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM THỊ XUÂN HÀ

ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ Ý NIỆM CÁI CHẾT

TRÊN NGỮ LIỆU TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

Ngành: Ngôn ngữ học so sánh – đối chiếu

Mã số: 9222024

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Phạm Hùng Việt

2. TS. Trịnh Thị Hà

Hà Nội, 2023

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các

số liệu thống kê là hoàn toàn trung thực do tôi thực hiện. Đề tài nghiên cứu và các

kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào

khác.

Tác giả luận án Phạm Thị Xuân Hà

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................. 2

MỤC LỤC ........................................................................................................ 3

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT ................................................................ 7

DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................... 8

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ ..................................................................... 9

MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1

1. Lý do lựa chọn đề tài ................................................................................. 1

2. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu .......................................... 2

2.1. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 2

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 3

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................ 3

3.1. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................ 3

3.2. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 3

4. Phương pháp nghiên cứu và ngữ liệu nghiên cứu ..................................... 4

4.1. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 4

4.2. Ngữ liệu nghiên cứu ................................................................................... 4

5. Đóng góp mới của luận án ............................................................................ 7

6. Ý nghĩa của luận án ................................................................................... 7

6.1. Ý nghĩa lý luận .................................................................................... 7

6.2. Ý nghĩa thực tiễn ................................................................................. 7

7. Cấu trúc của luận án ................................................................................... 8

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA LUẬN ÁN .............................................................................. 9

1.1. Dẫn nhập ............................................................................................. 9

1.2. Tổng quan các nghiên cứu ngôn ngữ về “cái chết” ................................... 9

1.2.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài .......................................................... 10

1.2.2. Những nghiên cứu trong nước .............................................................. 15

1.3. Một số vấn đề ngôn ngữ học .................................................................... 18

1.3.1. Cơ sở lý luận về ẩn dụ ý niệm ........................................................... 18

1.3.2. Cơ sở lý luận về ngôn ngữ học xã hội ............................................... 38

1.3.3. Cơ sở lý luận về Ngôn ngữ học đối chiếu ............................................. 40

1.4. Cơ sở lý luận của khoa học liên ngành về phạm trù “cái chết” ............... 44

1.4.1. Góc nhìn sinh học và giải phẫu về “cái chết” ..................................... 44

1.4.2. Góc nhìn “cái chết” từ tư duy triết học phương Đông – phương Tây . 47

1.4.3. Góc nhìn tâm lý học .............................................................................. 51

1.4.4. Góc nhìn tín ngưỡng, tôn giáo .............................................................. 51

1.5. Khung cơ sở lý thuyết và Khung phân tích của luận án .......................... 54

1.6. Tiểu kết chương 1 .................................................................................... 55

CHƯƠNG 2ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ CẤU TRÚC CÓ MIỀN ĐÍCH “CÁI CHẾT” TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH ......................................... 57

2.1. Dẫn nhập ........................................................................................... 57

Ẩn dụ cấu trúc “CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH” trong tiếng 2.2. Việt và tiếng Anh ............................................................................................ 60

2.2.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH trong tiếng Việt .......... 63

2.2.2. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH trong tiếng Anh .......... 67

2.2.3. Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH trong tiếng Việt và tiếng Anh .................................................................................... 71

Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI trong tiếng Việt và

2.3. tiếng Anh ......................................................................................................... 74

2.3.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI trong tiếng Việt ..................... 78

2.3.2. Ẩn dụ “CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI” trong tiếng Anh .................. 81

2.3.3. Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI trong tiếng Việt và tiếng Anh ............................................................................................. 85

Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong

2.4. tiếng Việt và tiếng Anh ................................................................................... 88

2.4.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong tiếng Việt ....... 91

2.4.2. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong tiếng Anh ....... 92

2.4.3. Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong tiếng Việt và tiếng Anh .......................................................................... 95

2.5. Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Việt và tiếng Anh .................................................................................................................. 96

2.5.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Việt ........................ 98

2.5.2. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Anh ...................... 103

2.5.3. Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Việt và tiếng Anh ........................................................................................... 107

2.6. Tiểu kết chương 2 ........................................................................... 109

CHƯƠNG 3ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ BẢN THỂ CÓ MIỀN ĐÍCH “CÁI CHẾT” TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH ....................................... 111

3.1. Dẫn nhập ......................................................................................... 111

3.2. Ẩn dụ thực thể có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh …………………………………………………………………….113

3.2.1. Ẩn dụ thực thể có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt ............... 114

3.2.2. Ẩn dụ thực thể có miền đích “cái chết” trong tiếng Anh ............... 117

3.2.3. Đối chiếu ẩn dụ thực thể có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh ....................................................................................................... 119

3.3. Ẩn dụ vật chứa có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh …………………………………………………………………….121

3.3.1. Ẩn dụ vật chứa có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt............... 122

3.3.2. Ẩn dụ vật chứa có miền đích “cái chết” trong tiếng Anh............... 127

3.3.3. Đối chiếu ẩn dụ vật chứa có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh ....................................................................................................... 130

Nhân hóa trong diễn ngôn về ý niệm “cái chết” trong tiếng Việt và

3.4. tiếng Anh ....................................................................................................... 132

3.4.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP trong tiếng Việt .......................... 132

3.4.2. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP trong tiếng Anh .......................... 133

3.4.3. Đối chiếu ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP trong tiếng Việt và tiếng Anh 134

3.5. Tiểu kết chương 3 .................................................................................. 135

CHƯƠNG 4 ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ ĐỊNH HƯỚNG VỀ “CÁI CHẾT” TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH .................................................... 138

4.1. Dẫn nhập ................................................................................................ 138

4.2. Ẩn dụ định hướng “cái chết” với cặp không gian Lên – Xuống trong tiếng Việt và tiếng Anh ................................................................................. 141

4.2.1. Ẩn dụ định hướng “cái chết” với không gian hướng Xuống trong tiếng Việt ....................................................................................................... 142

4.2.2. Ẩn dụ định hướng “cái chết” với không gian hướng Xuống trong tiếng Anh ....................................................................................................... 144

4.2.3. Đối chiếu ẩn dụ định hướng với cặp không gian Lên – Xuống trong tiếng Việt và tiếng Anh .................................................................................. 145

Ẩn dụ định hướng với cặp không gian Cao – Thấp trong tiếng Việt

4.3. và tiếng Anh .................................................................................................. 146

4.3.1. Ẩn dụ định hướng với cặp không gian Cao – Thấp trong tiếng Việt …………………………………………………………………….146

4.3.2. Ẩn dụ định hướng với cặp không giang Cao – Thấp trong tiếng Anh ……………………………………………………………………………..149

4.3.3. Đối chiếu ẩn dụ định hướng với cặp không gian Cao – Thấp trong tiếng Việt và tiếng Anh .................................................................................. 151

Ẩn dụ định hướng “cái chết” với cặp không gian Ra - Vào trong

4.4. tiếng Việt và tiếng Anh ................................................................................. 153

4.4.1. Ẩn dụ định hướng với cặp không gian Ra – Vào trong tiếng Việt .. 153

4.4.2. Ẩn dụ định hướng với cặp không giang Ra – Vào trong tiếng Anh 156

4.4.3. Đối chiếu ẩn dụ định hướng với cặp không gian Ra – Vào trong tiếng Việt và tiếng Anh ........................................................................................... 158

4.5. Tiểu kết chương 4 ........................................................................... 160

KẾT LUẬN ................................................................................................... 162

Tóm tắt một số kết quả chính của luận án .................................................... 162

Một số nhận xét rút ra từ kết quả nghiên cứu ............................................... 165

Hạn chế và các gợi ý cho nghiên cứu tiếp theo ............................................ 166

DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐĂNG TẢI NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN . 168

TRÊN CÁC TẠP CHÍ KHOA HỌC ............................................................ 168

TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 168

Phụ lục 1: THỐNG KÊ TỶ LỆ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ ANH QUỐC ....................................................................................................................... 179

Phụ lục 2: THỐNG KÊ DỤ DẪN CỦA ẨN DỤ CẤU TRÚC CÓ MIỀN ĐÍCH “CÁI CHẾT” ...................................................................................... 179

Phụ lục 3: THỐNG KÊ DỤ DẪN CỦA ẨN DỤ BẢN THỂ CÓ MIỀN ĐÍCH “CÁI CHẾT” ................................................................................................. 185

Phụ lục 4: THỐNG KÊ DỤ DẪN CỦA ẨN DỤ ĐỊNH HƯỚNG CÓ MIỀN ĐÍCH “CÁI CHẾT” ...................................................................................... 186

Phụ lục 5: NGỮ LIỆU NGHIÊN CỨU ........................................................ 180

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

AD: Ẩn dụ

ADYN: Ẩn dụ ý niệm

BT AD Biểu thức ẩn dụ

MIỀN NGUỒN: Miền nguồn

MIỀN ĐÍCH: Miền đích

NNH tri nhận: Ngôn ngữ học tri nhận

TV: Tiếng Việt

TA: Tiếng Anh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1. Số lượng và tỷ lệ các thuộc tính miền nguồn được kích hoạt trong

ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH trong tiếng Việt và tiếng Anh ... 61

Bảng 2.2: Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH 62

Bảng 2.3. Số lượng và tỷ lệ các thuộc tính miền nguồn được kích hoạt trong

ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI trong tiếng Việt và tiếng Anh ............ 76

Bảng 2.4: Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI ......... 77

Bảng 2.5. Số lượng và tỷ lệ thuộc tính miền nguồn được kích hoạt trong ẩn dụ

CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong tiếng Việt và tiếng Anh ...... 90

Bảng 2.6: Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH

SÁNG ............................................................................................................... 90

Bảng 2.7. Số lượng và tỷ lệ thuộc tính miền nguồn được kích hoạt trong ẩn dụ

CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Việt và tiếng Anh ....................... 97

Bảng 2.8: Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC ........... 98

Bảng 3.1: Thống kê tiểu loại và tần suất xuất hiện ẩn dụ bản thể diễn đạt ý

niệm “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh ............................................. 113

Bảng 4.1: Thống kê tiểu loại và tần suất xuất hiện ẩn dụ định hướng có miền

đích “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh .............................................. 141

Bảng 5: Ma trận đối chiếu ẩn dụ ý niệm “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng

Anh ................................................................................................................ 165

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ

Hình 1.1: Quá trình biến đổi của cơ thể sau khi chết .......................................... 46

Hình 1.2. Khung phân tích của luận án ............................................................... 55

Hình 2.1: So sánh định lượng các tiểu loại ẩn dụ cấu trúc có miền đích CÁI

CHẾT trong tiếng Việt và tiếng Anh .................................................................. 58

Hình 2.2. Sơ đồ tầng bậc của ẩn dụ cấu trúc có miền đích CÁI CHẾT trong diễn

ngôn tiếng Việt và tiếng Anh .............................................................................. 59

Hình 3.1. So sánh định lượng các tiểu loại ẩn dụ thực thể diễn đạt ý niệm “CÁI

CHẾT” trong tiếng Việt và tiếng Anh............................................................... 111

Hình 3.2. Sơ đồ tầng bậc của ẩn dụ bản thể biểu đạt ý niệm “CÁI CHẾT” trong

tiếng Việt và tiếng Anh ..................................................................................... 112

Hình 4.1. So sánh định lượng các tiểu loại ẩn dụ định hướng diễn đạt ý niệm

“Cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh .......................................................... 139

Hình 4.2. Sơ đồ tầng bậc của ẩn dụ định hướng biểu đạt ý niệm “Cái chết” trong

tiếng Việt và tiếng Anh ..................................................................................... 140

MỞ ĐẦU

1. Lý do lựa chọn đề tài

Ẩn dụ là chìa khoá mở ra sự hiểu biết những cơ sở của tư duy và các quá

trình nhận thức các biểu tượng tinh thần về thế giới. Với ý nghĩa đó, ẩn dụ đã trở

thành sự quan tâm của ngành ngôn ngữ học tri nhận. Cụ thể là, với sự xuất hiện

cuốn “kinh thánh” về ẩn dụ “Metaphor We Live By” (1980), George Lakoff và

Mark Johnson đã khiến quan niệm về ẩn dụ thay đổi, không còn chỉ là một thủ

pháp tu từ, gói gọn trong phạm vi của văn học, thi ca mà “ẩn dụ xuyên suốt cuộc

sống đời thường”, dẫn theo Lakoff và Johnson [86:387]. Hai tác giả cũng khẳng

định rằng ẩn dụ không đơn thuần là vấn đề về ngôn ngữ mà còn là vấn đề của tư

duy và hành động. Ẩn dụ không chỉ được sử dụng bởi những người có năng lực

sáng tác phi thường trong văn học mà còn bởi những người bình thường nhất

trong cuộc sống hàng ngày. Ẩn dụ cho phép người nói diễn đạt một cách ngắn

gọn, súc tích, sinh động, phản ánh tư duy, lối suy nghĩ, cách nhìn nhận, tâm sinh

lý của một con người. Chính nhờ sự đa dạng, độc đáo và phổ biến trong đời

sống, ẩn dụ đã trở thành chủ đề thu hút sự chú ý đặc biệt của các nhà nghiên cứu

ngôn ngữ.

Ở phương diện nghiên cứu Ẩn dụ ý niệm cái chết, trước tiên cần khẳng

định rằng đây là phạm trù có tính phổ quát, là nỗi bận tâm lớn nhất trong đời

sống của nhân loại [86]. Khái niệm “cái chết” là khái niệm trừu tượng về con

người, về cuộc đời, được quan tâm nghiên cứu trong các ngành khoa học tự

nhiên và xã hội. Mối quan hệ giữa “sự sống” và “cái chết” là mối quan hệ mật

thiết và là một vòng tròn hoàn thiện. Chúng ta ai sinh ra cũng có một cuộc sống

và rồi môt ngày nào đó sẽ chết đi. Cách con người ở những nền văn hóa khác

nhau nhận thức, quan niệm về sự sống và cái chết sẽ phản ánh trong ngôn ngữ

đời sống của họ.

Như vậy, thông qua nghiên cứu “Đối chiếu ẩn dụ ý niệm cái chết trên ngữ

liệu tiếng Việt và tiếng Anh”, chúng tôi có cơ hội được khám phá cách người

Việt và người Anh phản ánh tri nhận của họ về ý niệm “cái chết” như thế nào, lý

giải cơ chế hình thành các ẩn dụ về “cái chết”, giải thích và chứng minh sự ảnh

hưởng của các yếu tố văn hóa, tư tưởng, tôn giáo, môi trường sống lên cách thức

của người Việt thông qua ngôn ngữ tiếng Việt và người Anh thông qua ngôn ngữ

tiếng Anh tư duy ý niệm cái chết. Từ đây, nghiên cứu tìm ra những nét tương

đồng và khác biệt trong cách thức biểu hiện cũng như tư duy của 2 nền văn hóa

về ý niệm cái chết.

Những kết luận của nghiên cứu sẽ góp phần khẳng định một số nội hàm

của lĩnh vực nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm nói riêng và ngôn ngữ học tri nhận nói

chung như tính phổ biến của ẩn dụ trong đời sống hàng ngày, tính phổ quát trong

tư duy về ý niệm “cái chết” ở các dân tộc, cũng như tính riêng, độc đáo trong

cách tri nhận cùng một phạm trù do chịu ảnh hưởng của các yếu tố khách quan

đặc trưng của mỗi dân tộc.

Về mặt thực tiễn, ngày nay, với sự phát triển của khoa học công nghệ, mọi

“đường biên giới” cả hữu hình và vô hình đều đã không còn là trở ngại lớn cho

việc giao lưu, học hỏi và dịch chuyển giữa con người ở các nền văn hóa và các

thứ tiếng khác nhau. Việc tìm hiểu cơ chế tri nhận và diễn đạt về cùng một phạm

trù có tính phổ quát là “cái chết” giúp con người ở các nền văn hóa khác nhau có

sự thấu hiểu và thực hiện giao tiếp hiệu quả và hợp lý hơn trong những ngữ cảnh

có liên quan đến yếu tố văn hóa. Ở những lĩnh vực cụ thể hơn như giảng dạy

ngôn ngữ, kỹ năng giao tiếp, các nhà giáo dục học sẽ có những điều chỉnh phù

hợp để đảm bảo hiệu quả của việc sử dụng ngôn ngữ. Với những phân ngành có

liên quan đến công nghệ như ngôn ngữ máy tính, trí tuệ nhân tạo,… việc nghiên

cứu ngôn ngữ có tính đến yếu tố tri nhận và đặc trưng văn hóa sẽ giúp cá biệt

hóa việc sử dụng ngôn ngữ, đem lại công dụng lớn hơn cho người sử dụng công

nghệ.

2. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1. Mục đích nghiên cứu

Dựa trên lý thuyết về ẩn dụ ý niệm của ngôn ngữ học tri nhận, luận án được

thực hiện với hai mục đích chính: Thứ nhất, làm rõ các loại ẩn dụ ý niệm về cái

chết trong tiếng Việt và tiếng Anh; và thứ hai là đối chiếu để làm rõ sự tương

đồng và khác biệt của ẩn dụ ý niệm về cái chết trong hai ngôn ngữ dựa trên mối

quan hệ giữa ngôn ngữ, văn hóa và tư duy

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu đề ra, luận án phải thực hiện các nhiệm

vụ sau:

(1) Tổng quan tình hình nghiên cứu về ADYN cái chết trên thế giới và ở

Việt Nam, từ đó tìm ra khoảng trống còn bỏ ngỏ của nghiên cứu

(2) Hệ thống hóa các nội dung lý luận của ẩn dụ ý niệm cùng các khái niệm

có liên quan để làm cơ sở lý luận cho nghiên cứu;

(3) Xác lập các biểu thức ngôn ngữ của ẩn dụ ý niệm về “cái chết” trong

các diễn ngôn tiếng Việt và tiếng Anh, luận giải về cơ chế ánh xạ từ miền nguồn

vào miền đích “cái chết”.

(4) Phân tích, so sánh, đối chiếu đặc điểm trong các biểu thức ẩn dụ ý niệm

chỉ “cái chết” ở hai ngôn ngữ, tính tương hòa về văn hóa và sự tương hợp AD

trong 2 khối ngữ liệu để chỉ ra và lý giải những điểm tương đồng và dị biệt trong

diễn ngôn phạm trù này giữa hai ngôn ngữ, từ đó khẳng định mỗi quan hệ giữa

ngôn ngữ với văn hóa và tư duy.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu

Luận án lựa chọn đối tượng nghiên cứu là các biểu thức ngôn ngữ chứa ẩn

dụ ý niệm về “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh để phân tích đối chiếu

song song. Luận án sẽ tiến hành khảo sát các miền nguồn thông dụng và cơ chế

ánh xạ từ miền nguồn vào miền đích “Cái chết” trong các biểu thức ngôn ngữ

biểu đạt các ý niệm trên ở hai thứ tiếng.

3.2. Phạm vi nghiên cứu

Ngữ liệu nghiên cứu của luận án giới hạn trong phạm vi các diễn ngôn chia

sẻ về cái chết ở góc độ là cảm xúc, nỗi buồn, niềm tin về cái chết và sự an ủi đối

với người trải nghiệm sự mất mát do người thân qua đời do nhiều lý do khác

nhau hoặc các chia sẻ, suy nghĩ, quan niệm của người khi gặp tình cảnh hiểm

nghèo cận kề cái chết trong khoảng thời gian giới hạn từ 01/01/2019 đến

31/07/2022.

4. Phương pháp nghiên cứu và ngữ liệu nghiên cứu

4.1. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện việc khảo sát và nghiên cứu đề tài này, luận án sử dụng các

phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp miêu tả: để miêu tả các mô hình ẩn dụ, cơ chế ánh xạ và

chuyển di các thuộc tính giữa 2 miền nguồn - đích diễn đạt ý niệm “cái chết”

trong các diễn ngôn tiếng Việt và tiếng Anh, miêu tả sự tương hợp và chồng lấn

giữa các ẩn dụ có cùng chung cấu trúc khái niệm đích và phân tích, làm rõ tính

dụng học của ẩn dụ theo các khung lý thuyết của ngôn ngữ học tri nhận được sử

dụng trong các diễn ngôn tiếng Việt và tiếng Anh mà luận án khảo sát.

- Phương pháp so sánh đối chiếu: để so sánh và đối chiếu các biểu thức ẩn

dụ ý niệm về “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh. Cụ thể, luận án sử dụng

phương thức đối chiếu 2 chiều để tìm ra các điểm tương đồng và dị biệt của các

loại ẩn dụ xuất hiện trong các biểu thức ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh.

Ngoài ra, luận án có sử dụng cách tiếp cận liên ngành. Theo quan điểm

hiện đại, ẩn dụ không chỉ là phương thức chuyển nghĩa của ngôn ngữ mà còn là

một cách thức tri nhận. Do vậy, ẩn dụ có liên quan với nhiều yếu tố về văn hóa,

xã hội, tôn giáo, tâm lý, các khoa học khác, v.v. Cách tiếp cận liên ngành được

sử dụng trong luận án giúp tìm hiểu ẩn dụ một cách toàn diện, sâu sắc hơn dựa

trên mối quan hệ giữa ngôn ngữ (từ ngữ, dụ dẫn, các mô hình ẩn dụ) và các tri

thức nền tảng ở các lĩnh vực như sinh học, tôn giáo, triết học, tâm lý học. Các

mô hình ẩn dụ được tìm thấy sẽ được lý giải thông qua các tri thức của các khoa

học khác bởi phạm trù “cái chết” là một phạm trù chứa đựng rất nhiều hàm ý

nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực khác nhau và được tri nhận khác nhau giữa các dân

tộc.

Các thủ pháp thống kê, phân loại cũng được sử dụng để thống kê các dụ

dẫn và nhóm chúng theo miền nguồn, tần suất xuất hiện, là cơ sở cho một số đối

chiếu về mặt định lượng giữa tiếng Việt và tiếng Anh.

4.2. Ngữ liệu nghiên cứu

Về ngữ liệu tiếng Việt, chúng tôi đã tiến hành khảo sát trên 490 diễn ngôn

(chứa 529 biểu thức ẩn dụ) trên một số chuyên mục của các trang tin điện tử có

tần suất người xem lớn ở Việt Nam, với phạm vi nội dung về cái chết như

chuyên mục “Tâm sự” và chuyên mục “Tưởng nhớ nạn nhân Covid-19” trên

trang vnexpress.net; chuyên mục “Nhân ái” và chuyên mục “Sức khỏe” trên

trang dantri.com.vn trong thời gian từ tháng 1 năm 2019 đến tháng 7 năm 2022

và một số bài đăng trên các trang mạng chính thống khác.

Về ngữ liệu tiếng Anh, chúng tôi đã tiến hành khảo sát trên 506 diễn ngôn

(chứa 525 biểu thức ẩn dụ) trong chuyên mục “Personal stories” trên một số

trang tin tức của người Anh về cái chết như trang hopeagain.org.uk,

rememberme2020.uk, whatsyourgrief.com và trang cancerresearchuk.org, một

số trang tin tức có uy tín khác trong cùng khoảng thời gian từ tháng 1 năm 2019

đến tháng 7 năm 2022.

Đặc điểm chung của hai khối ngữ liệu là các diễn ngôn đều chứa thông

điệp tưởng nhớ người chết, đề cập đến cái chết từ góc độ đối diện với trải

nghiệm thực tế về cảm xúc đau buồn, xúc động, tiếc thương khi chứng kiến sự

qua đời của người khác do các yếu tố rủi ro, bệnh tật. Ngôn ngữ có tính chất đời

thường, là những lời tâm sự, chia buồn, quan điểm về cái chết mà không nhằm

dụng ý tu từ hay nghệ thuật.

Các diễn ngôn về cái chết trong khối ngữ liệu khảo sát không bao gồm các

diễn ngôn chỉ cái chết của những đối tượng được cho là gây nên sự bức xúc,

phẫn nộ, ghét bỏ trong xã hội.

Sau khi thu thập, ngữ liệu được chia thành hai nhóm: ngữ liệu tiếng Việt

(được mã hóa từ V1 đến V490) và ngữ liệu tiếng Anh (được mã hóa từ A1 đến

A506). Với ngữ liệu tiếng Anh, luận án sử dụng bản dịch thô (do nghiên cứu

sinh dịch) cho các biểu thức ngôn ngữ và được đặt trong ngoặc vuông […] sau

biểu thức nhằm làm sáng rõ ý niệm sử dụng trong các diễn ngôn.

Ngữ liệu nghiên cứu sau khi thu thập được sẽ được xử lý theo hai giai

đoạn:

- Giai đoạn 1: Dựa trên khung lý luận về AD, các biểu thức ẩn dụ thuộc

khối ngữ liệu nghiên cứu được nhận diện. Dựa vào đặc điểm của các miền

nguồn, các ẩn dụ tìm thấy sẽ được chia thành các miền nguồn, sau đó phân chia

thành 3 tiểu loại ẩn dụ là Ẩn dụ Cấu trúc, ẩn dụ Bản thể và Ẩn dụ Định hướng,

tùy theo miền nguồn được sử dụng để kích hoạt các ẩn dụ này. Việc phân loại ẩn

dụ sẽ được tiến hành dựa trên lý thuyết Lakoff và Johnson [86] và Kövecses [83]

Ví dụ, khi đọc được một diễn ngôn liên quan đến cái chết:

(4) My granny left me on June 7th in her sleep. My grandfather, her husband,

passed two years ago. Now they’re both gone, I feel empty.” […]. (A46)

[Bà tôi rời bỏ tôi vào ngày 7 tháng 6 trong một giấc ngủ. Ông tôi, đã ra đi từ

2 năm trước. Giờ đây, cả hai người đều đã ra đi, tôi thấy thật trống trải”. […]).

Bước 1: Chúng tôi đọc toàn bộ diễn ngôn và xác lập hiểu biết chung về

thông tin liên quan đến ngữ cảnh, đây là tâm sự của người cháu khi kể về hoàn

cảnh ông bà qua đời.

Bước 2: Xác định các cụm từ “left me” (rời bỏ tôi), “pass” (đi qua), “gone”

(ra đi) là những cụm từ có tiềm năng sử dụng AD, đặt trong mối tương quan với

ngữ cảnh khi nói về việc người cháu mất ông bà.

Bước 3: đối chiếu các cụm từ ẩn dụ tiềm năng vào MIỀN NGUỒN “khởi

hành” và từ đó xác định được MIỀN ĐÍCH “cái chết”.

Bước 4: Các cụm từ “left me” (rời bỏ tôi), “pass” (đi qua), “gone” (ra đi)

được xác định là “dụ dẫn AD”, từ đó cho phép xác định ngữ cảnh câu chứa các dụ

dẫn này chính là BTAD. Sau khi nhận diện AD, chúng tôi tiến hành quy loại và

dán nhãn AD (BTAD được đưa ra làm ví dụ minh chứng ở trên được quy loại vào

ADYN CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH), xác định tập hợp các nét thuộc tính

đặc trưng thuộc MIỀN NGUỒN và MIỀN ĐÍCH trong mô hình ý niệm, từ đó xác

định các điểm tương ứng được kích hoạt trong khung tri nhận; liệt kê các dụ dẫn

AD được lựa chọn trong mỗi thuộc tính thuộc MIỀN NGUỒN; lập sơ đồ ánh xạ

và lý giải các cơ chế chuyển di, sao phỏng các nét thuộc tính giữa hai miền nguồn

- đích trong biểu thức ý niệm; từ đó chỉ ra tính quy luật trong ánh xạ, tìm hiểu đặc

trưng tư duy và cách tri nhận của người viết. Qua đó, góp phần chứng minh mối

quan hệ chặt chẽ giữa ngôn ngữ - văn hóa - tư duy được thể hiện qua các biểu

thức ý niệm

- Giai đoạn 2: Luận án tiến hành đối chiếu các ẩn dụ tìm được để kiến giải

về điểm tương đồng và dị biệt giữa hai ngôn ngữ, từ đó làm rõ sự tương hợp ẩn

dụ ẩn dụ trong hai ngôn ngữ dựa trên lý thuyết của Bùi Mạnh Hùng [21].

5. Đóng góp mới của luận án

Đây là luận án đầu tiên tại Việt Nam về ẩn dụ ý niệm “cái chết” trong tiếng

Việt và tiếng Anh ở diễn ngôn tưởng nhớ của người còn sống trước một phạm

trù có tính kiêng kị. Thông qua việc so sánh, đối chiếu hai nguồn ngữ liệu, luận

án đã chỉ ra điểm giống nhau và khác nhau trong cách tri nhận về “cái chết” –

một ý niệm có tính phổ quát trong mọi nền văn hóa, từ đó chứng minh mối quan

hệ giữa ngôn ngữ, văn hóa và tư duy của con người.

6. Ý nghĩa của luận án

6.1. Ý nghĩa lý luận

Các kết quả và kết luận nêu trong luận án góp phần củng cố lý thuyết và

những luận điểm cơ bản của ngôn ngữ học tri nhận cũng như làm rõ thêm về lý

thuyết ẩn dụ ý niệm, lý thuyết về hiện tượng tương hợp trong ẩn dụ thông qua

việc sử dụng nhiều miền nguồn và nhiều loại ẩn dụ ý niệm cùng để diễn đạt một

ý niệm đích là phạm trù “cái chết”.

Luận án cũng khẳng định ưu thế và vai trò của ẩn dụ ý niệm trong diễn

ngôn, từ đó củng cố thêm tính đa dạng văn hóa của ẩn dụ ý niệm.

Ở Việt Nam, đây là công trình nghiên cứu đầu tiên các ẩn dụ ý niệm về cái

chết trên thể loại diễn ngôn có tính chất gần gũi với đời sống. Luận án cũng gợi

mở hướng nghiên cứu sâu hơn về các diễn ngôn liên quan đến các phạm trù có

tính chất “kiêng kỵ”, gắn liền với đặc trưng riêng biệt của các dân tộc, đòi hỏi sự

am hiểu sâu sắc về văn hóa và kiến thức khoa học liên ngành.

6.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa trực tiếp đối với những nhà nghiên cứu ngôn

ngữ, đặc biệt là nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong các diễn ngôn về “cái chết” từ

góc độ ngôn ngữ học tri nhận.

Đồng thời, luận án cũng giúp cho những người làm công tác biên – phiên

dịch, các giảng viên dạy các học phần Thực hành tiếng Anh biên soạn và thiết kế

các bài giảng về ngôn ngữ trong giao tiếp Việt - Anh có những sự điều chỉnh phù

hợp khi sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh và tiếng Việt trong các ngữ cảnh khác nhau

dựa trên nền tảng tri nhận và văn hóa khác biệt.

7. Cấu trúc của luận án

Luận án gồm Phần mở đầu, 4 chương chính, Phần kết luận, Tài liệu tham

khảo và Phụ lục.

Phần mở đầu: luận án trình bày lý do lựa chọn đề tài, mục đích nghiên cứu,

đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp và ngữ liệu nghiên cứu, đóng

góp mới của luận án, ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn của luận án.

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận của luận án:

Chương 2: Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc về phạm trù “cái chết” trong diễn ngôn

tiếng Việt và tiếng Anh

Chương 3: Đối chiếu ẩn dụ bản thể về phạm trù “cái chết” trong diễn ngôn

tiếng Việt và tiếng Anh

Chương 4: Đối chiếu ẩn dụ định hướng về phạm trù “cái chết” trong diễn

ngôn tiếng Việt và tiếng Anh

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT

CỦA LUẬN ÁN

1.1. Dẫn nhập

Trong Chương 1, chúng tôi sẽ tập trung làm rõ 3 nội dung chính sau:

Thứ nhất, để có một “bức tranh tổng quát” về lịch sử phát triển của hướng

nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm “cái chết”, sau đây chúng tôi sẽ điểm lại và hệ thống

hoá các công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo, bài báo khoa học, luận án,

luận văn trong và ngoài nước liên quan mật thiết đến đề tài. Đồng thời, từ việc

tổng hợp những nội dung nghiên cứu của các tác giả đi trước, chúng tôi sẽ xác

định được “khoảng trống còn bỏ ngỏ” để phát triển nghiên cứu của mình

Thứ hai, chúng tôi trình bày các lý thuyết về ngôn ngữ học, bao gồm các lý

thuyết về ẩn dụ ý niệm, lý thuyết về ngôn ngữ học xã hội và lý thuyết về đối

chiếu ngôn ngữ làm cơ sở để thực hiện các thao tác nghiên cứu đối chiếu trên

nguồn ngữ liệu cụ thể nhằm chứng minh sự tồn tại, xác định và phân loại các ẩn

dụ ý niệm “cái chết” ở tiếng Việt và tiếng Anh

Thứ ba, chúng tôi trình bày các cơ sở lý thuyết về các khoa học liên ngành

như sinh học, triết học, tâm lý học, tôn giáo, văn hóa học làm căn cứ để lý giải

cho sự tri nhận và hình thành các ẩn dụ ý niệm “cái chết” trong tư duy ngôn ngữ

của người Việt và người Anh.

1.2. Tổng quan các nghiên cứu ngôn ngữ về “cái chết”

Ý niệm về sự sống và cái chết là những phạm trù cơ bản luôn được quan

tâm nghiên cứu ở nhiều phân ngành khác nhau. Quan niệm về sống và chết là

phạm trù triết lý không chỉ đề cập trong các tôn giáo tín ngưỡng mà còn thấy ở

triết học và một số bộ môn khoa học, bởi vì suy cho cùng, điều mà tôn giáo tín

ngưỡng và các ngành khoa học hướng đến cũng chỉ để giải quyết vấn đề sống và

chết của con người. Đã là con người, chắc chắn ai cũng quan tâm đến sự sống và

chết của mình. Tuy nhiên trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường nói đến

sự sống, sự tồn tại của mỗi đời người, mỗi xã hội, trong khi đó lại né tránh

không bàn đến cái chết và những điều liên quan đến cái chết.

Trước mối bận tâm hiển nhiên về ý niệm tuy phổ biến nhưng trừu tượng là

“cái chết”, ngôn ngữ đã tìm cách diễn đạt sinh động, đa dạng và chính xác các

phạm trù trên thông qua những biểu thức ngôn ngữ có tính ẩn dụ, hay thậm chí

có thể khẳng định rằng ẩn dụ ý niệm về cái chết luôn hiện diện rõ ràng, tự nhiên

và rộng khắp trong cuộc sống hàng ngày.

Bởi sự phổ biến này, nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm cái chết đã trở thành chủ

đề chính hoặc là những phân tích trong các công trình của nhiều tác giả trên thế

giới và ở Việt Nam.

1.2.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài

Cái chết có đặc điểm là một khái niệm trừu tượng mà không ai có kinh

nghiệm hay trải nghiệm trực tiếp, bởi vậy trong nhiều nền văn hóa, ta thấy ý

niệm cái chết thường được diễn giải thông qua những liên hệ về ngôn ngữ thuộc

những phạm trù cụ thể hơn, chẳng hạn như “cuộc hành trình”, “cuộc gặp gỡ”,

hoặc là “một giấc ngủ”... Bên cạnh đó, một luận điểm quan trọng khác trong

ngôn ngữ về cái chết là trên thực tế, việc nói về sự chết là một miền ý niệm đem

lại tâm lý lo lắng đáng kể của hầu hết mọi người, và vì vậy ở hầu hết các trường

hợp, người ta thường cố gắng lựa chọn lối nói “uyển ngữ”, “nói giảm, “nói

tránh” nhằm làm giảm đi các cảm xúc tiêu cực nhất có thể. Theo Allan &

Burridge, “điều kiêng kị liên quan đến cái chết” có liên quan đến một vài nỗi sợ

hãi của con người, và được nghiên cứu dưới góc độ lý thuyết tâm lý học về

“Kiểm soát nỗi sợ hãi”. Nỗi sợ ở đây có thể tóm lược là: (1) nỗi sợ hãi mất đi

người thân yêu, (2) nỗi sợ hãi của việc cơ thể không còn là một thực thể đồng

nhất, (3) nỗi sợ rằng cái chết là điểm kết thúc của sự sống, (4) nỗi sợ về sự xấu

xa của linh hồn sau khi chết, (5) nỗi sợ một cái chết vô nghĩa, (6) nỗi sợ không

biết được điều gì xảy ra sau khi chết. Trên tất thảy, “cái chết thường là một chủ

đề quen thuộc và dễ gây tổn thương, cần “những biện pháp bảo vệ bằng ngôn

ngữ” để bảo vệ khỏi thực tế tức thời và đáng sợ”. Fernández [57: 101).

Từ sự hiểu biết mơ hồ về cái chết và quan niệm tránh né nói về cái chết,

các học giả đã có cách tiếp cận khác nhau đối với ẩn dụ về cái chết. Trên thực tế,

ẩn dụ ý niệm về cái chết lại là chủ đề được đề cập đến trong khá nhiều nghiên

cứu bởi nó vừa có đặc điểm là một phạm trù phổ quát, lại vừa phản ánh lối tư

duy, tư tưởng, triết học, tôn giáo khác biệt của các dân tộc. Xem xét các công

trình của Lakoff và Johnson (1980) [86], Lakoff & Turner (1989) [87], Juana

Marín-Arrese (1996) [77], Bert Bultinck (1998) [51], Eliecer Crespo Fernández

(2006) [57], … có thể nhận thấy tất cả các công trình này đều đã sử dụng Lý

thuyết ẩn dụ tri nhận để hiểu được các mối liên hệ cơ bản cấu thành sự đồ chiếu

các ý niệm như khởi hành, mất, hành trình, giấc ngủ, v.v. vào nhận thức của

chúng ta về cái chết.

Trong tác phẩm “More than cool reason – A Field Guide to Poetic

Metaphor” (tạm dịch: Hơn cả lý do thú vị - Một hướng dẫn thực tế với ẩn dụ thi

ca), Lakoff, G. và Turner, M. (1988) [87:tr.3-27] đã dành một phần lớn chương 1

“Life, Death, and Time” (Sự sống, Cái chết và Thời gian) để liệt kê và phân tích

các ẩn dụ ý niệm về phạm trù sự sống, cái chết và thời gian trên ngữ liệu là một

số tác phẩm văn thơ của Dickinson, T.S. Eliot, Dylan Thomas, Fitzgerald, …

Những ẩn dụ ý niệm về “cái chết” được gọi tên bao gồm CÁI CHẾT LÀ SỰ

KHỞI HÀNH, CÁI CHẾT LÀ ĐẾN ĐÍCH xuất phát từ ẩn dụ ĐỜI NGƯỜI LÀ

CUỘC HÀNH TRÌNH, CÁI CHẾT LÀ BÓNG ĐÊM, CÁI CHẾT LÀ MÙA

ĐÔNG xuất phát từ ẩn dụ ĐỜI NGƯỜI LÀ MỘT NGÀY / MỘT NĂM, CÁI

CHẾT LÀ GIAI ĐOẠN TÀI LỤI CỦA CÂY xuất phát từ ẩn dụ ĐỜI NGƯỜI

LÀ CÂY, CÁI CHẾT LÀ GIẤC NGỦ, CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI xuất

phát từ sự tương đồng về hình ảnh giữa người ngủ / người nghỉ ngơi với người

chết, CÁI CHẾT LÀ SỰ THẤT THOÁT CHẤT LỎNG TRONG BẦU CHỨA

xuất phát từ ẩn dụ SỰ SỐNG LÀ CHẤT LỎNG TRONG CƠ THỂ, CÁI CHẾT

LÀ SỰ GIẢI THOÁT xuất phát từ ẩn dụ CUỘC SỐNG LÀ SỰ TRÓI BUỘC

(Cơ thể người là vật chứa “giam cầm linh hồn”, sự kiện “cái chết” đem lại sự

“phóng thích” cho linh hồn khỏi “nhà tù” thể xác).

Ở bài viết “To die, to sleep – A Contrastive metaphors for Death and Dying

in English and Spanish”, Juana Marín-Arrese (1996) [57] lại tiếp cận hướng

phân tích ẩn dụ ý niệm cái chết qua việc giải thích lý do sử dụng các miền nguồn

là từ các kinh nghiệm nghiệm thân và kinh nghiệm xã hội của con người, chẳng

hạn như các yếu tố sinh lý và trải nghiệm cơ thể, sự liên tưởng, nhân hóa “cái

chết” với con người hoặc động vật nguy hiểm, yếu tố tôn giáo và niềm tin, các

yếu tố xã hội và thực hành văn hóa ở từng cộng đồng cụ thể. Nghiên cứu cũng

nhóm các diễn đạt chỉ ý niệm “cái chết” theo trải nghiệm nghiệm thân về các

miền không gian như vật chứa, đường đi, định hướng lên – xuống hay chiết

đoạn thời gian.

Cũng từ cách tiếp cận ngôn ngữ học tri nhận, Bultinck, B. (1998) [51] đã

thực hiện nghiên cứu “Metaphors We Die by: Conceptualizations of death in

English and their implications for the theory of Metaphor” (Tạm dịch: Chúng ta

Chết bằng ẩn dụ: ý niệm hóa cái chết trong tiếng Anh và các hàm ý của nó theo

lý thuyết ẩn dụ), trong đó ông khảo sát các cách diễn đạt ẩn dụ về cái chết trên

ngữ liệu là các từ điển tiếng Anh. Ông đã đưa ra kết luận rằng, nhìn chung, các

ẩn dụ ngôn ngữ về ý niệm cái chết có thể phân chia thành các ẩn dụ ý niệm sau:

(1) Cái chết là các phản ứng sinh – lý liên quan đến cái chết

(2) Cái chết là sự dịch chuyển

(3) Cái chết là sự dịch chuyển có định hướng

(4) Cái chết là sự nghỉ ngơi – giấc ngủ

(5) Cái chết là sự mất mát – thua cuộc

(6) Cái chết là sự quy phục / đầu hàng

(7) Các cảm xúc liên quan đến cái chết

(8) Cái chết là sự mất ánh sáng

(9) Tôn giáo, thần thoại và “truyện cổ tích”: Các nhân hóa

(10) Tôn giáo, thần thoại và “truyện cổ tích”: “Các câu chuyện / điển tích

về cái chết”

Từ các nghiên cứu tiên phong nêu trên, đặc biệt là dựa trên bảng phân loại

ẩn dụ về ý niệm cái chết mà Bultinck đưa ra, một loạt các nghiên cứu ẩn dụ về

cái chết được thực hiện một cách cụ thể trên việc thu thập, khảo sát ngữ liệu là

các ngôn ngữ của các quốc gia hay các diễn ngôn trong các ngữ cảnh hoặc các

văn bản đặc thù như Kinh thánh, Điếu văn, môi trường bệnh viện, … hoặc tiếp

cận dưới góc nhìn so sánh, đối chiếu các ngôn ngữ. Các nghiên cứu này thực

hiện đều nhằm trả lời 3 câu hỏi chính:

(1) Có thể tìm ra các miền nguồn, miền đích, biểu thức ngôn ngữ nào diễn

tả ý niệm cái chết trong các ngôn ngữ hay ngữ cảnh khác nhau, và cơ chế ánh xạ

của các biểu thức đó là gì?

(2) Các yếu tố về văn hóa, tư duy, tôn giáo, … có ảnh hưởng như thế nào

đến sự tri nhận về cái chết ở các dân tộc khác nhau?

(3) Các ngôn ngữ có cách tri nhận về cái chết tương đồng và khác biệt như

thế nào khi nói về ý niệm cái chết?

Ở hướng nghiên cứu một ngôn ngữ hoặc ngôn ngữ trong các bối cảnh khác

nhau có thể kể ra một số công trình nổi bật được ghi nhận như: Luận án tiến sĩ

“Spatial Cognition and the Death Metaphor in the Hebrew Bible” (Ẩn dụ ý niệm

về cái chết trong kinh thánh của người Do Thái) của Adriaan, L. (2015) [47]

nghiên cứu tư duy của người Israel khi nói về cái chết; Bài báo “Metaphorical

Euphemisms of relationship and death in Kavalan, Paiwan, and Seediq” (Uyển

ngữ có tính ẩn dụ về cái chết trong các ngôn ngữ Kavalan, Paiqan và Seedid)

của Amy, P. L. (2011) [48]: nghiên cứu góc nhìn về cái chết trong cách nói tiếng

địa phương ở 1 số ngôi làng ở Đài Loan; Công trình “Metaphors for “good” or

“bad” deaths - A health professional view” (ẩn dụ nói về cái chết từ góc nhìn

chuyên gia sức khỏe) của Zsófia, D., Elena, S. và Veronika, K. [61] : phỏng vấn

cách sử dụng từ vựng để nói về cái chết trong môi trường bệnh viện, cơ sở y tế.

“A Cognitive Analysis of Metaphorical euphemisms of death in Kenyan

Newspaper Obituaries” (2018) (phân tích tri nhận uyển ngữ có tính tri nhận nói

về cái chết trên ngữ liệu Cáo phó bằng tiếng Kenya) của Anashia, N. O. [50],

“Metaphoric Conceptualizations of Death in Gĩkũyũ” (2017) (Ẩn dụ ý niệm về

cái chết trong ngôn ngữ Gĩkũyũ) của Moses Gatambuki Gathigia [96: tr. 215-

235]; luận án của Danijel Berković “Grammar of Death in the Psalms - With

Reference to Motion as Conceptual Metaphor” (2016) (ý nghĩa của cái chết

trong thánh kinh – tham chiếu góc độ ẩn dụ ý niệm) [59]; “Conceptualization of

‘Death is a Journey’ and ‘Death as Rest’ in EkeGusii Euphemism” (2012) (ý

niệm “CÁI CHẾT LÀ MỘT CUỘC HÀNH TRÌNH” và “CÁI CHẾT LÀ SỰ

NGHỈ NGƠI” trong uyển ngữ của ngôn ngữ EkeGusii – Ngôn ngữ nói của tộc

người Bantu ở Kisii và Nyamira, Kenya) của Damaris G. N., Peter M. M., David

O. O. [58: tr. 1452-1457]; “Metaphors and Euphemisms of Death in Akan and

Hebrew” (2020) (Ẩn dụ và uyển ngữ nói về cái chết trong tiếng Akan và Do

Thái ở Ghana) [54: tr.404-421] của tác giả Charles, O.

Hướng tiếp cận nghiên cứu so sánh, đối chiếu ngôn ngữ chỉ cái chết ở các

ngôn ngữ khác nhau cũng có nhiều nhà nghiên cứu đi sâu tìm hiểu, chẳng hạn

như nghiên cứu “A cross-linguistic study of metaphors of death” (2018) (Nghiên

cứu xuyên ngôn ngữ về ẩn dụ về cái chết) của các tác giả Moses, G. G.,

Ruiming, W., Manqiong S., Carlos, T., Oksana, T., Omid, K. Z., Ricardo, M. và

Fernando, M. R. [95]. Nghiên cứu này dựa trên lý thuyết Ẩn dụ ý niệm nhằm

xác định và phân loại ẩn dụ ý niệm về cái chết trong 6 ngôn ngữ: tiếng Trung

Quốc, tiếng Ba Tư, tiếng Gĩkũyũ, tiếng Nga, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Thụy

Điển. Bài báo “A Contrastive Study of Death Metaphors in English and

Chinese” (2014) (Nghiên cứu đối chiếu ẩn dụ chỉ cái chết trong tiếng Anh và

tiếng Trung Quốc) của Cong, T. [86] là cách tiếp cận đối chiếu giữa 2 ngôn ngữ

của hai nền văn hóa phương Đông và phương Tây, phản ánh lối tư duy, văn

hóa,… tín ngưỡng của người Anh và người Trung Quốc. Luận văn thạc sĩ

“Death by Metaphor: A study of metaphors and conceptualisations of death in

British and American obituaries (2014) (Cái chết trong ẩn dụ ý niệm: nghiên

cứu ẩn dụ ý niệm về cái chết trong ngôn ngữ điếu văn tiếng Anh - Anh và tiếng

Anh – Mỹ) của Mari, A. D. S. [90] cũng góp thêm tiếng nói vào các nghiên cứu

đối chiếu phạm trù cái chết ở các ngôn ngữ khác nhau.

Nhìn chung, ẩn dụ ý niệm về cái chết là đề tài được nghiên cứu ở nhiều

ngôn ngữ, các ẩn dụ tìm thấy ở cả 3 loại: cấu trúc, bản thể và định hướng, các

miền nguồn được kích hoạt trong cơ chế ánh xạ cũng có sự tương đồng như

miền nguồn “cuộc hành trình”, “giấc ngủ”, “sự nghỉ ngơi”, “thực thể”, “vật

chứa”, “chuyển động có hướng”,… tuy nhiên, trong các ngôn ngữ khác nhau,

việc sử dụng các dụ dẫn để diễn đạt thuộc tính của miền nguồn lại không hoàn

toàn giống nhau. Điều này thể hiện lối khác biệt trong tư duy và ảnh hưởng của

yếu tố văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng của từng dân tộc.

1.2.2. Những nghiên cứu trong nước

Ở tiếng Việt, các nghiên cứu ẩn dụ ý niệm “cái chết” là địa hạt chưa có

nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, trong những nghiên cứu ngôn ngữ ở các phương

diện khác như đặc điểm danh học, ngữ nghĩa hay những nghiên cứu về uyển ngữ

trong, cách diễn đạt ý niệm “cái chết” bằng ẩn dụ đã được lý giải phần nào bằng

đặc trưng văn hóa, tư duy dân tộc.

Từ góc độ nghiên cứu về đặc điểm danh học và đặc điểm ngữ nghĩa trong

cách định danh “sự kết thúc cuộc đời của con người” tác giả Nguyễn Đức Tồn

và Huỳnh Thị Thanh Trà (1994) [40:tr,53-60) đã phân tích và rút ra một số kết

luận như sau:

Về phương diện đặc điểm danh học, có 3 phương thức định danh “sự kết

thúc cuộc đời của con người” dựa trên (1) nguồn gốc từ ngữ; (2) Kiểu ngữ nghĩa

của từ ngữ; và (3) Cách thức biểu thị của từ ngữ. Trong đó, với phương thức định

danh dựa trên kiểu ngữ nghĩa của từ ngữ, có thể xét theo phạm vi định danh trực

tiếp – gián tiếp (hay nguyên sinh – thứ sinh). Các đơn vị định danh gián tiếp “cái

chết” chiếm số lượng khoảng 55% với những cụm từ như bỏ mình, nhắm mắt, tắt

thở, khuất, ngoẻo, héo, chầu Hà Bá,… Các đơn vị định danh gián tiếp này là sản

phẩm của quá trình ẩn dụ hóa, đồng hóa con người với động thực vật hoặc lấy tư

thế, hành động điển hình của con người khi qua đời để biểu trưng hóa.

Xét theo cách thức biểu thị của từ ngữ, các đơn vị định danh được xem xét

theo 2 nhóm: Nhóm đơn vị định danh trực tiếp và nhóm đơn vị định danh gián

tiếp. Đối với các đơn vị định danh gián tiếp, cách định danh có thể là: (1) Ẩn dụ

hóa, biểu trưng hóa bằng hành động, tư thế,… điển hình của con người khi chết

(nhắm mắt, tắt thở, nằm xuống, ngã,…); (2) Động từ “di chuyển + danh từ chỉ “

thế giới người chết” (sang thế giới bên kia, xuống suối vàng,…); (3) Động từ chỉ

“sự rời bỏ” + danh từ chỉ “cuộc đời” (từ giã cõi đời, lìa đời, lìa trần); (4) Động

từ chỉ “sự làm mất đi” + danh từ chỉ “tính mệnh, thân thể, người thân” (bỏ

mạng, bỏ xác, bỏ mẹ cha,…); (5) Động từ chỉ “sự tiếp xúc, gặp gỡ” + danh từ

chỉ “nhân vật thuộc thế giới thần Phật, người chết (chầu trời, chầu Phật, chầu

Diêm Vương,…); (6) Động từ chỉ “sư trải qua trọn vẹn, sự chấm dứt” + danh từ

chỉ “cuộc đời” (mãn cảnh trần, hết đời, tận số,…); (7) Ẩn dụ hóa, đồng hóa con

người với động vật, thực vật hoặc thiên thể, vật thể (ngủ với giun, toi, khuất

núi,…); (8) Biểu trưng bằng số tuổi thọ tối đa của đời một con người (trăm tuổi,

hai năm mươi)

Về phương diện ngữ nghĩa, nhóm từ ngữ chỉ “sự kết thúc cuộc đời của con

người” được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau dựa trên các thành tố khác

nhau trong ý nghĩa của từ, cụ thể là xét trên 3 thành tố: (1) Sắc thái biểu cảm –

phong cách; (2) Phạm vi sử dụng; và (3) Nội dung logic – sự vật tính.

Xét theo phạm vi sử dụng, điểm đáng chú ý là trong nhóm từ ngữ có sự khu

biệt về phạm vi xã hội, tức là một số tầng lớp xã hội nhất định có lối nói riêng,

tạo ra những từ ngữ riêng biệt và nhân tố tôn giáo chính là yếu tố điển hình cho

yếu tố phạm vi sử dụng này. Những người theo tôn giáo khác nhau thường có lối

nói riêng theo quan điểm triết lý của tôn giáo mình (ví dụ: người theo đạo Phật

có cách nói tịch diệt, lên cõi Niết Bàn, đi Tây Trúc, …; người theo đạo Thiên

Chúa thì nói lên Thiên Đàng, về nơi nước Chúa, tử vì đạo,…)

Nhóm tác giả cũng lý giải sự đa dạng trong cách định danh khái niệm sự

qua đời của con người do một số nguyên nhân như: (1) từ cách nhìn nhận và

cách quan niệm của người Việt về cái chết. Tất cả các lối nói khác nhau đó phần

nào bắt nguồn từ những quan điểm triết học nhân sinh của dân tộc Việt Nam; (2)

từ hiện tượng kiêng kị khi nói về cái chết; và (3) từ nhu cầu giao tiếp, thông tin

“những khía cạnh khác nhau của một khái niệm”.

Từ góc độ nghiên cứu ngôn ngữ học xã hội, các nghiên cứu về uyển ngữ, từ

kiêng kị trong tiếng Việt, Nguyễn Thị Hồng Hạnh (2015) [16:Tr.74-79), Đào Thị

Kim Duyên (20150 [8:tr.110-115) cũng liệt kê một số uyển ngữ về “cái chết”

trong tiếng Việt; lý giải nguyên nhân sử dụng uyển ngữ khi nói về cái chết là do

yếu tố “nỗi sợ hãi”; các yếu tố tâm lý, nghiệm thân, các đặc trưng tư duy văn

hóa, xã hội, môi trường sống ảnh hưởng đến cách người Việt lựa chọn, hình

thành và sử dụng uyển ngữ. Các nghiên cứu cũng đối chiếu cách dùng uyển ngữ

chỉ “cái chết” trong tiếng Việt và một số ngôn ngữ như tiếng Khmer, tiếng Thái,

tiếng Hán, tiếng Anh để đưa đến kết luận rằng sự tri nhận của người Việt về cái

chết về cơ bản tương đồng với các dân tộc khác. Tuy nhiên, trong sự tri nhận

mang tính phổ quát, vẫn có sự tồn tại của các yếu tố khác biệt bị chi phối bởi các

nhân tố văn hóa khác biệt. Nghiên cứu lấy ví dụ coi phạm trù cái chết là cuộc

hành trình. Đây là phạm trù mang tính phổ quát và ở các ngôn ngữ đều sử dụng

động từ “đi” để nói về cái chết. Tuy nhiên, đích đến của các cuộc hành trình này

thì lại khác biệt ở các cộng đồng người và khác biệt ngay cả trong cùng một

cộng đồng người nhưng có niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng khác nhau. Đích đến có

thể là Thiên Đàng với người theo đạo Thiên Chúa, ông bà ông vải với người

Việt theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, Tây phương cực lạc với người theo đạo

Phật hay quy tiên, về cõi thiên thai với ảnh hưởng của Đạo giáo,…

Từ góc độ nghiên cứu Ngôn ngữ học tri nhận, trong chuyên luận “Tâm thức

của người Việt qua một số từ khóa - Chuyên luận Ngôn ngữ học văn hóa – tri

nhận” (2017), tác giả Lê Thị Kiều Vân (2017) [46:tr136-176] lý giải lối tri nhận với

từ khóa “thể xác” hay “hồn” để thấy tính nghiệm thân, cách tư duy, sử dụng ngôn

ngữ khi đề cập đến những ý niệm “cái chết” của người Việt. Tác giả chỉ ra rằng,

trong tiếng Việt “hồn” được ý niệm hóa như (i) một thực thể tinh thần mà tôn giáo

và triết học duy tâm cho là độc lập với thể xác và khi nhập vào thể xác thì tạo ra sự

sống và tâm lý con người; (ii) như tư tưởng và tình cảm con người. Tác giả đã kết

luận rằng “hồn” sẽ được tri giác như một bộ phận quan trong của con người trong

thế đối lập giữa “hồn – xác” hay cụ thể hơn, cho dù tồn tại vô hình, ý niệm “Hồn”

được tri giác như cơ quan chủ yếu của con người, làm yếu tố cốt lõi cho mối quan

hệ giữa con người và vạn vật. Trái ngược với tính chất “vô hình”, “linh hồn” vẫn

luôn tồn tại một cách “hữu hình” trong tâm thức của con người. Bên cạnh đó, tác

giả cũng đối chiếu một số đặc điểm của ý niệm “soul” (linh hồn) trong tiếng Anh

để tìm ra nét tương đồng và khác biệt giữa cách người Việt và người Anh tri nhận

về phạm trù “linh hồn – thể xác” khi nói về cái chết.

Trong chuyên khảo “Ẩn dụ tri nhận trong ca từ Trịnh Công Sơn”, Nguyễn

Thị Bích Hạnh (2015) [15] đã khảo sát 227 ca khúc nhạc Trịnh, phân tích, giải

mã và mô hình hóa lối tri nhận của nhạc sĩ về ý niệm cái chết thông qua 2 loại

ẩn dụ là: Ẩn dụ cấu trúc và Ẩn dụ định hướng. Ở Ẩn dụ cấu trúc, tác giả đã đề

cập đến ẩn dụ ý niệm cái chết thông qua nhiều miền nguồn. Ở ẩn dụ CON

NGƯỜI LÀ CÂY CỎ, miền nguồn “Giai đoạn tàn lụi của cây cỏ” được kích

hoạt với sự tương đồng giữa ý niệm “cái chết” với trạng thái của cây cỏ ở giai

đoạn ngừng phát triển như tàn, rụng, rã cánh,…Ở ẩn dụ ĐỜI NGƯỜI LÀ MỘT

NGÀY, tác giả đã gọi tên 3 ẩn dụ bậc dưới về ý niệm “cái chết” tương ứng với

miền nguồn “đêm”, đó là CÁI CHẾT LÀ GIẤC NGỦ, CÁI CHẾT LÀ SỰ

NGHỈ NGƠI, CÁI CHẾT LÀ BÓNG ĐÊM; và Ẩn dụ tri nhận CUỘC ĐỜI LÀ

MỘT CUỘC HÀNH TRÌNH (xuất hiện trong 137/227 ca khúc) với các mô hình

ẩn dụ ý niệm biểu hiện cách tri nhận của Trịnh Công Sơn về cái chết là “điểm

cuối cùng của cuộc hành trình”, nơi tìm thấy sự nghỉ ngơi, giải thoát. Nghiên

cứu đã làm rõ ảnh hưởng của ý thức hệ, dấu ấn tôn giáo, tư duy triết học, ngữ

cảnh văn hóa và ngữ cảnh thời đại đã ghi dấu ấn lên lối tư duy, thế giới quan và

nhân sinh quan của người nhạc sỹ. Ở Ẩn dụ định hướng, tác giả đã đề cập đến

biểu thức “BỆNH TẬT VÀ CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI” (xuất

hiện ở 15/227 ca khúc). Thông qua việc khảo sát và phân tích ca từ, tác giả đã

cho thấy ẩn dụ định hướng này được hiểu thông qua các trải nghiệm vật lý, trải

nghiệm văn hóa, trải nghiệm tâm lý và trải nghiệm sinh học của con người..

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu cả trong nước và ngoài nước trên

giúp hình thành các hiểu biết ban đầu về ẩn dụ ý niệm về cái chết trong tiếng

Anh và tiếng Việt. Tuy nhiên, vẫn chưa có một nghiên cứu toàn diện và đầy đủ

về các loại ẩn dụ trong nhiều khía cạnh khác nhau thuộc phạm trù cái chết, đặc

biệt chưa có công trình nghiên cứu thật sự chuyên sâu để đối chiếu, so sánh giữa

ẩn dụ ý niệm sự sống và cái chết trên ngữ liệu tiếng Việt và tiếng Anh nói chung

nhằm tìm hiểu sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Các “khoảng

trống” lý thuyết và thực tiễn này sẽ là nhiệm vụ của luận án nhằm đóng góp

thêm tiếng nói vào lĩnh vực nghiên cứu.

1.3. Một số vấn đề ngôn ngữ học

Các nội dung lý thuyết dưới đây chúng tôi hệ thống dưới ba phân nhóm

chính, bao gồm: Các cơ sở lý luận về ẩn dụ ý niệm, cơ sở lý luận về ngôn ngữ

học xã hội và cơ sở lý luận về ngôn ngữ học đối chiếu.

1.3.1. Cơ sở lý luận về ẩn dụ ý niệm

Nghiên cứu “Đối chiếu ẩn dụ ý niệm cái chết trên ngữ liệu tiếng Việt và

tiếng Anh” được thực hiện dựa trên khung lý thuyết về ẩn dụ ý niệm của tác giả

Lakoff và Johnson đưa ra lần đầu tiên năm 1980 trong cuốn “Metaphors We Live

By” (Chúng ta sống bằng ẩn dụ) [86] và sau đó được phát triển một cách có hệ

thống bởi chính hai tác giả (2003) và một số nhà nghiên cứu nổi tiếng khác như

Kovecses (2002) [83], G. Fauconnier (1997)… để phân loại, gọi tên các biểu

thức ẩn dụ, xây dựng cơ chế ánh xạ và các mô hình ý niệm hóa các phạm trù cụ

thể, có thể quan sát, cảm nhận bằng các giác quan sang phạm trù trừu tượng.

Một số khái niệm liên quan đến ẩn dụ ý niệm

Phạm trù (category), phạm trù hoá (categorization)

Phạm trù là đối tượng quan tâm của tất cả các khoa học. Triết học đưa ra

định nghĩa phạm trù là khái niệm chung nhất và nền tảng nhất phản ánh những

thuộc tính cũng như những mối quan hệ cơ bản và phổ biết của các hiện tượng

của hiện thực và nhận thức. Phạm trù là kết quả của sự khái quát hóa sự phát

triển lịch sử của nhận thức và thực tiên xã hội. Ngày nay, cùng với sự phát triển

của hiện thực khách quan và tri thức khoa học, các phạm trù cũng phát triển và

trở nên phong phú hơn. Nhờ có việc tiến hành những nghiên cứu rộng rãi mang

tính kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực khác nhau, việc phạm trù hóa từ lĩnh vực

tiên đề đã chuyển hướng sang lĩnh vực thực nghiệm. Kế thừa các công trình tiên

phong của E. Rosch về tâm lý học tri nhận, Lakoff (1982) đã khái quát rằng

trong ngôn ngữ học tri nhận, phạm trù thể hiện tư duy con người, cho phép khái

quát hóa kinh nghiệm để phân loại các sự vật hiện tượng trong thế giới khách

quan. Như vậy một phạm trù phải được hình thành dựa trên những gì mà con

người tri giác và trải nghiệm về sự vật hiện tượng đó chứ không phải chính bản

thân nó.

Phạm trù hóa là một trong những khái niệm then chốt trong mô tả hoạt động

nhận thức của con người liên quan đến hầu hết năng lực và hệ thống tri nhận

trong bộ máy trí nhận của nó và với cả những thao tác trong quá trình tư duy như

so sánh, đồng nhất, thiết lập sự giống nhau và tương đồng. Theo nghĩa hẹp, phạm

trù hóa là quá trình phân loại sự vật, hiện tượng vào các nhóm khác nhau, là hoạt

động tri nhận bậc cao của con người dựa trên kinh nghiệm của bản thân nhằm

tìm hiểu và tương tác với thế giới xung quanh. Quá trình phân loại này diễn ra với

sự tham gia của các yếu tố tâm sinh lý, khả năng tri giác, ghi nhớ, sắp xếp thông

tin…. và theo cách vô thức chứ không theo các quy ước định sẵn.

Ý niệm (concept) và sự ý niệm hoá (conceptualization)

Trong các nghiên cứu của mình, các tác giả Trần Văn Cơ (2009) [5], Lý

Toàn Thắng (2004) [36] và sau này là Nguyễn Thiện Giáp (2014) [11] đều chia sẻ

quan điểm rằng ý niệm là một đơn vị của ý thức con người, là biểu tượng tinh

thần phản ánh cách con người tri nhận và tương tác với thế giới xung quanh, là

phương thức con người tiếp nhận “bức tranh thế giới” khách quan theo cảm nhận

chủ quan của riêng mình.

Theo Trần Văn Cơ (2007) [4], ý niệm được hình thành trong quá trình tư duy

của con người. Ý niệm hình thành trong quá trình cấu trúc hóa thông tin về một

sự việc khách quan, bao gồm nội dung thông tin được tiếp nhận về thế giới hiện

thực và thế giới tưởng tượng được lọc qua lăng kính chủ quan của con người.

Theo Lý Toàn Thắng (2015) [37], ý niệm là kết quả của quá trình tư duy, đồng

thời cũng là sản phẩm của quá trình tri nhận, được đúc kết bằng kinh nghiệm của

con người qua nhiều thế hệ. Cả hai tác giả đều cho rằng ý niệm vừa mang tính

phổ quát bởi nó phản ánh thế giới khách quan, vừa có tính đặc thù bởi nó gắn liền

với đặc trưng văn hóa và ngôn ngữ dân tộc. Theo Nguyễn Thiện Giáp, ý niệm

phản ánh các thuộc tính và bản chất của sự vật trong não bộ của con người, được

hình thành từ những khái quát trừu tượng.

Ý niệm hóa là quá trình hình thành ý niệm. Cũng theo Nguyễn Thiện Giáp, ý

niệm hóa là quá trình phát triển của nhận thức từ cảm tính sang lý tính, từ trực quan

sinh động đến tư duy trừu tượng. Đây là quá trình cấu trúc các phương diện trong

kinh nghiệm của con người và truyền tải thành các nội dung ngôn ngữ [11].

Nghiệm thân (embodiment) và lược đồ hình ảnh (image schema)

Nhiều công trình nghiên cứu về ẩn dụ tri nhận thống nhất ở một điểm rằng

lý trí hoạt động và phát triển nhờ những khả năng của thân thể và rằng lý trí cơ

bản mang tính nghiệm thân (embodiment).

Thuật ngữ nghiệm thân (embodiment) được Lakoff chính thức đề cập trong

công trình Philosophy in the flesh (Tạm dịch: Triết học bằng xương thịt) . Theo

Lakoff, khái niệm “nghiệm thân” liên quan đến quá trình con người lấy các bộ

phận của cơ thể và sự trải nghiệm của thân xác để định hình hệ thống ý niệm và

tư duy. Đây là một quá trình mang tính hệ thống, trong đó có sự kết hợp của não

bộ, các cơ quan cảm giác và hệ thống thần kinh điều hành các vận động thân thể

cũng như điều khiển mọi hành vi ứng xử của con người cả trong chủ định lẫn

trong vô thức: “… Các kết luận về “tính nghiệm thân” khẳng định một số điểm

sau. Thứ nhất, lý trí của con người là một dạng lý trí của động vật, bị ràng buộc

với thân thể của con người và cấu trúc phức tạp của não bộ của con người. Thứ

hai, những kết quả này cho chúng ta biết rằng thân thể, não bộ và sự tương tác của

con người với môi trường chung quanh cung cấp nền tảng hầu như là vô thức về

cảm nhận của chúng ta hàng ngày… Cảm nhận của chúng ta về cái có thật khởi

nguồn và cơ bản lệ thuộc vào thân thể của chúng ta, nhất là bộ phận cảm xúc và

cấu trúc cụ thể của não bộ, khiến chúng ta có khả năng nhận biết, chuyển động, và

thao tác.” [28, tr.17]

Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu đã phê phán ngôn ngữ học tri nhận khi

không tính đến yếu tố văn hóa trong quá trình hình thành nhận thức của con

người. Khắc phục thiếu sót này, T. Rohrer đề xuất định nghĩa về nghiệm thân như

“một sự trải nghiệm về thân thể, về nhận thức và về xã hội của con người là cơ sở

cho hệ thống ý niệm và hệ thống ngôn ngữ của chúng ta” [67: tr.20]. Với cách

hiểu này, nghiệm thân không chỉ là các trải nghiệm sinh lí liên quan đến cơ thể

con người mà còn bao hàm cả tác động của các yếu tố văn hóa và tư duy dân tộc.

Nguyên lý “Dĩ nhân vi trung” và ý niệm con người với bộ nhị nguyên

xác -hồn: Cơ thể và các quá trình tinh thần

Theo Trần Văn Cơ (2009) [6:44-47], Lý Toàn Thắng (2015) [37:tr.33] vấn

đề ý niệm con người gồm hai mảng quan trọng có mối quan hệ gắn bó hữu cơ là

vai trò của cơ thể (thể xác) đối với ý thức và ngôn ngữ con người và cái nhìn của

con người đối với thế giới – thế giới quan (phần hồn).

Theo nguyên lý “Dĩ nhân vi trung”, con người được đặt ở vị trí trung tâm của

việc nghiên cứu ngôn ngữ. Nhiệm vụ của ngôn ngữ học tri nhận là nghiên cứu cách

con người nhận thức thế giới (thực và ảo) qua lăng kính ngôn ngữ và văn hóa dân

tộc. Con người có hai tầng “ra đa” để thu nhận thông tin là cơ thể và linh hồn.

Định nghĩa, cơ sở hình thành và đặc điểm của ẩn dụ ý niệm

Định nghĩa ẩn dụ ý niệm

Lakoff (2003) [86] đã phân tích những lý thuyết ẩn dụ truyền thống và chỉ

ra một số luận điểm mà ông cho là sai lầm về ẩn dụ, cụ thể (1) ngôn ngữ thường

nhật mang nghĩa đen, không có tính ẩn dụ; (2) bất cứ một đối tượng nào đều có

thể hiểu theo nghĩa đen, không cần phải có ẩn dụ; (3) phạm vi sử dụng phổ biến

của ẩn dụ là trong thơ ca; (4) Ẩn dụ chỉ là những biểu ngữ; (5) Biểu hiện bằng

ẩn dụ thực chất là không chân lý, chỉ có ngôn ngữ nghĩa đen mới là chân lý.

Ngược lại, Lakoff & Johnson (1980) [86] khẳng định rằng ẩn dụ là hiện tượng

tri nhận hơn là một hiện tượng ngôn ngữ. Theo Lakoff và Johnson (1980) [86],

bản chất AD là cơ chế nhận thức mà thông qua nó những lĩnh vực có tính trừu

tượng được thay bằng những lĩnh vực có tính cụ thể hơn. Các ông đã cụ thể hóa

đặc điểm của AD theo quan điểm tri nhận như sau: AD là hình thức biểu hiện của

tư duy, không phải là từ vựng (1), AD giúp khái niệm rõ ràng hơn chứ không chỉ

nhằm mục đích thẩm mỹ (2), AD thường không được cấu thành trên sự tương đồng

(3), AD được sử dụng trong cuộc sống hàng ngày bởi những người bình thường

chứ không chỉ bởi những người có năng lực ngôn ngữ siêu phàm (4), AD không

phải là hình thức trang trí hoa mỹ của ngôn ngữ mà là quá trình tư duy và tri thức

của con người (5).

Từ cách giải nghĩa trên, theo quan điểm của NNH tri nhận, có thể hiểu AD

là phương thức biểu tượng tri thức, dưới dạng ngôn ngữ.

Lakoff và Johnson (1980) [86:129] định nghĩa “Ẩn dụ ý niệm là sự ý niệm hóa

một miền tinh thần qua một miền tinh thần khác, gọi là sự ánh xạ (mapping) có hệ

thống từ một miền này sang một miền khác nhằm tạo nên một mô hình tri nhận

giúp lĩnh hội miền đích một cách hiệu quả hơn”.

Ẩn dụ ý niệm được khẳng định là hình thành dựa trên kinh nghiệm của con

người đối với thế giới, trong đó một miền (thường là miền cụ thể) được dùng để

hiểu một miền khác (thường là miền trừu tượng hơn); miền thứ nhất được gọi là

miền nguồn (source domain), miền sau gọi là miền đích (target domain) [28: tr.5].

Ẩn dụ ý niệm được cho là cơ sở ý niệm cho tất cả những biểu thức ẩn dụ

được liệt kê theo nó. Các biểu thức ẩn dụ có thể rất đa dạng nhưng nếu nó chỉ

được ánh xạ từ một miền nguồn duy nhất tới một miền đích tương ứng thì đó chỉ

là một ẩn dụ ý niệm [27: tr.6]. Ví dụ, ẩn dụ ý niệm LOVE IS A JOURNEY (TÌNH

YÊU LÀ MỘT CUỘC HÀNH TRÌNH) có các biểu thức ngôn ngữ như: Our

relationship isn’t going anywhere (Quan hệ của chúng ta không dẫn tới đâu); It’s

been a long and bumpy road (Chúng ta đã trải qua một chặng đường dài và khó

khăn); We can’t turn back now (Chúng ta không thể quay trở lại)… Những biểu

thức này là những ví dụ cụ thể của lối tư duy coi “TÌNH YÊU” là “CUỘC HÀNH

TRÌNH” với những đặc điểm, sự liên tưởng và ánh xạ từ phạm trù trừu tượng

“tình yêu” sang cụ thể.

Cơ sở hình thành ẩn dụ ý niệm

Ẩn dụ ý niệm được hình thành dựa trên cơ sở là một loạt kinh nghiệm của

con người, chẳng hạn như sự tương liên về kinh nghiệm, nền tảng văn hóa và sinh

học chung giữa hai miền ý niệm… Để khái quát hóa, Kövecses đã tổng kết hai

nền tảng chính hình thành nên ẩn dụ ý niệm, đó là sự tương liên về kinh nghiệm

và sự tương đồng cấu trúc được cảm nhận [83: tr.81].

Nền tảng thứ nhất là sự tương liên về kinh nghiệm. Có thể khẳng định rằng,

cơ chế chính thúc đẩy sự hình thành ẩn dụ là sự tương liên trong trải nghiệm của

con người. Khi một sự kiện xảy ra dẫn đến một sự kiện khác thì hai sự kiện này

được cho là có tương liên về trải nghiệm. Ví dụ, nếu đổ thêm chất lỏng vào vật

chứa thì theo quan sát có thể thấy mực chất lỏng trong vật chứa tăng lên, như vậy,

từ hiện tượng cụ thể bắt nguồn từ trải nghiệm vật lý này có thể liên tưởng và trở

nền tảng tạo nên ẩn dụ NHIỀU HƠN HƯỚNG LÊN TRÊN (dẫn theo Kövecses).

Ẩn dụ này hoạt động dựa trên hai ý niệm cụ thể: số lượng và chiều thẳng đứng.

Số lượng được thể hiện bằng thang đo mức độ NHIỀU/ÍT, chiều thẳng đứng thể

hiện bằng thang đo phương hướng so với mặt đất: HƯỚNG LÊN TRÊN/HƯỚNG

XUỐNG DƯỚI. Xuất phát từ trải nghiệm hàng ngày, khi số lượng gia tăng thì

chiều thẳng đứng gia tăng, tạo nên ẩn dụ ý niệm NHIỀU HƠN HƯỚNG LÊN

TRÊN, ÍT HƠN HƯỚNG XUỐNG DƯỚI. Những ví dụ tương tự về sự tương

liên giữa hai sự vật hình thành nên ẩn dụ ý niệm được tìm thấy rất phổ biến trong

các ngôn ngữ [83: tr.81].

Nền tảng thứ hai là sự tương đồng cấu trúc được cảm nhận. Bên cạnh sự

tương liên, ẩn dụ ý niệm còn được hình thành dựa trên sự tương đồng phi khách

quan mà người nói cảm nhận về hai đối tượng. Cũng dẫn theo ví dụ của

Kövecses, trong ẩn dụ LIFE IS A GAMBLING GAME (CUỘC ĐỜI LÀ CANH

BẠC), các biểu thức ngôn ngữ như I’ll take my chances (Tôi sẽ nắm lấy cơ hội

của tôi), He won big (Anh ấy thắng lớn), It’s a toss-up (Đó là một trò chơi sấp

ngửa),… là minh chứng cho thấy tư duy con người về ý niệm “cuộc đời” như một

canh bạc, có may rủi, thắng thua, sấp-ngửa; các diễn biến trong cuộc đời và kết

quả mà nó mang lại cũng giống như việc thắng/thua trong một ván bài. Con người

cảm nhận được sự tương đồng giữa cuộc đời và trò đánh bạc, mặc dù sự tương

đồng này không mang tính khách quan và không tồn tại từ trước. Sự tương đồng

giữa cấu trúc của một miền ý niệm này với cấu trúc của một miền ý niệm khác là

một trong những cơ sở quan trọng để hình thành nên ẩn dụ và thường được gọi là

sự tương đồng cấu trúc được cảm nhận [83: tr.82].

Đặc điểm của ẩn dụ ý niệm

Theo Lakoff & Johnson [86], ẩn dụ ý niệm có 7 đặc điểm chính, bao gồm:

Thứ nhất, ẩn dụ ý niệm có tính đơn hướng. Các ẩn dụ ý niệm đều mang tính

một chiều, tức là ẩn dụ ánh xạ cấu trúc từ một miền nguồn sang một miền đích

chứ không có ánh xạ tương ứng theo chiều ngược lại. Chẳng hạn, CÁI CHẾT

được ý niệm hóa theo KHỞI HÀNH CUỘC HÀNH TRÌNH nhưng không thể cấu

trúc qui ước hóa ngược lại là KHỞI HÀNH CUỘC HÀNH TRÌNH theo CÁI

CHẾT: “người chết” được miêu tả quy ước như các “lữ khách” chứ “lữ khách”

không được miêu tả thành “người chết”,... Do vậy, các thuật ngữ “đích” và

“nguồn” mã hóa bản chất một chiều của ánh xạ.

Thứ hai, ẩn dụ ý niệm có tính che giấu và nhấn mạnh. Đặc điểm này biểu

hiện là khi ý niệm đích được cấu trúc hóa theo một miền nguồn cụ thể, nó sẽ kích

hoạt một số khía cạnh nào đó của miền đích và đồng thời làm mờ những khía

cạnh khác. Ví dụ, ẩn dụ ARGUMENT IS WAR (TRANH LUẬN LÀ CHIẾN

TRANH) nhấn mạnh đến bản chất đối nghịch của tranh luận (Anh ta thắng cuộc

tranh luận, Tôi đã không thể bảo vệ quan điểm đó...) nhưng lại làm mờ đi các

khía cạnh mang tính chất, đặc điểm khác của “chiến tranh” như sự phát triển có

trật tự và có tổ chức,…. Ngược lại, ẩn dụ ARGUMENT IS A JOURNEY

(TRANH LUẬN LÀ MỘT CUỘC HÀNH TRÌNH) lại nhấn mạnh đến sự phát

triển có trật tự và có tổ chức của cuộc tranh luận (Chúng ta sẽ nhích lên từng bước

một; Chúng ta đã có được nhiều lí lẽ), và đồng thời che giấu các khía cạnh mang

tính đối đầu như trong ẩn dụ có miền nguồn là “chiến tranh” [28]. Có thể thấy

rằng, tùy vào ý niệm trừu tượng mà người nói sẽ kích hoạt nhấn mạnh hay che

giấu các thuộc tính khác nhau của cụng một sự vật/ sự việc cụ thể.

Thứ ba, ẩn dụ ý niệm có tính hệ thống. Các ẩn dụ ý niệm có mối liên hệ với

nhau và tạo thành những hệ thống ẩn dụ tương đối phức tạp. Ví dụ (dẫn theo

Lakoff và Johnson, [86]): Ẩn dụ CUỘC ĐỜI LÀ MỘT HÀNH TRÌNH bao gồm

hệ thống ẩn dụ TÌNH TRẠNG LÀ VỊ TRÍ (Anh ấy đang ở ngã ba cuộc đời),

THAY ĐỔI LÀ CHUYỂN ĐỘNG (Anh ấy đi từ tuổi 40 sang tuổi 50 mà không

hề có dấu hiệu gì của khủng hoảng trung niên), MỤC ĐÍCH LÀ ĐIỂM ĐẾN (Tôi

dường như chẳng bao giờ đến được nơi tôi muốn trong đời), PHƯƠNG TIỆN LÀ

LỐI ĐI (Trong đời nó, nó đi theo một con đường trái với thói thường). Trong ẩn

dụ cấu trúc sự kiện này, mỗi ví dụ thừa hưởng cấu trúc từ một ẩn dụ cụ thể trong

khuôn khổ phức hợp cấu trúc sự kiện.

Thứ tư, ẩn dụ ý niệm có tính tầng bậc. Các ẩn dụ không tồn tại riêng biệt mà

được tổ chức theo một cấu trúc tầng bậc, trong đó các ẩn dụ ý niệm ở cấp độ thấp

hơn (còn gọi là ẩn dụ hạ danh) thừa hưởng cấu trúc của ẩn dụ có cấp độ cao hơn

(còn gọi là ẩn dụ thượng danh). Ví dụ (dẫn theo Lakoff [28: tr.209]): TÌNH YÊU

LÀ MỘT HÀNH TRÌNH và NGHỀ NGHIỆP LÀ MỘT HÀNH TRÌNH là các ẩn

dụ bậc dưới của CUỘC SỐNG LÀ MỘT HÀNH TRÌNH.

Thứ năm, ẩn dụ ý niệm có tính phổ quát. Ẩn dụ ý niệm được phản ánh qua

lăng kính ngôn ngữ và văn hóa dân tộc, nên cấu trúc ẩn dụ của những ý niệm cơ

bản tương hòa với những giá trị văn hóa nền tảng [86]. Lakoff và Johnson khẳng

định rằng ẩn dụ ý niệm có tính phổ quát bởi nó phản ánh quá trình tri nhận để thu

nhận hình ảnh của con người nên mặc dù có sự khác biệt văn hóa giữa các ngôn

ngữ, ẩn dụ ý niệm dường như không có sự khác biệt lớn. Dựa trên kết quả khảo

sát hàng loạt ẩn dụ ý niệm bằng tiếng Anh và kiểm chứng trên các ngôn ngữ khác,

Kövecses kết luận rằng một số ẩn dụ ý niệm mang tính phổ quát, ví dụ như

HẠNH PHÚC LÀ HƯỚNG LÊN, HẠNH PHÚC LÀ ÁNH SÁNG, HẠNH

PHÚC LÀ CHẤT LỎNG TRONG VẬT CHỨA, TỨC GIẬN LÀ CHẤT KHÍ

HOẶC CHẤT LỎNG NÉN TRONG VẬT CHỨA đều được tìm thấy trong rất

nhiều ngôn ngữ [86].

Thứ sáu, ẩn dụ ý niệm có tính biến thiên văn hoá. Đặc điểm này được rút ra

từ các nghiên cứu đối chiếu ẩn dụ ý niệm về cùng một phạm trù trên những ngôn

ngữ của các dân tộc và nền văn hóa khác nhau. Theo Kövecses, sự biến thiên văn

hóa có thể xảy ra theo 3 hướng: trong phạm vi các ẩn dụ ý niệm, theo mức độ chi

tiết hóa các ẩn dụ ý niệm và theo mức độ nhấn mạnh ẩn dụ hoặc hoán dụ [83] còn

Boers khẳng định sự biến thiên văn hóa thể hiện rõ ràng trong ẩn dụ cấu trúc khi

miền nguồn cụ thể hoặc chi tiết hơn miền đích [89].

Thứ bảy, ẩn dụ ý niệm có tính tương hòa văn hóa. Trong tác phẩm

Metaphors We Live by, Lakoff và Johnson đã chỉ ra rằng bởi ẩn dụ ý niệm được

hình thành dựa trên các trải nghiệm của con người trong một nền văn hóa cụ thể,

chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố quy định bởi nền văn hóa đó nên các cấu trúc ẩn dụ

cơ bản đều tương hòa với những giá trị tiêu biểu, đặc trưng nhất của nền văn hóa

đó [86: tr.16]. Nói cách khác, các cấu trúc ẩn dụ luôn thể hiện sự phù hợp với

phong tục tập quán, hoạt động tinh thần hay phương thức tư duy của một

cộng đồng văn hóa và phản ánh những đặc trưng đó. Ví dụ, xem xét một vài

giá trị văn hóa trong xã hội tương hợp với các ẩn dụ không gian hóa LÊN-

XUỐNG nhưng lại không thể có trong các trường hợp ngược lại: “Nhiều hơn

thì tốt hơn” tương hợp với NHIỀU HƠN (THÌ) HƯỚNG LÊN và TỐT (THÌ)

HƯỚNG LÊN. “Ít hơn thì tốt hơn” không tương hợp với các ẩn dụ này. Tuy

nhiên, không phải tất cả các nền văn hóa đều quy định thang độ quan yếu theo

cùng định hướng lên – xuống. Có những nền văn hóa coi trọng sự cân bằng

hoặc trung dung hơn những nền văn hóa khác. Chẳng hạn, khi nói đến ý niệm

không mang tính định vị như chủ động – thụ động, trong nhiều trường hợp

CHỦ ĐỘNG (THÌ) HƯỚNG LÊN còn THỤ ĐỘNG (THÌ) HƯỚNG

XUỐNG. Tuy vậy, có những nền văn hóa cho rằng sự thụ động được đánh giá

cao hơn sự chủ động. Nói chung, các hướng chính như lên – xuống, trong –

ngoài, tâm – biên, chủ động – thụ động,… dường như giống nhau ở các nền

văn hóa, nhưng việc đánh giá ý niệm nào được định vị theo hướng nào và

hướng nào quan trọng nhất lại khác nhau trong mỗi nền văn hóa.

Các đặc điểm này sẽ được vận dụng để kiến giải sự tương đồng và khác biệt

của ẩn dụ ý niệm trong các chương tiếp theo của luận án.

Các khái niệm liên quan đến ẩn dụ ý niệm

Miền (domain), miền nguồn (source domain), miền đích (target domain)

Langacker (1987) [89] đã đưa ra định nghĩa: “Miền là những thực thể tri nhận

như trải nghiệm tinh thần, không gian trình hiện, ý niệm, hoặc phức hợp ý niệm”.

Để một cấu trúc tri thức được coi là một miền thì cấu trúc đó phải cung cấp thông

tin nền tảng giúp hiểu và sử dụng các nhóm từ vựng trong một ngôn ngữ. Ví dụ,

nằm trong miền TEMPERATURE (nhiệt độ) là các nhóm từ hot (nóng), cold

(lạnh), lukewarm (âm ấm); nếu như không có kiến thức nền về nhiệt độ, chúng ta sẽ

không thể hiểu và sử dụng các từ vựng này.

Như vậy, có thể thấy, miền là tập hợp các ý niệm có liên quan đến một nội

dung tinh thần như các thực thể tri nhận, thuộc tính, quan hệ,…. Các thực thể tri

nhận này tạo thành những nhóm riêng lẻ, mỗi nhóm gồm một số thành viên với các

thuộc tính tương đồng, thường được gọi tên dưới dạng các danh từ. Các thuộc tính

và quan hệ tạo thành hệ thống các phương diện của miền ý niệm, được thể hiện

trong ngôn ngữ bằng tính từ hoặc động từ.

Thuật ngữ quy chiếu tới các miền ý niệm trong cấu trúc ẩn dụ ý niệm được

gọi là “Miền nguồn” và “Miền đích”. Xét về đặc điểm giữa hai miền ý niệm, miền

nguồn thường có tính chất cụ thể, có thể phác họa rõ ràng, dễ nhận biết hoặc đã

được ý niệm hóa trong tâm trí con người trong khi miền đích thường trừu tượng,

khó xác định hoặc còn mới mẻ đối với nhận thức và kinh nghiệm của con người.

Bởi đặc điểm của 2 miền Nguồn – Đích là như vậy nên thông qua cơ chế phóng

chiếu, miền nguồn giúp xây dựng các lược đồ hình ảnh đối ứng để làm công cụ tri

nhận giúp việc nhận thức về miền đích trở nên khả thi và dễ dàng hơn. Ví dụ, các

miền đích LOVE (tình yêu), LIFE (cuộc sống) hay ARGUMENT (sự tranh luận) có

đặc tính trừu tượng, vô hình và khó xác định sẽ được phóng chiếu sang miền nguồn

cụ thể và quen thuộc hơn như JOURNEY (hành trình), WAR (chiến tranh), PLANT

(thực vật)… Theo cách đó, ẩn dụ ý niệm giúp những khái niệm mơ hồ, khó hiểu,

khó hình dung, nắm bắt trở nên có thể hiểu được.

Trong cuốn Metaphor – a practical introduction (Tạm dịch: Ẩn dụ - Một giới

thiệu thực tế), Kövecses (2009) [83] đã có một khảo sát về những miền nguồn và

miền đích chủ yếu trong ẩn dụ ý niệm và liệt kê được 13 miền nguồn và 13 miền

đích phổ biến, làm nền tảng cho các nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm về các phạm trù

khác nhau, cụ thể là:

(a) 13 Miền nguồn:

1. BỘ PHẬN CƠ THỂ NGƯỜI

2. SỨC KHỎE

3. ĐỘNG VẬT

4. THỰC VẬT

5. XÂY DỰNG

6. CÔNG CỤ, MÁY MÓC

7. TRÒ CHƠI, THỂ THAO

8. TIỀN VÀ GIAO DỊCH KINH TẾ

9. NẤU ĂN VÀ ẨM THỰC

10. NÓNG, LẠNH

11. ÁNH SÁNG, BÓNG TỐI

12. LỰC TÁC ĐỘNG

13. SỰ DI CHUYỂN, HƯỚNG DI CHUYỂN

(b) 13 Miền đích:

1. CẢM XÚC

2. THAM VỌNG

3. ĐẠO ĐỨC

4. TƯ DUY

5. XÃ HỘI, QUỐC GIA

6. CHÍNH TRỊ

7. KINH TẾ

8. MỐI QUAN HỆ CON NGƯỜI

9. GIAO TIẾP

10. THỜI GIAN

11. CUỘC SỐNG VÀ CÁI CHẾT

12. TÔN GIÁO

13. SỰ KIỆN, HÀNH ĐỘNG

Kết quả khảo sát trên của Kovecses chứng minh rằng ẩn dụ ý niệm là một

chiều, chúng phóng chiếu từ miền cụ thể đến miền trừu tượng. Và theo cách này, ẩn

dụ ý niệm có tác dụng to lớn trong việc giúp ta hiểu được những khái niệm khó

hiểu hoặc không nhìn thấy được. Thông qua các ánh xạ giữa miền nguồn và đích,

chúng ta có thể hình dung được một cách toàn cảnh những phương diện và thuộc

tính mà sự giải thích nghĩa tương đương trong từ điển không thể tường giải hết

được. Tập hợp các miền nguồn và miền đích này có thể được sử dụng làm căn cứ

để nghiên cứu tìm hiểu, mô phỏng cơ chế chuyển di từ các phạm trù cụ thể, dễ

hình dung, nắm bắt sang phạm trù trừu tượng “cái chết”.

Ánh xạ (mapping) và lược đồ hình ảnh (image schema)

Theo Kövecses (2002), ánh xạ là “một hệ thống cố định các tương ứng giữa

các yếu tố hợp thành miền nguồn và miền đích” [83: tr.7]. Nó là sự phóng chiếu

giữa những yếu tố của miền nguồn và những yếu tố tương ứng của miền đích, do

vậy, việc tìm hiểu ẩn dụ ý niệm thường được thực hiện thông qua việc xác định sơ

đồ ánh xạ giữa miền nguồn và miền đích.

Theo quan điểm của ngôn ngữ học tri nhận, ẩn dụ là việc ánh xạ giữa các cặp

điểm tương ứng chứ không chỉ là một phương thức chuyển nghĩa dựa trên sự

tương tự hay giống nhau giữa hai sự vật A và B trong mô hình ẩn dụ A là B. Như

vậy, nếu trong miền nguồn có điểm A thì sẽ có ánh xạ A’ trong miền đích, miền

nguồn có điểm B thì có B’ trong miền đích… của hai miền ý niệm.

Ví dụ như trong mô hình ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH bao gồm

hai miền không gian “nguồn” và “đích”, trong đó các nét thuộc tính từ không gian

miền nguồn “sự khởi hành” được lựa chọn, ánh xạ lên miền đích khiến miền đích

“cái chết” mang một số nét tri thức của miền nguồn “khởi hành”. Miền đích thâu

nhận có chọn lọc và mang một số tri thức mới từ miền nguồn. Qua đó, ta có thể

hình dung các tương đồng ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH.

Miền nguồn: SỰ KHỞI HÀNH

Ứng với Miền đích: CÁI CHẾT



Tạm biệt, chào hỏi, chuẩn bị trước khi lên

Gặp mặt người chết lần cuối cùng

đường



Đưa tiễn lên đường

Nghi thức đưa người chết đến nơi an

tang



Nhắn nhủ, gửi gắm thông tin của người ở lại

Lời nhắn nhủ, tiễn biệt đến người

và người đi

chết



Phương tiện / Các động từ chỉ sự chuyển động

Việc di dời người chết đến nơi mai

xuất phát – đi

tang

Ánh xạ trong ẩn dụ ý niệm có một số thuộc tính như sau:

- Thứ nhất, tính bộ phận: Theo Lakoff and Johnson (2003) [86, tr.53], ánh xạ

ẩn dụ mang tính bộ phận, có nghĩa là chỉ một số bình diện nhất định từ miền

nguồn được kích hoạt và ánh xạ lên miền đích, những phương diện còn lại bị ẩn,

che giấu đi. Hay nói cách khác, sự ánh xạ giữa A và B chỉ mang tính bộ phận - tức

là chỉ một bộ phận của ý niệm nguồn B được ánh xạ lên ý niệm đích A và chỉ một

phần ý niệm đích A được bao hàm trong sự ánh xạ từ ý niệm nguồn B bởi ẩn dụ ý

niệm được hình thành nên nhờ rất nhiều sự ánh xạ khác nhau. Chính vì vậy, hai

không gian nguồn và đích không đồng nhất tuyệt đối mà chỉ đồng nhất bộ phận.

Ví dụ: trong ADYN CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH, MIỀN ĐÍCH CÁI CHẾT

chỉ thu nhận một số thuộc tính của MIỀN NGUỒN SỰ KHỞI HÀNH như: chuyển

động đi, chào hỏi, tiễn đưa, chuẩn bị hành trang lên đường…. ngoài một số nét

thuộc tính này ra, nhiều thuộc tính khác của SỰ KHỞI HÀNH không tham gia vào

việc cấu trúc nghĩa của ý niệm CÁI CHẾT, chẳng hạn: địa điểm xuất phát, việc mua

vé phương tiện đi lại, trạng thái phương tiện xe cộ …. Tính bộ phận của ADYN làm

cho hai không gian nguồn và đích không đồng nhất tuyệt đối mà chỉ đồng nhất bộ

phận mà thôi.

- Thứ hai, tính đơn tuyến trong ánh xạ ẩn dụ: Sơ đồ ánh xạ trong ẩn dụ tuân theo

nguyên tắc bất biến (Lakoff, 1987) [87]; cụ thể, cấu trúc lược đồ hình ảnh của miền

nguồn được phóng chiếu vào miền đích theo một phương thức nhất quán với cấu

trúc có sẵn và cố định của miền nguồn. Ngôn ngữ học tri nhận chia sơ đồ ánh xạ

thành hai loại căn cứ vào quá trình tri nhận của con người: sơ đồ ánh xạ ý niệm và

sơ đồ ánh xạ hình ảnh.

ADYN có tính đơn tuyến, tức là ánh xạ được cấu trúc từ MIỀN NGUỒN sang

MIỀN ĐÍCH nhưng không có chiều ngược lại. Trong ADYN CÁI CHẾT LÀ SỰ

KHỞI HÀNH, chỉ có các thuộc tính của MIỀN NGUỒN (sự khởi hành) được ánh

xạ sang MIỀN ĐÍCH (cái chết) chứ không có sự cấu trúc ngược lại. Ví dụ, MIỀN

ĐÍCH cái chết có các thuộc tính như: cơ thể lạnh giá, không còn các quá trình

trao đổi chất,…. không thể ánh xạ sang cho MIỀN NGUỒN khởi hành được.

- Thứ ba, ánh xạ không mang tính quy ước mà nó xuất phát từ vận động

của con người trong không gian, từ các trải nghiệm cá nhân và nhận thức trong

cuộc sống hằng ngày. Ví dụ, tư thế ngủ với mắt nhắm nghiền, sự bất động và cơ

thể đặt ở trạng thái “nằm” có nét tương đồng với tư thế nằm, nhắm mắt và bất

động của con người khi chết, từ đó các đặc tính cơ thể người khi ngủ được ánh

xạ sang miền đích cái chết.

Tóm lại, ánh xạ giúp tạo nên cấu trúc mới, lược đồ mới chưa tồn tại trước đó

trong MIỀN ĐÍCH do sự phản chiếu từ mô hình tri nhận của MIỀN NGUỒN.

Việc xác lập được sơ đồ ánh xạ giữa hai miền cho phép chúng ta tìm hiểu về

ADYN. Sự ánh xạ từ MIỀN NGUỒN đến MIỀN ĐÍCH thường có nền tảng là

những tương liên trong kinh nghiệm, tương đồng cấu trúc trong tri giác, những

cội rễ sinh học và văn hóa mà hai ý niệm hình thành.

Lược đồ hình ảnh (Image schema)

Khái niệm lược đồ hình ảnh (hay còn gọi là sơ đồ hình ảnh) được các nhà

NNH tri nhận như Lakoff & Johnson (2003) [86], Lakoff & Tuner (1989) [87],

Kövecses (2005) [84] khái quát hoá như một miền cấu trúc tinh thần tượng trưng

cho một khía cạnh cuộc sống mà thông qua đó các kiến thức hiện có cũng như

những hiểu biết trong tương lai được bộc lộ.

Lakoff (1987) [88, tr.267] định nghĩa lược đồ hình ảnh “là các cấu trúc tương

đối đơn giản xảy ra liên tục trong trải nghiệm cơ thể hàng ngày của chúng ta…

Những cấu trúc này có ý nghĩa trực tiếp, trước nhất, vì chúng được trải nghiệm

trực tiếp và lặp lại nhờ bản chất tự nhiên của cơ thể và cách thức hành chức của

nó trong môi trường của chúng ta”. Cùng chia sẻ mối quan tâm, Evan và Green

(2006, tr.300) [93] nhận thấy lược đồ hình ảnh bắt nguồn từ sự tương tác của con

người với thế giới khách quan, là cách con người khám phá các vật thể vật lý

bằng cách tiếp xúc với chúng, vì vậy, lược đồ hình ảnh có thể được dùng như

MIỀN NGUỒN cho các ánh xạ AD.

Ý nghĩa của lược đồ hình ảnh được Lakoff & Johnson (2003) [86] và

Kövecses (2006) [83] nhấn mạnh vì đây chính là minh chứng cho luận điểm ánh

xạ ADYN được phóng chiếu từ các miền trừu tượng đến các miền cụ thể. Được

khái quát từ hình ảnh tái diễn trong thực tế, các lược đồ hình ảnh làm nền cho con

người tích lũy kinh nghiệm và nhận thức thế giới. Khi nhìn một cảnh vật nào đó,

con người tự nhiên tổ chức nó theo các lược đồ hình ảnh. Bởi vậy ta có thể nhận

thấy, các kinh nghiệm thân thể và kinh nghiệm không gian là cơ sở hình thành nên

lược đồ hình ảnh.

Lược đồ hình ảnh cung cấp nhiều ý niệm phong phú và được coi là cơ sở cho

các ý niệm khác. Ví dụ như lược đồ “SỰ MẤT NHIỆT LƯỢNG” là cơ sở của ý

niệm CÁI CHẾT. CÁI CHẾT là một ý niệm trừu tượng nhưng khi được tạo thành

từ lược đồ “sự mất nhiệt lượng” với các yếu tố như “cơ thể lạnh giá, không còn

sinh nhiệt để tiến hành quá trình trao đổi chất” cũng tương ứng với các yếu tố

“trạng thái lạnh giá, không có nguồn năng lượng để sưởi ấm” của sự mất nhiệt

lượng thì ý niệm CÁI CHẾT lại trở thành cụ thể, có thể cảm nhận được.

Bởi thế, các nhà ngôn ngữ học tri nhận đã đưa ra khẳng định rằng lược đồ hình

ảnh trong trí não con người chính là những trải nghiệm cơ thể lặp đi lặp lại

thường xuyên tạo nên những cấu trúc tri nhận. Việc hình thành nên các lược đồ

hình ảnh chính là những cấu trúc xuất hiện lặp đi lặp lại trong hoạt động kinh

nghiệm của con người, không phải dựa trên sự tương tự mà có cơ sở từ các tương

quan kinh nghiệm.

Phân loại ẩn dụ ý niệm

Trong Metaphors We Live by [86], Lakoff và Johnson đã đề cập đến ẩn dụ cấu

trúc, ẩn dụ bản thể, và ẩn dụ định hướng cùng một loạt các ví dụ minh họa cho

đặc điểm và tính chất của từng tiểu loại. Kövecses tiếp nối việc phân loại ẩn dụ

bằng cách miêu tả chi tiết các loại ẩn dụ theo chức năng tri nhận của chúng trong

tác phẩm Metaphor: A Practical Introduction [83]. Theo Kövecses, có bốn cách

phân loại ADYN:

Một là, dựa theo mức độ quy ước, trong đó có hai loại gồm: ẩn dụ có tính quy

ước/ thường quy và ẩn dụ phi quy ước. Đôi khi, nhiều ẩn dụ đã trở nên quá thông

dụng nên người sử dụng không còn nhận biết đó là ẩn dụ. Mức độ ngoài quy ước

gồm những ẩn dụ mới mẻ, độc đáo, thú vị được sử dụng nhiều trong văn học, thi

ca và chưa được vận dụng phổ biến trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ: CÁI

CHẾT LÀ MÙA ĐÔNG, CUỘC ĐỜI LÀ MỘT SÂN KHẤU, v.v.

Hai là, theo chức năng nhận thức, ẩn dụ được chia thành ba loại: ẩn dụ cấu

trúc, ẩn dụ bản thể và ẩn dụ định hướng.

Ẩn dụ cấu trúc (structural metaphor)

Theo Lakoff và Johnson (1980) [86] AD cấu trúc là khi “Một ý niệm được cấu

trúc mang tính AD thông qua một ý niệm khác”. Hay nói cách khác, AD cấu trúc

giúp chúng ta hiểu ý niệm MIỀN ĐÍCH trừu tượng thông qua các ý niệm MIỀN

NGUỒN cụ thể hơn.

Còn Kövecses cho rằng Ần dụ cấu trúc (structural metaphors) là loại ẩn

dụ khi miền nguồn cung cấp một cấu trúc kiến thức tương đối phong phú, dồi

dào cho miền đích.

Ẩn dụ cấu trúc có đặc điểm cấu trúc hai không gian được gọi là hai miền

ý niệm: MIỀN NGUỒN (source domain) và MIỀN ĐÍCH (target domain). Ý

niệm tại miền đích được hiểu thông qua ý niệm tại miền nguồn. Quan hệ giữa

miền nguồn và miền đích là quan hệ ánh xạ, nghĩa là nội dung của ý niệm tại

miền đích được ánh xạ từ ý niệm tại miền nguồn.

Ví dụ trong mô hình AD CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH, ta thấy ý niệm

SỰ KHỞI HÀNH (miền nguồn) đã cấu trúc hoá ý niệm CÁI CHẾT (miền đích)

làm cho hai khách thể SỰ KHỞI HÀNH và CÁI CHẾT trở nên tương đồng ở

một bộ phận nào đó.

Bằng chứng cho sự tương đồng này được thể hiện qua những biểu ngữ

dưới đây:

(1) Cậu ra đi đột ngột quá, mọi người vẫn chưa kịp chào nhau. Con cảm

ơn cậu vì tất cả những gì cậu dành cho gia đình (V46)

(2) Chúng con chúc má đi bình an nhé! (V40)

(3) Con chỉ tiếc chị em con không nắm tay tiễn mẹ được đoạn đường cuối

cùng. (V34)

Trong những AD này, MIỀN NGUỒN “SỰ KHỞI HÀNH” đã đưa ra cấu

trúc tri thức liên tưởng đến sự khởi hành của một chuyến đi như hoạt động tiễn

đưa, chào hỏi, chúc đi bình an, động từ “đi”, hình ảnh “đoạn đường” đã phản

ánh vào miền ý niệm đích trừu tượng “CÁI CHẾT” và sự hiểu biết này diễn ra

thông qua các ánh xạ lược đồ ý niệm giữa các yếu tố của miền A (Nguồn) và B

(Đích).

Ẩn dụ bản thể (ontological metaphor)

Lakoff và Johnson (2003) [86] cho rằng bản chất của AD bản thể là quá

trình “vật thể hóa” những bản thể trừu tượng, từ đó vạch ra ranh giới của chúng

trong không gian.

AD bản thể và chất liệu hình thành do kinh nghiệm của chúng ta trong

việc tri giác những đối tượng vật lí và các chất liệu tạo nên một cơ sở khác để

ngữ nghĩa hóa các ý niệm vượt ra ngoài ranh giới của sự định hướng giản đơn.

AD bản thể là những phương thức giải thích các sự kiện, hành động,

cảm xúc, tư tưởng v.v. vốn là những khái niệm trừu tượng, xem chúng như

những vật thể và chất liệu.

Chức năng tri nhận của loại AD này là “gắn” cho những ý niệm trừu tượng

một “bản thể”, tức là nhận thức kinh nghiệm thông qua các thực thể hữu hình

như đồ vật, vật chất, vật chứa mà không cần cụ thể hoá các thực thể đó là gì. Đối

với những kinh nghiệm vốn mơ hồ, trừu tượng AD bản thể giúp con người dễ

hình dung về chúng hơn.

Các AD bản thể được diễn ra một cách tự nhiên và thường xuyên trong tư

duy của con người khiến chúng ta thường không coi đó là AD. Khi đối chiếu với

AD cấu trúc, có thể thấy rằng AD bản thể ít cung cấp cấu trúc tri nhận hơn.

Nhiệm vụ tri nhận của AD bản thể thường chỉ là cung cấp trạng thái bản thể cho

các phạm trù chung của những ý niệm thuộc MIỀN ĐÍCH trừu tượng. Nhờ có AD

bản thể mà các kinh nghiệm trừu tượng có thể được cấu trúc sâu hơn theo AD cấu

trúc.

Ẩn dụ định hướng (orientational metaphor)

Ẩn dụ định hướng liên quan đến việc định hướng trong không gian với những

đối lập kiểu như "lên-xuống", "vào-ra", "sâu-cạn", "trung tâm-ngoại vi" v.v.

Ẩn dụ định hướng khác với ẩn dụ cấu trúc ở chỗ nó là một loại ẩn dụ ý niệm

khi không có sự xếp đặt lại về mặt cấu trúc một ý niệm này trong thuật ngữ của

một ý niệm khác, nhưng có tồn tại tổ chức của cả một hệ thống ý niệm theo mẫu

của một hệ thống nào đó khác. Những trường hợp như vậy ta gọi là những ẩn dụ

định hướng, bởi vì đa số những ẩn dụ tương tự có liên quan đến sự định hướng

không gian với những cặp đối lập kiểu "trên - dưới", “trong - ngoài”, “trước -

sau”, “sâu - nông”, “trung tâm - ngoại vi” v.v. Những ẩn dụ định hướng tạo cho ý

niệm giá trị định hướng không gian, chẳng hạn, "HAPPY IS UP" (Hạnh phúc là ở

trên). Ý niệm “hạnh phúc (thành đạt, kết quả) được định hướng lên trên” (the

concept "happy is oriented UP”) và được biểu đạt trong tiếng Anh là I'm feeling

up today (Hôm nay tôi cảm thấy (phấn chấn) lên.) Cấu trúc tri nhận mà nó tạo ra

chủ yếu giúp hệ thống ý niệm trở nên gắn bó và mạch lạc hơn, thể hiện ở chỗ các

ý niệm đích có xu hướng được ý niệm hóa một cách thống nhất và đồng dạng.

Ba là, dựa theo bản chất, bao gồm ẩn dụ dựa trên tri thức và ẩn dụ dựa trên

hình ảnh (còn gọi là ẩn dụ đồ - hình). Phần lớn các ẩn dụ dựa trên tri thức của con

người khi trải nghiệm thế giới, ở đó các cấu trúc cơ bản được hình thành từ các

yếu tố cơ bản được ánh xạ từ miền nguồn sang miền đích. Trong ẩn dụ đồ - hình,

ánh xạ hình ảnh được sử dụng, ở đó, hình ảnh của miền nguồn được ánh xạ lên

hình ảnh của miền đích, giúp chúng ta hiểu rõ miền đích hơn. Ví dụ: “My wife ...

whose waist is an hourglass.” (Vợ tôi ... vòng eo của cô ấy là chiếc đồng hồ cát)

[87, tr.90]. Trong ví dụ này, hình ảnh chiếc đồng hồ cát (hourglass) được ánh xạ

lên hình ảnh vòng eo của người vợ (waist) vì có chung hình dạng. Cấu trúc hình

ảnh bao gồm cấu trúc bộ phận - tổng thể (part-whole) và cấu trúc thuộc tính

(attribute) [87, tr.90]. Ví dụ, mối quan hệ giữa mái nhà (roof) và ngôi nhà (house)

là mối quan hệ bộ phận - tổng thể. Cấu trúc thuộc tính bao gồm màu sắc, mức độ

ánh sáng, hình dáng bên ngoài, v.v. Sự tồn tại các cấu trúc như vậy trong hình ảnh

ý niệm của con người cho phép ánh xạ một hình ảnh này sang một hình ảnh khác

dựa vào cấu trúc chung giữa chúng.

Bốn là, dựa trên mức độ tổng quát, có thể chia thành hai loại ẩn dụ: ẩn dụ phổ

quát/ khái quát và ẩn dụ đặc thù/ cụ thể. Ẩn dụ phổ quát / khái quát có cấu trúc

khung đơn giản và dễ để có thể hệ thống hoá cấu trúc ẩn dụ. Ẩn dụ đặc thù / cụ

thể lại có cấu trúc lược đồ tri nhận được chi tiết và cụ thể hoá trong quá trình ánh

xạ từ miền nguồn đến miền đích. Ví dụ, ADYN ĐỜI NGƯỜI LÀ MỘT NGÀY

thì đặc điểm của miền nguồn không đa dạng và chỉ liên quan đến các thuộc tính

về thời gian như sáng, trưa, chiều, … được chiếu xạ lên miền đích để làm rõ

những giai đoạn trong cuộc đời của con người từ lúc thơ bé, trưởng thành và già

cả.

Trong các cách phân loại trên, luận án này chúng tôi phân loại các ADYN theo

cách phân loại thứ hai (cách phân loại dựa theo chức năng nhận thức, theo đó có 3

loại ẩn dụ: ẩn dụ cấu trúc, ẩn dụ bản thể và ẩn dụ định hướng) vì cách phân loại

ẩn dụ theo chức năng nhận thức được xem là cách xếp loại cơ bản nhất của ngôn

ngữ học tri nhận với quan niệm bản chất của ẩn dụ là ý niệm, từ đó bao hàm chức

năng nhận thức. Cách phân loại này cũng được nhiều nhà ngôn ngữ học tri nhận

đồng thuận như Lakoff, Reddy hay Langacker.

Sự tương hợp trong ẩn dụ

Lakoff và Johnson [86] cũng khẳng định hiện tượng trùng lặp trong ẩn dụ, và

“sự phân chia ẩn dụ thành 3 loại là sự phân chia mang tính nhân tạo”. Mọi loại ẩn

dụ đều có tính cấu trúc (thể hiện ở ánh xạ của cấu trúc này lên cấu trúc kia); mọi

loại ẩn dụ đều có tính bản thể (thể hiện ở chỗ chúng tạo ra thực thể nguồn-đích)”

[86]. Đó là chưa kể đến việc cùng một biểu thức ngôn ngữ có thể phân tích theo

nhiều góc độ ẩn dụ ý niệm khác nhau. Ví dụ, biểu thức “Anh ấy đã xuống suối

vàng” có thể phân tích theo ẩn dụ cấu trúc (CÁI CHẾT LÀ ĐẾN ĐÍCH CỦA

CUỘC HÀNH TRÌNH) với miền nguồn “suối vàng” (hình ảnh mang tính chất

biểu tượng trong văn hóa Việt về nơi ở của người chết) được tri nhận nơi đến cuối

cùng của người chết, hoặc theo ẩn dụ định hướng (CÁI CHẾT (THÌ) ĐỊNH

HƯỚNG XUỐNG) với động từ chuyển động có hướng là “xuống” và “suối

vàng” là vị trí không gian được tri nhận là dưới lòng đất.

Ngoài ra, các trường hợp ẩn dụ liên kết với nhau không chỉ bởi chúng là

những trường hợp đặc biệt của một ẩn dụ khái quát hơn mà còn bởi chúng có

cùng một cơ sở nền trong những trải nghiệm hằng ngày hay cùng một kiến thức

thông thường chung như nhau. Lấy ví dụ ẩn dụ “cái chết là bóng đêm” được suy

ra từ ẩn dụ “cuộc đời là một ngày”; “cái chết là sự lạnh lẽo” được suy ra từ ẩn dụ

“sự sống là sức nóng”, “cái chết là bóng tối” được suy ra từ ẩn dụ “sự sống là ánh

sáng”; “cái chết là giấc ngủ” được suy ra từ ẩn dụ “cái chết là sự nghỉ ngơi; “cái

chết là sự giải thoát” được suy ra từ ẩn dụ “cuộc sống là ngục tù”. Mỗi ẩn dụ vừa

nêu đều phản ánh nền tảng tri nhận là những trải nghiệm thân thể. Khi con người

còn sống thì có thân nhiệt và ấm, khi chết đi thì về mặt sinh học, các cơ quan

ngừng hoạt động, cơ thể cứng lại và lạnh giá. Con người khi sống thì hoạt động

trong ánh sáng ban ngày, nghỉ ngơi, ngủ trong bóng tối, cũng như cây cỏ, sống và

quang hợp dưới ánh mặt trời và héo úa, chết khi ở trong điều kiện tối tăm, thiếu

ánh sáng. Như vậy, ban đêm, bóng tối, sự lạnh lẽo, giấc ngủ, sự nghỉ ngơi được

liên kết trong một kiến thức thông thường, mang tính phổ quát về ý niệm cái chết

mà mỗi con người đều có thể cảm nhận. Mối liên kết này làm cho các ẩn dụ tương

hợp và giúp ta hiểu được các lớp nghĩa qua mối tương quan có được giữa chúng.

Chúng tôi sẽ áp dụng khung lí thuyết này để phân tích và đối chiếu sự tương

hợp ẩn dụ ở Chương 3 và 4 của luận án.

Quy trình nhận dạng ẩn dụ

Để tìm ra các điểm tương đồng và khác biệt trong các diễn ngôn về cái chết,

với dữ liệu thu thập được, chúng tôi tiến hành nhận diện các ADYN theo quy

trình nhận dạng AD MIP (Metaphor Identification Procedure) do Pragglejaz

(2007) [101, tr.3] đề xuất bởi quy trình này có tính ứng dụng cao và được nhiều

nhà nghiên cứu khác công nhận.

Quy trình MIP được thực hiện với 4 bước như sau:

(1) Đọc toàn bộ các diễn ngôn (entire text-discourse) để thiết lập hiểu biết

chung về nghĩa;

(2) Xác định các đơn vị từ vựng (lexical units) trong ngữ cảnh (text-discourse);

(3) a – Xác định nghĩa ngữ cảnh: Đối với mỗi đơn vị từ vựng trong văn bản,

hãy thiết lập ý nghĩa của nó trong ngữ cảnh, tức là nó áp dụng như thế nào

khi gắn với một thực thể (entity), mối quan hệ (relation) hoặc thuộc tính

(attribute) trong tình huống mà văn bản gợi lên (ý nghĩa ngữ cảnh

(contextual meaning). Hãy tính đến những gì đứng trước và sau đơn vị từ

vựng

b – Xác định nghĩa cơ bản: Đối với mỗi đơn vị từ vựng, hãy xác định xem

nó có ý nghĩa đương đại cơ bản hơn trong các ngữ cảnh khác ngoài ngữ

cảnh nhất định hay không. Nghĩa cơ bản có các tính chất:

- Cụ thể hơn; những gì gợi lên sẽ dễ dàng hơn để tưởng tượng, nhìn, nghe,

cảm nhận, ngửi và nếm

- Liên quan đến hoạt động của cơ thể

- Lịch sử lâu đời hơn

Nghĩa cơ bản không nhất thiết phải là ý nghĩa thường xuyên nhất của đơn vị

từ vựng

c – So sánh nghĩa ngữ cảnh và nghĩa cơ bản để xác định xung đột về nghĩa:

Nếu đơn vị từ vựng có nghĩa hiện tại - đương đại cơ bản hơn trong các ngữ

cảnh khác so với ngữ cảnh đã cho, hãy quyết định xem ý nghĩa ngữ cảnh đó

có tương phản với nghĩa cơ bản nhưng có thể được hiểu khi so sánh với nó

hay không

(4) Nếu có, đánh dấu đơn vị từ vựng là ẩn dụ.

1.3.2. Cơ sở lý luận về ngôn ngữ học xã hội

Bên cạnh cơ sở lý luận về ẩn dụ ý niệm và lý luận về các tri thức liên

ngành, luận án cũng viện dẫn các lý luận của ngôn ngữ học xã hội, cụ thể là mối

quan hệ giữa ngôn ngữ và tôn giáo hay các thuật ngữ chuyên dùng để chỉ những

hiện tượng xã hội đặc thù (mang tính kiêng kị) để phân tích, lý giải việc lựa

chọn và sử dụng ngôn ngữ.

Theo Nguyễn Văn Khang (2014) [22: tr.291-292; 318-319], ngôn ngữ là

nơi lưu giữ mọi mặt đời sống của tôn giáo nên có thể nghiên cứu nhiều vấn đề

của tôn giáo từ góc độ ngôn ngữ. Nghiên cứu có đề cập đến “sự kiêng kị trong

ngôn ngữ” và khẳng định đây là một biểu hiện rõ nét về mối quan hệ giữa ngôn

ngữ và tôn giáo. Ở thời kỳ nguyên thủy, con người chưa có đủ năng lực để hiểu

hay giải thích rất nhiều hiện tượng của thế giới khác quan và sự bất lực trước

các yếu tố không giải thích được đã làm xuất hiện các khái niệm siêu nhiên như

quỷ thần hay tâm linh. Để tìm cách trả lời hay lối thoát cho các nối sợ hãi hay

sự không thể biết về thế giới khách quan, các tư tưởng tôn giáo chính là một

trong các giải pháp. Ý thức tôn giáo tồn tại, vận hành và được tái tạo thông qua

vốn từ vựng biểu thị ý nghĩa và nội dung của tôn giáo. Ngôn ngữ thật sự đã

mang lại cho tôn giáo tính thực tiễn, tính có hiệu lực và trở thành ý thức của cá

nhân và cộng đồng. Sự kiêng kị chính là một biểu hiện rõ nét về mối quan hệ

giữa ngôn ngữ và tôn giáo.

Người nguyên thủy đánh đồng giữa ngôn ngữ và sự vật và trước những sự

vật, hiện tượng không giải thích được như gió thổi, nước lũ, núi lửa,... họ cảm

thấy thần bí, hoảng sợ và từ tâm lý mê tín đó thì ngôn từ kiêng kị hình thành.

Kiêng kị là một bộ phận hợp thành phong tục, tập quán của các bộ tộc, dân tộc

trên thế giới. Mỗi kiêng kị không chỉ gắn với những nỗi lo âu, sợ hãi rủi ro, tai

họa xảy ra mà con người thời cổ tin rằng có thể qua khỏi bằng cách kiêng kị

hay né tránh gọi thẳng sự vật bằng “chính danh”, dẫn đến cách nói kiêng tránh

hay “uyển ngữ” xuất hiện. Ngày nay, khi nhận thức của nhân loại nâng cao,

ngôn từ kiêng kị không còn nghiêm trọng như trong xã hội nguyên thủy nhưng

cách nói kiêng kị vẫn còn tồn tại do đời sống xã hội vẫn còn những điều chưa

thể lý giải hay không thể nói trực tiếp do nguyện vọng chủ quan hoặc do yếu tố

tâm lý mê tín, bởi vậy, uyển ngữ vẫn giữ vai trò là cách nói không thể thiếu

trong giao tiếp.

Uyển ngữ

Theo Hoàng Phê (2018) [127], uyển ngữ được định nghĩa là “một phương

thức nói giảm bớt, không dùng cách diễn đạt trực tiếp mà dùng một hình thức

diễn đạt nhẹ nhàng hơn, vì lý do văn phong”.

Uyển ngữ có nguồn gốc từ cách nói kiêng kị (taboo). Với tư cách là một

thuật ngữ chuyên dùng để chỉ những hiện tượng xã hội đặc thù (mang tính

kiêng kị), taboo bao gồm 2 mặt: các sự vật được tôn kính không cho phép sử

dụng và các sự vật “đáng khinh bỉ” không được tùy tiện tiếp xúc. Uyển ngữ đã

được nảy sinh trên cơ sở đó, khi người ta không muốn nói ra những tên gọi

hoặc động tác “kiêng kị” nhưng lại không thể không nói rõ những tên gọi hoặc

động tác đó thì đành phải sử dụng những từ ngữ “dễ nghe” để “ngầm chỉ”,

dùng ẩn dụ để ngầm chỉ những sự vật cảm thấy khó gọi, dùng cách diễn đạt

vòng vo để thể hiện những điều mà hai bên đều biết nhưng không muốn gọi

thẳng ra. Điều lưu ý là, các đặc điểm văn hóa xã hội khác nhau dẫn đến cách

suy nghĩ riêng biệt trong mỗi cộng đồng ngôn ngữ và do đó tạo ra các môi

trường ngữ nghĩa khác nhau. Có những uyển ngữ được hình thành từ những

điều kiêng kị mà một quốc gia có, nhưng một quốc gia khác thì không. Cũng

có những uyển ngữ hình thành từ phương thức ẩn dụ, trong đó việc lựa chọn sự

vật, hiện tượng để khái niệm hóa phụ thuộc vào đặc điểm nhận thức và tri thức

văn hóa mang bản sắc dân tộc. Ví dụ, khi nói về “chết”, người Việt có rất nhiều

cách diễn đạt khác như hai năm mươi, khuất núi, về thăm tổ tiên, mãn cảnh trần

(đối với người già), đi, chạy (đối với trẻ), …[22]

1.3.3. Cơ sở lý luận về Ngôn ngữ học đối chiếu

Khái niệm ngôn ngữ học đối chiếu

Theo Bùi Mạnh Hùng (2008), Ngôn ngữ học đối chiếu là một phân ngành

của Ngôn ngữ học so sánh nhằm “so sánh hai hoặc nhiều hơn hai ngôn ngữ bất

kỳ để xác định những điểm giống nhau và khác nhau giữa các ngôn ngữ đó,

không tính đến vấn đề các ngôn ngữ được so sánh có quan hệ cội nguồn hay

thuộc cùng một loại hình hay không” [21: tr.9].

Điểm lưu ý là việc lựa chọn ngôn ngữ đối chiếu, cách thức so sánh, về căn

bản, đứng trên quan điểm đồng đại.

Ngoài thuật ngữ ngôn ngữ học đối chiếu, phân ngành này còn có nhiều tên

gọi khác nhau được sử dụng như phân tích đối chiếu, nghiên cứu đối chiếu,

nghiên cứu xuyên ngôn ngữ, nghiên cứu tương phản, ngôn ngữ học so sánh miêu

tả, v.v. Tuy nhiên, thuật ngữ phổ biến và được ưa chuộng sử dụng nhất ở trên thế

giới cũng như ở Việt Nam là thuật ngữ “ngôn ngữ học đối chiếu” [21: tr.13].

Khái niệm tertium comparationis (TC)

Việc so sánh hai đối tượng bất kỳ bao giờ cũng dựa trên giả định về việc hai

đối tượng đó có điểm chung. Cái cơ sở hay cái nền chung đó dược gọi là tertium

comparationis (TC). Theo Krzeszowski (1990), TC quyết định cả khả năng so

sánh và chi phối kết quả so sánh. Chẳng hạn, để so sánh hai đối tượng hình hộp A

và B thì có thể dựa vào trọng lượng hay thể tích của chúng. Nếu dựa vào trọng

lượng thì có thể kết luận là A nặng hơn B nhưng dựa vào thể tích thì B lại lớn hơn

A, dẫn theo Bùi Mạnh Hùng (2008) [21, tr:98-103]

TC trong nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ là một đại lượng chung, không

thuộc riêng về một ngôn ngữ nào trong số những ngôn ngữ được đối chiếu. Nó có

thể được xác lập trên cơ sở một thuộc tính nào đó có tính phổ quát của ngôn ngữ

nhân loại hoặc là một thuộc tính của hai hay một nhóm ngôn ngữ nhân loại. Ví

dụ, TC ở bình diện nội dung dựa trên cơ sở sự thống nhất của thế giới xung quanh

chúng ta và những nét chung trong tư duy của mọi dân tộc nói các thứ tiếng khác

nhau. Tất cả các câu trong mọi ngôn ngữ đều xuất phát từ một cơ sở ngữ nghĩa

phổ quát, tồn tại độc lập với các đặc điểm loại hình hay quy tắc tổ chức và hoạt

động của các ngôn ngữ. “Bất kỳ ngôn ngữ nào cũng có thể biểu đạt bất kỳ ý nghĩa

gì được các ngôn ngữ khác biểu đạt” (Jakobson, dẫn theo Cao Xuân Hạo 2002).

Các bình diện và cấp độ so sánh đối chiếu

Theo tác giả Bùi Mạnh Hùng (2008) [21], việc so sánh đối chiếu có thể được

thực hiện ở bất cứ cấp độ nào mà ngôn ngữ và lời nói có thể miêu tả nhưng cơ bản

được phân thành 4 bình diện: thứ nhất là đối chiếu về ngữ âm, gồm đối chiếu ngữ

âm đoạn tính (như âm tố, âm vị, âm tiết) và ngữ âm siêu đoạn tính (như trọng âm,

thanh điệu, ngữ điệu); thứ hai là đối chiếu về từ vựng nhằm làm rõ những điểm

giống và khác nhau của các thành phần và quan hệ từ vựng; thứ ba là đối chiếu về

ngữ pháp, tập trung vào hai phân ngành truyền thống là hình thái học và cú pháp

học, được chia thành các cụm vấn đề cụ thể hơn như đối chiếu các đơn vị, các lớp

ngữ pháp, cấu trúc ngữ pháp, quan hệ và phạm trù ngữ pháp cũng như phương

tiện biểu hiện các quan hệ và phạm trù này; thứ tư là đối chiếu ngữ dụng học

nhằm so sánh các phương tiện giao tiếp, hành chức trong những ngữ cảnh cụ thể

của văn hóa. [21: tr.179].

Về cấp độ, việc so sánh đối chiếu có thể được thực hiện ở cấp độ vi mô

(micro linguistics) và vĩ mô (macro linguistics). Cấp độ vi mô có nghĩa là nghiên

cứu các thay đổi nhỏ trong quá trình phát triển của ngôn ngữ ảnh hưởng tới âm

thanh và hình thức của ngôn ngữ đó còn nghiên cứu ở cấp vĩ mô xem xét các

tương tác giữa ngôn ngữ và xã hội, sự ảnh hưởng của các nhân tố xã hội tới ngôn

ngữ và so sánh ngôn ngữ giữa các quốc gia và nền văn hóa khác nhau.

Trong luận án này, việc so sánh đối chiếu được thực hiện trên bình diện từ

vựng (các dụ dẫn) ở cấp độ vĩ mô (so sánh các ẩn dụ ý niệm về “cái chết” dựa

trên nền tảng văn hóa – xã hội của hai quốc gia).

Các nguyên tắc và các bước phân tích đối chiếu

Từ những nghiên cứu về nguyên tắc thực hiện đối chiếu ngôn ngữ của các

nhà nghiên cứu trên thế giới, Bùi Mạnh Hùng (2008) [21] đã đưa năm nguyên

tắc cơ bản cần tuân thủ:

Nguyên tắc thứ nhất, cần đảm bảo các phương tiện trong hai ngôn ngữ

phải được miêu tả đầy đủ, chính xác và sâu sắc nhằm tìm ra những điểm giống

và khác nhau giữa chúng; Nói cách khác, nghiên cứu đối chiếu được bắt đầu từ

nơi mà việc miêu tả kết thúc. Kết quả của đối chiếu phụ thuộc vào đầu này.

Nguyên tắc thứ hai, cần phải đặt các phương tiện ngôn ngữ trong hệ thống.

Chẳng hạn, để đối chiếu từ “tôi” trong tiếng Việt và từ “I” trong tiếng Anh, cần phải

đặt các từ này trong hệ thống các phương tiện chỉ vai giao tiếp trong tiếng Việt và

trong tiếng Anh nói chung. F. de Saussure (2005) đã khẳng định “Cái mà chúng ta

đối chiếu giữa các ngôn ngữ là những giá trị được quy định bởi các hệ thống”;

Nguyên tắc thứ ba, cần phải xem xét các phương tiện đối chiếu trong hai

phương diện: hệ thống ngôn ngữ và hoạt động giao tiếp. Nếu tách rời với ngữ

cảnh sử dụng thì nhiều điểm khác biệt quan trọng sẽ không được làm rõ;

Nguyên tắc thứ tư, cần đảm bảo tính nhất quán trong vận dụng các khái niệm

và mô hình lí thuyết nghiên cứu để miêu tả các ngôn ngữ được đối chiếu. Nguyên

tắc này đòi hỏi người nghiên cứu phải miêu tả các phương tiện của hai ngôn ngữ

với chung một mô hình. Sự không nhất quán trong việc viện dẫn các khái niệm và

mô hình nghiên cứu có thể cho ra những kết quả không giống nhau.

Nguyên tắc thứ năm, cần phải xét đến độ gần gũi về loại hình của các ngôn

ngữ được đối chiếu. Yếu tố này cho phép người nghiên cứu có thể lựa chọn cách

tiếp cận thích hợp nhất đối với quá trình đối chiếu. Bên cạnh đó, đặc điểm văn

hóa và bối cảnh lịch sử - xã hội của cộng đồng nói ngôn ngữ cũng cần phải lưu ý

tới để có thể lý giải khi nghiên cứu đối chiếu từ vựng hay ngữ dụng. Có như vậy

thì người nghiên cứu mới có cơ sở để dự báo cũng như lý giải chính xác và sâu

sắc những tương đồng và khác biệt giữa các ngôn ngữ được đối chiếu.

Việc phân tích đối chiếu thường được xác định thành hai giai đoạn: miêu tả

và đối chiếu. Hai giai đoạn này có thể phân biệt chi tiết thành 3 bước:

Bước 1: Miêu tả. Ở bước này nhà nghiên cứu có thể xác lập miêu tả của

mình hoặc sử dụng miêu tả của người khác theo mục đích của mình. Kết quả của

bước miêu tả phụ thuộc vào ngữ liệu thu thập được nên ngữ liệu cần đảm bảo

tính khách quan, phù hợp với mục đích (có chất lượng), đủ rộng và đa dạng.

Bước 2: Xác định những yếu tố có thể mang ra đối chiếu. Việc này dựa vào

khả năng suy xét có tính chất trực giác của người nghiên cứu và năng lực song

ngữ của nhà nghiên cứu.

Bước 3: Đối chiếu. Tiến hành đối chiếu giữa hai hay nhiều ngôn ngữ để tìm

ra những điểm giống nhau và khác nhau của các yếu tố trong các ngôn ngữ được

đối chiếu.

Tuy nhiên, trên thực tế, không phải lúc nào ba bước trên cũng được phân

tách cụ thể, ba bước này có thể xuất hiện ở dạng này hay dạng khác khi tiến

hành đối chiếu.

Cách tiếp cận trong đối chiếu ngôn ngữ

Tuỳ theo mục đích và nhiệm vụ cụ thể, người nghiên cứu có thể chọn một

trong hai cách tiếp cận chủ yếu sau: đối chiếu hai (hay nhiều) chiều và đối chiếu

một chiều.

Nghiên cứu đối chiếu hai (hay nhiều) chiều “xem xét các hiện tượng được

so sánh của hai hay nhiều ngôn ngữ trong mối quan hệ qua lại trên một cơ sở đối

chiếu” dựa trên một cơ sở so sánh nhất định [21, tr.160]. Quy trình thực hiện so

sánh hai chiều được tiến hành như sau: chọn cơ sở so sánh và xác định các

phương tiện ngôn ngữ biểu thị trong các ngôn ngữ đối chiếu. Trong phương pháp

này, không có ngôn ngữ nào là ngôn ngữ xuất phát, cũng như không có ngôn ngữ

nào là ngôn ngữ đích.

Nghiên cứu đối chiếu một chiều tìm hiểu ý nghĩa của một phương tiện nào

đó trong một ngôn ngữ và xác định những phương tiện biểu hiện ý nghĩa tương

ứng trong một ngôn ngữ khác. Cách tiếp cận này là một chiều vì khi đối chiếu,

người nghiên cứu phải chọn một ngôn ngữ xuất phát và một ngôn ngữ đích. Yếu

tố chi phối việc chọn ngôn ngữ làm ngôn ngữ xuất phát hay ngôn ngữ đích là mục

đích và nhiệm vụ của hoạt động nghiên cứu đối chiếu chứ không phải đặc điểm

của cấu trúc ngôn ngữ.

Trong luận án này, chúng tôi sử dụng phương pháp đối chiếu hai chiều. Đối

tượng đối chiếu là ADYN cái chết trong các diễn ngôn tưởng nhớ. Ngôn ngữ đối

chiếu là tiếng Anh và tiếng Việt. Luận án này sử dụng hình thức so sánh đối chiếu

trên bình diện từ vựng (cụ thể là các dụ dẫn) của ADYN “cái chết” trong hai ngôn

ngữ tiếng Anh và tiếng Việt. Các tiêu chí đối chiếu bao gồm: tần suất, mô hình

ánh xạ của ADYN và đặc trưng văn hoá tư duy dân tộc ảnh hưởng tới các ẩn dụ

này. Các bước đối chiếu gồm: mô tả hệ thống ADYN trong các diễn ngôn lần lượt

ở hai ngôn ngữ, từ đó so sánh, đối chiếu nhằm tìm ra các điểm giống nhau và

khác nhau giữa hai ngôn ngữ

1.4. Cơ sở lý luận của khoa học liên ngành về phạm trù “cái chết”

Để cung cấp cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu ẩn dụ về cái chết trong tiếng

Việt và tiếng Anh từ góc độ ngôn ngữ học tri nhận, chúng tôi sẽ giới thiệu khái

quát một số định nghĩa và lý giải về cái chết theo cách tiếp cận của y sinh học

(các biểu hiện, chỉ giấu về cái chết từ lý giải về sinh lý, giải phẫu), triết học (các

tư tưởng, cách tiếp cận biện chứng về phạm trù “cái chết”), thần học (các niềm

tin liên quan đến tôn giáo tín ngưỡng đặc trưng). Các cơ sở lý luận về tâm lý học

(trạng thái tâm lý liên quan đến cách tri nhận về cái chết), văn hóa học (các

phong tục, tập quán, nghi lễ) của cộng đồng người Việt và người Anh cũng được

lồng ghép trong các cơ sở lý thuyết của các khoa học khác. Hệ thống tri thức

liên ngành đóng vai trò chủ chốt trong việc lý giải cách tri nhận phổ quát về ý

niệm cái chết cũng như sự khác biệt trong lối tư duy của con người ở các dân tộc

khác nhau về cùng một phạm trù.

1.4.1. Góc nhìn sinh học và giải phẫu về “cái chết”

Về định nghĩa cái chết, theo bài đăng “Three definitions of Death” (1977)

(Ba định nghĩa về cái chết) của Peter McL. Black trên tạp chí The Monist Vol. 60,

No. 1, Bioethics and Social Responsibility, (tr. 136-146) xuất bản bởi Oxford

University Press, tác giả đưa ra 3 định nghĩa về cái chết như sau:

Định nghĩa thứ nhất phản ánh cách sử dụng phổ thông của từ “chết”:

(1) Chết tức là không còn sự sống.

Định nghĩa này hầu như không có sự chỉ dẫn nào vì ý nghĩa của từ “chết” phụ

thuộc hoàn toàn vào nghĩa của từ “sống”, và bởi vậy, để hiểu “chết là gì?” người ta

cần trả lời được câu hỏi “sống là gì?”

Định nghĩa thứ hai được lấy từ các từ điển chuyên ngành y khoa:

(2) Chết là sự ngừng hoặc chấm dứt các chu trình thiết yếu của cơ thể, chẳng

hạn như chu trình tuần hoàn hay hô hấp.

Định nghĩa này cụ thể hơn định nghĩa đầu tiên bởi nó đem lại chỉ dấu của cái

chết. Nếu như tim ngừng đập tức là hệ tuần hoàn không hoạt động hoặc ngừng thở,

đây sẽ là các điều kiện để dẫn đến chẩn đoán là cái chết xảy ra.

Định nghĩa thứ 3 được lấy từ văn bản năm 1968 của Hội đồng trọng tài trường

Y Khoa Havard, trong đó đề cập đến định nghĩa của hiện tượng “chết não”. Theo

văn bản này, chết được định nghĩa bằng nhiều tiêu chí, trong đó có tiêu chí “hôn mê

không thể hồi phục”. Hiện nay, định nghĩa này được tóm lược như sau:

Chết là trạng thái trong đó trong hai lần cách nhau 24 giờ, có biểu hiện không phản

ứng với mọi kích thích, không cử động hoặc thở chủ động, không có phản xạ, không

có điện não đồ và không có thân nhiệt.

Theo góc nhìn y sinh học, sơ đồ dưới đây sẽ cho thấy chi tiết hơn về quá

trình biến đổi đầu tiên xảy ra sau khi cơ thể con người chết và phân hủy.

Hình 1.1: Quá trình biến đổi của cơ thể sau khi chết

(Nguồn: https://quantrimang.com/video/can-canh-qua-trinh-bien-doi-cua-co-

the-con-nguoi-sau-khi-chet-127002)

Từ các định nghĩa trên, có thể tóm lược các biểu hiện của cái chết về mặt

sinh học là sự chấm dứt vĩnh viễn của mọi hoạt động sống như hô hấp, trao đổi

chất, sự phân chia các tế bào.... Cái chết được xác định là khi tim ngừng đập,

ngừng thở, mất tri giác, cơ thể cứng, lạnh và dần dà các mô không còn hoạt

động được nữa và bắt đầu phân hủy.

1.4.2. Góc nhìn “cái chết” từ tư duy triết học phương Đông – phương Tây

Các học giả đã giới thiệu cách nhìn nhận về cái chết dưới theo các hệ tư

tưởng triết học khác nhau ở phương Đông và phương Tây [7]. Dưới đây là khái

quát một số cách nhìn nhận và lý giải về ý niệm “cái chết”:

Góc nhìn triết học Phương Đông – Phương Tây

Góc nhìn triết học thể hiện nhân sinh quan của con người ở các nền văn hóa

khác nhau trước các sự vật, hiện tượng khách quan. Dưới đây là tóm lược cách

thức nhìn nhận về phạm trù “cái chết” của các triết gia Trung Hoa (với hệ tư

tưởng có ảnh hưởng lớn đến người Việt) và các triết gia phương Tây (với hệ tư

tưởng có ảnh hưởng lớn đến người Anh)

Quan niệm về cái chết trong triết học phương Đông

Các nhà tư tưởng Nho giáo ở Trung Quốc chủ trương “sống chết có số, phú

quý ở trời”. Khổng Tử từng nói “chưa biết chuyện sống, sao biết chuyện chết”.

Nho giáo quan niệm, tuy đời người có hạn nhưng tu dưỡng học vấn đạo đức có

thể khiến tinh thần trở nên vĩnh hằng bất tử. Nếu lúc sống biết nỗ lực cố gắng tối

đa trong mọi việc thì cuối đời có thể ra đi một cách nhẹ nhàng, thanh thản không

hối hận điều gì. Theo quan niệm Nho giáo, người Trung Hoa cho rằng “Nhân

sinh tự cổ thùy vô tử; Lưu đắc đan tâm chiếu hãn thanh” (Xưa nay người ta ai

chẳng chết; cần giữ lòng son rạng sử xanh). Tư tưởng của đạo Khổng còn là đề

cao chữ “Hiếu” và coi đó là nền tảng của đạo làm người. Với quan niệm “Sự tử

như sự sinh, sự vong như sự tồn”, hiếu với cha mẹ khi chết cũng như hiếu với

cha mẹ khi còn sống. Biểu hiện của tư tưởng Nho giáo chính là thái độ tôn kính

đối với những người đã khuất hay coi những bài học, phương châm sống của

“tiền nhân” là kim chỉ nam cho lối sống của người sau. Lối tư duy này ảnh

hưởng và phản ánh lên tư tưởng “uống nước nhớ nguồn” của người Việt.

Các nhà tư tưởng của Đạo giáo đề ra phương châm “sống chết là do sự biến

hóa của khí, thuận theo lẽ tự nhiên”, coi sự sống và cái chết đều là những hiện

tượng tự nhiên. Sự lý giải về cái chết trong Đạo giáo được thể hiện rằng “tử tuất

quy thổ, cốt nhục tê ư, hạ âm vi giả thổ, kỳ phí phát dương ư thượng vi chiêu

minh”, nghĩa là “chết tất trở về với đất, xương thịt xuống thấp tan biến vào trong

lòng đất, còn khí dương bay lên cao sáng rực rỡ”. Theo quan niệm của Đạo

giáo, mỗi người sống gắn liền với một vì sao trên trời, vì sao đó tắt thì người qua

đời. Trông coi sự sinh tử của trần thế là Nam Tào và Bắc Đẩu. Bởi thế khi có

người chết, dân gian thường nói “xóa sổ Thiên tào”. Đạo giáo lý giải về cái chết

gắn với sự tồn tại và năng lực siêu nhiên của linh hồn, biểu hiện ở một số nghi lễ

thờ cúng như: gọi hồn, bùa chú, ma chay, tang lễ, mồ mả và đốt vàng mã. Đạo

giáo cũng xây dựng nhiều nhân vật thần tiên có dáng dấp của con người, được

tôn vinh thành có khả năng trường sinh bất tử, ở nơi bồng lai tiên cảnh, lại rất

thần thông quảng đại có thể cưỡi mây, đạp gió, làm được những việc phi thường.

Viễn cảnh thần tiên ấy phản ánh niềm mơ ước, khát vọng của người sống và

cách lý giải về “thế giới khác” của con người “sau khi chết”.

Như vậy có thể thấy, các nhà tư tưởng Trung Hoa thuộc hai trường phái

Nho và Đạo trong cách tiếp cận với “cái chết” là thái độ tôn kính đối với người

chết và cách diễn giải “cái chết” với sự huyền bí, và các năng lực siêu nhiên.

Quan điểm về “cái chết” này phản ánh hướng tiếp cận của minh triết

phương Đông, cách thức lý giải hiện tượng khách quan bắt nguồn từ nhân sinh

quan về con người rồi mới đến thế giới quan, từ quan niệm sống, cách sống,

cách xử thế, đạo làm người. Phương pháp luận về việc muốn hiểu đối tượng, thì

phải hòa vào đối tượng, công cụ, phương tiện nhận thức được sử dụng là những

ẩn dụ, liên tưởng, hình ảnh, ngụ ngôn,... phép biện chứng ngả về vận động vòng

tròn, tuần hoàn tĩnh, thống nhất, cân bằng; khuynh hướng trội của tư duy

phương Đông là hướng nội, bị động, trực giác huyền bí, hòa hợp, quân bình,

thống nhất, tâm linh, tư duy hữu cơ, chú ý nhiều tới quan hệ,...

Quan niệm về cái chết trong triết học phương Tây

Trong triết học phương Tây, quan niệm về sự sống và cái chết phản ánh

nhiều góc nhìn của các nhà triết học nổi tiếng từ thời cổ đại đến hiện đại, đại

diện cho các trường phái khác nhau.

Chủ nghĩa khắc kỷ, một trường phái triết học Hy Lạp cổ đại xuất hiện vào

đầu thế kỷ thứ 3 Trước Công Nguyên, nhìn nhận con người là một sinh vật thuộc

về xã hội. Chủ nghĩa khắc kỷ hướng con người tới sự chấp nhận những nghịch

cảnh trong cuộc sống như là điều hiển nhiên và đối diện với nó với tâm thế tích

cực. Chẳng hạn, ở cách nhìn nhận về “cái chết”, các nhà Khắc kỷ quan niệm rằng

hãy nghĩ đến nó mỗi ngày để chắc chắn rằng có thể thanh thản đối mặt với tử thần.

Marcus Aurelius, triết gia tiêu biểu trong thời cổ đại của triết học Khắc kỷ

đã nói: “Hãy nghĩ đến hình ảnh ngươi đã chết, đã sống hết đời này. Giờ thì sống

một cách hẳn hoi đi” và “Khi thức dậy mỗi sáng, hãy nghĩ về một đặc ân quý giá

là được sống – được hít thở, suy nghĩ, tận hưởng và yêu thương.” Chủ nghĩa khắc

kỷ nghiên cứu nhận thức luận theo lập trường duy cảm duy vật. Về vấn đề “linh

hồn, theo những nhà triết học này, linh hồn được cấu tạo từ 8 bộ phận gồm:

năm giác quan, giọng nói, bộ phận tái tạo và bộ phận điều khiển. Linh hồn của con

người như tờ giấy trắng để in dấu sự tác động của thế giới bên ngoài. Biểu

tượng của sự vật là do chính nó tạo nên.

Platon - Nhà triết học theo trường phái duy tâm của Hy Lạp cổ đại - đã định

nghĩa chết là sự tách bạch phần vô hình còn gọi là phần phi vật thể của một sinh

vật (tức phần hồn) ra khỏi phần hữu hình (vật thể) tức là phần xác. Hơn thế nữa,

Platon còn cho rằng linh hồn một khi đã lìa khỏi thể xác, có thể gặp lại những

linh hồn khác và để họ hướng dẫn đi qua giai đoạn quá độ sang thế giới bên kia.

Decartes (1596 – 1650) là người khai sáng ra chủ nghĩa Lý tính, hay còn

gọi là “Người cha đẻ của triết học cận đại”. Theo cách nhìn của Decartes, linh

hồn của chúng ta lâu bền hơn thân thể có nghĩa là ông cho rằng linh hồn bất tử

nên chẳng có gì phải sợ hãi đối với cái chết.

G.W.F.Hegel (1770 -1831) nói đến trong cuốn sách Hiện tượng học tinh

thần như sau: “Đời sống tinh thần không phải là sợ chết để may mắn thoát khỏi

cuộc sống dày vò mà là dám đón nhận cái chết và có được cuộc sống tự tại

trong cái chết”. Vì vậy, chỉ có khám phá cái chết mới có thể phủ định nỗi sợ hãi

bởi bóng đêm bên ngoài và mới có thể phủ định được nỗi sợ hãi trong linh hồn.

Các nhà triết học theo chủ nghĩa hiện sinh như Sartre hay Heidegger [50:

tr.158-164] lại đề cập đến cái chết trong tương quan với sự sống. Sự sống theo

nghĩa “tồn tại”: “Con người là cuộc đấu trang liên tục để bảo vệ cái tồn-tại-cho-

mình, không để bị hạ thấp xuống thành cái tồn-tại-tự mình, trở thành đối tượng

chết cứng, thành sự vật vô khả thể”. Về ý niệm “cái chết’, các nhà hiện sinh xếp

nó là một trong ba “hoàn cảnh ranh giới” có thể thức tỉnh và dẫn con người đến

sự hiện hữu đích thực: “cái chết” giúp con người ý thức được sự hữu hạn, có

thể không còn tồn tại, không chỉ về lý thuyết mà là sự cảm nhận hiện thực,

không phải cho bất kỳ ai mà cho chính bản thân “tôi”

Từ tóm lược tư tưởng của một số triết gia phương Tây có thể kết luận rằng,

triết học phương Tây nhìn nhận về cái chết trong sự tồn tại của bộ nhị nguyên

thể xác - linh hồn, đồng thời việc lý giải về cái chết là nhằm xóa đi nỗi sợ hãi cái

chết, ý thức được sự hữu hạn của sự sống để từ đó đề cao sự cống hiến và các

giá trị mà người sống đem lại cho thế giới.

Cách tiếp cận với phạm trù “cái chết” trên là minh họa cho tư tưởng và

cách tiếp cận một hiện tượng khách quan theo lối tư duy của triết học phương

Tây. Chẳng hạn như, về mục đích của triết học phương Tây nghiêng về hướng

ngoại, về giải thích, cải tạo thế giới (hiểu về “cái chết” để có sự đánh giá và đề

cao con người ở khía cạnh đóng góp các giá trị). Phương pháp luận của triết học

phương Tây là tách rời chủ thể và khách thể, chủ quan và khách quan, người

nhận thức và đối tượng nhận thức; từ các biểu hiện của thế giới khách quan

thông qua thực chứng để đưa ra kết luận. Về phép biện chứng trong triết học

phương Tây nghiêng về sự vận động phát triển theo hướng đi lên. Khuynh

hướng trội là hướng ngoại, chủ động, tư duy lý luận, cá thể, phân tích, tri thức

suy luận, khoa học, chú ý nhiều đến thực thể,... Cách tiếp cận này khiến cho sự

tiếp cận, lý giải về “cái chết” của phương Tây dựa trên tri thức khoa học, các

biểu hiện bên ngoài của cơ thể (biểu hiện sinh lý – giải phẫu,…), thực thể hơn là

các lý giải mang tính ẩn dụ, huyền bí.

1.4.3. Góc nhìn tâm lý học

Ở góc nhìn phân tâm học, lý thuyết về bản năng chết của Sigmund Freud

(2001) [32:tr.57-64] được xem là những luận giải khoa học đầu tiên về cái chết,

theo đó, cái chết được nhìn nhận như một xung năng đối cực nhưng đồng thời

cũng song hành với sự sống. Theo Freud, con người ngay từ khi sinh ra đã mang

trong mình hai bản năng căn cốt là bản năng tự bảo tồn và bản năng chết mà ông

gọi là hai xung năng. Cũng từ nghiên cứu tâm lý học (2020) [33], ông đã lý giải

“tabu về người chết” (các kiêng kị về người chết) được hình thành từ “những

cảm thức có tính kép”, đối lập trong tâm lý của con người và sự ảnh hưởng của

các cấm kị đến cách tri nhận cũng như sử dụng ngôn ngữ của người sống. Một

mặt, “cái chết” được xem là nỗi bất hạnh lớn nhất đối với con người và đối diện

với cái chết là cảm xúc đau đớn, thương tiếc, mất mát, thậm chí là sự dằn vặt,

trách cứ, đổ lỗi của người sống đối với sự kiện người thân của họ bị chết. Ở mặt

đối lập, từ thời nguyên thủy đã tồn tại sự ngoại phóng tính thù địch vô thức đối

với sự kiện cái chết trong tâm thức con người. Trong các huyền thoại ở mọi dân

tộc, thiên hướng tri nhận xấu về “cái chết” có xu hướng là sự quy gán cho các

yếu tố “ma quái”, “quỷ thần” với tính tàn ác, là kẻ thù, kẻ thống trị với sức mạnh

có thể khuất phục người sống. Diễn biến này khiến bên trong con người luôn tồn

tại song song cảm giác sợ hãi trước “cái chết” và né tránh sự “cấm kị” này trên

nhiều phương diện, từ các sự vật, màu sắc, trạng thái, hành động … có liên

tưởng đến sự chết chóc hay ngôn ngữ, cách diễn đạt về cái chết.

1.4.4. Góc nhìn tín ngưỡng, tôn giáo

Quan niệm về “Cái chết” trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người

Việt cổ

Thờ cúng tổ tiên là loại hình tín ngưỡng cổ truyền được hình thành và duy

trì trong lòng xã hội Việt Nam từ lâu đời. Tổ tiên theo quan niệm của người Việt

Nam, trước hết là những người cùng huyết thống, như cha, mẹ, ông, bà, cụ, kỵ

v.v… là người đã sinh ra mình.Về mặt tâm linh, cũng như nhiều dân tộc khác,

người Việt xuất phát từ nhận thức “vạn vật hữu linh” – mọi vật đều có linh hồn,

và bắt đầu từ giới tự nhiên xung quanh mình, và linh hồn trở thành đầu mối của

tín ngưỡng. Từ quan niệm đó hình thành nên niềm tin về sự tồn tại của linh hồn

và mối liên hệ giữa người đã chết và người sống (cùng chung huyết thống).

Người đã chết bằng linh hồn trở về chứng kiến, theo dõi hành vi của con cháu,

quở trách hoặc phù hộ cuộc sống của họ. Ngoài lí do tin vào những người đã

khuất, ý thức tôn trọng cội nguồn và đức tính hiếu thảo của người Việt cũng là

cơ sở quan trọng hình thành nên tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Con cháu bày tỏ

lòng biết ơn đối với các bậc sinh thành, lúc họ đã chết cũng như khi còn sống

đồng thời cũng thể hiện trách nhiệm liên tục và lâu dài của con cháu đối với nhu

cầu của tổ tiên. Người Việt cổ quan niệm cõi người chết là vùng sông nước, nơi

đó được gọi là Chín suối hay Suối vàng (Cửu tuyền, Hoàng tuyền là cách gọi

theo chữ Hán). Niềm tin này có từ thời xa xưa và có nhiều cách lý giải, có thể là

do sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa cổ đại với hàng nghìn năm Bắc thuộc,

cũng có lý giải là do không gian sống của người Việt cổ là vùng châu thổ Bắc

Bộ, chằng chịt sông ngòi, đầm hồ nên không gian ấy cũng gắn liền với người đã

khuất [25: tr.198 – 199].

Quan niệm về “cái chết” từ góc nhìn của Phật giáo

Theo quan niệm của Phật giáo, chết thỉ là một giai đoạn trong vòng sinh tử

luân hồi. Sinh có trước tử và tử lại có trước sinh. Sinh và tử chỉ là những tiếng

gọi khác nhau nhưng lại có cùng một tiến trình. Chết chỉ là sự chấm dứt của một

hiện tượng sinh mạng ở một giai đoạn gọi là kiếp người. Phật giáo cho rằng “Bất

cứ sự vật nào thuộc thế giới hiện tượng, nghĩa là có hình có tướng, đều phải trải

qua bốn giai đoạn của hiện hữu: Thành (từ chưa có trở nên có), Trụ (tồn tại một

thời gian), Hoại (bị hư hoại, yếu dần, suy thoái), và Diệt (cuối cùng bị tiêu diệt,

mất đi, không còn tồn tại nữa). Chết chính là khâu cuối cùng của 4 giai đoạn

hiện hữu trên cho mọi vật sống”. [43, tr:67-89]

Đạo Phật quan niệm “đời là bể khổ”, con người từ khi sinh ra là đã đối mặt

với các gian nan, thử thách. Các biểu hiện của nỗi khổ có thể là bệnh tật, đói

nghèo, tranh đấu ngược xuôi, thiên tai, chiến loạn, khổ vì tình, khổ vì lợi, khổ vì

đau đớn thể xác, khổ vì phiền não tinh thần… Đức Phật cho rằng “Tất cả những

điều khổ nhất trên thế gian này đều xuất phát từ thân thể mà ra. ... Muốn thoát

khỏi bể khổ thì chỉ có con đường tu luyện mà thôi” tức là nguyên nhân sâu xa

của sự chết là do nghiệp (Karma) mà mỗi con người gây ra trong kiếp sống của

mình. Phật giáo lý giải về 6 cõi luân hồi là nơi mà con người tái sinh sau khi

chết, tùy thuộc vào nghiệp mà mỗi người tạo ra, bao gồm: Cõi Trời (cần phải có

thật nhiều phúc đức, phước báu tích lũy trong nhiều kiếp sống mới có thể đến

được, ở đó, cuộc sống của con người được hạnh phúc, an lạc ); cõi Người (Nơi

con người trải qua đủ các cảm xúc hỷ - nộ - ái - ố, là nơi thực hành làm những

điều thiện lành, gây dựng phước báu để hưởng cuộc sống tốt đẹp ở kiếp sau); và

4 cõi được cho là ở dưới lòng đất, dành cho các kiếp sống mắc các tội lỗi khi tồn

tại ở kiếp người (cõi Atula, Ngạ quỷ, Địa ngục, Súc sinh). Triết lý này có tính

chất răn dạy và hướng con người tới lối sống thiện lương. [1, tr:23-123].

Quan niệm về “cái chết” từ góc nhìn của Thiên Chúa giáo

Quan niệm thế giới quan của Thiên Chúa giáo bao gồm ba tầng: tầng Trời

(Thiên Đàng), tầng Luyện Ngục và tầng Đất (Địa/Hỏa Ngục) [20]. Thiên Đàng

dành cho những người sạch tội cùng những người đã đền tội đủ. Luyện Ngục là

nơi giam giữ những người lành nhưng còn mắc những tội mọn hay đền tội chưa

đủ. Địa/Hỏa Ngục là nơi giam giữ những người phạm tội trọng.

Trong nhận thức về cái chết Kitô giáo quan niệm chết là cửa dẫn vào cõi

sống, chết không phải là chấm dứt sự sống mà sẽ có ngày con người được sống

lại. Sống lại chính là Phục sinh. Người Kitô giáo tin tưởng: con người sau khi

chết, thân xác có phải mục nát đi theo quy luật vật lý nhưng Thiên Chúa sẽ làm

sống lại trong ngày Chung cuộc. Vì vậy, người chết rồi không phải cố níu kéo sự

nhớ thương của người sống dành cho người chết (tồn sinh trong tâm trí người

sống) mà cố gắng đi vào trong ký ức của Thiên Chúa.

Vào ngày Chung cuộc, Thiên Chúa sẽ cho thân xác được sống lại nhưng

không phải xác chết hồi sinh nguyên hình như khi còn sống mà là một thân xác

đã được biến đổi trong sự Phục sinh của Chúa Kitô. Đối với mỗi người Thiên

chúa giáo, thế giới bên kia là xứ sở của những người được phục sinh, nơi những

người sau khi chết tìm được một cuộc sống mới. Đó là nơi những con chiên

chân chính sẽ được sống một cuộc sống vĩnh hằng mà Thượng đế đã hứa ban

cho họ. Đạo Kitô khẳng định rằng cuộc sống thực sự, cuộc sống vĩnh hằng,

không phải cuộc sống trên thế gian này mà là cuộc sống chúng ta sẽ có thế giới

bên kia. Đạo Kitô khuyên nhủ các môn đồ của mình rằng hãy để người chết

được ra đi thanh thản, bởi lẽ điều đáng quan tâm hơn cả chỉ có cuộc sống vĩnh

hằng mà thôi. [24, tr:95-196]

1.5. Khung cơ sở lý thuyết và Khung phân tích của luận án

Khung cơ sở lý thuyết

Từ các phân tích trên, chúng tôi xác định khung cơ sở lý thuyết cho luận án

như sau:

Về lý thuyết ADYN: luận án sử dụng định nghĩa và lý thuyết ADYN của Lakoff

và Johnson [86], các khái niệm liên quan đến ADYN của Kövecses [83] để phân tích

các ADYN cơ bản.

Về cách thức nhận diện ADYN: luận án sử dụng Quy trình nhận dạng

ADYN (MIP) của nhóm Pragglejaz.

Về phương pháp đối chiếu: luận án dựa vào các lý thuyết về so sánh đối chiếu

của Bùi Mạnh Hùng [21] để thực hiện so sánh đối chiếu hai chiều các ADYN

trong hai ngôn ngữ tiếng Anh và tiếng Việt trên bình diện từ vựng (các dụ dẫn)

với các tiêu chí: tần suất, mô hình ánh xạ, đặc trưng văn hoá tư duy của người

Việt và người Anh.

Về lý giải sự tương đồng và khác biệt trong cách tri nhận “cái chết” ở tiếng

Việt và tiếng Anh: Luận án viện dẫn tri thức về sinh lý học, tôn giáo, triết học, văn

hóa học để chứng minh tính phổ quát trong lối tư duy về ý niệm “cái chết” trừu

tượng, đồng thời giải thích sự khác biệt trong cách tri nhận về “cái chết” của

người Việt và người Anh.

Khung phân tích

Trong luận án này, chúng tôi phân tích ẩn dụ ý niệm “cái chết” theo cách

phân loại ẩn dụ thứ 2, phân loại theo chức năng nhận thức với 3 loại ẩn dụ: Cấu

trúc, Bản thể, Định hướng; Do đó, Khung phân tích có thể được mô hình hoá

trong sơ đồ dưới đây:

Hình 1.2. Khung phân tích của luận án

ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ Ý NIỆM CÁI CHẾT TRÊN NGỮ LIỆU TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ

CẤU TRÚC

BẢN THỂ

ĐỊNH HƯỚNG

• Bước 1: Phân tích ẩn dụ

cấu trúc

bản thể

định hướng

• Bước 2: Đối chiếu điểm tương đồng - khác biệt

KẾT LUẬN

1.6. Tiểu kết chương 1

Ở Chương 1 chúng tôi đã trình bày tóm lược các công trình nghiên cứu

trên thế giới và ở Việt Nam về ẩn dụ ý niệm về phạm trù “cái chết”.

Thứ hai, chúng tôi cũng trình bày các nội dung cơ sở lí thuyết làm “xương

sống”, tiền đề cho các nghiên cứu thực hiện các chương 2, 3 và 4 trong luận án

này. Các cơ sở lý luận bao gồm hai nhóm chính:

Cơ sở lý luận về ngôn ngữ bao gồm: Lý thuyết về ngôn ngữ học tri nhận và

các khái niệm, đặc điểm, các loại ẩn dụ ý niệm, cách thức nhận diện ẩn dụ ý

niệm; Lý luận về ngôn ngữ học xã hội để lý giải sự ảnh hưởng của các yếu tố

tinh thần, văn hóa, các yếu tố xã hội liên quan đến cách hình thành và lựa chọn

ngôn ngữ khi nói về “cái chết”; Các khái niệm, nguyên tắc và các bước của

quy trình đối chiếu ngôn ngữ làm cơ sở để tiến hành đối chiếu ẩn dụ ý

niệm về “cái chết” giữa hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh

Cơ sở lý luận về các khoa học liên ngành: Các cách tiếp cận ý niệm

“cái chết” từ cách tri nhận và lý giải của các ngành khoa học khác nhau

như sinh học – giải phẫu; triết học phương Đông – phương Tây, tâm lý

học, tôn giáo tính ngưỡng của người Việt và người Anh,… để làm cơ sở

phân tích, lý giải lối tư duy, tri nhận phản ánh qua tiếng Việt và tiếng

Anh về cùng một phạm trù có tính phổ quát “cái chết”.

CHƯƠNG 2

ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ CẤU TRÚC CÓ MIỀN ĐÍCH “CÁI CHẾT”

TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

2.1. Dẫn nhập

Trong chương này chúng tôi phác họa những sơ đồ ánh xạ nhằm tìm hiểu

việc sử dụng ẩn dụ cấu trúc trong các diễn ngôn biểu đạt ý niệm “cái chết” trong

hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh. Với mỗi ẩn dụ ý niệm tìm được, bên cạnh

việc phân tích cơ chế ánh xạ, chúng tôi cũng tiến hành so sáng về định lượng và

định tính nhằm tìm ra các điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ và đi

tìm phương thức lý giải cho những khác biệt này.

“Cái chết” là phạm trù ý niệm trừu tượng và có tính phổ quát trên toàn thế

giới. Trong tiềm thức của con người, “cái chết” là “sự kiêng kị” được quy gán

cho các cảm xúc mang tính tiêu cực, là sự huyền bí, không thể biết, gây tâm lý

sợ hãi. Để tri nhận và lý giải về “cái chết”, con người đã tiếp cận theo nhiều

phương cách. “Cái chết” có thể được cụ thể hóa từ việc ánh xạ các thuộc tính từ

trải nghiệm thân thể, từ các kiến thức khoa học như sinh học, vật lý. “Cái chết”

cũng có thể được tư duy dựa trên niềm tin về tôn giáo, tín ngưỡng, hệ thống các

biểu tượng và biểu trưng của từng nền văn hóa, các sao phỏng từ các tập quán,

lối sống của người sống… Việc sử dụng đa dạng các thuộc tính miền nguồn của

các ẩn dụ cấu trúc khác nhau cho thấy sự phong phú trong cách con người tư

duy về “cái chết”. Đồng thời, sự hình thành của nhiều ẩn dụ cấu trúc để tri nhận

về một miền đích cũng chứng minh tính tương hợp ẩn dụ. Các ẩn dụ cấu trúc tuy

kích hoạt các thuộc tính miền nguồn khác nhau nhưng lại cùng thống nhất ở sự

ánh xạ lên cùng một miền đích “cái chết”.

Từ phân tích các diễn ngôn thuộc ngữ liệu nghiên cứu, chúng tôi xác định

được có 4 miền nguồn cơ sở được sử dụng để xây dựng lên các ẩn dụ cấu trúc

thượng danh và các ẩn dụ cấu trúc bậc dưới. Các miền nguồn đó là: CUỘC

HÀNH TRÌNH, SỰ NGHỈ NGƠI, TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG, SỰ KẾT THÚC.

Sự xuất hiện của các ẩn dụ cấu trúc có miền đích “Cái chết” trong tiếng Việt

và tiếng Anh được thể hiện qua hình 2.1 dưới đây:

131

123

140

120

104

100

Ẩn dụ có MN SỰ NGHỈ NGƠI

Ẩn dụ có MN CUỘC HÀNH TRÌNH

Ẩn dụ có MN TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG

Ẩn dụ có MN SỰ KẾT THÚC

Tiếng Việt

Tiếng Anh

Hình 2.1: So sánh định lượng các tiểu loại ẩn dụ cấu trúc có miền đích

CÁI CHẾT trong tiếng Việt và tiếng Anh

Từ số liệu khảo sát định lượng (thể hiện ở Hình 2.1), có thể thấy mức độ phổ

biến của việc sử dụng ẩn dụ cấu trúc khi nói về ý niệm “cái chết” với tổng số

306/490 diễn ngôn tiếng Việt (62,4%) và 316/506 diễn ngôn tiếng Anh (62,5%).

Khi so sánh giữa các tiểu loại, ẩn dụ có miền nguồn CUỘC HÀNH TRÌNH xuất

hiện nhiều nhất (131 diễn ngôn tiếng Việt và 123 diễn ngôn tiếng Anh, lần lượt

tương đương với 26,7% và 24,3% tổng số diễn ngôn của 2 thứ tiếng). Ẩn dụ có

miền nguồn SỰ NGHỈ NGƠI có mức độ sử dụng phổ biến đứng thứ 2 với

92/490 diễn ngôn tiếng Việt và 104/506 diễn ngôn tiếng Anh. Ẩn dụ có miền

nguồn SỰ KẾT THÚC có tần suất xuất hiện ở vị trí thứ ba và ẩn dụ với miền

nguồn TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG chiếm tỷ lệ nhỏ nhất với 9/490 diễn ngôn

tiếng Việt (chiếm 1,8%) và 17/506 diễn ngôn tiếng Anh (chiếm 3,4%) tổng số

diễn ngôn nghiên cứu. Kết quả này cho thấy xu hướng tư duy về ý niệm “cái

chết” thông qua sự liên hệ với “cuộc hành trình” và “sự nghỉ ngơi” là rõ nét

nhất.

Dưới đây (Hình 2.2) là sơ đồ miêu tả tầng bậc ẩn dụ cấu trúc được tìm thấy

trong ngữ liệu nghiên cứu. Sơ đồ giúp khái quát hóa các ẩn dụ cấu trúc được sử

dụng để nói về ý niệm “cái chết” cũng như các ẩn dụ bậc dưới phái sinh từ các

CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH

MIỀN NGUỒN "CUỘC HÀNH TRÌNH"

CÁI CHẾT LÀ ĐI ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG

" T Ế H C

CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI THƯ GIÃN

MIỀN NGUỒN "SỰ NGHỈ NGƠI"

CÁI CHẾT LÀ GIẤC NGỦ

CÁI CHẾT LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG / BÓNG TỐI

MIỀN NGUỒN "TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG"

CÁI CHẾT LÀ SỰ TỎA SÁNG

(ADYN chỉ xuất hiện trong tiếng Anh)

CÁI CHẾT LÀ SỰ CHẤM DỨT SỰ SỐNG SINH HỌC

Á C " H C Đ N Ề I M ó c c ú r t u ấ c ụ d n Ẩ

CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN SỐNG

MIỀN NGUỒN "SỰ KẾT THÚC"

CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN

ẩn dụ thượng danh.

Hình 2.2. Sơ đồ tầng bậc của ẩn dụ cấu trúc có miền đích CÁI CHẾT

trong diễn ngôn tiếng Việt và tiếng Anh

2.2. Ẩn dụ cấu trúc “CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH” trong

tiếng Việt và tiếng Anh

Ẩn dụ ý niệm CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH là biểu thức ẩn dụ

xuất hiện để diễn đạt lối tri nhận về “cái chết” ở nhiều ngôn ngữ. Cấu trúc cơ

bản của “cuộc hành trình” là một lược đồ đường đi bao gồm sự khởi hành, diễn

biến trên đường đi và đích đến. Đối với ý niệm “cái chết”, lược đồ “cuộc hành

trình” tập trung vào các đặc tính của “sự khởi hành” và “đích đến”, xuất phát từ

những tri thức có được do cách lý giải của con người: khi người chết (được xem

như lữ khách) qua đời, đó không phải là sự kết thúc cuộc sống mà là dấu mốc

nơi người đó bắt đầu khởi hành (rời bỏ nơi người đó đã từng có cuộc sống), đến

đích (đến nơi được quan niệm là nơi người chết có cuộc sống mới).

Đây là một trong những phép ẩn dụ cơ bản và điển hình mà Lakoff &

Johnson đã đưa ra và nhắc đến trong tác phẩm kinh điển nổi tiếng “Metaphors

we live by” (Chúng ta sống bằng ẩn dụ) và mô hình này đã được dùng để diễn

giải nhiều cách thức tư duy các sự vật, hiện tượng khác nhau trong đời sống xã

hội. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH (DEATH IS A JOURNEY)

này có mối liên hệ với lối tư duy CUỘC ĐỜI LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH (LIFE

IS A JOURNEY) (Cuộc hành trình cuộc đời bắt đầu từ khi con người sinh ra, đó

là điểm khởi hành, lớn lên, già đi rồi chết, trên chặng đường đời đó, “lữ khách”

cũng có bạn đồng hành, gặp những trở ngại, thách thức, cũng chuẩn bị hành

trang, hành lý,…). Sự liên hệ này xuất phát từ niềm tin về sự sống sau cái chết

và sự tồn tại của thế giới khác sau khi con người chết đi trong các tôn giáo chủ

đạo trên thế giới như đã trình bày ở Chương 1. Trong ẩn dụ có miền nguồn

CUỘC HÀNH TRÌNH này, 2 ẩn dụ bậc dưới gồm CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI

HÀNH (DEATH IS THE DEPARTURE) và CÁI CHẾT LÀ ĐI ĐẾN ĐÍCH

CUỐI CÙNG (DEATH IS GOING TO FINAL DESTINATION) xuất hiện trong

nhiều nghiên cứu ở các ngôn ngữ khác cũng xuất hiện trong các diễn ngôn tiếng

Việt và tiếng Anh. [14, tr:123-125], [87, tr:7-9]

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH là ẩn dụ cấu trúc được sử

dụng phổ biến nhất, được tìm thấy trong 254 diễn ngôn tiếng Việt và tiếng Anh,

chiếm 25,5% số diễn ngôn nghiên cứu có chứa biểu thức ẩn dụ. Đây là ẩn dụ

chiếm tỷ lệ lớn trong các diễn ngôn biểu đạt ý niệm “cái chết”, phản ánh lối tư

duy, quan niệm của con người khi đứng trước sự kiện “cái chết”. Bảng 2.2 dưới

đây thống kê các thuộc tính miền nguồn CUỘC HÀNH TRÌNH cũng như đối

chiếu tỷ lệ xuất hiện các thuộc tính miền nguồn trong ngữ liệu nghiên cứu ở hai

ngôn ngữ.

Bảng 2.1. Số lượng và tỷ lệ các thuộc tính miền nguồn được kích hoạt trong

ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH trong tiếng Việt và tiếng Anh

STT

Diễn ngôn có sử dụng

Số biểu

Số dụ dẫn

ADYN

thức AD

Tiếng Việt

Tiếng Anh

Số

Tiếng

Thuộc tính miền nguồn

lượng %

Việt

Anh

Việt

Anh

Tạm biệt, chào hỏi

2,2

1,6

Chuẩn bị hành lý lên đường

1,1

0,3

3 Đưa tiễn

1,4

0,9

Bạn đồng hành

1,4

1,3

5 Nhắn nhủ

2,9

2,5

Phương tiện

0,4

0,3

Chuyển động xuất phát / đi

6,9

9,9

Chuyển động đến

3,8

2,3

9 Đích đến / Nơi đến

3,1

1,8

10 Người đón

3,1

11 Cảm xúc khi đến đích

0,4

0,3

Tổng số

131 26,7

123 24,3

151

136

36

33

Căn cứ vào các thuộc tính điển hình của miền nguồn CUỘC HÀNH TRÌNH như

đã liệt kê ở Bảng 2.1, theo nguyên tắc ánh xạ bộ phận và đơn hướng, các nét

thuộc tính này sẽ được kích hoạt và ánh xạ lên MIỀN ĐÍCH cái chết, khiến

MIỀN ĐÍCH mang một số thuộc tính đặc trưng của MIỀN NGUỒN. Dưới đây

chúng tôi xây dựng sơ đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH

TRÌNH như sau:

Bảng 2.2: Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH

Miền nguồn: CUỘC HÀNH TRÌNH Ứng với

Miền đích: CÁI CHẾT



(1) Tạm biệt, chào hỏi trước khi lên đường

Gặp mặt người chết lần cuối cùng



(2) Chuẩn bị hành trang trước khi lên

Các vật dụng an táng theo người chết

đường



(3) Đưa tiễn

Nghi thức tiễn biệt người chết đến nơi an

nghỉ



(4) Nhắn nhủ

Lời điếu trước khi tiến hành nghi thức an

táng



(5) Bạn đồng hành

Sự hiện của người thân đã qua đời trước /

thần linh / Đấng siêu nhiên (trong niềm tin

của tôn giáo / tín ngưỡng)



(6) Phương tiện của cuộc hành trình

Phương tiện chở người chết đến nơi an

táng

(7) Chuyển động xuất phát / đi

Sự di dời người chết ra khỏi nơi tổ chức

tang lễ



(8) Chuyển động đến

Sự di dời người chết đến nơi an táng



(9) Đích đến / nơi đến

Nơi chôn cất người chết hoặc biểu trưng

được tin là nơi người chết sẽ đến (trong

niềm tin của tôn giáo / tín ngưỡng)



(10) Người đón

Người thân đã qua đời trước / thần linh /

Đấng siêu nhiên (trong niềm tin của tôn

giáo / tín ngưỡng)



(11) Cảm xúc khi đến đích

Trạng thái cảm xúc (được quy gán bởi

niềm tin của người sống về tâm lý của

người chết khi bước vào cuộc sống mới)

Như có thể thấy từ bảng 2.2, các thuộc tính đại diện cho ý niệm cụ thể là

“cuộc hành trình” được sử dụng làm miền nguồn cho ý niệm trừu tượng về “cái

chết”. Trong “cuộc hành trình” đó, các thuộc tính nhấn mạnh các hoạt động thể

hiện “sự khởi hành – ra đi” (Bắt đầu một hành trình) và “đến đích - về đích”

(Điểm kết thúc chuyến hành trình) được lựa chọn, giúp hình dung được chuyến

hành trình một cách cụ thể, và lý giải về cái chết như là sự dịch chuyển

(movement) mà thôi. “Sự khởi hành” bao gồm các công việc như việc chuẩn bị

hành lý, chào tạm biệt, đưa tiễn, nhắn nhủ, chia tay, phương tiện cho chuyến đi,

các động từ chuyển động theo hướng đi ra, giúp hình dung ý niệm về “cái chết”

không phải là sự ngừng lại của “sự sống”, chỉ là việc bắt đầu một chuyến đi đến

một nơi nào đó. “Đến đích cuối cùng” thể hiện ở các động từ chuyển động theo

hướng đi đến, các hình ảnh người đón, nơi đến, cảm xúc vui mừng khi đến đích.

Có một điểm đặc biệt trong đặc điểm của thuộc tính miền nguồn khi ánh

xạ sang miền đích “cái chết” ở ẩn dụ “cuộc hành trình”. Theo Kovecses [108],

ẩn dụ cấu trúc sẽ thường được xây dựng trên miền nguồn cụ thể, có thể phác

họa, cảm nhận một cách rõ ràng và dễ nhận biết. Tuy nhiên, ở ẩn dụ CÁI CHẾT

LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH, một số miền nguồn là các ý niệm và biểu trưng có

liên quan đến niềm tin theo tôn giáo, tín ngưỡng, không có bằng chứng về sự tồn

tại cũng như cảm nhận bằng các giác quan như Suối vàng, Chín suối, Cửu tuyền

(Liên quan đến tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên) Thiên đàng, đức Chúa Trời, vườn

Địa Đàng (liên quan đến Thiên Chúa giáo), cõi Tây Phương cực lạc, đức Phật

(liên quan đến Phật Giáo)… Mặc dù đây là những miền nguồn không cụ thể,

nhưng ở trong các dân tộc, các hình ảnh biểu trưng này đã bám rễ trong tư duy

cộng đồng, trở nên quen thuộc, được nhắc đến trong các tư liệu tôn giáo, gắn

liền với các điển tích được sử dụng trong các liên tưởng của con người ở các

hoàn cảnh nhất định, được cụ thể hóa thông qua các hình vẽ minh họa hay các

miêu tả bằng ngôn ngữ nên vẫn có thể được xem xét là đã được ý niệm hóa

thành miền nguồn cụ thể trong tâm trí con người.

Dưới đây chúng tôi lần lượt phân tích và làm rõ mô hình ánh xạ của các

AD phái sinh từ MIỀN NGUỒN “cuộc hành trình” ở hai ngôn ngữ.

2.2.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH trong tiếng Việt

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH xuất hiện trong 131 diễn

ngôn, chiếm tỷ lệ 26,7% tổng số diễn ngôn nghiên cứu bằng tiếng Việt (Bảng

2.1). Ẩn dụ này kích hoạt các thuộc tính về sự khởi hành và đích đến của cuộc

hành trình làm miền nguồn để tri nhận miền đích “cái chết”. Ý niệm “cái chết”

qua cách tư duy của người Việt là sự chuyển động của con người từ thế giới nơi

con người vừa kết thúc cuộc sống để sang thế giới khác. Lối tri nhận này chịu

ảnh hưởng bởi niềm tin lâu đời của người Việt vào cuộc sống sau khi chết và sự

tồn tại của thế giới người chết. Con người được hiểu là lữ khách, sau khi hoàn

thành chặng đường đời (được đánh dấu xuất phát là từ khi sinh ra và điểm cuối

là “cái chết”), thì khởi hành một chuyến đi mới, chuyến đi đến nơi trú ngụ cuối

cùng. Chúng ta xem xét hai ẩn dụ bậc dưới: CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH

và CÁI CHẾT LÀ ĐI ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG để tìm hiểu cơ chế tri nhận này.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH

Thứ nhất, ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH xuất hiện ở 80 diễn

ngôn với 86 biểu thức ẩn dụ (Bảng 2.1, từ STT 1 - 7).

Để khắc họa hình ảnh “khởi hành cuộc hành trình”, 7 thuộc tính tiêu biểu

của miền nguồn như: sự chào hỏi, chuẩn bị hành trang cho chuyến đi, việc đưa

tiễn, bạn đồng hành, lời nhắn nhủ, phương tiện, và chuyển động rời khỏi một vị

trí được kích hoạt. Các hoạt động cụ thể của một “lữ khách” khi bắt đầu một

chuyến hành trình mới được liên tưởng với “người chết” từ giã cõi đời nơi người

đó đã sống và bắt đầu chuyến đến nơi ở mới. Các hoạt động khi khởi hành cuộc

hành trình được đồ chiếu sang cách ứng xử của con người đối với sự kiện người

thân qua đời (chào hỏi, nhắn nhủ, chuẩn bị hành trang) và các nghi thức trong tổ

chức tang lễ (đưa tiễn, các phương tiện, sự dịch chuyển). Các dụ dẫn như tiễn

biệt, chúc đi bình an, ra đi, cỗ xe, ông Trời gọi đi … là các cách diễn đạt phản

ánh cách tri nhận về “sự kiện” “cái chết” như là việc một con người khởi đầu

một cuộc hành trình mới sau khi kết thúc hành trình cuộc đời nơi trần thế hay

theo quan điểm của đạo Phật là “cõi tạm”. Thống kê cụ thể các dụ dẫn của tiểu

loại ẩn dụ này được trình bày trong Bảng 2.1 – Phụ lục 2. Một số biểu thức ẩn

dụ tiêu biểu bao gồm:

(5) Bác của con đã ra đi thanh thản. Hành lý bác mang đi chỉ là một

chiếc áo thun cũ màu, chiếc quần sọc ngang gối cùng đôi dép đã gần mòn hết

đế đi. – [V08]

(6) Chúng con chúc má đi bình an nhé! Cầu mong chư Phật mười

phương tiếp dẫn và đưa má về nơi cực lạc. [V40]

(7) Xe tang đưa mẹ bạn ra đồng. Bạn mặc áo đen choàng khăn xô, đi giật

lùi trước xe, mím môi không để bật ra tiếng khóc. Nhìn cái dáng đi ấy, tôi lại

thấy đau! [V222]

(8) Con chỉ tiếc chị em con không nắm tay tiễn mẹ được đoạn đường cuối

cùng. Chị em con yêu Mẹ. (V34)

Trong các ví dụ trên, các thuộc tính miền nguồn giúp liên tưởng đến việc khởi

hành một chuyến đi được kích hoạt. Chuyến đi có người đưa tiễn “nắm tay tiễn mẹ

được đoạn đường cuối cùng”, lời chúc lên đường bình an từ người thân (“chúng

con”), có hành lý “chiếc áo thun cũ màu, chiếc quần sọc ngang gối cùng đôi dép đã

gần mòn hết”, có phương tiện “xe tang”, có người đón dẫn “chư Phật mười

phương tiếp dẫn”, chuyển động “đi”. Cách tư duy về “cái chết” là việc khởi hành

một “cuộc hành trình” chính là cách nói khác nhằm cụ thể hóa phạm trù trừu tượng

và đồng thời đây cũng là cách nói “uyển ngữ” với mục đích nói giảm, nói tránh,

tránh gây thêm cảm xúc sợ hãi, đau buồn và tiêu cực. “Khởi hành cuộc hành trình”

sẽ được hiểu là thời điểm người chết phải rời xa những người ở lại để đi đến một

nơi khác, bắt đầu một cuộc sống mới mà những người sống không thể biết là “cõi

vĩnh hằng” theo quan điểm của đạo Phật và đạo Thiên Chúa. Trong cuộc hành trình

đó, người chết và sự kiện “cái chết” sẽ được nhắc đến bằng hình ảnh chuyến đi cụ

thể hóa và dễ hình dung hơn.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ ĐI ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ ĐI ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG xuất hiện trong 51 trên

tổng số 490 diễn ngôn, chiếm 10,4% (Bảng 2.1 – Từ STT 8-11). Để diễn tả

thuộc tính “đến đích của cuộc hành trình”, có 4 thuộc tính miền nguồn được kích

hoạt, đó là các động từ chỉ chuyển động theo hướng “đến đích”, tên gọi của đích

đến, người đón khi đến đích và cảm xúc khi tới đích. Có 17 dụ dẫn được sử

dụng với 63 lượt xuất hiện. Các dụ dẫn được thống kê cụ thể trong bảng 2.2 –

Phụ lục 2 gồm các động từ chỉ chuyển động đến (đến, về, đoàn tụ, …), nơi đến

(Chín suối, đất Phật, miền cực lạc, Thiên đường…), người đón chào ở đích đến

(ông bà tổ tiên, Đức Phật, Chúa…), và cảm xúc khi đến đích (an vui, hạnh phúc,

…). Từ các dụ dẫn có thể thấy, trong tư duy của người Việt có một cách tiếp cận

khác với ý niệm “cái chết”, đó là sự trở về, sự đoàn tụ hoặc đến được nơi ở cuối

cùng. Ở nơi đích đến đó, người chết sẽ được gặp lại những người thân đã ra đi

trước (tổ tiên), hoặc các đấng thần linh tối cao (Phật / Chúa / …) theo tôn giáo

mà người đó tin theo, và tâm thế đối diện với “cái chết” sẽ ở khía cạnh tích cực

hơn. Điều này phù hợp với niềm tin trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người

Việt và quan niệm về cái chết trong các tôn giáo. Với cách lý giải về “cái chết”

là “đến đích cuối cùng” của cuộc hành trình, ý niệm về phạm trù có tính kiêng

kị, mơ hồ, gây sự sợ hãi được diễn giải theo cách dễ hình dung và dễ chấp nhận

hơn.

Xét một số biểu thức ẩn dụ sau đây làm minh họa:

(9) Con nhớ Ngoại quá Ngoại ơi. Cầu nguyện cho linh hồn của Ngoại và

chú Thường được trở về cõi Phật an vui. [V184]

(10) Ba đã được đoàn tụ cùng ông bà nội rồi. Ba ơi ở nơi đó ba có nhớ

mẹ con con không ba ơi… [V50]

(11) Đã gần 100 ngày, con không còn nghe tiếng máy may nữa rồi, con nhớ

âm thanh ấy và con nhớ bác lắm. Con và gia đình mong bác Hai thanh thản

nơi chín suối. [V181]

(12) Mong Chúa che chở và dìu dắt bà con về nước Thiên Đàng cùng với

Chúa, vì cả đời bà chỉ biết lo cho con cháu và nghĩ đến Ngài. [V158]

Bằng việc sử dụng các dụ dẫn gọi tên đích đến của cuộc hành trình là “cõi

Phật an vui”, hay “nước Thiên Đàng”, nơi được coi là tốt đẹp, có sự hiện diện

của các Đấng tối cao như Phật, Chúa,… theo cách lý giải của Phật giáo hay

Thiên Chúa giáo, hoặc là “nơi chín suối”, được gặp lại những người thân đã mất

như “ông bà nội” (theo quan niệm của tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên của người

Việt), ý niệm “cái chết” đã được diễn tả bớt đi nhiều sắc thái tiêu cực và đáng

sợ. Từ các cách diễn đạt này, có thể thấy sức ảnh hưởng lớn của yếu tố tâm linh,

tín ngưỡng đến cách người Việt lý giải về “cái chết” mơ hồ. Đối với phạm trù

“không thể biết” là “cái chết”, người Việt đã tri nhận thông qua lăng kính là các

cách kiến giải của tôn giáo đã ăn sâu vào tiềm thức của họ.

2.2.2. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH trong tiếng Anh

Như khẳng định ở trên, miền nguồn “Cuộc hành trình” là miền nguồn mang

tính phổ quát, được sử dụng để diễn đạt diễn biến tiến trình của nhiều phạm trù

trừu tượng và được sử dụng trong nhiều nền văn hóa. Ở phạm trù “cái chết”,

người Anh cũng có cách thức tri nhận là “cuộc hành trình” với các thuộc tính

miền nguồn tương ứng với “sự khởi hành” và “đi đến đích” cuộc hành trình. Ẩn

dụ với miền nguồn “cuộc hành trình” xuất hiện trong 123 diễn ngôn tiếng Anh,

chiếm 24,6% khối ngữ liệu nghiên cứu (Bảng 2.1) với 136 lượt xuất hiện của

các biểu thức ẩn dụ và 137 lượt dụ dẫn (Phụ lục 2 – Bảng 2.1, Bảng 2.2).

Phân tích cụ thể 2 ẩn dụ bậc dưới CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH và

CÁI CHẾT LÀ ĐI ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG trong các diễn ngôn tiếng Anh cho

thấy cách thức người Anh tri nhận về “cái chết” như sau:

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH

Trong các diễn ngôn về cái chết, ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH

xuất hiện ở 87 diễn ngôn (chiếm 17,2% tổng số diễn ngôn thu thập để nghiên

cứu) với 91 lượt dụ dẫn được sử dụng (Phụ lục 2 – Bảng 2.1).

Từ ngữ liệu nghiên cứu tiếng Anh, có thể nhận thấy, các dụ dẫn mang tính

chất, đặc điểm nổi trội của ý niệm “khởi hành cuộc hành trình” như sự chào hỏi,

tạm biệt người chết, hành trang, đưa tiễn, đồng hành, nhắn nhủ, phương tiện,

chuyển động đi cũng được kích hoạt để ánh xạ sang miền đích là các hoạt động,

trạng thái liên quan đến cách tiếp cận của người sống về cái chết và các hoạt

động tưởng nhớ, tổ chức tang lễ cho người chết.

Trong ẩn dụ có miền nguồn “cuộc hành trình”, các diễn ngôn tiếng Anh cũng

nhằm hướng đến giúp người đọc tri nhận về “cái chết” qua nhiều điểm tương

đồng như “sự khởi hành cuộc hành trình”. Người sống đóng vai trò là người đưa

tiễn với lời chào như “goodbye” (tạm biệt), lời nhắn nhủ “we’ll meet again” (hẹn

gặp lại). Lối diễn đạt này cũng thể hiện niềm tin của người Anh vào một thế giới

khác sau khi chết. Có thể thấy, từ cách diễn đạt này, có thể kết luận rằng, người

Anh cũng chấp nhận sự thật “ai rồi cũng sẽ chết”, đó là quy luật tất yếu của tự

nhiên, đồng thời đón nhận sự thật này theo chiều hướng tích cực, đó là người chết

chẳng qua là sẽ ra đi trước mà thôi, đến một thời điểm nào đó trong tương lai,

những người còn sống cũng sẽ “ra đi” và “gặp lại”.

Để diễn đạt chuyển động đi, các động từ “go”, “pass away” (đi / ra

đi) được sử dụng với tần suất lớn (Phụ lục 2 – Bảng 2.1),

Ngoài ra, những thuộc tính gắn với đặc điểm của việc khởi hành như

các dụ dẫn “wagon” (cỗ xe) (phương tiện để lên đường), hay “God took”

(đức Chúa đưa đi) (người đón, dẫn đường) cũng góp phần củng cố cho khẳng

định rằng trong tư duy của người Anh, ẩn dụ với miền nguồn KHỞI HÀNH

CUỘC HÀNH TRÌNH được sử đụng để diễn tả ý niệm “cái chết”.

Xét một vài ví dụ minh họa cho việc sử dụng lối tri nhận về “sự khởi

hành” để lý giải ý niệm “cái chết”.

Để khởi hành “chuyến hành trình về thế giới bên kia”, người ở lại (người

sống) cũng có lời chào tiễn biệt và lời hẹn gặp lại, coi như người chết chỉ là người

đi trước, người còn sống sẽ đi sau vào một thời điểm nào đó trong tương lai.

(13) In loving memory of our beautiful mum & grandmother. Taken far too

early, we couldn’t even say goodbye properly. We love and miss you so

much…life isn’t the same without you. Till we meet again. [A277]

[Tưởng nhớ bà và mẹ. Người đã sớm ra đi, chúng con đã không thể nói lời tạm

biệt. Chúng con nhớ Người rất nhiều. Cuộc sống đã không còn như xưa kể từ

khi vắng Người. Hẹn ngày chúng ta gặp lại nhau]

Thay vì sử dụng động từ “chết”, người Anh cũng sử dụng các động từ như

“go” (đi), “leave” (rời đi), “fly” (bay đi), … để chỉ các chuyển động rời khỏi vị

trí và cách diễn đạt tránh nói thẳng về cái chết cũng là cách nói lịch sự và tránh

sự khó xử trong giao tiếp.

(14) Carole was a special lady with a huge heart, filled with love for her

family and friends. Although she is gone from us, she and all our memories

together will live in our hearts forever. [A322]

[Carole là một người phụ nữ đặc biệt với 1 trái tim bao dung chứa đầy tình yêu

gia đình và bè bạn. Mặc dù cô ấy đã bỏ chúng ta mà ra đi, cô ấy và những kỷ

niệm của chúng ta vẫn còn mãi trong tim]

(15) I miss you every day mum, fly high and be free! [A246]

[Con nhớ mẹ mỗi ngày, hãy bay lên (siêu thoát) và tự do nhé]

Ở ví dụ này, động từ “fly” (bay lên) cũng được sử dụng với hàm ý chuyển

động của người chết đến thế giới bên kia. Việc sử dụng động từ này cũng hàm ý

niềm tin của người Anh về nơi đến của con người sau khi chết là lên Thiên đàng.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ ĐI ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG được tìm thấy trong 36

diễn ngôn tưởng nhớ trên tổng số 506 diễn ngôn, chiếm tỷ lệ 7,1. Với 13 dụ dẫn,

xuất hiện 46 lượt (Phụ lục 2 – Bảng 2.2), ẩn dụ này kích hoạt 4 thuộc tính cơ bản

như chuyển động có hướng, tên gọi của đích đến, người đón và cảm xúc vui

mừng khi đến đích. Các dụ dẫn chỉ chuyển động đến đích như “re-united”

(đoàn tụ), “joining… in heaven” (tham gia / gia nhập/ lên Thiên đàng) và người

đón ở đích đến như các thành viên đã qua đời trước đó trong gia đình “grandma,

daughter” (bà, con gái)… hoặc “God” / “Angel” (Đức Chúa / Thiên thần),… là

các đại diện tối cao theo niềm tin của Thiên chúa giáo (Thiên chúa giáo lý giải

về sự hiện diện của con người trên trái đất là do Đức Chúa tạo ra, và khi con

người chết đi là được về Thiên đàng đoàn tụ với Chúa). Đích đến được gọi là

“Heaven” / “Paradise” (Thiên đường), “heaven’s gate / garden” (cổng / khu

vường nơi thiên đường), “sky” (Trời) là những điểm đến được cho là tốt đẹp, là

nơi ngự trị của Đức Chúa và các thiên thần, nơi người chết sẽ được hưởng cuộc

sống tốt đẹp hơn (“better place”) và chính bởi vậy nên tâm thế khi đến đích sẽ là

“enjoy” (hưởng thụ / tận hưởng) hay “celebrating” (tôn vinh / ăn mừng / kỷ

niệm / tán dương).

Xét một số ví dụ minh họa cho cách tư duy “cái chết” là “đi đến đích” như sau:

(16) Re-united with our daughter Rebecca. Sorely missed, lovingly

remembered. [A279]

[… đã được đoàn tụ với con gái Rebecca của chúng ta. Vô cùng thương nhớ]

(17) I don't feel like life won't be able to go on without my grandad, I

understand he's an old man and he feels he's going to be joining my grandma

and his daughter in heaven soon and he's pleased about that but it still does

feel like such a painful and so so sad situation. [A92]

[Cháu cảm thấy rằng cuộc sống sẽ không thể tiếp diễn mà không có ông nội

bên cạnh. Cháu hiểu rằng ông đã già và ông sẽ sớm đoàn tụ với bà và cô trên

thiên đường và ông cũng vui lòng với điều đó nhưng với cháu đó vẫn là viễn

cảnh đau đớn và rất buồn]

Trong hai ví dụ trên, dụ dẫn được sử dụng để chỉ chuyển động của người

chết “reunited” (đoàn tụ) với người con gái đã mất tên Rebecca hay “joining”

(gia nhập) cũng với nghĩa gặp lại người thân (Grandma and his daughter).

Trong ví dụ cũng dẫn cụm từ “in heaven” (trên Thiên đàng) để chỉ nơi đến và ở

lại của người chết.

(18) Heaven gained other Angel. Miss you our Dad, Bapou, great-

grandfather and husband to Stavrou, Ash, Giles, Heath and Elias families. May

you enjoy life in heaven until we see you again. [A318]

[Thiên đàng đã đón nhận một Thiên thần khác. Chúng con nhớ người cha,

Bapou, người cụ và người chồng của Stavrou, Ash, Giles, Heath và gia đình Elias.

Chúc Người tận hưởng cuộc sống nơi Thiên đàng cho đến ngày ta gặp lại.]

(19) Miss you every day but know you are “celebrating in a far better

place” [A263]

[Nhớ Người mỗi ngày nhưng chúng con biết người đang “kỷ niệm ở một

mơi xa xôi và tốt đẹp hơn”]

2 ví dụ trên minh họa cho tâm thế đối mặt với cái chết, dụ dẫn “enjoy” (tận

hưởng) và “celebrating” (kỷ niệm / ăn mừng) mang tính chất tích cực, phản ánh

lối tư duy chấp nhận và lý giải cái chết từ góc độ là sự kiện mang tính chất

đương nhiên xảy đến trong cuộc đời con người, nên đón nhận nó với tâm thế

không sợ hãi. Thậm chí, theo quan niệm của Thiên chúa giáo, “cái chết” là sự

kiện đánh dấu việc con chiên được về bên Chúa để phụng sự Người nên thậm

chí sự kiện “cái chết” còn có hàm ý là sự kiện “được chào đón”, “được mong

đợi (Enjoy / Celebrating – Tận hưởng / ăn mừng). Bởi vậy, thay vì việc than

khóc trong tang lễ, người Thiên chúa giáo có các nghi thức như hát các bài

Thánh ca.

Trong cách tư duy của người Anh về miền đích cũng hàm chứa sự ảnh

hưởng rõ rệt của niềm tin tôn giáo là Thiên chúa giáo khi hình ảnh có tính biểu

trưng là Chúa Trời hay Thiên Đàng là nơi mà con người sẽ được đến và được

gặp gỡ sau khi chết. Với sự liên tưởng này, việc diễn đạt ý niệm “cái chết” hay

chấp nhận “sự chết” sẽ là cách lý giải mang chiều hướng tích cực hơn, phần nào

giúp các diễn ngôn bớt gây cảm giác khó xử, ngại ngùng khi nói đến phạm trù

có tính chất kiêng kị này. Lối tri nhận này phù hợp với cách tiếp cận “cái chết”

trong tư duy và cách giải thích chủ đạo của triết học và tôn giáo phương Tây như

đã đề cập ở chương 1: Chấp nhận cái chết, chuẩn bị cho sự kiện đó xảy đến, cổ

vũ lối sống tích cực và coi cái chết như là sự tái sinh ở thế giới tốt đẹp hơn.

2.2.3. Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH

trong tiếng Việt và tiếng Anh

Như vậy, kết quả nghiên cứu trên 996 biểu thức ngôn ngữ diễn đạt ý niệm “cái

chết” bằng tiếng Việt và tiếng Anh từ nguồn ngữ liệu được khảo sát cho thấy:

Điểm tương đồng:

Về mặt định lượng, có một số lượng lớn các biểu thức ẩn dụ ý niệm “CÁI

CHẾT LÀ MỘT CUỘC HÀNH TRÌNH” xuất hiện ở mức độ phổ biến và tần

suất xuất hiện dụ dẫn ẩn dụ tương đối cao trong hai ngôn ngữ. Từ số liệu định

lượng có thể thấy rằng cả người Việt và người Anh đều có xu hướng tri nhận về

cái chết như một “cuộc hành trình” đến một miền đích mới, dùng tư duy về

“cuộc hành trình” để lý giải về “cái chết”. Điều này chứng minh tính phổ quát

của ẩn dụ ý niệm như đã trình bày trong Chương 1 của luận án.

Bên cạnh đó, chúng tôi nhận thấy có sự tương đồng về ánh xạ giữa 2 ngôn

ngữ. Các thuộc tính miền nguồn CUỘC HÀNH TRÌNH (KHỞI HÀNH, ĐẾN

ĐÍCH, …) được sử dụng để phóng chiếu sang miền đích CÁI CHẾT ở tiếng Việt

đều xuất hiện trong tiếng Anh. Đối với phạm trù “cái chết” cả người Việt và

người Anh đều tư duy là “sự khởi hành” và “đi đến đích” của cuộc hành trình,

trong đó người chết là lữ khách, cuộc hành trình là sự tri nhận về cuộc sống sau

khi chết. “Sự khởi hành” là sự liên tưởng giữa sự chia ly giữa người sống và

người chết, các hoạt động, trạng thái tâm lý đại diện cho sự khởi hành là các

hoạt động, trạng thái tâm lý của người sống trước sự kiện “cái chết” của người

thân”; “Đích đến” của chuyến hành trình được liên tưởng với thế giới khác, nơi

người chết sẽ đến và ở đó.

Điểm tương đồng thứ ba, cả người Việt và người Anh đều chịu sự ảnh

hưởng của niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng, yếu tố tâm linh khi tri nhận về cái chết.

Đây là phương thức tri nhận có tính phổ biến ở các nền văn hóa. Để giải thích

cho các sự vật, hiện tượng mang tính chất mơ hồ, kiến thức khoa học của con

người chưa đủ để hiểu và giải thích, con người có xu hướng dựa vào các luận

giải xuất phát từ niềm tin tôn giáo, tâm linh mang tính biểu trưng, đã quen thuộc

và được thừa nhận rộng rãi trong cộng đồng.

Điểm tương đồng thứ tư, cách tri nhận cái chết như “cuộc hành trình” là

cách tiếp cận mang tính chất tích cực về “cái chết” ở cả tiếng Việt và tiếng Anh.

“Sự khởi hành” đồng nghĩa với tư duy “chết không phải là hết” mà là sự khởi

đầu, “đích đến” được diễn đạt là nơi có sự đoàn tụ, là những nơi với điều kiện

tốt đẹp hơn hoặc là nơi mang tính biểu trưng cho sự tốt đẹp như Trời, Thiên

Đàng. Cách tiếp cận tích cực này được lý giải chịu sự tác động từ góc độ tâm lý

học (sự sợ hãi cái chết và né tránh nói về cái chết), góc độ xây dựng các nền

tảng đạo đức tốt đẹp, điều chỉnh hành vi, thái độ sống của con người trong các

tôn giáo, tín ngưỡng và các tư tưởng Triết học (được giải thích ở Chương 1).

Định hướng tư duy về cái chết theo chiều “tích cực” và sự ảnh hưởng của yếu tố

tôn giáo được phản ánh qua cách thức huy động và lựa chọn ngôn ngữ để nói

giảm nói tránh. Trong trường hợp này, cách diễn đạt ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ

CUỘC HÀNH TRÌNH được sử dụng như uyển ngữ về cái chết.

Sự khác biệt

Tuy có nhiều điểm tương đồng nhưng xem xét chi tiết các thuộc tính miền

nguồn, chúng tôi nhận thấy có điểm khác biệt trong việc huy động các miền

nguồn và các dụ dẫn ẩn dụ.

Thứ nhất, số liệu định lượng 2 ẩn dụ bậc dưới với miền nguồn SỰ KHỞI

HÀNH và ĐI ĐẾN ĐÍCH cho thấy tiếng Anh nghiêng nhẹ về số lượt dụ dẫn

xuất hiện ý niệm “cái chết” như “khởi hành” (86 lượt dụ dẫn tiếng Việt và 91

lượt dụ dẫn tiếng Anh) còn tiếng Việt lại sử dụng nhiều dụ dẫn chỉ sự “đến đích”

hơn so với tiếng Anh (63 lượt tiếng Việt và 46 lượt tiếng Anh). (Phụ lục 2 –

Bảng 2.1; 2.2). Sự khác biệt này là hệ quả sự ảnh hưởng đa tôn giáo trong văn

hóa của người Việt. người Việt tri nhận về thế giới sau cái chết đa dạng bởi quan

điểm của tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên, Phật giáo và Thiên chúa giáo. Ở mỗi tôn

giáo, tín ngưỡng, biểu trưng về nơi đến của người chết sẽ khác nhau (như phân

tích ở mục 2.2, dẫn tới sự phong phú về dụ dẫn miền đích.

Thứ hai, do người Việt theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và luôn có niềm tin

về việc con người sau khi chết đi sẽ được đoàn tụ với tổ tiên nên khi mô tả đích

đến của cuộc hành trình cũng phản ánh lối tư duy này thông qua ý niệm “đoàn tụ

với ông bà / cha mẹ / anh em/…, hay về nơi suối vàng an nghỉ. Ngoài ra, phần

nhiều người Việt có niềm tin vào Phật giáo và vì vậy cũng tư duy rằng sau khi

chết sẽ được “về với Phật” / “Về nơi Tây phương cực lạc”. Đây là các đích đến

mang tính phổ biến trong tư duy của người Việt khi tri nhận về nơi mà con

người sẽ đến sau khi chết. Bên cạnh đó, với ảnh hưởng của lịch sử và tiếp nhận

văn hóa phương Tây, một bộ phận người Việt theo đạo Thiên chúa giáo và cũng

phản ánh tư duy của Thiên chúa giáo trong niềm tin về thế giới bên kia sau khi

qua đời, đó là được “về nơi nước Chúa”.

Người Anh, xét ở khía cạnh ảnh hưởng về tôn giáo, tín ngưỡng, phần lớn

theo đạo Thiên Chúa nên cách tư duy về đích đến trong cuộc hành trình rời xa

trần thế của họ lại là “lên Thiên Đàng” hay về “vườn Địa đàng”, “Về trong vòng

tay của Đức Chúa”. Những dụ dẫn này là các biểu tượng được lấy trong Kinh

thánh của Thiên Chúa giáo. Dụ dẫn được thể hiện trong các biểu thức ngôn ngữ

đã phản ánh lối tư duy với niềm tin này.

Ba là, về hành động trong hành trình đi đến đích, tiếng Việt chỉ sử dụng các

động từ chỉ chuyển động rời khỏi vị trí theo phương ngang hoặc hướng xuống

dưới (đi, rời đi, tới, về, xuống). Cách tư duy này xuất phát từ cách tri nhận về tập

quán an táng, chôn cất của người Việt. Ngoài ra, yếu tố tín ngưỡng, coi sự ra đi

của người chết là thuộc định hướng xuống dưới lòng đất hoặc phương ngang

(quay về nguồn cội / về phía Tây) nên cách diễn đạt cũng theo định hướng này.

Tiếng Anh còn sử dụng động từ “fly” (bay) để nói về chuyển động của người

chết hướng lên trên. Điều này cũng xuất phát từ niềm tin trong Thiên Chúa giáo

“chết là quay về nơi ở của Đức Chúa là Thiên đàng. Sự khác biệt về tri nhận

định hướng sẽ được chúng tôi trình bày chi tiết hơn ở Chương 4 của luận án.

2.3. Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI trong tiếng Việt

và tiếng Anh

Một trong những ẩn dụ nổi bật và phổ biến nhất được tìm thấy trong việc

diễn đạt ý niệm “cái chết” là cách tư duy và liên hệ “cái chết” với “sự nghỉ ngơi”,

đặc biệt là trong các ngữ cảnh có tính chất an ủi, động viên người sống hay các

điếu văn đọc trong các tang lễ. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI (DEATH

IS THE REST) cũng là ẩn dụ điển hình xuất hiện trong diễn ngôn về cái chết ở

nhiều nền văn hóa. Ẩn dụ ý niệm này xuất phát từ hai cơ sở là trải nghiệm

“nghiệm thân” và ảnh hưởng từ niềm tin tôn giáo.

Theo giải nghĩa trong Từ điển tiếng Việt [127, tr: 653], “nghỉ” có hai nét

nghĩa chính: (1) là việc tạm dừng một công việc hoặc hoạt động nào đó hoặc (2)

thôi, không tiếp tục công việc, chức vụ nghề nghiệp đang làm và “nghỉ ngơi” có

nghĩa là “nghỉ để hồi phục sức khỏe”.

Cũng theo Từ điển tiếng Việt, “thư giãn” là trạng thái tâm trí và cơ thể

nghỉ ngơi [127, tr:970], và “ngủ” là trạng thái tạm ngừng tri giác và ý thức, bắp

thịt mềm, các hoạt động hô hấp, tuần hoàn chậm lại, toàn bộ cơ thể được nghỉ

ngơi [127, tr:690].

Xét ở khía cạnh mối liên hệ giữa niềm tin tôn giáo, cả Phật giáo và Thiên

chúa giáo đều coi cái chết là một phần trong sự tồn tại của con người, không

phải là sự kết thúc mà chỉ là sự chuyển tiếp sang một trạng thái mới.

Theo quan niệm của Thiên chúa giáo, Tín đồ Thiên Chúa giáo tin tưởng

sâu sắc vào Thiên Chúa là sức mạnh giải thoát. Trong Kinh Cựu ước có đoạn

[…Thân xác con nghỉ ngơi an toàn. Vì Chúa chẳng đành bỏ mặc con trong cõi

âm ti, không để kẻ hiếu trung này hư nát trong phần mộ…” và “nhiều người

trong số những kẻ đang ngủ yên trong miền đất cát bụi sẽ thức dậy; những

người này sẽ bước vào cuộc Sống Đời Đời…], trích the Josheph Ratzinger

(2023) [24, tr:116-119].

Đứng ở quan điểm Phật giáo, đời người trải qua 4 giai đoạn, Sanh – Già –

Bệnh – Chết. Sống ở đời thường gặp khổ nhiều hơn vui. Một cuộc đời từ khi sinh

ra đã bước vào “bể khổ”, nỗi khổ đến từ các yếu tố vật chất, sức khỏe, tinh thần

theo Lê Văn Tùng [43: tr.84-88]. Bởi vậy, cái chết được xem như là sự giải thoát

hay nghỉ ngơi sau một kiếp sống vất vả, trầm luân.

Ở góc nhìn tâm lý học, “cái chết” của những người thân yêu là một trải

nghiệm tâm lý khó khăn đối với người sống. Bởi điều “kiêng kị” này đem lại tâm

lý vừa là sự tiếc thương, vừa là nỗi sợ hãi nên con người tìm cách diễn giải nó

theo cách coi “cái chết” là “sự nghỉ ngơi” để bù đắp cho những tổn thương, vất

vả hiện hữu khi còn sống.

Bảng 2.3 dưới đây thống kê định lượng các thuộc tính miền nguồn “sự

nghỉ ngơi”

Bảng 2.3. Số lượng và tỷ lệ các thuộc tính miền nguồn được kích hoạt trong

ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI trong tiếng Việt và tiếng Anh

STT

Diễn ngôn có sử dụng

Số biểu

Số dụ dẫn

ADYN

thức AD

Tiếng Việt Tiếng Anh

Tiếng

Số %

Thuộc tính miền nguồn

Việt

Anh

Tiếng Việt

Tiếng Anh

Sự giải phóng thể xác và

5,5

7,3

tinh thần khỏi các vấn đề

Cảm giác tận hưởng/ tích

cực khi được nghỉ ngơi để

4,3

5,7

hồi phục

Các nhân tố chăm sóc khi

1,2

0,4

nghỉ ngơi

4 Giấc ngủ / tư thế, trạng thái

4,5

3,6

của cơ thể khi ngủ

Tính chất / cảm nhận về giấc

2,4

3,4

ngủ

6 Nơi ngủ

0,8

0,2

Tổng số

92 18,8

104 20,6

123

144

21

19

Dựa vào 6 thuộc tính điển hình của miền nguồn “Sự nghỉ ngơi”, chúng tôi

xây dựng lược đồ ánh xạ với cơ chế kích hoạt các thuộc tính nổi trội có sự tương

liên về kinh nghiệm và tri nhận giữa miền nguồn và miền đích. Cơ chế ánh xạ

cũng thực hiện trên nguyên tắc bộ phận và đơn hướng. Bảng 2.4 dưới đây là mô

hình hóa sự tương liên về kinh nghiệm này.

Bảng 2.4: Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI

Miền nguồn: SỰ NGHỈ NGƠI

Ứng với Miền đích: CÁI CHẾT



(1) Sự giải phóng thể xác và tinh thần khỏi

Trạng thái ngừng tri giác của con người khi

các vấn đề

chết



(2) Cảm nhận tận hưởng / tích cực khi

Tâm lý tích cực đối với sự kiện “cái chết”

được nghỉ ngơi để hồi phục



(3) Các nhân tố chăm sóc khi nghỉ ngơi

Các điều kiện tốt đẹp mà người chết nhận được

sau khi chết (trong niềm tin của tôn giáo / tín

ngưỡng)



(4) Giấc ngủ / Tư thế, trạng thái của cơ thể

Tư thế bất động và các biểu hiện của cơ thể khi

chết

khi ngủ

(5) Tính chất / Cảm nhận tích cực về giấc

Tâm lý tích cực đối với sự kiện “cái chết”

ngủ



(6) Nơi ngủ

Nơi an nghỉ của người chết

Từ các thuộc tính của miền nguồn SỰ NGHỈ NGƠI liên quan đến các yếu

tố như sự giải phóng của tâm trí và thể xác trước những vấn đề, tính chất tận

hưởng, các điều kiện chăm sóc, hình ảnh giấc ngủ, tư thế bất động của cơ thể,

cảm nhận về giấc ngủ và nơi ngủ, có thể tìm thấy 2 ẩn dụ bậc dưới của ẩn dụ

CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI (DEATH IS THE REST) gồm CÁI CHẾT LÀ

TRẠNG THÁI THƯ GIÃN (DEATH IS STATE OF ENJOYING LIFE) và CÁI

CHẾT LÀ GIẤC NGỦ (DEATH IS THE SLEEP). Trong các ẩn dụ có miền

nguồn TRẠNG THÁI THƯ GIÃN, cái chết được ý niệm hóa thông qua sự

tương liên giữa tính chất của sự nghỉ ngơi là sự thư giãn, để cho cơ thể và đầu óc

được nghỉ ngơi, ngừng làm việc, tận hưởng sự chăm sóc tốt đẹp để hồi phục

trạng thái tốt nhất của cơ thể, bù đắp cho những trở ngại, tổn thương con người

gặp phải trong đời sống. Mặc dù cùng là trạng thái nghỉ ngơi nhưng ẩn dụ có

miền nguồn GIẤC NGỦ lại tập trung thể hiện cảm quan về sự tương liên giữa tư

thế của người chết với tư thế nằm bất động của người ngủ và sự ngừng tri nhận

về thế giới khách quan khi ngủ. Việc sử dụng ẩn dụ SỰ NGHỈ NGƠI là minh

họa tiêu biểu cho cách lựa chọn ngôn ngữ để tránh nói về những điều mang tính

chất kiêng kị hay gây cảm xúc khó chịu cho người nghe. Hình ảnh của sự nghỉ

ngơi đem lại sự an ủi và dễ chịu cho cả người nói và người nhận thông tin. Bởi

vậy, trong rất nhiều thông điệp chia buồn, ẩn dụ với miền nguồn SỰ NGHỈ

NGƠI được sử dụng mang tính phổ quát.

2.3.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI trong tiếng Việt

Trong diễn ngôn tiếng Việt, ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI xuất

hiện trong 92 diễn ngôn, chiếm tỷ lệ 18,7% số diễn ngôn nghiên cứu (Bảng 2.3).

Các đặc tính tiêu biểu về sự nghỉ ngơi được lựa chọn và phóng chiếu lên miền

đích “cái chết” bao gồm: trạng thái ngừng làm việc, cảm giác thư giãn, tận hưởng,

giấc ngủ,… từ đó hình thành các ẩn dụ bậc dưới cụ thể. Dưới đây chúng tôi lần

lượt phân tích và làm rõ mô hình ánh xạ của 2 ẩn dụ phái sinh từ MIỀN NGUỒN

“sự nghỉ ngơi” là: CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI THƯ GIÃN và CÁI CHẾT LÀ

GIẤC NGỦ.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI THƯ GIÃN

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI THƯ GIÃN xuất hiện ở 54 diễn

ngôn tiếng Việt, với 83 lượt dụ dẫn. Các dụ dẫn ẩn dụ trong diễn ngôn tưởng

nhớ người chết được kích hoạt từ các thuộc tính nổi trội của miền nguồn “Trạng

thái thư giãn” như sự giải phóng về thể xác và tinh thần khỏi các hoạt động sống

như “không phải lo toan”, “không còn vất vả”, “không còn đau đớn”,… hoặc

tính chất tích cực, cảm giác tận hưởng sự nghỉ ngơi như “thanh thản”, “an vui”,

“bình yên” hoặc được chăm sóc khi nghỉ ngơi “trong vòng tay ấm áp của nôi”,

“an nghỉ nơi miền cực lạc” … (Phụ lục 2 – Bảng 2.3). Một số ví dụ tiêu biểu

minh họa cho sự kích hoạt các thuộc tính đó được thể hiện dưới đây:

Với quan niệm “đời là bể khổ”, trải nghiệm cuộc sống là những thử thách

dành cho người sống, “cái chết” được xem như sự giải thoát về thể chất, tinh

thần và những khó khăn trở ngại trong đời sống xã hội.

(20) Hôm qua, cái Thất đầu tiên của Út. Út đi rồi nhưng chưa kịp nhắn

nhủ với ai điều gì. Thôi thì không còn mệt, không còn mất ngủ nữa Út nhỉ.

(V95)

(21) Ba cuối cùng đã không còn phải đau đớn khi phải sống dựa vào

máy móc hàng tuần nữa rồi. Cũng không phải khó chịu khi ăn uống nữa. Và

quan trọng là cuối cùng ba đã được giải thoát (V55)

(22) Chúng con chúc má đi bình an nhé! mong má hãy yên lòng an nghỉ

không còn phải lo toan, vất vả bộn bề trên cõi Ta bà này nữa. Cầu chúc má và

mọi người về thế giới cực lạc được an yên vui vẻ, chúng con yêu má nhiều. (V40)

Các dụ dẫn như “không còn phải đau đớn khi phải sống dựa vào máy

móc”, “không còn mệt, không còn mất ngủ”, “không còn phải lo toan, vất vả bộn

bề trên cõi Ta bà” ở ba ví dụ trên phản ánh tư duy về cái chết là trạng thái con

người không còn phải đối mặt với các vấn đề về thể chất (nỗi đau đớn do bệnh

tật gây ra) hay không còn phải chịu trách nhiệm với các mối ràng buộc xã hội (lo

toan, bộn về kiếm sống)

Cảm giác tận hưởng sự thư giãn về thể chất và tinh thần, được chăm sóc

được thể hiện như sau:

(23) Bác ơi, con tin là giờ này bác đã được an nghỉ trong vòng tay ấm áp

của nội. Bác qua với nội, con ở nơi này nhớ hai người! [V08]

(24) … Và y như rằng điều con không muốn đã thành sự thật, sáng Mẹ

báo Dì Hài đã đi. Dì Hai luôn là người con, người chị và người dì đặc biệt là

người Mẹ hiền hậu nhất , yêu thương , hy sinh cho mọi người trong nhà nhất ...

Dì Hai luôn cười tươi và bình yên nhé. Gia đình mình luôn thương và nhớ nụ

cười đẹp như cô Tiên của Dì Hai. (V85)

(25) Con nhớ Nội lắm... Con biết Nội lúc nào cũng ở bên con chỉ là bằng

một cách khác. Tết 2022 là cái Tết đầu tiên con xa Nội, từ nhỏ đến lớn con chưa

bao giờ xa Nội lâu đến vậy ^^ Nội ở trên Thiên Đàng hưởng nhan Chúa với bà

Nội nha ! Ở trên đó lúc nào cũng phải cười như lúc Nội cười với con vậy

nha! (V90)

Những dụ dẫn như “an nghỉ trong vòng tay ấm áp”, “cười tươi và bình

yên”, “hưởng nhan Chúa”… giúp cụ thể hóa miền nguồn “SỰ THƯ GIÃN”.

Việc sử dụng các dụ dẫn mang tính chất tích cực, liên tưởng đến sự thư giãn, tận

hưởng niềm vui, sự nghỉ ngơi và tâm lý thoải mái để diễn đạt ý niệm “cái chết”

khiến trải nghiệm “này” giảm bớt sắc thái tiêu cực, là cách lý giải theo hướng

tránh gây sự sợ hãi, và khó xử trong giao tiếp.

Ẩn dụ “CÁI CHẾT LÀ GIẤC NGỦ” trong tiếng Việt

Ẩn dụ này được tìm thấy trong 38 diễn ngôn (Bảng 2.3) với 40 lượt dụ

dẫn (Phụ lục 2 – Bảng 2.4). Việc ánh xạ các thuộc tính miền nguồn GIẤC NGỦ

vào miền đích CÁI CHẾT dựa trên sự tri nhận về kinh nghiệm nghiệm thân. Khi

ngủ, con người rơi vào trạng thái không có ý thức, và thông qua việc quan sát

bằng mắt, hình ảnh người đang ngủ sẽ ở trạng thái cơ thể bất động với tư thế

nằm, những đặc điểm này khi liên tưởng tới hình ảnh người chết thì cũng có

những nét tương đồng, bởi vậy, khi nói về ý niệm “cái chết”, để tránh phải đề

cập trực tiếp, người nói có thể đề cập đến “giấc ngủ” qua các dụ dẫn miêu tả

hoạt động, trạng thái liên quan đến giấc ngủ như “ngủ”, “nằm”,…, cảm nhận

tích cực về giấc ngủ như (ngủ) yên, ngon, nơi ngủ “khang trang”, “mát mẻ”,…

Xem xét một số ví dụ tiêu biểu:

(26) Thầy ơi, tuy con chỉ mới học với thầy được một thời gian ngắn, nhưng

biết tin thầy đi lòng con tiếc nuối nhiều lắm. Thầy thật sự rất giỏi, hiền và là

người cha tốt. Thầy hãy ngủ thật ngon thầy nha, thầy đã vất vả nhiều rồi! (V65)

(27) Xin vĩnh biệt hai em và nhớ mãi sự đau thương, mất mát này. Hôm

nay giỗ trăm ngày, hai em hãy ngủ yên trong Chúa và ra đi bình an. (V189)

Trong ví dụ trên, giấc ngủ cũng được đồng nhất với sự nghỉ ngơi. Khi

ngủ, con người cũng không còn phải đối diện với các vấn đề trong cuộc sống,

thể xác và tinh thần đều ở trạng thái không hoạt động. Trạng thái nghỉ ngơi đó

được mô tả bằng những tính từ có nghĩa tích cực là ngủ ngon”, “ngủ yên” ….

Dụ dẫn chỉ nơi an táng người chết được diễn đạt như là nơi ở, nơi nghỉ

ngơi thoải mái chứ không gây cảm giác ghê sợ khi được đề cập.

(28) Cuối cùng hôm qua 28/11 vợ chồng con và Má cũng hoàn thành được

tâm nguyện trước khi mất của Ba là tổ chức lễ an táng cho Ba an nghỉ ở Hoa

Viên Bình Dương, vì lúc sống Ba muốn có chỗ để con cháu lúc nào cũng tới

thăm Ba được. Nơi Ba nằm khá rộng rãi khang trang, mát mẻ, cây cối được

chăm sóc tỉ mỉ. Ba hãy an giấc thanh thản Ba nhé. [V14]

Ở ví dụ trên, trạng thái “cái chết” được miêu tả bằng sự “an giấc thanh

thản” và nơi an táng được tri nhận như là nơi nằm ngủ với tâm thế nghỉ ngơi

“nằm” “rộng rãi”, “khang trang”, “mát mẻ”.

2.3.2. Ẩn dụ “CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI” trong tiếng Anh

Trên ngữ liệu tiếng Anh, ẩn dụ cấu trúc có miền nguồn “sự nghỉ ngơi”

xuất hiện trong 104 diễn ngôn với 144 biểu thức ẩn dụ (Bảng 2.3)

Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI cũng phái sinh hai ẩn dụ

bậc dưới là: CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI THƯ GIÃN và CÁI CHẾT LÀ

GIẤC NGỦ. Sau đây, chúng tôi sẽ phân tích hai ẩn dụ bậc dưới này thông qua

cơ chế ánh xạ các thuộc tính miền nguồn – đích và lý giải cơ chế tri nhận ý niệm

“cái chết” thông qua các miền nguồn cụ thể này.

Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI THƯ GIÃN

Trên ngữ liệu tiếng Anh, ẩn dụ cấu trúc “CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI

THƯ GIÃN” cũng xuất hiện với tần suất tương đối lớn, cụ thể là ở 68 biểu thức

ngôn ngữ, chiếm 13,4% tổng số diễn ngôn nghiên cứu (Bảng 2.3), với 13 dụ dẫn

tiêu biểu (Phục lục 2 – Bảng 2.3). Các dụ dẫn diễn đạt trạng thái cơ thể được

giải thoát khỏi các áp lực tinh thần và thể chất như “pain / cancer/ … free”

(không đau đớn / ung thư/…),“isn’t suffering” (không còn chịu đựng thêm) là

các dụ dẫn giúp cho việc tư duy ý niệm “cái chết” mơ hồ được cụ thể, dễ hình

dung là chỉ như sự nghỉ ngơi, người chết chỉ là đang tận hưởng tận hưởng việc

không còn những bận rộn, đau đớn, không còn những sự chịu đựng nữa.

Các cách diễn đạt “relax” (thư giãn), “rest” (nghỉ ngơi), found peace of

mind and happiness (tìm thấy sự bình an và hạnh phúc trong tâm trí) ..., kết hợp

với các từ chỉ trạng thái cảm xúc như “peacefully” (bình an), enjoy (tận hưởng),

người chăm sóc và nơi nghỉ ngơi “God cares in heaven” (Chúa chăm sóc nơi

Thiên đàng) đem lại cảm xúc tích cực khi nói về cái chết. Có thể nhận thấy từ

thống kê định lượng, ý niệm “cái chết” được biểu đạt qua miền nguồn “sự thư

giãn” bằng động từ “rest” kết hợp với các từ như “peaceful”, “at peace” (thanh

thản / an lành / yên bình), được sử dụng với tần suất lớn nhất để chỉ tính chất

của “trạng thái thư giãn”.

Ở 2 ví dụ dưới đây, dụ dẫn “rest in peace” (an nghỉ/ nghỉ ngơi trong bình

an) được sử dụng để chỉ trạng thái cái chết. Đây là trạng thái tích cực, để an ủi

người sống trước sự kiện “mất người thân”

(29) You have my deepest sympathy, losing a parent is the hardest thing

with immense pain after all we've known them a lifetime, the good thing is your

lovely dad is resting in peace now. Despite what happened you can still make

your peace. [A103]

[Tớ đồng cảm sâu sắc với cậu, mất cha mẹ là điều khó khăn với nỗi đau lớn nhất

trong đời, điều an ủi là người cha đáng mến của cậu đang được an nghỉ trong

yên bình. Dù có điều gì xảy ra chăng nữa, cậu cũng cần phải bình tâm.]

Hoặc cách tiếp cận tích cực với cái chết, chết là sự nghỉ ngơi thư giãn sau

khi phải vật lộn với nỗi đau bệnh tật.

(30) Malcolm Walker - A dear dad and much loved and missed grandad,

we still all can’t believe you’re gone. Dad! you should never have had to fight on

your own like you did. May you rest in peace. You are always in our hearts.

(A292)

[Malcolm Warker – Người cha tuyệt vời và người ông luôn được yêu quý, chúng

con vẫn không thể tin rằng người đã ra đi. Cha, cha sẽ không còn phải một mình

chiến đấu như cha đã từng nữa. Cha hãy an nghỉ. Cha luôn ở trong trái tim

chúng con]

“Cái chết” được hiểu là sự giải thoát khỏi các nỗi đau về thể xác và tinh

thần trong ví dụ dưới đây:

(31) At about 8 p.m. that night, he passed. I was so devasted and sad. I

wish I had spent more time with him than I already did. I love him. I miss him. I

want him to be back. But at least his suffering is over and where he is now, he

can’t get sick anymore and he doesn’t have trouble walking.. [A55]

[Vào lúc 8g tối hôm đó, anh ấy đã ra đi. Tôi vô cùng suy sụp và buồn bã. Tôi

ước giá như mình dành thêm thời gian ở bên anh ấy. Tôi yêu anh. Tôi nhớ anh.

Tôi muốn anh quay về. Nhưng ít nhất, nỗi đau (sự chịu đựng) của anh ấy đã

hết và ở nơi ấy, anh ấy không còn phải chịu đựng bệnh tật, không còn những

lo toan nữa]

Ví dụ sau là tiêu biểu cho cách tri nhận “cái chết” với việc được đặc ân

chăm sóc, che chở, bao bọc của Đấng thần linh (Đức Chúa trong quan niệm của

Thiên Chúa Giáo). Chúa Trời cứu cánh, giải thoát cho con người khỏi sự mệt

nhọc của thể xác và đưa con người “về nhà”, giải thoát họ khỏi nỗi đau.

(32) God saw you getting tired when a cure was not to be, he wrapped his

arms around you and said come with me, you fought so hard to stay but that

was all in vain, he took you to his loving home and freed you from your pain.

(A344)

[Chúa thấy bạn mệt mỏi vô phương cứu chữa, Ngài vòng tay ôm bạn và nói

hãy đi với ta, bạn đã chiến đấu rất vất vả để ở lại nhưng tất cả đều vô ích, Ngài

đã đưa bạn về ngôi nhà thân yêu của Ngài và giải thoát bạn khỏi nỗi đau].

Thông qua các biểu thức ngôn ngữ, có thể nhận thấy, để né tránh nói về

cái chết một cách trực tiếp, cách diễn đạt ý niệm “cái chết” sử dụng miền nguồn

như “trạng thái thư giãn”, và kích hoạt các thuộc tính về tính chất của sự nghỉ

ngơi để ánh xạ sang ý niệm “cái chết” chính là cách tiếp cận theo hướng tích

cực, biểu hiện bằng lối nói uyển ngữ, tránh đem lại cảm nhận sợ hãi hoặc khó

nói khi giao tiếp.

Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ GIẤC NGỦ

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ GIẤC NGỦ xuất hiện trong 36 diễn ngôn, trong đó,

6 dụ dẫn xuất hiện với 44 lượt (Phụ lục 2 – Bảng 2.4), giúp diễn đạt ý niệm trừu

tượng “cái chết” với trải nghiệm sinh lý cụ thể của con người là “giấc ngủ”. Các

ẩn dụ này chủ yếu khắc họa các thuộc tính miền nguồn như trải nghiệm thân thể

về giấc ngủ như trạng thái bất động, các biểu hiện tư thế của con người khi ngủ

như tư thế “lay” (nằm), lời chúc “goodnight” (chúc ngủ ngon), những tính từ

như “peaceful”, (thanh thản / an lành / yên bình), “tight”, “deep” (sâu), “well”

(ngon) được sử dụng kết hợp với động từ “sleep” trong rất nhiều biểu thức ngôn

ngữ để chỉ tính chất của “giấc ngủ” là các ẩn dụ và cảm xúc tích cực khi “ngủ”

như “sleep tight” (ngủ sâu), “sleep safe” (ngủ yên), “sleep peacefully” (an

giấc), “sleep well” (ngủ ngon).

Xem xét các biểu thức ẩn dụ sau:

(33) I just sat up with her watching her lay in her bed so peaceful, just

cannot bear to leave her side, even now she is at peace. [A111]

[Tôi chỉ ngồi bên cô ấy, nhìn ngắm cô ấy nằm trên giường rất thanh

thản, không thể rời xa cô ấy, dù giờ đây cô ấy đã an nghỉ rồi]

Forever in our hearts. Sleep tight our beautiful man. You were a diamond.

We will cherish the memories of our loving Son, Dad, Partner, Brother,

Grandson and Friend. [A356]

[Mãi mãi trong tim chúng con. Hãy ngủ thật ngon nhé người đàn ông tuyệt

vời của chúng con. Người là một viên kim cương. Chúng con sẽ trân trọng

những ký ức của chúng con về Người con, Người Cha, Người cộng sự, Người

Anh, Người Cháu và Người bạn này].

(34) Goodnight, God bless. Always in our hearts, we love you forever.

[A219]

[Chúc ngủ ngon nhé, Chúa phù hộ! Luôn trong tim chúng mình, chúng

mình yêu cậu mãi mãi]

Các ví dụ trên đã kích hoạt các thuộc tính miền nguồn giấc ngủ như trạng

thái cơ thể “lay in bed” (nằm trên giường), trạng thái giấc ngủ “sleep tight”

(ngủ ngon) và lời chúc ngủ ngon “goodnight” đã được kích hoạt để cấu trúc hóa

một phần ý niệm miền đích “cái chết”.

Các ví dụ dưới đây liên hệ giữa giấc ngủ với sự ngừng tri giác. Khi ngủ,

con người rơi vào trạng thái não bộ nghỉ ngơi, không điều khiển các giác quan

cảm nhận về sự vật khách quan, trong trường hợp dưới đây là sự ngừng cảm

nhận về nỗi đau đớn do bệnh tật gây ra “pain free” hoặc “never wake up” (ngủ

không bao giờ dậy nữa)

(35) To my darling Richard, taken from me and our family too soon. You

can sleep at peace now, pain free. Thankful for the wonderful memories we had

together. Love you always. Eileen Kim Sally and Stephen (A225)

[Gửi lời nhắn nhủ tới anh yêu Richard, anh rời bỏ em và gia đình quá sớm.

Giờ thì anh có thể an giấc, không còn đau đớn. Vô cùng biết ơn những ký ức tốt

đẹp mà chúng ta đã có cùng nhau. Mãi yêu anh, Eileen Kim Sally và Stephen]

(36) My father was too tired to live on. To go to sleep and never wake up

again was his ideal way of passing away. It took him nearly 18 months to find

his peace and let go of his life on earth. (A81)

[Cha tôi quá mệt mỏi để sống tiếp. Ngủ và không bao giờ thức dậy nữa là

cách ra đi lý tưởng của ông. Ông đã mất gần 18 tháng để tìm lại sự bình yên và

buông bỏ cuộc sống trần gian].

Cách tri nhận này giúp cho việc tư duy ý niệm “cái chết” mơ hồ được cụ

thể, dễ hình dung là chỉ như giấc ngủ, người chết chỉ là đang tận hưởng giấc

ngủ. Lối tư duy và cách diễn đạt này khiến cho việc đối mặt với nỗi sợ hãi, đau

buồn về cái chết được phần nào giảm tránh.

2.3.3. Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI trong

tiếng Việt và tiếng Anh

Đối chiếu kết quả của khảo sát miền nguồn “sự nghỉ ngơi” về mặt số lượng,

tần xuất xuất hiện và những đặc tính nổi trội phổ biến của miền nguồn trên được

ánh xạ sang miền đích “cái chết”, chúng tôi đã tìm thấy một số nét tương đồng

cơ bản và những khác biệt trong lối tư duy của người Việt và người Anh khi

cùng diễn đạt một phạm trù có tính phổ quát cao và cùng có tính chất “kiêng kị”.

Điểm tương đồng

Thứ nhất, về tính phổ biến của việc sử dụng ẩn dụ ý niệm “CÁI CHẾT

LÀ SỰ NGHỈ NGƠI”: ở cả hai ngôn ngữ, ẩn dụ ý niệm này đều được sử dụng

với mức độ phổ biến và tần suất dụ dẫn ẩn dụ tương đối cao (tiếng Việt có 92

diễn ngôn với 123 lượt dụ dẫn; tiếng Anh có 104 diễn ngôn chứa ẩn dụ với 144

lượt dụ dẫn). Từ số liệu định lượng này có thể kết luận rằng trong tư duy của cả

người Việt và người Anh, việc tri nhận về phạm trù “cái chết” như một “sự nghỉ

ngơi” với các ẩn dụ bậc dưới là “trạng thái thư giãn” và “giấc ngủ” là phổ biến.

Kết luận này chứng minh tính phổ quát của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ

NGƠI trong tư duy của hai dân tộc.

Thứ hai, cách thức tri nhận và kích hoạt các tri thức ở miền nguồn cụ thể

có sự tương đồng: tri nhận thông qua trải nghiệm sinh lý của giấc ngủ và sự ảnh

hưởng của tư tưởng tôn giáo. Cả người Việt và người Anh đều dựa trên trải

nghiệm sinh lý của cơ thể khi liên hệ các thuộc tính của “giấc ngủ” với “cái

chết” như trạng thái bất động của cơ thể hay sự ngừng tri giác các yếu tố tiêu

cực. Bên cạnh đó, theo lý giải của các tôn giáo, mặc dù cách thức tiếp cận và sự

giải thích hiện tượng “cái chết” ở mỗi tôn giáo là khác nhau, điểm tương đồng

trong việc liên hệ với miền nguồn SỰ NGHỈ NGƠI với quan niệm về “cái chết”

trong Phật Giáo (tôn giáo có ảnh hưởng lớn đến người nói tiếng Việt) và Thiên

Chúa Giáo (tôn giáo có ảnh hưởng lớn đến người nói tiếng Anh) đều là sự giải

thoát khỏi các khó khăn và thử thách.

Thứ ba là tính tích cực trong cách tiếp cận với ý niệm “cái chết” và việc

lựa chọn lối nói giảm tránh bằng cách viện dẫn đến phạm trù cụ thể là “sự nghỉ

ngơi” khi đề cập đến phạm trù gây sự khó xử và tâm lý tiêu cực. Như đã diễn

giải ở Chương 1, ở tâm lý học, phạm trù “cái chết” là một phạm trù trừu tượng,

không thể giải thích và gây nên sự sợ hãi khi phải đối diện, ẩn dụ ý niệm CÁI

CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI là cách lý giải hiện thực khách quan theo chiều

hướng tích cực và hướng đến mục tiêu giao tiếp giảm tránh phát ngôn gây khó

xử bằng lối nói uyển ngữ.

Điểm khác biệt

Từ số liệu định lượng và cách thức sao phỏng ánh xạ từ miền nguồn “sự

nghỉ ngơi” sang miền đích đến “cái chết”, chúng tôi rút ra 2 điểm khác biệt

chính sau:

Một là sự khác biệt về các yếu tố liên quan đến người chăm sóc khi nghỉ

ngơi. Trong diễn ngôn tiếng Việt, “bên cạnh Chúa”, “trong vòng tay ông bà tổ

tiên”,… chỉ việc người chết được săn sóc, chăm lo khi an nghỉ trong khi đó, ở

diễn ngôn tiếng Anh, chúng tôi chỉ tìm thấy những dụ dẫn như “God cares in

heaven” (Chúa che chở trên thiên đàng),… là đối tượng mà người chết nhận

được sự chăm sóc khi nghỉ ngơi. Sự khác biệt này có thể lý giải là do niềm tin

tôn giáo của người Việt và người Anh. Người Việt, như đã phân tích ở Chương

1, có đời sống niềm tin tôn giáo đa dạng, từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên bản địa,

sự tồn tại của Phật giáo lâu đời đến việc du nhập Thiên Chúa giáo từ nhiều thế

kỷ trước. Ở mỗi tín ngưỡng, tôn giáo đều có cách lý giải khác nhau về việc

người chết được tận hưởng sự nghỉ ngơi, chăm sóc sau khi chết. Chính bởi vậy,

trong các diễn ngôn tiếng Việt có sự xuất hiện đa dạng của khách thể chăm sóc

người chết (Chúa trời, Tổ tiên, người thân,…).

Người Anh có tôn giáo chủ đạo là Thiên Chúa giáo và niềm tin về cuộc

sống an vui sau khi chết trên Thiên đàng nên hình ảnh Chúa trời là người che

chở, bảo vệ, chăm sóc con chiên Ngoan đạo là hình ảnh đại diện cho khách thể

chăm sóc người chết.

Thứ hai, sự khác biệt về nơi chốn nghỉ ngơi. Nơi nghỉ ngơi trong quan

niệm của người Việt gồm cả nơi an nghỉ hữu hình (mộ phần) và vô hình là các

biểu trưng theo quan niệm tôn giáo tín ngưỡng như “miền cực lạc” (theo Phật

giáo), “trong vòng tay những người thân yêu” (tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên),

“vòng tay Chúa” (theo Thiên chúa giáo)… . Trong khi đó, người Anh chỉ sử

dụng các dụ dẫn chỉ nơi an nghỉ vô hình, mang tính chất biểu trưng như “Thiên

đàng”. Trong khối ngữ liệu tiếng Anh, chúng tôi không tìm thấy các dụ dẫn

miêu tả về nơi an nghỉ là phần mộ an táng người chết.

Với nơi an nghỉ có tính chất vô hình, biểu trưng, lý giải vẫn là từ yếu tố

ảnh hưởng của nhiều tôn giáo lên tư duy của người Việt. Ngược lại, người Anh

tư duy về nơi chốn nghỉ ngơi chính là Thiên đàng, nơi Đức Chúa ngự trị theo

niềm tin của Thiên Chúa giáo.

Về nơi an nghỉ có tính chất hữu hình là “phần mộ”. Với quan niệm coi

trọng “nơi an nghỉ” của người chết, trong diễn ngôn tưởng nhớ của tiếng Việt có

xuất hiện dụ dẫn miêu tả nơi an nghỉ / ngủ của người chết “rộng rãi khang

trang, mát mẻ”. Sự khác biệt này được lý giải từ quan niệm về Sống – Chết của

phương Đông và phương Tây. Người Việt với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên rất coi

trọng mộ phần, là nơi an táng người chết. Phan Kế Bính [3:tr.29] đã khẳng định

[…Vì tin cái lý tưởng tổ tiên với con cháu huyết mạch tương thông với nhau, hễ

hài cốt tổ tiên ấm cúng thì con cháy mới mát mặt, hài cốt không yên thì con cháu

cũng không yên…]. Vì thế người Việt rất cẩn trọng trong việc chọn đất, chọn

hướng xây mộ cho người quá cố, thể hiện tình nghĩa trọn vẹn của mình bằng

cách lo cho người đã khuất mồ yên mả đẹp.

Đối với người phương Tây, vấn đề ‘sinh’ được họ chú trọng nhiều hơn, cho

nên ngày sinh nhật thường được đề cao và được tổ chức hàng năm, và ngày tử thì

hầu như họ không nghĩ đến nhiều. Đông phương thì ngược lại, ngày sinh ít được

chú trọng, nhưng ngày tử thì được ghi nhớ kỹ hơn và tổ chức kỷ niệm hằng năm,

gọi là ngày kị hay ngày giỗ… Đông phương phần lớn quan niệm là “Sanh kí, tử

qui”, sống chỉ là tạm thời, chết mới thực sự trở về; do vậy nơi an táng của người

phương Đông thường rất được coi trọng còn ở phương Tây ít có sự chú ý hơn. Lối

tư duy đó được phản ánh qua việc người Việt miêu tả về nơi an nghỉ của người chết

còn người Anh thì không có xu hướng nói về mộ phần hay nơi an táng.

2.3. Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong

tiếng Việt và tiếng Anh

Lối tư duy coi ánh sáng là đại diện cho sự sống xuất phát từ thực tế khách

quan. Ánh sáng thúc đẩy sự trao đổi chất của muôn loài, giúp sự sống sinh sôi,

phát triển, giúp cho sự tri giác về thế giới khách quan được rành mạch, rõ ràng.

Từ thời nguyên thủy, con người đã luôn tôn thờ ánh sáng, coi ánh sáng là

đại diện cho sự sống. Ánh sáng và nhiệt lượng từ lửa còn bảo vệ con người

trước bóng tối, là đại diện cho sự sinh tồn. Ngược lại, bóng tối và sự lạnh lẽo đại

diện cho sự “không thể biết” và không phải là điều kiện khuyến khích cho sự

sống tồn tại, theo Tylor, E.B [44, tr:786-798]. Từ sự nhận thức về thế giới khách

quan này, có thể thấy rằng sự mất ánh sáng và mất nhiệt được cho là đại diện

cho ý niệm trừu tượng “cái chết”. Với nguyên lý “Dĩ nhân vi trung”, con người

ở vị trí trung tâm khi tri nhận về vũ trụ, phương Đông được coi là đại diện cho

phía mặt trời mọc, có ánh sáng, đại diện cho sự sống, hạnh phúc và vinh quang;

ngược lại phương Tây là nơi mặt trời lặn, liên tưởng tới sự tối tăm, lạnh lẽo, cái

chết và sự hủy hoại. Từ tri nhận bằng mắt ở vị trí trung tâm, con người nhìn

nhận sự vận động của mặt trời như sự vận động của thời gian và sâu xa hơn

là như sự vận động của đời người. Mặt trời mọc từ phía Đông vào buổi

bình minh, rực rỡ nhất khi ở vị trí thẳng đứng trên đầu người vào lúc ban

trưa và lặn về hướng Tây khi chiều tối và biến mất khi đêm đen được

liên tưởng với vòng đời, trong đó sự đi lên của mặt trời đại diện cho sự

phát triển của sự sống, sự đi xuống đại diện cho sự suy thoái của sự sống

và bóng đêm là cái chết. Hình ảnh thế giới bước vào thời điểm tối tăm,

đại diện cho sự huyền bí và đêm xuống cũng là khoảng thời gian được

cho là có sự trỗi dậy của các mối hiểm nguy hay sự trỗi dậy của thế giới

linh hồn, là thời gian mà người chết có thể trở về trần thế.

Trong cuốn Văn hóa nguyên thủy của E. B. Tylor [44: tr.868-875],

nghiên cứu chỉ ra rằng từ thời nguyên thủy, con người đã linh thiêng hóa

và tôn thờ các sự vật mang lại ánh sáng và nhiệt lượng như mặt trời, hay

ngọn lửa, biểu trưng hóa nó thành thần linh có quyền lực đối với sự sống

của con người. Các tôn giáo, tín ngưỡng cũng củng cố quan điểm quy ước

về cái chết bằng các biểu trưng liên quan đến hướng đi của mặt trời. Chẳng hạn,

đối với những người theo Phật giáo, người chết được cho là sẽ đi về miền “Tây

phương cực lạc”, miền Tây phương ở đây được hiểu là nơi mặt trời lặn. Các tín

đồ Thiên chúa giáo lại có tập quán đào huyệt từ đông sang tây. Quy tắc đặt

người chết đầu quay về phía tây của Thiên chúa giáo, cũng như mục đích của

quy tắc này, đã được minh họa bằng đoạn trích từ một tác phẩm tôn giáo từ thế

kỷ XVI […Mọi người được chôn theo tư thế ấy dường như đang cầu nguyện và

bày tỏ mình sẵn sàng đi nhanh từ tây sang đông, từ nơi mặt trời lặn sang nơi

mặt trời mọc, từ thế giới này sang thế giới vĩnh hằng…]. Hàm ý của quy tắc này

dựa trên lý giải của Thiên chúa giáo về cái chết, là sự kết thúc cuộc sống ở thế

giới này và sống lại ở thế giới vĩnh hằng.

Từ các diễn giải ở góc độ tri nhận về thế giới khách quan và niềm tin tôn

giáo ở trên, có thể thấy rằng phạm trù trừu tượng “cái chết” cũng được ý niệm

hóa thông qua miền nguồn cụ thể là “Trạng thái ánh sáng”, có thể cảm nhận

được bằng mắt. Có 2 hướng liên hệ giữa ý niệm “cái chết” với trạng thái ánh

sáng, đó là: trạng thái “mất đi ánh sáng” (bóng tối) theo cách hiểu “bóng tối” đại

diện cho các điều kiện không thuận lợi để phát triển sự sống (sinh học), đại diện

cho sự huyền bí, nỗi sợ hãi mơ hồ (tâm lý học) gắn với hình tượng ma quỷ, linh

hồn (tín ngưỡng, tôn giáo); hoặc trạng thái “tỏa sáng” theo cách tiếp cận của tôn

giáo, đó là sự phục sinh.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG xuất hiện trong 26

diễn ngôn của tổng ngữ liệu nghiên cứu tiếng Việt và tiếng Anh, chiếm tỷ lệ

2,6% với 26 biểu thức ẩn dụ. Bảng 2.5 miêu tả số lượng và tỷ lệ các thuộc tính

miền nguồn được kích hoạt để khắc họa miền nguồn đó.

Bảng 2.5. Số lượng và tỷ lệ thuộc tính miền nguồn được kích hoạt trong

ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong tiếng Việt và tiếng Anh

STT

Diễn ngôn có sử dụng

Số BT AD Số dụ dẫn AD

ADYN

Thuộc tính miền nguồn

TV

TA

TV TA

TV

TA

Số

Trạng thái mất ánh sáng /

0,4

bóng tối

Trạng thái hết năng lượng

0,6

0,8

thắp sáng

Trạng thái tỏa sáng

2,2

Tổng số

8 1,7

17 3,4

8

17

3

4

Dựa vào các thuộc tính điển hình của miền nguồn, chúng tôi xây dựng sơ

đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ MẤT NĂNG LƯỢNG như trong bảng

2.6 dưới đây:

Bảng 2.6: Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG

Miền nguồn: TRẠNG THÁI Ứng với Miền đích: CÁI CHẾT

ÁNH SÁNG

 Trạng thái mất ánh sáng / Bóng Trạng thái không có sự sống

tối

 Trạng thái hết năng lượng thắp Trạng thái cơ thể hết năng lượng

sống sáng

 Trạng thái tỏa sáng Trạng thái phục sinh sau cái chết

(theo niềm tin Thiên chúa giáo)

Từ bảng 2.6 có thể thấy, các thuộc tính đại diện cho ý niệm cụ thể có thể

cảm nhận bằng mắt là “trạng thái ánh sáng” được sử dụng làm miền nguồn cho ý

niệm trừu tượng về “cái chết”. Cảm nhận về ánh sáng được chia thành 2 trạng

thái: Mất ánh sáng / Tối và Tỏa sáng. Miền nguồn bóng tối và hết năng lượng

thắp sáng là miền nguồn quen thuộc trong các liên tưởng về “cái chết” ở nhiều

ngôn ngữ (DEATH IS THE DARKNESS / DEATH IS A LIGHT GONE OUT)

bởi cách tri nhận mang tính phổ quát về sự ảnh hưởng tiêu cực của bóng tối lên

sự sống của các sinh thể tồn tại trên trái đất. Ngoài ra, bóng tối còn gợi lên tâm

lý sợ hãi, bất an, và bị gán với sự xuất hiện các yếu tố của thế giới tâm linh như

ma, quỷ, linh hồn.

Qua khảo sát các diễn ngôn về cái chết trong ngôn ngữ đời thường, xuất

hiện ở các thông điệp tưởng nhớ bằng tiếng Anh, chúng tôi tìm thấy miền nguồn

“Trạng thái tỏa sáng” được kích hoạt để diễn đạt ý niệm “cái chết”. Cách tri

nhận này mang sắc thái tích cực, gắn với năng lượng và sự sống và không phổ

biến. Các phân tích cụ thể về cơ chế và lý do kích hoạt miền nguồn này để chiếu

xạ sang miền đích “cái chết” sẽ được kiến giải cụ thể ở phần 2.4.2.

2.4.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong tiếng Việt

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG được tìm thấy trong 8

diễn ngôn, tương đương với 1,7% trên tổng số diễn ngôn tiếng Việt với 8 biểu

thức ẩn dụ (Bảng 2.5). Thuộc tính ánh sáng ở miền nguồn của ẩn dụ này là trạng

thái “tắt ánh sáng” hay trạng thái “bóng tối” và “hết năng lượng thắp sáng”.

Dưới đây, chúng tôi tiến hành khảo sát và phân tích 1 ẩn dụ phái sinh của ẩn dụ

cơ sở này là CÁI CHẾT LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG / BÓNG TỐI.

CÁI CHẾT LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG / BÓNG TỐI

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG / BÓNG TỐI được sử dụng

trong 8 diễn ngôn với 8 biểu thức ẩn dụ. Các dụ dẫn chủ yếu như “bóng tối”, “đêm

tối” của miền nguồn “bóng tối”, “tắt” của miền nguồn trạng thái hết năng lượng

chiếu sáng được sử dụng để diễn đạt ý niệm cái chết (Phụ lục 2 – Bảng 2.5).

Xem xét một số ví dụ minh họa sau:

Ở ví dụ dưới đây, dụ dẫn “chìm vào bóng tối” được sử dụng để diễn tả cái

chết do tai nạn bất ngờ xảy đến với người đi đường khi nước lũ nhấn chìm các

em xuống cống.

(37) Chỉ phút trước, giây trước, Tấn Trường, Thảo Uyên, Bích Diệp còn

đang vui cười với câu chuyện trường lớp. Mưa lớn, thế rồi cuộn nước trên

miệng cống bỗng cuốn chân, kéo phăng cả thân người. Giây phút kinh hoàng

trước khi chìm vào bóng tối, thinh lặng, có thể các em đã rất sợ hãi, có thể các

em bật nhớ những người thân yêu, có thể các em biết mình sẽ chết... [V310]

Ở ví dụ:

(38) Bấy lâu nay, người ta vẫn thấy một bà Lê Kim Chung (62 tuổi, ngụ

quận 12, TPHCM) - bảo vệ dân phố khu phố 6, phường 3, quận Bình Thạnh,

thật mạnh mẽ, dũng cảm khi đương đầu với “cái chết trắng”. “Tôi làm vì muốn

kéo tụi nhỏ khỏi đêm tối. Đêm tối của những cuộc đời mới tuổi đôi mươi mà đã

sớm lụi tàn vì căn bệnh HIV quái ác. Lúc đó, có hối hận cũng đã muộn nên giờ

còn cứu được, tôi nỗ lực hết mình” bà Chung chia sẻ. (V305)

Dụ dẫn “đêm tối” cũng ám chỉ “cái chết” của những người trẻ tuổi do

nghiện ngập và mắc bệnh.

Hai ví dụ dưới đây phản ánh cách tri nhận “sự sống” là các nguồn sáng

chứa năng lượng phát sáng như “ngọn đèn”, “ngôi sao”. Từ sự liên tưởng này, tri

nhận về “cái chết” sẽ là trạng thái mất năng lượng tỏa sáng và “tắt” ánh sáng.

(39) Người mẹ nào rồi cũng đến ngày như ngọn đèn đã cạn dầu, leo lét

trước gió, chỉ chờ ngày chợt tắt. (V232)

(40) Dù biết chú bị tai biến rất nhiều năm rồi nhưng khi nghe một người

bạn báo tin, tôi vẫn không khỏi bàng hoàng. Lại thêm một ngôi sao trên bầu trời

âm nhạc nghệ thuật Việt Nam vụt tắt… Điều này là một mất mát quá lớn đối với

chúng ta, những người yêu âm nhạc và những tác phẩm của chú..." [V297]

Như phân tích ở phần trên, ý niệm “bóng tối”, “đêm tối” thường được gán

với thế giới bên kia, với nỗi sợ hãi và sự mơ hồ. Chính bởi vậy, việc sử dụng hình

ảnh bóng tối và màn đêm liên hệ với “cái chết” là lối tư duy quen thuộc, giúp hình

dung ý niệm “cái chết” với sự cảm nhận cụ thể bằng giác quan thị giác.

Qua khảo sát ngữ liệu nghiên cứu, chúng tôi thấy đặc tính miền nguồn

“Trạng thái tỏa sáng” không được kích hoạt sang miền đích “cái chết” ở tiếng

Việt. Bởi vậy, chúng tôi kết luận, ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI TỎA

SÁNG không được sử dụng trong tiếng Việt.

2.4.2. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong tiếng Anh

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG trong tiếng Anh xuất

hiện trong 17 diễn ngôn (tương đương 3,4% tổng số diễn ngôn nghiên cứu) với

sự xuất hiện của 17 lượt dụ dẫn (Bảng 2.5). Ẩn dụ này cũng bao gồm 2 ẩn dụ hạ

danh là CÁI CHẾT LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG / BÓNG TỐI và CÁI CHẾT LÀ

SỰ TỎA SÁNG

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG / BÓNG TỐI

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG / BÓNG TỐI xuất hiện trong

6 diễn ngôn tiếng Anh (Bảng 2.5) với hai dụ dẫn được tìm thấy biểu hiện cho

thuộc tính của trạng thái “tắt ánh sáng” là “dark” (tối), và trạng thái “hết năng

lượng để tỏa sáng” “light gone out” (tắt ánh sáng)

Ở hai biểu thức ngôn ngữ dưới đây, từ lối tư duy “ánh sáng” đại diện cho

sự sống, hình ảnh “ánh sáng tắt” (light gone out) hay “trạng thái bóng tối” (you

were … my light. The world is darker without you in it) được sử dụng để liên

tưởng với cái chết của người thân yêu.

(41) A light went out in our lives the day you left us. Miss you x [A13]

[Ánh sáng đã tắt trong cuộc đời chúng con vào ngày người rời bỏ chúng

con. Nhớ người x]

(42) Dear Mum, you were my best friend, my life, my light. The world is

darker without you in it. [A341]

[Mẹ thân yêu, mẹ là người bạn thân nhất của con, cuộc đời của con, ánh

sáng của con. Thế giởi trở thành nơi đen tối hơn khi thiếu vắng mẹ]

Trong tiếng Anh, hình ảnh “Fire went out” (Ngọn lửa tắt) cũng là biểu

trưng cho ý niệm về cái chết, con người sống như ngọn lửa, khi chết đi tức là

ngọn lửa đó cũng tắt.

(43) When the fire went out, I felt like her life went out. [A17]

[Khi ngọn lửa tắt, tôi cảm thấy cuộc sống của cô ấy cũng tắt]

Sự liên hệ với bóng tối, trạng thái hết năng lượng để tỏa sáng là những liên

tưởng cụ thể cho cách tri nhận về “cái chết” với hàm ý tiêu cực trong mối tương

quan với tri nhận về “sự sống” và “ánh sáng”.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI TỎA SÁNG

Trái với lối tư duy phổ biến về ý niệm “cái chết” là sự kiện có tính chất tiêu

cực, trong diễn ngôn tiếng Anh, ý niệm “cái chết” còn được ánh xạ từ miền

nguồn “ánh sáng”. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI TỎA SÁNG xuất hiện

trong 11 diễn ngôn tiếng Anh, chiếm 2,2% ngữ liệu nghiên cứu (Bảng 2.5). Các

dụ dẫn được sử dụng trong các biểu thức ngôn ngữ là “light up” (thắp sáng) và

shine bright (tỏa sáng rực rỡ).

Xét một số ví dụ sau

(44) A loving wife, mother, sister and friend, always smiling and making us

laugh. You will always be missed and loved. You lit up the room, now light up

the sky [A228]

[Người vợ, người mẹ, người chị và người bạn yêu quý của chúng tôi, luôn

mỉm cười và khiến chúng tôi cười. Em sẽ luôn được nhớ đến và được yêu mến.

Em đã thắp sáng căn phòng này, và giờ thì hãy thắp sáng bầu trời]

(45) My soul mate, best friend, husband and dad to our 2 beautiful

children, you are missed so much. Shine bright in the sky and watch over us

until we meet again. [A328]

[Người bạn tâm giao, người bạn thân nhất, người chồng và người cha của 2

đứa con xin đẹp của chúng ta, mọi người nhớ anh rất nhiều. Hãy tỏa sáng rực

rỡ trên bầu trời và dõi theo chúng em cho đến khi chúng ta gặp lại]

Với việc kích hoạt miền nguồn TRẠNG THÁI TỎA SÁNG, ý niệm “cái

chết” được diễn đạt với sắc thái tích cực. Lối tư duy này được lý giải từ ảnh

hưởng của quan niệm về sự phục sinh sau khi chết trong Thiên chúa giáo. Sách

Giáo lý của Giáo hội Công giáo [24, tr:473] viết […Bạn sẽ được vinh quang và

hạnh phúc biết bao: khi bạn được Thiên Chúa tiếp nhận để thấy Ngài, được vinh

dự hưởng niềm vui cứu độ và ánh sáng vĩnh cửu cùng Đức Kitô, Chúa của

bạn... Trên Thiên Quốc, bạn được hưởng niềm vui của sự bất tử cùng với những

người công chính và những bạn hữu của Thiên Chúa…] (trích T.Cyprianô, thư

56,10,1). Một lần nữa có thể khẳng định lối tri nhận về “cái chết” là sự phục

sinh và hưởng cuộc sống tốt đẹp hơn trên Thiên đàng cùng với Thiên Chúa đã

ảnh hưởng đến tư duy ngôn ngữ của người Anh. Điều này tạo nên sự khác biệt

trong cách người Việt và người Anh diễn đạt ý niệm “cái chết’.

2.4.3. Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH

SÁNG trong tiếng Việt và tiếng Anh

Từ hai khối ngữ liệu nghiên cứu, có thể rút ra kết luận rằng, về mặt định

lượng, ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG là ẩn dụ có tần suất sử

dung nhỏ trên cả hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh (xuất hiện trong 26/996

diễn ngôn, chiếm 2,6%).

Về điểm tương đồng, ở cả 2 ngôn ngữ, miền nguồn TẮT ÁNH SÁNG /

BÓNG TỐI đều được kích hoạt để nói về ý niệm “cái chết”. Điểm tương đồng

này cho thấy lối tư duy về “cái chết” ở người Việt và người Anh gặp nhau ở việc

coi hình ảnh biểu trưng cho cái chết là sự mất ánh sáng. Điều này được giải

thích là do lối tư duy có tính chất phổ quát của con người ở các nền văn hóa về ý

nghĩa của ánh sáng, mặt trời và lửa. Con người quan niệm rằng, có ánh sáng là

có sự sống, có sự sinh sôi phát triển, việc không có ánh sáng hoặc mất đi ánh

sáng đại diện cho sự suy tàn và chết chóc.

Về điểm khác biệt, theo kết quả khảo sát, ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG

THÁI TỎA SÁNG chỉ xuất hiện trong tiếng Anh để diễn đạt ý niệm “cái chết”.

Sự khác biệt này có lẽ xuất phát từ quan niệm về nơi đến của người chết ở

2 dân tộc. Người Việt theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, có tư duy coi nơi đến

cuối cùng của người chết là ở dưới lòng đất (chín suối, suối vàng,…) hoặc đi về

phương tây (nơi mặt trời lặn) nên có sự liên tưởng giữa ý niệm “cái chết” với

bóng tối. Người Việt cũng có câu “Sống dầu đèn, chết kèn trống”, khi sống, yếu

tố ánh sáng, ngọn lửa được đặt lên hàng đầu, là yếu tố quan trọng chỉ dấu cho sự

sống, cũng giống như khi chết đi, việc tang ma phải tổ chức thật trang trọng,

khuếch trương. Từ quan niệm trên có thể thấy, đối với người Việt, bóng tối và

trạng thái “hết năng lượng thắp sáng” của các vật chứa ánh sáng được tư duy là

đại diện cho cái chết.

Người Anh, với sự ảnh hưởng từ Thiên chúa giáo, coi cái chết chỉ là tạm

thời, con người sau khi chết sẽ được lên Thiên đàng đoàn tụ với Chúa là Đấng

sáng tạo, được phục sinh và tận hưởng cuộc sống vĩnh cửu nơi nước Chúa, được

ánh sáng của Đức Chúa soi rọi sẽ tỏa sáng. Chính bởi niềm tin vào Thiên Chúa

và cách quan niệm “cái chết” là cuộc sống vĩnh hằng, là nơi ánh sáng nên dễ

hiểu là trong các diễn ngôn biểu đạt ý niệm cái chết trong tiếng Anh, người Anh

có xu hướng dùng cách nói “shine bright in the sky” (tỏa sáng trên bầu trời).

2.5. Ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Việt và

tiếng Anh

Miền nguồn “Sự kết thúc” là sự liên tưởng phản ánh cách tri nhận khách

quan về ý niệm “cái chết” ở góc độ là sự không còn tồn tại và phát triển. “Sự kết

thúc” này được tri nhận qua 3 phạm trù cụ thể, các kinh nghiệm thân thể, tri

nhận về thời gian và các mối tương tác giữa con người với các điều kiện khách

quan hiện hữu trong thế giới của người sống. Như đã trình bày ở Chương 1, con

người được xác định là đã chết khi có các chỉ dấu sinh học – giải phẫu về cái

chết như sự ngừng hoạt động của các cơ quan điều phối quá trình trao đổi chất

trong cơ thể như hô hấp, tuần hoàn; hệ quả là cơ thể không còn năng lượng để

sinh nhiệt và trạng thái tiêu hao của thể xác. Về sự tri nhận thời gian, dấu mốc

cho cái chết là thời khắc cuối cùng của sự sống, là chỉ dấu ranh giới sống – chết.

Ở góc độ tri nhận về cái chết trong các mối tương tác, cần đặt “cái chết” trong

tương quan với “sự sống”. Con người được nhìn nhận là tồn tại và phát triển

thông qua các tương tác để giải quyết các vấn đề mang tính chất nội sinh hay

khách quan liên tục xảy đến trong suốt quãng thời gian sống như các ứng xử

giữa người với người trong các mối quan hệ xã hội, ứng xử với các mối nguy hại

về sức khỏe thể chất và tinh thần, ứng xử với các tình huống khách quan phát

sinh,… Từ góc độ này, “cái chết” được tri nhận là sự kết thúc cuộc chiến.

Các thuộc tính miền nguồn SỰ KẾT THÚC xuất phát từ ba góc độ tri nhận

trên được liệt kê trong bảng 2.7 dưới đây

Bảng 2.7. Số lượng và tỷ lệ thuộc tính miền nguồn được kích hoạt trong ẩn dụ

CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Việt và tiếng Anh

STT

Diễn ngôn có sử dụng

Số BT AD Số dụ dẫn AD

ADYN

Thuộc tính miền nguồn

TV

TA

TV TA

TV

TA

Số %

1 Các cơ quan trong cơ thể

1,8

3,4

người ngừng hoạt động

2 Cơ thể người mất nhiệt năng

1,8

Trạng thái thể xác suy tàn

2,4

4 Kết thúc khoảng thời gian

0,6

5 Khoảnh khắc cuối cùng

1,2

0,8

4,3

3,3

Trạng thái ngừng chiến đấu

7 Kết quả thua cuộc trong cuộc

3,7

6,1

chiến

Tổng số

74 15,1

72 14,2

93

92

23

19

Dựa vào 7 thuộc tính điển hình của miền nguồn “Sự kết thúc”, chúng tôi

xây dựng lược đồ ánh xạ với cơ chế kích hoạt các thuộc tính nổi trội có sự tương

liên về kinh nghiệm và tri nhận giữa miền nguồn và miền đích. Cơ chế ánh xạ

được tuân theo nguyên tắc bộ phận và đơn hướng. Bảng 2.8 dưới đây là mô hình

hóa sự tương liên về kinh nghiệm giữa “sự kết thúc” và “cái chết”.

Bảng 2.8: Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC

Miền nguồn: SỰ KẾT THÚC

Ứng với Miền đích: CÁI CHẾT



(1) Các cơ quan trong cơ thể người

Các chu trình trao đổi chất để duy trì sự

ngừng hoạt động

sống kết thúc



(2) Cơ thể người mất nhiệt năng

Cơ thể lạnh giá khi chết



(3) Trạng thái cơ thể suy tàn

Trạng thái suy tàn và phân hủy của thể xác



(4) Kết thúc khoảng thời gian

Kết thúc khoảng thời gian sự sống tồn tại



(5) Khoảnh khắc cuối cùng

Thời khắc cái chết xảy đến



(6) Trạng thái ngừng chiến đấu

Kết thúc cuộc đời



(7) Kết quả thua cuộc trong cuộc chiến

Khuất phục trước cái chết

Từ lược đồ hình ảnh, có thể thấy, để cụ thể hóa ý niệm ‘cái chết’ trừu

tượng, có 3 cách tiếp cận cơ bản liên quan đến sự ngừng của các dấu hiệu sinh

học của cơ thể; sự kết thúc khoảng thời gian sống và sự ngừng các tương tác

mang tính đối kháng hoặc hợp tác giữa con người với các các yếu tố chủ quan

và khách quan. Từ sự phân chia đó, có thể gọi tên 3 ẩn dụ bậc dưới từ ẩn dụ CÁI

CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC, gồm: (1) CÁI CHẾT LÀ SỰ CHẤM DỨT SỰ

SỐNG SINH HỌC, (2) CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN SỐNG và

(3) CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN. Các biểu thức ẩn dụ cấu

trúc này được sử dụng rộng rãi ở nhiều ngôn ngữ như DEATH IS THE END OF

TIME (CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN), PHYSIOLOGICAL

EFFECTS OF DEATH (CÁI CHẾT LÀ CÁC ẢNH HƯỞNG SINH LÝ),

DEATH IS THE END OF THE BATTLE (CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC

CUỘC CHIẾN).

Sau đây, chúng tôi tiến hành khảo sát và phân tích sâu các ẩn dụ bậc dưới của

ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Việt và tiếng Anh.

2.5.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Việt

Ẩn dụ ý niệm với miền nguồn SỰ KẾT THÚC xuất hiện trong 74 diễn

ngôn tiếng Việt, chiếm tỷ lệ 15,1% (Bảng 2.7). Ẩn dụ này kích hoạt các thuộc

tính miền nguồn liên quan đến sự kết thúc sự tồn tại của chủ thể con người trong

thế giới khách quan, bao gồm sinh học, con người xã hội và mối quan hệ giữa sự

tồn tại của con người và yếu tố thời gian. Từ các đặc tính nổi trội của miền

nguồn, 3 ẩn dụ bậc dưới được gọi tên là CÁI CHẾT LÀ SỰ CHẤM DỨT SỰ

SỐNG SINH HỌC, CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN SỐNG và

CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN. Sau đây, chúng tôi sẽ lần lượt

phân tích các ẩn dụ bậc dưới để làm rõ cơ chế tư duy của người Việt khi sử dụng

các tri thức miền nguồn “sự kết thúc” để diễn đạt ý niệm “cái chết” trừu tượng.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ CHẤM DỨT SỰ SỐNG SINH HỌC

Ẩn dụ này xuất hiện trong 26 diễn ngôn tiếng Việt (Bảng 2.7) với các dụ

dẫn là chỉ dấu sinh, lý của cơ thể người khi chết như đã nêu trong các định nghĩa

về cái chết từ quan điểm sinh lý – giải phẫu được trình bày ở Chương 1. Các

thuộc tính miền nguồn chỉ “cái chết” là sự ngừng quá trình hô hấp, ngừng quá

trình tuần hoàn, ngừng hoạt động của hệ vận động”, thân nhiệt giảm và thân xác

hư hao là những thuộc tính nổi trội, được trình bày trong bảng 2.8, từ mục 1-3.

Các dụ dẫn tương ứng có thể tìm thấy như “trút hơi thở cuối cùng”, “tim ngừng

đập”, “nhắm mắt xuôi tay” hay “đôi tay lanh ngắt”, “úa tàn”, “rụng về

cội”…(một số dụ dẫn có sự liên tưởng về hình ảnh giữa sự hư hao của cơ thể với

sự tàn úa, chia lìa của bộ phận trong chỉnh thể của cây cỏ, thực vật).

Những ví dụ minh họa sau cho thấy tư duy về trải nghiệm thân thể là chỉ

dấu của cái chết về mặt sinh lý học con người.

(46) Lúc mà con người trút hết hơi thở cuối cùng, những gì mà họ để lại

nhân gian chính là những giọt nước mắt, những nỗi đau mất mát người thân yêu

của những người con, người cháu, là cha, là mẹ, là ông, là bà, họ hàng bà con

ruột thịt… [V27]

Hơi thở vốn là biểu hiện của sự sống, là khởi đầu của chu trình trao đổi

chất. Để xác định một người còn sống hay đã chết, cảm quan ban đầu đó là kiểm

tra xem người đó có còn “thở” nữa hay không, cũng như muốn cứu một người ở

tình trạng nguy kịch về sức khỏe, việc duy trì trạng thái hô hấp là ưu tiên hàng

đầu. Dụ dẫn “trút hết hơi thở cuối cùng” là liên tưởng giữa “cái chết” với sự

ngừng hoạt động của bước đầu tiên trong chu trình trao đổi chất giữa cơ thể và

yếu tố bên ngoài cơ thể.

Tư thế “nhắm mắt xuôi tay” cũng phản ánh sự bất động vô thức của cơ

thể, là tư thế được cho là biểu trưng cho tư thế nằm của người chết.

(47) Nỗi đau đến tột cùng khi nhiều người đến lúc nhắm mắt xuôi tay

không có người thân ở bên cạnh, không có một lời trăng trối; nhiều gia đình có

2-3 người tử vong, có những người đại dịch đã cướp đi cả cha mẹ và những

người ruột thịt; có những em bé sinh ra không được nằm trong vòng tay yêu

thương của mẹ, không được uống giọt sữa đầu đời - thật là đau xót!

Ở ví dụ dưới đây, ý niệm “cái chết” được diễn đạt thông qua cảm nhận từ

trải nghiệm thân thể của người nói. Cái chết được hiểu là đem lại cảm giác “lạnh

lẽo” đối với người sống và có thể cảm nhận qua xúc giác.

(48) Tôi nắm lấy đôi bàn tay lạnh ngắt của em, mong truyền cho em chút

hơi ấm, níu kéo em ở lại. [V16]

(49) Mới hôm nào mày còn bảo mẹ sắp được bế cháu nội rồi cơ mà… Ở

bên đó một mình có lạnh lẽo không con, rồi ai đưa con về?! [V17]

Sự tàn lụi, hư hao của thân xác được cảm nhận bằng mắt cũng là một

thuộc tính biểu thị sự ngừng trao đổi chất và cái chết sinh học. Xét ví dụ tiêu

biểu sau:

(50) Chính Phước cũng nói rằng, anh cảm thấy tốt hơn và hứa sẽ cùng

các chiến hữu xuống vùng Đồng Tháp Mười (quê của Trung Vĩnh) để “trên bến

dưới thuyền” một bữa ra trò. Ấy vậy mà, đời người sớm úa tàn, một cơn gió

nhẹ đã rụng rơi… [V18]

Ở biểu thức trên, ý niệm “sự sống” được miêu tả ở trạng thái “úa tàn”

(giai đoạn suy thoái).

Để diễn đạt ý niệm “cái chết” từ góc nhìn sinh học, cảm quan về sự tàn tạ

của thể xác, sự ngừng quá trình trao đổi chất, người Việt sử dụng các cách diễn

đạt có liên hệ với sự tàn úa của thực vât. Những dụ dẫn như “rụng rơi” được sử

100

dụng với sự liên tưởng như vậy. Xét ví dụ:

(51) Tạ ơn Trời Phật, thế là sau bao năm bị những cơn gió cuộc đời đưa

đẩy, bạn tôi đã được Trời thương cho rụng về cội. [V20]

Trong tâm thức của người Việt, “cội” là gốc rễ, là nơi khởi nguồn cho sự

sống, sự phát triển. Sự kết hợp giữa cách diễn đạt sự chia lìa mang tính vật chất

của thân xác với sự sống để trở về với sự khởi nguồn tạo ra sự sống, ngoài cách

tiếp cận trực quan, còn là sự phản ánh nhân sinh quan của người Việt về vòng

luân hồi của đời người. “Cái chết” là sự rời khỏi “cõi tạm” để về với tổ tiên, với

nguồn gốc đã sinh ra con người.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN SỐNG

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN SỐNG xuất hiện

trong 9 diễn ngôn tiếng Việt với sự kích hoạt của 2 thuộc tính miền nguồn về

khoảng thời gian và thời khắc cuối cùng (Phụ lục 2 – Bảng 2.8).

Bên cạnh tri nhận về sự hiện hữu của con người thông qua cảm nhận “vật

chất” trong không gian sống, thời gian sống cũng là yếu tố được dùng để xác

định sự tồn tại của cá thể sống. Sự sống được “đo lường” bằng quãng thời gian

người đó tồn tại và ranh giới giữa sống và chết là thời khắc các hoạt động trao

đổi chất trong cơ thể dừng lại hoặc là lần cuối cùng diễn ra các hoạt động khẳng

định sự tồn tại về mặt xã hội của con người. Dụ dẫn được sử dụng trong ẩn dụ

này là “giây phút cuối cùng”, “kết thúc cuộc đời”, “lần cuối”.

Ví dụ dưới đây minh họa cho lối tư duy coi cuộc đời là một khoảng thời

gian, có thời điểm khởi đầu và thời điểm kết thúc. Cái chết là “kết thúc” khoảng

thời gian sống.

(52) Có lẽ bà đã đến lúc đi về trời, kết thúc cuộc đời vất vả, cô đơn. Chỉ biết

cầu mong bà ra đi thanh thản và cảm ơn vì bà đã sống trọn vẹn một kiếp người.

Trong đó, ranh giới giữa sống và chết là khoảnh khắc thời gian “cuối

cùng” như cách diễn đạt “giây phút cuối”, “lần cuối” dưới đây.

(53) Chẳng biết làm sao, hỏi han ai để có thể biết chú bên đó như thế nào.

Nhưng cháu tin, ở bên đó chú chẳng còn đau đớn vì bệnh mà thay vào đó là nụ

101

cười tươi như trước kia. Cầu cho chú ở nơi xa an nghỉ và sớm về với đất Phật.

Mọi người luôn luôn thương nhớ chú. Thương cho chú một kiếp người trong

những giây phút cuối cùng người thân không một ai có thể kề cạnh. Thương

chú nhiều lắm!

(54) Nếu con biết đó là lần cuối con gặp nội, nếu con biết đó là lần cuối

con nghe tiếng nội...con sẽ nhìn lâu hơn một chút, lắng nghe lời nội kỹ hơn một

chút. Cảm ơn nội vì đã luôn yêu thương con, nội yên tâm, nơi nội đến đã có ba

con ở đó. Con nhớ nội, con ước kiếp sau con lại được làm cháu của nội...

Dụ dẫn “lần cuối” diễn đạt khoảnh khắc cuối cùng khi người sống và người

chết có những tiếp xúc và tương tác. Ở diễn ngôn trên, người cháu bày tỏ sự

nuối tiếc vì ý thức được khoảnh khắc gặp nội gần nhất chính là khoảnh khắc

cuối cùng trước cái chết của nội.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN

Ẩn dụ ý niệm CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN được sử dung

trong 39 diễn ngôn (bảng 2.7). Căn cứ thuộc tính miền nguồn 6-7 trong bảng 2.8,

chúng tôi tìm thấy 8 dụ dẫn với 54 lượt dùng (Phụ lục 2 – Bảng 2.9). Các dụ dẫn

kích hoạt sang miền đích cái chết có thể kể ra như “thua cuộc”, “đầu hàng”, “gục

ngã”, “bỏ cuộc”, “không chiến thắng”,…Miền nguồn “cuộc chiến đấu” cũng là

miền nguồn có tính phổ quát, được dùng để diễn tả nhiều ý niệm miền đích trừu

tượng có tính chất đối kháng với những khó khăn, trở ngại như miền đích “chính

trị”, “cuộc đời, …

Trong ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN, ý

niệm “cái chết” được cấu trúc hóa từ trải nghiệm về sự ngừng chiến và kết quả

thua trận. Con người từ khi sinh ra đã được cho rằng phải trải qua chuỗi thách

thức, khó khăn, trở ngại trong cuộc sống. Những thử thách đó có thể đến từ yếu

tố nội sinh (thể lực, tâm lý, sức khỏe,…), hoặc đến từ các yếu tố khách quan

(môi trường, điều kiện sống, …). Cuộc đời là những cuộc chiến đấu không

ngừng nghỉ và chiến thắng các trở ngại liên tục xuất hiện trong suốt thời gian

102

sống. Từ tư duy về cuộc đời như vậy, ý niệm “cái chết” sẽ được đồ chiếu thông

qua lược đồ ánh xạ phản ánh thuộc tính “thua cuộc” / “thất bại” trong cuộc chiến

đấu cuối cùng giữa sự sống và một đối thủ “trở ngại” nào đó.

Ví dụ:

(55) Chị gái đầu hàng số phận sau 19 năm chống chọi với bệnh tật,

giờ đến lượt Thành ngày càng tiều tụy bởi căn bệnh quái ác, cha mẹ

nghèo, bất lực nuốt nước mắt nhìn con trai.

(56) Khoảng 0h30 sáng ngày 7/5, Duy Nhân qua đời trong sự tiếc

thương của gia đình, bạn bè và những người yêu quý anh. Dù thua cuộc

trong trận chiến với căn bệnh ung thư máu nhưng tinh thần, nghị lực

lạc quan của Duy Nhân được công.

(57) Thực tế là trong gian truân bạn đã gồng mình chiến đấu bằng

chút sức tàn của mình. Bởi vậy bạn đã nhanh chóng gục ngã và bỏ cuộc.

Bạn đã từ chối sự sống mà ông Trời đã ban cho bạn, kết thúc theo cách

của kẻ thua cuộc và để lại nỗi đau mà có khi đến hết cuộc đời, những

người thương yêu của bạn cũng không nguôi ngoai đi được.

Các biểu thức ngôn ngữ trên đều sử dụng dụ dẫn chỉ kết quả không

giành được lợi thế khi “chiến đấu” với bệnh tật “không chiến thắng” và

trạng thái bị khuất phục “đầu hàng số phận”, “thua cuộc” để phản ánh

lối tư duy coi cái chết là sự thất bại trong cuộc chiến đấu với thử thách

là yếu tố bệnh tật.

2.5.2. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong tiếng Anh

Trong tiếng Anh, ẩn dụ ý niệm với miền nguồn SỰ KẾT THÚC xuất hiện

trong 72 diễn ngôn, chiếm tỷ lệ 14,2% (Bảng 2.7). Từ kết quả khảo sát, chúng

tôi cũng tìm thấy trong tiếng Anh 3 ẩn dụ bậc dưới được gọi tên là CÁI CHẾT

LÀ SỰ CHẤM DỨT SỰ SỐNG SINH HỌC, CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC

THỜI GIAN SỐNG và CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN. Sau

đây, chúng tôi sẽ lần lượt phân tích các ẩn dụ bậc dưới để làm rõ cơ chế tư duy

của người Anh khi sử dụng các tri thức miền nguồn “sự kết thúc” để diễn đạt ý

103

niệm “cái chết” trừu tượng.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ CHẤM DỨT SỰ SỐNG SINH HỌC

Ẩn dụ này xuất hiện trong 17 diễn ngôn tiếng Anh (Bảng 2.7) với các dụ dẫn

là chỉ dấu sinh, lý của cơ thể người khi chết như đã nêu trong các định nghĩa về cái

chết từ quan điểm sinh lý – giải phẫu được trình bày ở Chương 1. Người Anh cũng

tri nhận “cái chết” là sự ngừng quá trình hô hấp, ngừng quá trình tuần hoàn, ngừng

hoạt động của hệ vận động”, các biểu hiện của thân nhiệt giảm và thân xác hư hao.

Các dụ dẫn tương ứng có thể tìm thấy như “take the last breath” (trút hơi thở cuối

cùng), “stop breathing” (ngừng thở), “heart stopped beating”/ “heart flatline” (tim

ngừng đập), “withering” (héo tàn), “deteriorate” (suy yếu)

Những ví dụ minh họa sau cho thấy tư duy về trải nghiệm thân thể là chỉ

dấu của cái chết về mặt sinh lý học con người.

(58) I saw her take her last breath & I felt her heart stop, but I just can't

accept she's gone. [A27]

[Tôi chứng kiến cô ấy nhận hơi thở cuối cùng và cảm nhận trái tim cô ấy

ngừng đập nhưng tôi vẫn không thể chấp nhận rằng cô ấy đã ra đi]

(59) I just lost my grandfather yesterday morning and it still feels so

unreal to me. how to live without my grandfather I watched him breath less and

less until he stopped breathing

[Tôi vừa mất ông nội vào sáng hôm qua và tôi vẫn cảm thấy đó không

phải là sự thật. Làm sao sống được khi không còn ông. Tôi nhìn ông thở ngày

càng yếu dần cho đến khi ông tắt thở]

Dụ dẫn “Take her last breath” (nhận hơi thở cuối cùng) hoặc “stopped

breathing” (ngừng thở / tắt thở) ở ví dụ trên là dụ dẫn chỉ sự kết thúc sự sống bởi

chu trình hô hấp đã ngừng lại.

Một chỉ dấu khác của sự ngừng chu trình sinh học là “heart stopped

beating” (tim ngừng đập) cũng là dụ dẫn tiếng Anh phổ biến để nói về cái chết.

(60) My lovely dad passed away last May, I stayed with him holding his

hand right until the end 9pm. He looked over at me about twenty minutes before

he took his last breath and I said to him "It’s ok dad I'm not going anywhere, I'll

be here for as long as you want me " then his heart just stopped beating. I knew

104

immediately he'd gone to be with his loved ones.

[Người cha kính yêu của tôi đã qua đời vào tháng 5 năm ngoái, tôi đã ở

bên nắm tay ông cho đến tận 9 giờ tối. Ông đã nhìn tôi khoảng hai mươi phút

trước khi trút hơi thở cuối cùng và tôi nói với ông, "Không sao đâu bố, con sẽ

không đi đâu cả, con sẽ ở đây bao lâu bố muốn " rồi tim ông ngừng đập. Tôi

biết rằng ông đã về bên những người thân yêu của mình.]

Sự tàn lụi, hư hao của thân xác được cảm nhận bằng mắt cũng là một

thuộc tính biểu thị sự ngừng trao đổi chất và cái chết sinh học. Xét ví dụ tiêu

biểu sau:

(61) I’ll be frank, losing any mom is hard. Watching a great mom

wither away in front of your eyes is the worst.

[Tôi phải thành thực là việc mất mẹ thật sự là điều khó khăn, Nhìn

người mẹ héo tàn trước mắt mình là điều tồi tệ nhất]

Ở ví dụ này, hình ảnh thân xác héo mòn “wither away” được tri

nhận là “cái chết”.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN SỐNG

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN SỐNG xuất hiện

trong 7 diễn ngôn tiếng Anh với cùng sự kích hoạt của 2 thuộc tính miền nguồn

về khoảng thời gian và thời khắc cuối cùng (Phụ lục 2 – Bảng 2.8).

Người Anh cũng sử dụng “thời gian” để “lượng hóa” sự hiện hữu của con

người trên thế gian bằng 2 cách diễn đạt là quãng thời gian người đó tồn tại và

ranh giới giữa sống và chết là thời khắc các hoạt động trao đổi chất trong cơ thể

dừng lại hoặc là lần cuối cùng diễn ra các hoạt động khẳng định sự tồn tại về

mặt xã hội của con người. Dụ dẫn được sử dụng trong ẩn dụ này là “last

minutes” (giây phút cuối cùng), “the end of life” (kết thúc cuộc đời), “the

last…” (lần cuối…), “at the end” (cuối cùng).

Ví dụ dưới đây minh họa cho lối tư duy coi cuộc đời là một khoảng thời gian, có

thời điểm khởi đầu và thời điểm kết thúc.

(62) She lost her fight. me and my sisters and dad were there as much as

possible as we could towards the end. Mum said during one of her lucid days

105

she didn't want us to be there at the end. (A95)

[Mẹ đã thua trong trận chiến. Bố, các chị gái và tôi đã ở đó nhiều nhất có

thể cho đến cuối cùng. Trong những ngày còn minh mẫn, mẹ nói rằng mẹ không

muốn chúng tôi ở đó vào lúc lâm chung].

Ranh giới giữa sống và chết trong tiếng Anh cũng được tri nhận là khoảnh

khắc thời gian “cuối cùng” như cách diễn đạt “last minutes”, “last…” dưới đây.

(63) As she was in her last minutes, I told her it was okay, I held her hand,

didn’t cry either. But I forgot to say I love you. How did I forget? Now she'll

never hear those words again. Honestly, it should have been me. My mum has

been through enough and did not deserve to die so early. (A108)

[Khi mẹ đang ở những phút cuối cùng (giây phút lâm chung), tôi nói với

mẹ rằng không sao đâu, tôi nắm tay bà, cũng không khóc. Nhưng tôi đã quên nói

lời yêu bà. Sao tôi lại quên? Giờ thì bà chẳng bao giờ nghe thấy những từ đó

nữa. Thực lòng tôi muốn người đi là tôi. Mẹ tôi đã trải qua quá đủ và không

đáng phải ra đi sớm như vậy]

(64) I pray that you may experience a little peace after you say your last

goodbye to your father at his funeral. Seeing so many people as they come to

pay their last respects to him can be a comfort. (A105)

[Tôi cầu mong bạn được một chút thanh thản sau khi bạn nói lời tạm biệt

cuối cùng với cha mình tại đám tang của ông. Nhìn thấy rất nhiều người khi họ

đến bày tỏ lòng kính trọng lần cuối với ông có thể là một niềm an ủi]

Dụ dẫn “lần cuối” diễn đạt khoảnh khắc cuối cùng khi người sống và người

chết có những tiếp xúc và tương tác. Ở diễn ngôn trên, sự tương tác là lời chào

tiễn biệt cuối cùng trong tang lễ.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC CUỘC CHIẾN có mặt trong 48

diễn ngôn (4,8%) với 58 biểu thức ẩn dụ. Các dụ dẫn được sử dụng là “lost the

fight / the battle” (thua cuộc), “not win” (không giành chiến thắng), succumbed

(bị đè bẹp / không chống nổi), snatch (tóm lấy), stop fighting and get down

106

(ngừng chiến đấu và suy sụp) (Phụ lục 2 – Bảng 2.9). Người Anh cũng coi các

trải nghiệm sống là các tương tác và mỗi người khi còn sống đều nếm trải và

phải vượt qua các thử thách, trở ngại trong cuộc sống. Việc đương đầu với các

trở ngại, thách thức được tri nhận là cuộc chiến đấu suốt đời của con người và

cuộc chiến này chỉ kết thúc khi con người chết. Cái chết chính là sự khuất phục

hay thua cuộc của con người.

Xét các biểu thức tiêu biểu

(65) My mum beat liver cancer but after catching covid she could not fight

it even after being double jabbed. Gone but never ever forgotten. She was a

brave woman and I was so so proud of her [A296]

[Mẹ tôi đã chiến đấu chống lại căn bệnh ung thư gan nhưng sau khi bị

Covid, bà đã không thể chiến đấu dù đã được tiêm phòng 2 lần. Người ra đi

nhưng vẫn được nhớ mãi. Người là một người phụ nữ can đảm và tôi vô cùng tự

hào về người]

(66) At 1:07am today my mum lost her battle at home with her family

around her and she fought right to the very end. [A111]

[Vào lúc 1:07 sáng nay, mẹ tôi đã thua trận chiến của bà ở nhà với sự hiện

diện của gia đình xung quanh và bà đã chiến đấu đến tận cuối cùng]

Qua hai diễn ngôn trên có thể thấy rằng, để nói về cái chết do nguyên nhân là

thách thức, trở ngại trong cuộc sống (cụ thể là bệnh hiểm nghèo), người Anh cũng

liên tưởng đến “sự thất bại / thua cuộc” trong cuộc chiến đấu giành sự sống.

2.5.3. Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC trong

tiếng Việt và tiếng Anh

Điểm tương đồng

Qua khảo sát và phân tích ngữ liệu, chúng tôi tìm thấy một số điểm tương đồng

trong cách tri nhận ý niệm “cái chết” thông qua miền nguồn “sự kết thúc” như sau:

Thứ nhất, ở cả 2 ngôn ngữ chúng tôi đều tìm thấy cách tri nhận ý niệm “cái

chết” thông qua các miền nguồn “sự chấm dứt sự sống sinh học”, “sự kết thúc

107

thời gian sống” và “sự kết thúc cuộc chiến”. Cơ sở hình thành của cách tri nhận

này đều là từ trải nghiệm thân thể, nhận thức về thời gian và sự liên tưởng giữa

cuộc chiến đấu với cách con người đương đầu với các trở ngại trong cuộc đời.

Cái chết là sự thua cuộc của con người trước trở ngại cuộc sống (ví dụ như trở

ngại về sức khỏe).

Thứ hai, có sự tương đồng về nhận thức trong 2 nền văn hóa, thể hiện thông

qua sự tương đồng về các dụ dẫn được lấy và sử dụng để làm nổi các thuộc tính

miền nguồn, chẳng hạn như các dụ dẫn về “hơi thở cuối cùng”, “kết thúc cuộc đời”,

“giây phút cuối cùng” (giây phút lâm chung), “sự thua cuộc”… Điều này giúp

khẳng định rằng, mặc dù sử dụng các ngôn ngữ khác nhau, ở các châu lục với hệ

thống tập tục, quan niệm, tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau nhưng trước một phạm

trù mang tính phổ quát, con người có xu hướng tri nhận thống nhất.

Điểm khác biệt

Mặc dù cùng kích hoạt các đặc tính miền nguồn tương tự và gọi tên các

biểu thức ẩn dụ giống nhau, khi phân tích cụ thể, có thể thấy những sự khác biệt

nhỏ trong cách tri nhận về “cái chết” giữa người Việt và người Anh

Thứ nhất, ở ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ CHẤM DỨT SỰ SỐNG SINH HỌC,

người Việt có xu hướng diễn tả trạng thái mất nhiệt của cơ thể và sự hư hao của

thân thể được tri nhận với nét tương đồng của sự héo mòn của thực vật, cây cỏ.

Đối với lối tư duy “cái chết” như là sự cắt lìa khỏi nguồn sống, người Việt có

cách diễn đạt “rụng về cội” với ý thức hướng đến nguồn gốc, quay trở về cội

nguồn. Về diễn đạt “hướng chuyển động” của hơi thở, chỉ dấu của hệ hô hấp,

hoạt động cuối cùng của hệ hô hấp là “trút” hơi thở cuối cùng, tức là hướng đi ra

của hơi thở.

Trạng thái mất nhiệt của cơ thể không được nhắc đến trong diễn ngôn tiếng

Anh về cái chết. Người Anh cũng diễn đạt trạng thái cơ thể khi chết theo hướng

“suy yếu và tàn lụi, gợi sự liên tưởng với sự phân hủy của xác chết. Về trạng

thái hô hấp, người anh dùng động từ “take the last breath” để chỉ hướng tiếp

108

nhận không khí vào cơ thể lần cuối trước khi ngừng hoạt động.

Thứ hai, ở ẩn dụ ới miền nguồn “kết thúc sự chiến đấu”, so sánh định lượng

cho thấy sự khác biệt trong cách sử dụng các dụ dẫn để kích hoạt các thuộc tính

miền nguồn “cái chết”. Ở thuộc tính miền nguồn biểu đạt “sự kết thúc chiến đấu” là

“Kết quả thua cuộc”, số diễn ngôn tiếng Anh là 31 với 45 lượt dụ dẫn (dụ dẫn xuất

hiện nhiều nhất là “lost the fight / battle với 33 lượt xuất hiện) trong khi đó số diễn

ngôn tiếng Việt chỉ là 18 với 25 lượt xuất hiện của các dụ dẫn.

Ngược lại, với thuộc tính miền nguồn “sự ngừng chiến đấu”, số diễn ngôn

và dụ dẫn tiếng Việt lại vượt trội so với tiếng Anh (29 dụ dẫn tiếng Việt và 18 dụ

dẫn tiếng Anh)

Có thể giải thích sự khác biệt này là do cách tư duy của người phương Tây

và người phương Đông. Trong giải quyết vấn đề, người phương Tây được cho là

coi trọng kết quả nên cách họ lựa chọn sử dụng ngôn ngữ chỉ “kết quả” là phù

hợp với logic tư duy của họ. Ngược lại, người phương Đông lại chú trọng cách

diễn đạt trạng thái, tính chất của sự việc. Bởi vậy, thay vì dùng cách nói trực

diện “thua cuộc”, người phương Đông dùng cách nói “từ bỏ”, “đầu hàng”…

2.6. Tiểu kết chương 2

Với việc sử dụng quy trình ẩn dụ MIP như trình bày ở chương 1,

chúng tôi đã tìm ra được 4 miền nguồn “cụ thể” được sử dụng để chiếu

xạ sang miền đích “cái chết”, bao gồm CUỘC HÀNH TRÌNH, SỰ NGHỈ

NGƠI, TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG, và SỰ KẾT THÚC. Tương ứng với 4

ẩn dụ cơ sở, chúng tôi tìm ra 9 ẩn dụ bậc dưới gồm: CÁI CHẾT LÀ SỰ

KHỞI HÀNH, CÁI CHẾT LÀ ĐI ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG, CÁI CHẾT

LÀ TRẠNG THÁI THƯ GIÃN, CÁI CHẾT LÀ GIẤC NGỦ, CÁI CHẾT

LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG/ BÓNG TỐI, CÁI CHẾT LÀ SỰ TỎA SÁNG,

CÁI CHẾT LÀ SỰ CHẤM DỨT SỰ SỐNG SINH HỌC, CÁI CHẾT LÀ

SỰ KẾT THÚC THỜI GIAN SỐNG và CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC

109

CUỘC CHIẾN.

Về tư duy hình thành nên các ẩn dụ này, chúng tôi nhìn nhận có sự

tương đồng trong các ẩn dụ ý niệm ở 2 khối ngữ liệu nghiên cứu. Ở mỗi

ẩn dụ, các thuộc tính miền nguồn và khối dụ dẫn có sự tương đương lớn

về mặt ý nghĩa. Điều này cho thấy rằng, với bản chất là công cụ phản

ánh phương thức tư duy và quá trình tri nhận của con người về thế giới

khách quan, ẩn dụ ý niệm cái chết là ẩn dụ có tính phổ quát cao.

Cách thức tri nhận của người Việt và người Anh về ý niệm “cái chết” có

một số điểm tương đồng, đó là đều dựa trên các các trải nghiệm thân thể (các

yếu tố sinh lý, tâm lý), sự tri nhận về thế giới khách quan (yếu tố thời gian,

không gian) và sự lý giải thông qua các niềm tin tôn giáo.

Việc sử dụng đa dạng các ẩn dụ ý niệm phản ánh cách thức người

Việt và người Anh diễn đạt “kiêng kị”, đó là dùng cách nói giảm, nói

tránh hay uyển ngữ.

Tuy nhiên, từ số liệu định lượng và sự lựa chọn dụ dẫn ở miền

nguồn để ánh xạ sang miền đích “cái chết” ở một số ẩn dụ bậc thấp, có

thể thấy sự khác biệt nhất định. Cụ thể, người Việt không sử dụng ẩn dụ

“CÁI CHẾT LÀ SỰ TỎA SÁNG” còn người Anh lại không diễn tả trải

nghiệm “thân thể mất nhiệt” để diễn đạt ý niệm “cái chết”. Sự tri nhận

về “cái chết” còn phản ánh những khác biệt về yếu tố địa lý, văn hóa,

tâm linh, tôn giáo giữa người Việt và người Anh. Người Việt chịu ảnh

hưởng của tín ngương bản địa là tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên, sự đa dạng

về tôn giáo như Phật giáo và Thiên chúa giáo nên sự lý giải về cái chết

cũng đa dạng, theo nhiều chiều. Ngược lại, người Anh có sự lý giải chịu

ảnh hưởng chủ yếu của Thiên chúa giáo nên sự tri nhận về cái chết phần

110

lớn là từ góc nhìn của tôn giáo này.

CHƯƠNG 3

ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ BẢN THỂ CÓ MIỀN ĐÍCH “CÁI CHẾT” TRONG

TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

3.1. Dẫn nhập

Đề cập đến ý niệm trừu tượng “cái chết”, ngoài việc sử dụng các miền nguồn

cụ thể như đã được phân tích trong các ẩn dụ cấu trúc ở chương 2, ẩn dụ bản thể

cũng được sử dụng với việc liên hệ đến thuyết “nghiệm thân” hay trải nghiệm cơ

thể để lý giải. Mục đích của chương 3 này là xác định các ẩn dụ bản thể được sử

dụng trong các diễn ngôn tiếng Việt và tiếng Anh rồi so sánh sự tương đồng và

khác biệt giữa hai ngôn ngữ trên cơ sở lý giải về kinh nghiệm và lối tư duy của

hai ngôn ngữ về ý niệm cái chết.

Ẩn dụ bản thể được sử dụng để tạo ra các trạng thái bản thể cho ý niệm trừu

tượng “cái chết”. Trong ẩn dụ bản thể về ý niệm cái chết này, chúng tôi tìm thấy

các biểu thức ngôn ngữ và loạt dụ dẫn ở 3 tiểu loại: Ẩn dụ Thực thể, Ẩn dụ Vật

chứa và Nhân hóa. Sơ đồ sau là kết quả so sánh định lượng các tiểu loại ẩn dụ

bản thể diễn đạt ý niệm “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh.

Ẩn dụ THỰC THỂ

Ẩn dụ VẬT CHỨA

Ẩn dụ NHÂN HÓA

Tiếng Việt

Tiếng Anh

So sánh định lượng các tiểu loại ẩn dụ thực thể diễn đạt ý niệm "CÁI CHẾT" trong tiếng Việt và tiếng Anh

Hình 3.1. So sánh định lượng các tiểu loại ẩn dụ bản thể diễn đạt ý niệm

111

“CÁI CHẾT” trong tiếng Việt và tiếng Anh

Từ sơ đồ so sánh định lượng trên, có thể thấy số diễn ngôn chứa ẩn dụ bản thể

diễn đạt ý niệm “cái chết” chiếm tỷ lện không lớn, với 58/490 diễn ngôn tiếng

Việt (11,8%) và 55/505 diễn ngôn tiếng Anh (10,9%). Trong đó, ẩn dụ thực thể

được sử dụng nhiều nhất ở 2 ngôn ngữ (28 diễn ngôn tiếng Việt và 27 diễn ngôn

tiếng Anh). Trong số 3 tiểu loại ẩn dụ bản thể, ẩn dụ NHÂN HÓA được sử dụng

ít nhất, chỉ xuất hiện trong 15 diễn ngôn tiếng Việt và 9 diễn ngôn tiếng Anh. Từ

sơ đồ trên, có thể thấy, người Anh có xu hướng ít sử dụng các diễn ngôn có chứa

các ẩn dụ nhân hóa để nói về “cái chết.

Sơ đồ tầng bậc các ẩn dụ bản thể có miền đích “CÁI CHẾT” được tìm thấy trên

MẤT SỰ SỐNG LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ

(sự sống là tài sản quý)

ẨN DỤ THỰC THỂ

CÁI CHẾT LÀ THỰC THỂ

CHẾT LÀ TRẠNG THÁI KHÔNG Ở TRONG

TRƯỜNG THỊ GIÁC

(trường thị giác là vật chứa)

ẨN DỤ VẬT CHỨA

CHẾT LÀ TRẠNG THÁI LINH HỒN THOÁT KHỎI

Ể H T N Ả B Ụ D N Ẩ

THỂ XÁC

(cơ thể người là vật chứa)

CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP

NHÂN HÓA

ngữ liệu tiếng Việt và tiếng Anh được mô tả dưới đây:

Hình 3.2. Sơ đồ các tiểu loại ẩn dụ bản thể trong diễn ngôn về ý niệm

112

“CÁI CHẾT”

Bảng 3.1 dưới đây cung cấp số liệu định lượng về tần suất xuất hiện các ẩn dụ

bản thể trong tiếng Việt và tiếng Anh, từ đó có thể thấy sự khác biệt trong cách

tri nhận của 2 tộc người về cái chết.

Bảng 3.1: Thống kê tiểu loại và tần suất xuất hiện ẩn dụ bản thể diễn đạt ý

niệm “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh

S

Tiểu loại

ẨN DỤ

Số diễn ngôn có ẩn dụ bản thể

Số biểu thức AD

T

Ẩn dụ bản

Tiếng Việt Tiếng Anh

Tổng

TV TA

Tổng

T

thể

Số %

1 Ẩn dụ thực

MẤT SỰ SỐNG LÀ

3,4

4,2

3,8

thể

MẤT TÀI SẢN QUÝ

CÁI

CHẾT

LÀ

2,2

1,2

1,7

THỰC THỂ

2 Ẩn dụ vật

CHẾT LÀ TRẠNG

1,8

2,2

2,0

chứa

THÁI KHÔNG Ở

TRONG TRƯỜNG

THỊ GIÁC

CHẾT LÀ TRẠNG

1,2

1,6

1,4

THÁI LINH HỒN

THOÁT KHỎI THỂ

XÁC

Nhân hóa CÁI CHẾT LÀ KẺ

3,1

1,8

2,4

CƯỚP

11,8

113 11,3

131

Tỷ lệ AD bản thể trên tổng số diễn

ngôn khảo sát

Từ bảng 3.1 có thể thấy, để biểu đạt ý niệm “cái chết”, kinh nghiệm xử lý đối

với khách thể vật chất (sự vật hữu hình, cơ thể của chính chúng ta) chính là cơ sở

để cho ra những ẩn dụ bản thể. Phương thức tri giác thông qua các giác quan như

thị giác, xúc giác, các tác động vật lý … giúp cụ thể hóa ý niệm trừu tượng.

3.2. Ẩn dụ thực thể có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh

Ẩn dụ thực thể xuất hiện trong 55 diễn ngôn, tương đương với 5,5% tổng số

ngữ liệu nghiên cứu. Có 2 tiểu loại ẩn dụ thực thể gắn liền với 2 phạm trù đối lập là

113

Sự sống – Cái chết (MẤT SỰ SỐNG LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ và CÁI CHẾT LÀ

THỰC THỂ). Để tư duy ý niệm “cái chết”, người nói “vật hóa” phạm trù trừu

tượng này, biến nó trở thành những thực thể có thể cảm nhận bằng tác động vật lý

và các trải nghiệm thân thể thông qua các giác quan như thị giác, xúc giác.

3.2.1. Ẩn dụ thực thể có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt

Trong tổng số 490 diễn ngôn tưởng nhớ đề cập đến ý niệm “cái chết”,

chúng tôi thống kê được 28 diễn ngôn có sử dụng ẩn dụ thực thể (chiếm 5,6%)

(Bảng 3.1), chia thành 2 ẩn dụ bậc dưới như sau.

Ẩn dụ MẤT SỰ SỐNG LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ trong tiếng Việt

Với 17 diễn ngôn và xuất hiện với 20 lượt biểu thức ẩn dụ (Phụ lục 3 –

Bảng 3.1), đây là ẩn dụ có tần xuất sử dụng cao nhất trong ẩn dụ bản thể. Lý do

xuất phát từ quan niệm của người Việt về giá trị của con người. Có thể lý giải

một trong những giá trị của con người là ở sức lao động. Từ thời nguyên thủy,

trước khi có sự tham gia của các công cụ lao động, sức người đã đóng vai trò là

nhân tố tạo ra của cải, vật chất. Mỗi cá thể sống đều được ghi nhận có vai trò

trong việc tạo ra giá trị và đóng góp vào việc gia tăng các giá trị về vật chất (các

giá trị có thể định lượng được). Ngoài ra, giá trị của con người còn là ở các đóng

góp về tư tưởng, tinh thần, tình cảm đối với thế giới xung quanh người đó.

Chính vì vậy, người Việt có câu “của đi thay người” hay “còn người là còn

của” khi muốn động viên ai đó trước một sự việc kém may mắn hoặc bất lợi xảy

ra khi yếu tố bất lợi đó liên quan đến những giá trị mà con người tạo ra như mất

đi tài sản hay sự suy yếu về sức khỏe. Từ cách tư duy coi sự sống và sự tồn tại

của con người là điều quan trọng nhất, người Việt đã thực thể hóa “sinh mạng

con người” như “của cải” hay “tài sản” và coi đó là tài sản quý giá nhất, khi mất

đi không lấy lại được. Trong những trường hợp đứng trước tình trạng sinh mạng

bị lâm nguy, việc cứu con người thoát khỏi cái chết luôn là ưu tiên và ý chí hàng

đầu, thể hiện ở cách nói “còn nước còn tát”. Bởi lối tư duy này nên khi đối diện

với sự kiện “cái chết” xảy đến với người thân, người Việt có xu hướng coi đó là

114

việc “mất đi một tài sản quý” (cách nói “sống cục đất, mất cục vàng” hay “hòn

vàng thì mất, hòn đất thì còn”), và đi kèm với cảm xúc tiếc nuối. Xét một vài

biểu thức ngôn ngữ tiêu biểu:

(67) Thông tin bị ung thư giai đoạn cuối khiến người mẹ trẻ gục ngã. Thời

điểm đó bác sỹ chỉ định chị điều trị nhưng chị Liên quyết giữ lại em bé trong

bụng, chấp nhận đánh đổi sinh mạng của mình. [V21]

(68) Mặc dù gia đình đã cố gắng hết sức chạy chữa nhưng cũng không thể

giữ lại được mạng sống cho cháu, cháu còn nhỏ quá! [V23]

Từ các ví dụ có thể thấy, sự sống được coi là bản thể hữu hình và cái chết

đồng nghĩa với trạng thái “không thể giữ được” thực thể vật chất “sự sống” hay

“đánh đổi” lấy một thực thể có giá trị khác.

Sự sống là tài sản quý giá nên khi người thân mất đi sự sống, tâm lý của

những người ở lại sẽ ở trạng thái “nuối tiếc” về sự mất mát đó.

(69) Tôi rất lấy làm tiếc về sự mất mát của bạn, không gì đau xót hơn nỗi

đau mất người thân và gửi lời chia buồn chân thành nhất đến bạn và gia đình

bạn. Di sản của ông nội bạn sẽ tồn tại qua những ký ức mà ông đã tạo ra với tất

cả chúng ta. [V22]

Ví dụ trên là cách biểu đạt điển hình trạng thái tâm lý, cảm xúc của người

sống trước sự kiện “cái chết”. Vì quan niệm coi sự sống / người sống là tài sản

quý giá nhất nên đối với những người còn sống, khi một người thân qua đời, đó

là sự mất mát một “tài sản” với nhiều giá trị. Việc lựa chọn ngôn ngữ để động

viên, an ủi sẽ là bày tỏ sự tiếc nuối từ khía cạnh coi người đó như là “tài sản

quý” và “cái chết” là việc mất đi tài sản quý giá đó. Lối tư duy và cách sử dụng

uyển ngữ này thể hiện sự tôn kính, trân trọng đối với những giá trị sống mà

người quá cố để lại.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ THỰC THỂ trong tiếng Việt

Ẩn dụ thực thể này xuất hiện trong 11 diễn ngôn, với số dụ dẫn là 7 và tần

suất xuất hiện là 16 lượt dụ dẫn (Phụ lục 3 – Bảng 3.2). Ý niệm trừu tượng “cái

chết” được bản thể hóa thành một thực thể cụ thể như một chướng ngại vật, có

115

các thuộc tính vật lý như cảm nhận được bằng mắt hoặc có thể có lực tác động

thông qua các vận động của cơ thể người. Là phạm trù có tính mơ hồ, gây ra tâm

lý sợ hãi trong tâm thức con người bởi người sống chưa từng ai có trải nghiệm

về cái chết, thực thể “cái chết” được gán cho những thuộc tính về lực nhằm làm

nhiệm vụ cung cấp cách tri nhận “cái chết” trừu tượng như là một thực thể vật

chất. Xét một số biểu thức ngôn ngữ sau.

(70) Đã từng vượt qua ranh giới giữa sống và chết, những tưởng cuộc đời

sẽ mỉm cười khi anh có một mái ấm nhỏ. Nhưng, giờ đây lại một lần nữa anh

phải đối diện với cái chết. [V24]

Dụ dẫn “đối diện với cái chết” thực thể hóa cái chết trừu tượng thành hữu

hình. Cách diễn đạt này phản ánh sự tri nhận về cái chết mơ hồ trở thành một

bản thể có thể nhìn thấy và sử dụng giác quan thị giác để cảm nhận.

Ở ví dụ sau:

(71) Nhiều khi tưởng chừng bệnh tật sẽ nghiền nát, cái chết sẽ đè bẹp

Dương, nhưng khát khao sống mãnh liệt của cô gái nhỏ và tình thương yêu vô

bờ bến của cha mẹ đã giúp em vươn lên mạnh mẽ hơn. [V25]

Cái chết được thực thể hóa thông qua sự miêu tả về tiếp xúc vật lý và tác

động về lực. Cách tri nhận về cái chết như một thực thể có sức mạnh, có khả

năng áp chế “đè bẹp” con người khiến trải nghiệm mơ hồ về cái chết trở nên rõ

ràng hơn. Cái chết “đáng sợ” trong lối suy nghĩ được biểu hiện với sức mạnh mà

con người không chống lại được.

Cái chết còn được thực thể hóa như một chướng ngại vật được dựng lên

như trở ngại trong cuộc sống của con người

(72) …Tôi hiểu ý chí kiên cường đến thế nào của một người mẹ quyết bảo

vệ cốt nhục của mình. Vì con, Cẩm không chỉ vượt qua cái chết mà còn trỗi dậy

mạnh mẽ. Sau ba lần chết hụt, Cẩm chỉ còn 25kg, hoàn toàn không ăn uống

được, tất cả phải truyền qua tĩnh mạch…

Ở ví dụ trên, “cái chết” được cụ thể hóa là một chướng ngại vật ngăn cản

người mẹ khỏi sự sống. Để bảo vệ đứa con, người mẹ phải vượt qua chướng

116

ngại vật “cái chết” để duy trì sự sống. Dụ dẫn “vượt qua cái chết” diễn tả trạng

thái tiếp xúc với chướng ngại vật hữu hình và thoát khỏi nó. “Cái chết” vốn là ý

niệm gợi lên tính chất tiêu cực, sự thực thể hóa cái chết như chướng ngại vật

ngăn cản sự tiếp tục của sự sống cũng phù hợp với nhân sinh quan về tính hai

mặt của cuộc đời. Con người sinh ra, lớn lên, già đi, trải nghiệm đời sống vui,

buồn, sướng, khổ với các sự tiếp xúc vật lý, tâm sinh lý, tình cảm với thế giới

khách quan. Cái chết là chỉ dấu, là chướng ngại vật, là giới hạn của đời sống.

Có thể thấy rằng, cái chết là phạm trù trừu tượng, không tồn tại ở dạng vật

chất, con người không thể nhìn hoặc cảm nhận bằng các giác quan. Tuy nhiên,

với lối diễn đạt như “đối diện”, “đè bẹp”, “tìm đến”, “né tránh”… Cái chết đã

trở thành 1 thực thể hữu hình, con người có thể cảm nhận được bằng giác quan

như thị giác hay xúc giác (nhìn thấy hoặc bị tác động về lực). Việc tư duy thực

thể hóa ý niệm “cái chết” giúp hình dung về ý niệm này một cách cụ thể hơn khi

đặt trong tương quan với các biểu hiện hữu hình của thế giới vật chất.

3.2.2. Ẩn dụ thực thể có miền đích “cái chết” trong tiếng Anh

Trong tổng số 506 diễn ngôn tiếng Anh, chúng tôi tìm thấy 27 diễn ngôn có

chứa ẩn dụ thực thể, tương đương 5,4% ngữ liệu khảo sát (Bảng 3.1). Với 44

biểu thức ẩn dụ, ẩn dụ thực thể trong tiếng Anh cũng chia thành 2 tiểu loại:

Ẩn dụ MẤT SỰ SỐNG LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ trong tiếng Anh

Ẩn dụ này cũng được sử dụng với số lượng và tần suất lớn nhất trong ẩn dụ

bản thể về cái chết, cụ thể là trong 21 diễn ngôn, chiếm 4,2% khối ngữ liệu tiếng

Anh (Bảng 3.1). Ẩn dụ này phái sinh từ ẩn dụ LIFE IS PRECIOUS

POSSESSION (Cuộc đời là tài sản quý) trong tiếng Anh. Dụ dẫn tiêu biểu nhất

trong ẩn dụ này là “lost” (mất) (Phụ lục 3 – Bảng 3.2). Với ẩn dụ này, chúng tôi

giới thiệu biểu thức tiêu biểu sau:

(73) The world has lost a truly great man who left an indelible mark on my

soul and the history of British music. God bless you George!

[Thế giới đã mất đi một con người vĩ đại, người đã để lại dấu ấn không thể

phai mờ trong tâm hồn tôi và lịch sử âm nhạc Anh quốc. Chúa phù hộ bạn

117

George!]

Với cách diễn đạt trên, có thể thấy cách tri nhận của người Anh về cái chết

cũng là sự mất mát. Người phương Tây đề cao cái Tôi, năng lực cá nhân và cá

tính riêng nên trước sự kiện một cá nhân mất đi sự sống, xu hướng của người

phương Tây tư duy điều đó như là một sự mất mát những giá trị mà người đó

đem lại đối với thế giới những người đang sống. Những giá trị đó được coi là tài

sản quý giá mà người sống tạo ra. Trong ví dụ trên, người chết có năng lực về

âm nhạc nên cái chết của người đó được tri nhận là sự mất mát về giá trị mà

người đó đem lại.

(74) I am so sorry for the people who have lost loved ones in their family

and I wish I was someone with magic powers so I could bring all of their loved

ones back to life. [A20]

[Tôi rất lấy làm tiếc cho những người bị mất người thân yêu trong gia

đình họ và tôi ước rằng giá như tôi có phép màu, tôi sẽ mang tất cả những người

thân yêu đó trở lại cuộc sống]

(75) Losing a partner is different in a way and at my age I won’t see it as a

death but a very painful breakup. [A21]

[Ở tuổi tôi, tôi không coi việc mất đi một đồng đội là cái chết mà là một

sự chia ly đau thương]

(76) I lost my mum a few years back and felt that same huge hole open up.

[Tôi đã mất đi người mẹ của tôi từ vài năm trước và cảm nhận rằng

khoảng trống khổng lồ này vẫn đang hiện diện]

Ở các ví dụ này, dụ dẫn “loss” được sử dụng với lối tri nhận về cái chết từ

trải nghiệm nghiệm thân, việc một người chết đi là sự không còn hiện hữu của

sinh thể sống mà những người sống có tình cảm tốt đẹp và ghi nhận giá trị, đối

tượng đó có thể là “loved ones in their family” (người thân yêu trong gia đình)

hoặc “partner” (đồng đội). Việc thực thể hóa sự sống như một tài sản quý bởi

các giá trị vật chất và tinh thần do món tài sản đó đem lại và biểu đạt sự “mất sự

118

sống” như là mất đi món tài sản quý giá là cách người Anh tri nhận về cái chết.

Từ cách lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ có thể thấy rằng trong tư duy của

người Anh, sinh mạng, sự sống của con người cũng là “tài sản” giá trị nhất và

“mất sự sống” được tri nhận như sự mất mát tài sản quý giá nhất.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ THỰC THỂ trong tiếng Anh

Chúng tôi thống kê được 6 diễn ngôn tiếng Anh có chứa ẩn dụ CÁI CHẾT

LÀ THỰC THỂ trong tiếng Anh với các dụ dẫn như “close to death” (cận kề

cái chết), “facing/ confronting death, encounter with death” (đối diện / đối mặt

với cái chết), “escape from death” (trốn thoát/ đào tẩu khỏi cái chết) (Phụ lục 3 –

Bảng 3.2). Với ẩn dụ này, ý niệm “cái chết” trừu tượng cũng được cụ thể hóa

thành thực thể vật chất, có tính chất vật lý và có thể cảm nhận thông qua trải

nghiệm nghiệm thân. Xét một số biểu thức ngôn ngữ có chứa các dụ dẫn trên:

(77) She has had three escapes from death, so she deserves a charmed life. [A22]

[Cô ấy đã có 3 lần thoát chết, bởi vậy, cô ấy xứng đáng một cuộc đời tươi đẹp]

Trong ví dụ trên, với dụ dẫn “escape from death” (thoát chết), cái chết được

tư duy như một nơi giam hãm, một thực thể với sức mạnh chiếm giữ sự sống và

việc thoát khỏi cái chết giống như thoát khỏi nơi giam hãm đó.

(78) After confronting death, every day is a miracle. [A23]

[Sau khi đối mặt với cái chết, mỗi ngày đều là một phép màu]

(79) Death is something we all must face. Not everyone, however, faces

death with fear and uncertainty. …

[Cái chết là điều tất cả chúng ta đều phải đối diện. Tuy nhiên, không phải ai

cũng đối diện với cái chết với sự sợ hãi và thiếu điềm tĩnh]

Qua các dụ dẫn “confronting” / “face” (đối diện / đối mặt), cái chết trừu

tượng, vô hình được tri nhận như thực thể có hình dạng, có thể nhận thức, cảm

giác được thông qua thị giác.

3.2.3. Đối chiếu ẩn dụ thực thể có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt

và tiếng Anh

119

Điểm tương đồng:

Đối chiếu về mặt định tính, chúng tôi nhận thấy có sự tương đồng cao trong

tư duy hình thành ẩn dụ thực thể giữa 2 ngôn ngữ, tiếng Việt và tiếng Anh. Ý

niệm “cái chết” trừu tượng, mơ hồ và vô hình được tri nhận thành thực thể hữu

hình. Sự tri nhận đó theo hai hướng, một là xuất phát từ lối tư duy coi sự sống là

một bản thể, cụ thể là SỰ SỐNG LÀ TÀI SẢN QUÝ bởi các giá trị vật chất và

tinh thần được tạo ra khi có sự sống. Con người có ý thức giữ gìn, nâng niu, bảo

vệ sự sống, đặc biệt là trong những trường hợp có yếu tố khách quan tiêu cực tác

động, “tài sản quý” sẽ được nỗ lực níu giữ, giành giật để không bị mất. Từ cách

tri nhận này mà đối với sự kiện “cái chết” hay “mất đi sự sống”, cả người Việt

và người Anh đều có cảm xúc nuối tiếc. Cảm xúc này phản ánh lên cách người

Việt và người Anh diễn đạt sự an ủi, động viên những người còn sống trước sự

kiện người thân qua đời. Cách diễn đạt thể hiện sự tôn vinh giá trị của người

chết và nuối tiếc về sự mất mát khi người đó không còn.

Sự tương đồng trong cách tri nhận cái chết của người Việt và người Anh

còn ở lối tư duy coi cái chết là một thực thể, có thể cảm nhận bằng thị giác với

hình hài như các chướng ngại vật và có lực tác động để ngăn cản sự sống tiếp

diễn. Lối tri nhận này phù hợp với tư duy tiêu cực về cái chết tồn tại trong tâm

trí con người, lý giải cái chết là thế lực xấu, không thể chống lại được và chiếm

giữ, ngăn cản sự tiếp nối của sự sống.

Điều này một lần nữa khẳng định ẩn dụ là phương thức biểu hiện của hình

thái tư duy con người chứ không chỉ là công cụ ngôn ngữ, do đó, mặc dù có sự

khác biệt về ngôn ngữ hay sống ở những không gian văn hóa khác nhau nhưng

cách thức tri nhận và biểu đạt của con người về cùng một ý niệm vẫn có nhiều

điểm chung.

Điểm khác biệt

Đối chiếu về mặt định lượng, chúng tôi thấy có sự khác biệt về số lượng ẩn

dụ thực thể được tìm thấy trong các diễn ngôn tiếng Việt so với tiếng Anh ở hai

120

ẩn dụ (Xem Bảng 3.1).

Đi vào chi tiết, chúng tôi thấy người Anh có xu hướng sử dụng ẩn dụ MẤT

SỰ SỐNG LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ nhiều hơn người Việt khi nói về ý niệm

“cái chết” (4,2% so với 3,4%) trong khi đó người Việt lại có xu hướng sử dụng

ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ THỰC THỂ nhiều hơn (2,2% so với 1,2%). Sự khác biệt

có thể là hệ quả từ môi trường sống và quan niệm phương Đông và phương Tây

về “cái chết”.. Tư duy phương Tây nghiêng về duy lý trong khi tư duy phương

Đông lại ngả về sử dụng trực giác. Người phương Tây quan tâm đến cái chết

dưới góc độ khoa học thì phương Đông lại đặt cái chết và những linh hồn dưới

hệ quy chiếu của những tư tưởng triết học đậm chất tâm linh huyền bí. Bởi lối tư

duy này mà đối với phạm trù “cái chết”, người phương Tây có xu hướng liên hệ

nhiều hơn đến “sự mất mát” một sinh thể hay một con người hữu hình. Bên cạnh

đó, với cách tiếp cận đề cao vật chất và sự hiện hữu vật chất, người phương Tây

có xu hướng nghiêng về nhìn nhận cái chết như là sự mất đi các tài sản và giá trị

do con người khi còn sống tạo ra, bởi vậy, trong cách diễn đạt, người phương

Tây sẽ chú trọng nhắc đến cái chết với ảnh hưởng trực tiếp của nó, đó là sự mất

mát. Ngược lại, người phương Đông lại có xu hướng “bản thể hóa” cái chết vô

hình thành thế lực siêu nhiên, huyền bí, có sức mạnh, có thể gây sự sợ hãi hoặc

tác động lên người sống.

3.3. Ẩn dụ vật chứa có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh

Ẩn dụ vật chứa biểu đạt ý niệm “cái chết” xuất hiện trong 34 diễn ngôn,

tương đương với 3,4% tổng số ngữ liệu nghiên cứu. Từ 2 tiểu loại ẩn dụ

“TRƯỜNG THỊ GIÁC LÀ VẬT CHỨA” và “CƠ THỂ NGƯỜI LÀ VẬT

CHỨA”, chúng tôi tìm thấy 2 ẩn dụ tương ứng được sử dụng trong các diễn

ngôn về cái chết ở cả tiếng Việt và tiếng Anh: CHẾT LÀ TRẠNG THÁI

KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ GIÁC và CHẾT LÀ TRẠNG THÁI Ý

THỨC / TINH THẦN RỜI KHỎI THỂ XÁC.

Hai vật chứa diễn đạt ý niệm “cái chết” phản ánh cách tiếp cận của người

Việt và người Anh về sự tồn tại của con người trong các cặp nhị nguyên. Với vật

121

chứa là trường thị giác, Sự sống - Cái chết được tri nhận trong mối tương quan

với thế giới bên ngoài: Sống là nhìn thấy được – Chết là không nhìn thấy được.

Với chính cơ thể người, quan hệ giữa phần THÂN XÁC – LINH HỒN đem lại

sự tri nhận về Sự sống – Cái chết. Một cơ thể sống sẽ gồm 2 thành phần: Thân

xác là vỏ bên ngoài và ý thức / tinh thần / linh hồn là phần chứa bên trong. Sống

là Thân xác và Linh hồn đồng nhất trong cơ thể người – Chết là Linh hồn rời

khỏi cơ thể.

Với ẩn dụ vật chứa, có thể thấy, cách tri nhận về “cái chết” sẽ là thông qua

các giác quan như thị giác, xúc giác và trực giác. Sự tồn tại sẽ được xem xét là có

thể cảm nhận bằng mắt, được phản ánh thông qua sự nhận biết của người khác.

Sự sống còn có nghĩa là sinh thể đó có ý thức, có phần tinh thần, yếu tố “bên

trong”, phối hợp với thân xác bên ngoài để nhận thức thế giới khách quan. Phần ý

thức và tinh thần đó được gọi tên là “linh hồn” trong tiếng Việt hay “soul” trong

tiếng Anh. Nếu một sinh thể chỉ có phần thể xác mà không có phần tư duy, tư

tưởng, ý thức, tinh thần bên trong thì không thể gọi đó là sinh thể sống.

3.3.1. Ẩn dụ vật chứa có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt

Trong tổng số 490 diễn ngôn tưởng nhớ đề cập đến ý niệm “cái chết”,

chúng tôi thống kê được 15 diễn ngôn có sử dụng ẩn dụ vật chứa (chiếm 3%)

(Bảng 3.1), chia thành 2 ẩn dụ bậc dưới như sau:

Ẩn dụ CHẾT LÀ TRẠNG THÁI KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ

GIÁC trong tiếng Việt

Trường thị giác có các thuộc tính như: có thể nhìn thấy, miêu tả được thông

qua giác quan thị giác hoặc nằm trong đường biên là phạm vi mà thị giác có thể

bao quát được. Ẩn dụ vật chứa TRƯỜNG THỊ GIÁC LÀ VẬT CHỨA cho phép

chúng ta tư duy rằng miền nguồn “vật chứa” có bề mặt giới hạn trong đường

biên là phạm vi có thể nhìn thấy và các định vị trong – ngoài. Ý niệm này cho

phép hình dung việc tư duy về sự sống hay tồn tại của con người là sự hiện diện

về mặt vật lý, “nằm trong tầm nhìn” và sự không tồn tại là “nằm ngoài tầm

nhìn”. Từ ẩn dụ vật chứa có miền nguồn “vật chứa” này, ẩn dụ CHẾT LÀ

122

TRẠNG THÁI KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ GIÁC được phát sinh.

Trong trường hợp nói về “cái chết”, lối tri nhận dựa trên logic của việc không

còn sự hiện diện của “con người vật lý” trong trường thị giác hay trong cùng

không gian với những cá thể tồn tại khác.

Dụ dẫn ẩn dụ duy nhất được kích hoạt trong ẩn dụ ý niệm CHẾT LÀ

TRẠNG THÁI KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ GIÁC bằng tiếng Việt là

“khuất”. “Khuất” được hiểu là trạng thái bị che chắn, bị ngăn không thể nhìn

thấy trong tầm nhìn của con người, được tư duy là việc một thực thể không còn

nằm trong “vật chứa” là trường thị giác. Theo như cách tư duy này, thay vì đề

cập đến “cái chết” một cách trực tiếp, là việc một con người sẽ mãi mãi không

còn hiện diện trên cùng một không gian sống với những con người khác, để

giảm bớt đi cảm giác xót xa hay sự buồn thương tiếc, “cái chết” được mô tả như

là việc một người nào đó không còn trong tầm nhìn, bị che chắn khiến cho mọi

người không nhìn thấy người đó được nữa.

Ví dụ:

(80) Hãy cố gắng vượt qua, hay cố gắng trải lòng mình, sống cởi mở, đón

nhận tình cảm tốt đẹp của người con trai khác. Mình nghĩ rằng, nếu người yêu

đã khuất của bạn biết được rằng bạn sống hạnh phúc, bình yên thì anh ấy cũng

rất vui và thanh thản lắm. [V26]

Ở biểu thức ngôn ngữ trên, phạm vi quan sát hay trường thị giác sẽ là vật

chứa, tất cả những đối tượng nằm trong phạm vi quan sát được sẽ được coi là

vẫn hiện diện và tồn tại, bởi vậy, khi sử dụng dụ dẫn “khuất” sẽ dẫn đến lối tư

duy là thực thể sống không còn nữa.

Người Việt còn sử dụng cách diễn đạt “khuất núi” (bị che khuất bởi núi) để

nói về cái chết.

(81) Giờ tôi cũng không mong ước gì ở cái tuổi này cả. Chỉ thương các

cháu, nay tôi cũng tuổi cao sức yếu rồi. Nhìn các cháu nó thế, mai này khi tôi

khuất núi không biết các cháu sẽ ra sao nữa

Dụ dẫn “khuất núi” vừa là cách diễn đạt về việc không thể nhìn thấy, bị che

123

chắn bởi núi với hình ảnh cao lớn, hùng vĩ, vừa là hình ảnh có ý nghĩa biểu trưng

trong văn hóa của người Việt. Trong tâm thức của người Việt, hình ảnh “núi” gắn

với sự bí hiểm, với truyền thuyết về nơi ở của thánh thần. Núi còn được coi là nơi

gắn với nguồn cội, là nơi “trở về”. Dân gian có câu “Cáo chết ba năm quay đầu về

núi” cũng là ám chỉ triết lý nguồn cội này. Việc sử dụng hình ảnh biểu trưng “khuất

núi” vừa là cách tư duy trực quan liên tưởng cái chết với sự không thể nhìn thấy,

vừa thể hiện khía cạnh văn hóa, tín ngưỡng.

Một dụ dẫn đặc biệt khác nói về ý niệm cái chết liên quan đến trường thị

giác cũng được sử dụng đó là “khuất bóng”

(82) Trước hoàn cảnh cực kỳ khó khăn của 4 bà cháu, các cấp uỷ Đảng,

chính quyền, nhân dân địa phương và các nhà hảo tâm đã có sự động viên, chia

sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ kịp thời để gia đình vượt qua nỗi đau, vươn lên trong cuộc

sống. Tuy nhiên, bà nội các cháu đã gần 80 tuổi, già yếu không biết còn được

ngày nào. Ngôi nhà nhỏ nay càng thêm trống chếnh hoang hoải hơn khi những

trụ cột gia đình sớm khuất bóng. Nhìn gia cảnh éo le, ai cũng thấy xót xa.

Trong từ điển tiếng Việt [127,tr:514], “khuất bóng” là tình trạng bị che

khuất, không nhìn thấy do không được ánh sáng chiếu tới. Dụ dẫn này cho thấy

sự tương hòa ẩn dụ với ẩn dụ cấu trúc “CÁI CHẾT LÀ BÓNG TỐI”. Ý niệm

“cái chết” gắn với sự thiếu ánh sáng mặt trời, với đêm tối. Việc sử dụng hình ảnh

“khuất bóng” cho thấy khía cạnh phái sinh của tư duy “cái chết” gắn với “bóng

tối”, đó là sự không nhìn thấy được do không có ánh sáng chiếu rọi vào thực thể

mà ta muốn tri nhận bằng mắt. Ý niệm “cái chết” đồng nhất với trạng thái

“không nằm trong trường thị giác” của con người.

Như vậy, có thể nhận thấy, việc xem trường thị giác của con người là vật chứa

là một ý niệm xuất phát từ những trải nghiệm nghiệm thân của con người trong đó

đường biên hay sự phân cách thế giới khách quan là thông qua phạm vi có thể nhìn

thấy được và không nhìn thấy được. Điểm độc đáo là các đường biên này lại có

mối liên hệ với đặc trưng văn hóa, tín ngưỡng của người Việt.

Ẩn dụ CHẾT LÀ TRẠNG THÁI LINH HỒN THOÁT KHỎI THỂ

124

XÁC trong tiếng Việt

Ẩn dụ này xuất hiện trong 6 diễn ngôn, chiếm tỷ lệ nhỏ (1,2%) trên tổng số

diễn ngôn nghiên cứu (Bảng 3.1). Cơ thể con người với hệ thống giác quan: thị

giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác giúp con người tri nhận về thế giới

bên ngoài rồi truyền những thông tin nhận được vào não.

Bên trong cơ thể người là thế giới nội tâm phức tạp gồm cảm xúc và ý chí.

Con người biểu hiện các cảm xúc và ý chí bằng những khí quan nội tạng: tim

(tình yêu), gan (uất hận bầm gan), lòng (đau lòng), dạ (nhớ thương), ruột (đau

thắt ruột) v.v. Quan trọng nhất ở con người là não bộ, cơ quan tiếp nhận, phân

tích, xử lý thông tin thành tri thức.

Linh hồn con người là địa hạt còn nhiều tranh cãi trong nhận thức về khoa

học. Có thể nói rằng, cho đến nay linh hồn vẫn nhận được sự phủ định, bác bỏ

của giới khoa học và bị gán là “mê tín dị đoan”. Tuy nhiên, trong dân gian, sự

tồn tại của linh hồn như một phần của con người đã được thừa nhận từ lâu và

được ghi lại trong ngôn ngữ và trong văn hóa cúng bái ở nhiều nền văn hóa khác

nhau. Các cách diễn đạt như mất hồn, nghiêng mình trước linh hồn các tử sĩ,

hồn xiêu phách lạc… thể hiện sự có mặt của “linh hồn” như một thực thể được

hiểu một cách trực giác. Mặc dù linh hồn là phạm trù trừu tượng, không thể sử

dụng các giác quan để cầm, nắm, nhìn, miêu tả,… và cũng chưa được chứng

minh về sự tồn tại theo các chứng cứ khoa học nhưng có thể khẳng định rằng ở

các nền văn hóa, niềm tin vào sự tồn tại của linh hồn là có thật. Sự tri nhận về

linh hồn như một bộ phận riêng biệt với thể xác được phản ánh trong cách tư

duy về con người, trong các nghi lễ, hay trong cách lý giải của các tôn giáo. Ở

văn hóa của người Việt Nam, linh hồn được coi là có tồn tại với các biểu hiện

như, có thể miêu tả ở dạng thức vật chất (nhẹ, có thể bay lên như chất khí, đồng

nhất với hơi thở), có sự tri giác (có thể gọi về và giao tiếp được với thế giới thực.

Trường hợp này được biểu hiện qua tục “gọi hồn” người chết, qua hiện tượng

“vong nhập” nghĩa là linh hồn di chuyển vào cơ thể của thân nhân, hành xử và nói

chuyện như người chết sống lại), có thể cảm nhận bằng trực giác của người sống

(linh hồn xuất hiện trong các giấc mơ, linh hồn của người thân đã chết được cho

125

rằng bảo vệ, che chở, hỗ trợ người thân còn sống của họ để thực hiện các công

việc suôn sẻ). Khi con người còn sống, linh hồn và thể xác người đó đồng nhất,

tức là phần vật chất và ý thức cùng tồn tại trong một sinh thể sống. Ngược lại, con

người chết đi tức là phần linh hồn tách rời khỏi thể xác. Về phần thể xác, các cơ

quan trong cơ thể người ngưng hoạt động trao đổi chất, trạng thái con người bất

động, dần dà bị phân hủy và biến mất, tuy nhiên, phần linh hồn thì vẫn tồn tại bên

ngoài thể xác, không chịu ảnh hưởng bởi sự vận động và trao đổi chất để duy trì

sự sống. Bởi sự tri nhận về yếu tố “linh hồn” trong mối quan hệ thân xác – linh

hồn như vậy, ý niệm “linh hồn” đã được cụ thể hóa và làm miền nguồn để tri nhận

về cái chết là trạng thái linh hồn không còn trong vật chứa thể xác.

Có thể giải thích cụ thể hơn về lối tri nhận “linh hồn” từ yếu tố “nghiệm

thân”, cụ thể là trải nghiệm hoạt động của cơ quan hô hấp. Về mặt sinh học, một

trong những chỉ dấu của “sự sống” là “hơi thở”, có hơi thở tức là có hô hấp, khí

ô xy đi vào máu, hệ tuần hoàn hoạt động, tim bơm máu đi nuôi dưỡng các tế bào

trong cơ thể. Khi con người ở trạng thái ngưng thở, toàn bộ quá trình trao đổi

chất ngưng trệ và có thể hiểu rằng người đó không còn sự sống. Ở khía cạnh tâm

linh, hơi thở là đại diện cho phần “linh hồn”, tức là phần “nội dung” của một cơ

thể sống. Người Việt có quan niệm rằng mỗi con người đều có phần thể xác và

phần linh hồn, và hai phần này sẽ đồng nhất trong một cơ thể. Con người còn

sống, tồn tại khi linh hồn được “thổi” vào thể xác. Tục “gọi hồn” / “hú hồn” với

ý nghĩa là sẽ mang người chết trở về cõi sống trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

của người Việt cũng xuất phát từ niềm tin này, Theo cách lý giải từ góc độ tín

ngưỡng, khi con người chết đi là chỉ có phần thể xác “chết”, cơ thể trở về trạng

thái không còn sự trao đổi chất, không còn các phản ứng sinh – lý – hóa, không

còn sự vận động và sẽ tiêu biến theo thời gian nhưng phần linh hồn thì vẫn

“sống”, được giải thoát khỏi cơ thể và rời đi.

Từ trải nghiệm thân thể và từ góc độ lý giải của tôn giáo tín ngưỡng, các dụ

dẫn “hồn lìa khỏi xác” “siêu thoát” được sử dụng để nói về “cái chết”. Xét các

biểu thức sau:

Ở hai ví dụ dưới đây, yếu tố thể xác – linh hồn lại được tri nhận và lý giải

126

từ góc độ niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng.

(83) Anh mất quá đột ngột, cả nhà vẫn chưa thể chấp nhận được sự thật là

anh nằm kia nhưng hồn đã lìa khỏi thể xác, để lại tấm thân lạnh ngắt.

(84) Hình bóng của Má luôn trong ký ức của con. Con nhớ Má lắm Má ơi.

Cầu nguyện cho hương linh của Má mau siêu thoát về đất Phật

Với cách tri nhận về sự tồn tại riêng rẽ của linh hồn và thể xác, về sự bất tử

của linh hồn, cách diễn đạt “hồn lìa khỏi xác”, “hương linh … siêu thoát” cho

thấy niềm tin của người Việt về một thế giới khác sau khi chết, nơi linh hồn trú

ngụ. Theo cách tư duy này, khi con người còn sống, phần linh hồn tồn tại bên

trong vật chứa là thể xác và cái chết chính là sự kiện để linh hồn rời bỏ (“lìa”,

“siêu thoát”) khỏi “ngôi nhà” thân xác.

3.3.2. Ẩn dụ vật chứa có miền đích “cái chết” trong tiếng Anh

Ẩn dụ vật chứa xuất hiện trong 19 diễn ngôn, chiếm tỷ lệ 3,8% trên tổng số

diễn ngôn tiếng Anh và cũng sử dụng 2 miền nguồn vật chứa là trường thị giác

và cơ thể người.

Ẩn dụ CHẾT LÀ TRẠNG THÁI KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ

GIÁC trong tiếng Anh

Trong các diễn ngôn tưởng nhớ người thân qua đời bằng tiếng Anh, chúng

tôi cũng thấy có sự xuất hiện của ẩn dụ bản thể TRƯỜNG THỊ GIÁC LÀ VẬT

CHỨA. Người Anh cũng tư duy việc tồn tại của một cá thể là sự hiện diện về mặt

vật lý trong tầm nhìn, được cảm nhận bằng thị giác. Từ cách nhìn nhận như vậy,

đường biên để phân định “sự sống” hay “cái chết” sẽ được ý niệm hóa và phân

tách giữa vùng có thể nhìn thấy và không thể nhìn thấy. khi nói về ý niệm “cái

chết”, các dụ dẫn được sử dụng cũng có hàm ý về sự không thể nhìn thấy được.

Các dụ dẫn ẩn dụ được kích hoạt trong ẩn dụ CHẾT LÀ TRẠNG THÁI

KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ GIÁC bằng tiếng Anh được trình bày ở Phụ

lục 2 – Bảng 3.3. Để diễn đạt ý niệm “cái chết” và đề cập đến “người chết”, các

diễn ngôn bằng tiếng Anh sử dụng các dụ dẫn như “fade away” (biến mất),

“deteriorate” (hư hao / phân hủy), “pasing” (qua đời).

Xét các biểu thức minh họa sau

(85) We saw you fading away. We could not make you stay. God took your

127

hand, we had to part. He eased your pain but broke our hearts. We lost a loved

one with a heart of gold. No finer person indeed the world could hold. RIP.

[A255]

[Chúng con nhìn thấy người biến mất. Chúng con không thể giữ người ở lại.

Chúa nắm tay người, chúng ta phải chia xa. Chúa chữa lành nỗi đau của người

nhưng làm tan nát trái tim chúng con. Chúng con đã mất đi một người thân yêu với

trái tim vàng. Trên đời này không còn ai tốt bụng hơn người. Hãy an nghỉ]

(86) I never thought he would fade away so quickly. Still having lots to

share. Really missed! [A24]

[Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng anh ấy biến mất nhanh đến vậy. Vẫn còn rất

nhiều điều để chia sẻ. Thật sự rất nhớ!]

(87) My dad just died from cancer this week, the deterioration over the

past number of weeks was just so quick. I found it so distressing watching him

physically and emotionally fade away in front of us. [A25]

[Cha tôi vừa mới mất vì ung thư tuần này, tình trạng hư hao trong mấy

tuần qua diễn ra quá nhanh. Tôi quá đau khổ khi chứng kiến cha cả về thể xác và

tinh thần đều biến mất trước mặt chúng tôi]

Trong các ví dụ trên, với việc sử dụng dụ dẫn “fade away” (biến mất), hay

“deteriorate” (hư hao), ý niệm “cái chết” đều được tri nhận thông qua cảm quan

thị giác về sự suy giảm của thân thể. Theo định nghĩa của từ điển Cambridge,

“fade away” liên quan đến trạng thái “weaker and thinner and dying soon” (yếu,

gầy và chết), và “deteriorate” được giải thích là “becoming worse”. Sự tri nhận

bằng thị giác về sự không còn tồn tại của cá thể sống đến từ cảm quan về cái

chết là sự tiêu hao về thân xác khi cơ thể mất dần sự sống. Trải nghiệm này xuất

phát từ kinh nghiệm nghiệm thân, khi chết, phần thân xác của con người sẽ dần

bị phân hủy, tiêu biến và không thể nhìn thấy bằng mắt.

Ẩn dụ CHẾT LÀ TRẠNG THÁI LINH HỒN THOÁT KHỎI THỂ

XÁC trong tiếng Anh

Ẩn dụ này xuất hiện trong 8 diễn ngôn với 8 lượt xuất hiện dụ dẫn (Bảng

3.1) và xuất phát từ ẩn dụ bản thể CƠ THỂ NGƯỜI LÀ VẬT CHỨA (HUMAN

128

BODY IS CONTAINER)

Khẳng định một lần nưa về phạm trù linh hồn là phạm trù phi vật chất,

chưa được chứng minh bằng khoa học và không thể sử dụng các giác quan như

thị giác, xúc giác, khứu giác, vị giác,… để mô tả và cảm nhận nhưng trong các

nền văn hóa phương Tây, sự tồn tại của linh hồn vẫn được chấp nhận và người

Anh cũng có cách lý giải dựa trên các yếu tố như kinh nghiệm nghiệm thân hay

tôn giáo, tín ngưỡng để thực thể hóa các đặc điểm của phạm trù “linh hồn”.

Tra cứu các mục từ của từ điển tiếng Anh Oxford (OED) cho danh từ

“soul” (linh hồn), trong 15 ý nghĩa được liệt kê của danh từ này, có 3 nghĩa có

liên quan đến vấn đề nghiên cứu: (1) Phần tinh thần của một con người xét ở

khía cạnh đạo đức hoặc trong mối liên quan với Chúa; (2) Phần tinh thần của

một con người xét về mặt sống sót sau khi chết và dễ bị ảnh hưởng vì hạnh phúc

hay đau khổ trước tương lai; (3) Tinh thần lìa khỏi xác của một người (đã chết).

Tóm lại, 3 nét nghĩa trên cho thấy sự nhấn mạnh của khái niệm linh hồn trong

mối tương quan với sự tồn tại của con người ở góc độ tôn giáo, ở mối quan hệ

vừa độc lập vừa ràng buộc với thân xác.

Theo cách lý giải của Thiên Chúa giáo, con người là một toàn thể gồm xác

và hồn, (con người có hai yếu tố vật chất và tinh thần là bùn đất và sinh khí (hơi

thở của Thiên Chúa)). Thể xác là một tổng hợp vật chất nhưng lại được linh

động hóa bởi một nguyên lý là hồn thiêng. Hồn thiêng do Thiên Chúa tạo dựng

trực tiếp, do Thiên Chúa ban tặng chứ không do cha mẹ tạo nên. Linh hồn vốn

bất tử vì do Thiên Chúa tạo dựng lúc con người thành thai, nhưng con người chỉ

có một hồn và một xác (khác với thuyết luân hồi). Chết là hồn tạm lìa xác đợi

ngày thân xác Phục Sinh để hưởng hạnh phúc trọn vẹn bên Chúa nếu xứng đáng.

Với cách tri nhận về linh hồn như một thực thể độc lập, có các đặc điểm cơ

bản liên quan đến con người, sự tồn tại và cách lý giải được chấp nhận, quen thuộc

trong tư duy của cộng đồng sử dụng ý niệm đó, “linh hồn” có thể được xem là miền

nguồn cụ thể trong mối liên hệ với việc giải thích miền đích “cái chết”.

Từ cơ sở đó, ý niệm cái chết cũng được cụ thể thông qua các dụ dẫn như

129

hay “the soul leaves the body” (linh hồn rời bỏ thể xác), “free the soul from

bodily imprisonment” (giải phóng linh hồn khỏi sự cầm tù thể xác) hay “life

leaves the body” (sự sống rời bỏ cơ thể).

Xét 1 số biểu thức ngôn ngữ cụ thể sau:

(88) When the soul leaves the body, it can take a long time or it can happen

very quickly. No matter how, it is painful. It is painful for the one who is dying,

and it is painful for those who are left behind. The separation of the soul from

the body, that is the ending of life. That is death. No matter how it happens,

there is pain [A26]

[Khi linh hồn rời bỏ cơ thể, có thể điều này diễn ra lâu hay mau chóng.

Dù thế nào đi nữa thì cũng rất đau đớn. Đau đớn cho người chết và đau đớn cho

người ở lại. Sự chia cắt linh hồn khỏi cơ thể là sự kết thúc sự sống. Đó là cái

chết. Dù xảy ra thế nào thì cũng là nỗi đau.]

(89) To free the soul from bodily imprisonment, one has to develop a love

for God

[Để giải phóng linh hồn khỏi sự cầm tù của thân xác, con phải phát triển

tình yêu đức Chúa]

Trong các biểu thức ngôn ngữ trên, cái chết được tri nhận là việc linh hồn

ra khỏi vật chứa thể xác. Sự sống được hiểu là khi linh hồn và thể xác được tồn

tại đồng nhất, linh hồn tồn tại trong thể xác. Cái chết là sự kiện để phần linh hồn

được thoát khỏi, hoặc tách rời khỏi thể xác, đồng thời, cách tri nhận này cũng

phù hợp với niềm tin tôn giáo của người Anh về sự sống sau khi chết, đó là sự

giải thoát. Cách diễn đạt “bodily imprisonment” (cầm tù về thể xác) cho thấy

quan niệm về thân xác như vật chứa giam hãm linh hồn, “cái chết” giống như

việc “thả tự do” cho linh hồn khỏi vật chứa.

3.3.3. Đối chiếu ẩn dụ vật chứa có miền đích “cái chết” trong tiếng Việt

và tiếng Anh

Điểm tương đồng:

Về mặt định lượng, ẩn dụ vật chứa đều xuất hiện ở 2 ngôn ngữ nhưng được

sử dụng với tần suất nhỏ (Bảng 3.1).

Về lối tư duy, qua khảo sát, phân tích ngữ liệu có thể thấy rằng cả người

130

Việt và người Anh đều vận dụng kinh nghiệm thân thể để tư duy về “cái chết”. Ý

niệm “cái chết” được hiểu thông qua trải nghiệm của thị giác và yếu tố “hơi thở”

của cơ thể người. Khi các vật chứa là cơ thể người hoặc phạm vi nhìn thấy của

con người không bao chứa hình ảnh thực thể sống (hình ảnh về sự hiện diện của

người sống) hoặc không giữ được nội dung bên trong thúc đẩy quá trình trao đổi

chất để duy trì sự sống (hơi thở - kích hoạt chu trình vận động của hệ hô hấp,

tuần hoàn), tức là con người ở trạng thái “cái chết”

Bên cạnh đó, “cái chết” còn được tư duy thông qua sự tồn tại độc lập của

“linh hồn. Mặc dù ở 2 nền văn hóa với ngôn ngữ khác nhau, chịu ảnh hưởng của

niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng khác nhau nhưng cả người Việt và người Anh đều

chấp nhận và lý giải về sự tồn tại của yếu tố linh hồn trong mối liên hệ với thể

xác là yếu tố hữu hình, sự đồng nhất linh hồn với “hơi thở” (linh hồn trừu tượng

và được liên hệ với “hơi thở” là yếu tố cụ thể, có thể cảm nhận được). Cơ thể

người được coi là vật chứa linh hồn, cái chết trạng thái linh hồn thoát khỏi vật

chứa thể xác.

Điểm khác biệt

Chúng tôi tìm thấy 2 khác biệt trong cách vân dụng miền nguồn trường thị

giác và cơ thể trong trải nghiệm nghiệm thân của người Việt và người Anh.

Thứ nhất, người Việt dùng dụ dẫn “khuất” để chỉ trạng thái “không còn

nhìn thấy nữa” trong khi người Anh dùng dụ dẫn “fade away” (biến mất) hay

“deteriorate” (phân hủy) để diễn tả cái chết. Cách nói uyển ngữ của tiếng Việt

giúp cho việc giao tiếp về chủ điểm có tính “kiêng kị” giảm bớt sự khó xử. Chết

được hiểu là con người sẽ tồn tại, xuất hiện ở một miền không gian khác chứ

không phải là sự kết thúc. Ngoài ra, “khuất” còn sắc thái nghĩa ám chỉ “bóng

tối” và phần “không thể biết”. Cách tri nhận về cái chết như “khuất bóng” này

phù hợp với lối tư duy phổ quát đại diện cho ý niệm cái chết. Bên cạnh đó,

người Việt còn có cách diễn đạt cái chết là “khuất núi” với sự ảnh hưởng của

văn hóa coi trọng nguồn cội của người Việt. Trong tư duy về “cái chết” người

Việt luôn có xu hướng liên tưởng tới sự trở về với nguồn gốc, thể hiện triết lý

“uống nước nhớ nguồn”.

Với dụ dẫn “fade away” (biến mất) hay “deteriorate” (phân hủy), người

131

Anh tri nhận trạng thái “không còn nhìn thấy nữa” ở sự biến đổi của thực thể vật

chất. Khi con người chết đi, theo thời gian, cơ thể sẽ dần hư hao, tiêu biến và

không thể nhìn thấy nữa. Cách sử dụng dụ dẫn này một lần nữa khẳng định lối

tư duy lý tính, dựa trên nền tảng khoa học và góc nhìn sự vật thẳng thắn, theo

đúng hiện thực khách quan của người Anh.

Thứ 2, về dụ dẫn “hơi thở”. Người Việt diễn đạt chỉ dấu của việc kết thúc

chu trình tuần hoàn trong cơ thể bẳng hình ảnh “trút hơi thở” tức là đường đi

hướng ra của hơi thở. Hơi thở mang ý nghĩa là linh hồn, là sinh khí của sinh thể

sống, con người còn sống khi còn hơi thở, còn linh hồn và chết khi không còn

hơi thở, còn linh hồn bên trong. Có lẽ, bởi lối tư duy này nên trong văn hóa của

người Việt có tục “gọi hồn” để “gọi” “linh hồn đi vắng” trở về.

Người Anh lại sử dụng cách nói “take the last breath” (tiếp nhận hơi thở

cuối cùng), thể hiện đường đi hướng vào của hơi thở. Đặt trong mối liên tưởng

từ điển tích trong Thiên Chúa giáo về cách Thiên Chúa tạo ra con người, việc

Chúa “thổi hồn vào thể xác” để biến hình nhân vô tri thành con người là cách

thức mà người phương Tây tri nhận về sự sống, đó là sự tiếp nhận yếu tố đại

diện cho sự sống.

3.4. Nhân hóa trong diễn ngôn về ý niệm “cái chết” trong tiếng Việt và

tiếng Anh

Nhân hóa xuất hiện trong 24 biểu thức ẩn dụ và 28 lượt dụ dẫn (Bảng 3.1),

là trường hợp đặc biệt của ẩn dụ bản thể.

Theo Lakoff [154], những ẩn dụ bản thể rõ ràng nhất là những trường hợp

khi khách thể vật chất được giải thích như con người. Điều này cho phép ta hiểu

được nhiều loại trải nghiệm khác nhau với các thực thể không phải là người dựa

vào động cơ hành động, đặc tính và các hoạt động của con người.

Từ khối ngữ liệu nghiên cứu, chúng tôi tìm thấy ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ

CƯỚP

3.4.1. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP trong tiếng Việt

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP xuất hiện trong 15 diễn ngôn với số lượt

dụ dẫn xuất hiện là 15 (Bảng 3.1). Các dụ dẫn như “tước đoạt”, “lấy đi”, “đánh

cắp”, “cướp”,… là những động từ chỉ hành động có tính chất thô bạo, hung hãn,

132

có tác động về lực vật lý của một người lên người khác. Việc nhân hóa ý niệm

trừu tượng “cái chết” với con người (cụ thể là “kẻ cướp”) giúp việc hiểu ý niệm

này một cách cụ thể hơn. Ở đây, cái chết được nhân hóa nhưng ẩn dụ này không

đơn thuần miêu tả CÁI CHẾT LÀ MỘT CON NGƯỜI mà cụ thể hơn, CÁI

CHẾT LÀ KẺ CƯỚP. Ẩn dụ này đem lại một cách suy nghĩ và tiếp cận rất cụ

thể và dễ hình dung về cái chết và đồng thời còn đưa ra cách đối phó với cái

chết. Theo lối tư duy thông thường, ý niệm “cái chết” đại diện cho sự tiêu cực,

ngưng phát triển, kết thúc, … “Cái chết” là phạm trù không thể biết vì chưa từng

có ghi nhận mang tính khoa học thực chứng về trải nghiệm sau khi chết. Bởi

vậy, để tư duy về cái chết, con người có xu hướng “nhân hóa” nó như một kẻ

xấu với các đặc tính như có thể tấn công, gây tổn hại, đánh cắp, tước đoạt sự

sống, đem lại nỗi buồn, sự nuối tiếc, những tổn thương về tâm lý, tình cảm và

sức khỏe đến con người. Do đó, ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP đưa ra biện

minh cho con người với vai trò bị động, do đó nạn nhân sẽ có những động thái

như chống lại, chiến đấu, giành giật,… Với lối tư duy và diễn giải này, ý niệm

“cái chết” được hình dung một cách rõ nét hơn.

Chúng tôi phân tích một số biểu thức ngôn ngữ sau:

(90) Cái chết đã cướp đi ba mẹ của tôi, ông nội tôi rồi đến cả bà nội của tôi.

Họ đều hứa sẽ bên tôi mãi mãi, … Nỗi đau này tôi vẫn mang hằng đêm. [V28]

(71) Cái chết tước đoạt tất cả những gì ta có ở trần gian. [V29]

Trong hai biểu thức trên, có thể thấy rằng người Việt tri nhận “cái chết”

như kẻ cướp với các hành động như “cướp đi”, “tước đoạt”. Mặc dù ý niệm cái

chết là trừu tượng, không có hình hài để cảm nhận được bằng mắt, không có các

biểu hiện về mặt vật chất để có các tác động vật lý nhưng xuất phát từ tâm lý sợ

hãi, e dè, kiêng kị khi đề cập đến phạm trù mơ hồ này, người Việt đã gán cho

“cái chết” những thuộc tính của con người (cụ thể là “kẻ cướp”) như sức mạnh,

sự thô bạo, … để hình dung về “cái chết”

3.4.2. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP trong tiếng Anh

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP trong tiếng Anh xuất hiện ở 9 diễn ngôn

133

với 13 lượt dụ dẫn. Thống kê các dụ dẫn trong Phụ lục 3 – Bảng 3.5 cho thấy

các dụ dẫn đều là các động từ chỉ tác động vật lý của của con người như

“snatch” (chụp / vồ), “rob” (đánh cắp), “conquered” (đánh bại),…. Những dụ

dẫn này giúp mô phỏng cái chết như người xấu, có các hành động xấu đối với

con người. Xét một số biểu thức ngôn ngữ sau làm ví dụ

(92) I have watched as death snatched my mum; she was full of life but

when death knocked, she followed without minding how wounded and grieved

we would be. [A28]

[Tôi đã chứng kiến cái chết vồ lấy mẹ tôi; bà đã sống cuộc đời trọn vẹn khi

thần chết gõ cửa, bà đi theo mà không hề băn khoăn về việc chúng tôi tổn

thương và đau đớn thế nào]

(93) I won’t be afraid of death any more. I've been through death and I've

conquered death. [A29]

[Tôi sẽ không còn sợ chết nữa. Tôi đã trải qua cái chết và đã đánh bại nó]

Trong 2 diễn ngôn trên, cái chết được nhân hóa như con người với các hành

động “chụp lấy”, “gõ cửa”. Việc lựa chọn các dụ dẫn cho thấy cách người Anh

nghĩ về cái chết như một kẻ xấu, đến và tác động bạo lực lên con người, gây tâm

lý sợ hãi cho con người. Do đó ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP đưa ra và biện

minh cho tâm lý và động thái chống trả, tự vệ. Tâm lý này phản ánh lên cách lựa

chọn dụ dẫn về cách đối phó với “kẻ cướp” “cái chết” của con người.

3.4.3. Đối chiếu ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP trong tiếng Việt và

tiếng Anh

Điểm tương đồng

Qua khảo sát khối ngữ liệu, có thể thấy cả người Việt và người Anh đều sử

dụng “nhân hóa” – gắn trải nghiệm về động cơ, đặc tính và hành động của con

người vào ý niệm trừu tượng, giúp ý niệm trừu tượng “cái chết” được hiểu và

cảm nhận theo cách cụ thể và dễ hình dung hơn.

Trong trường hợp này, việc liên hệ “cái chết” với “kẻ cướp” đem lại cách

hiểu về “cái chết’ là “kẻ xấu” bởi trải nghiệm về việc mất người thân, việc đối

134

mặt với cái chết không phải là trải nghiệm dễ chịu. Nó diễn ra bất ngờ, không

thể chủ động đối phó hay dễ dàng chống lại, cảm xúc khi đối mặt là sự sợ hãi và

nỗi buồn đau.

Điểm khác biệt

Từ sự chênh lệch nhỏ về số lượng diễn ngôn nhân hóa cái chết trong tiếng

Việt và tiếng Anh (tiếng Việt nhiều hơn với 15 diễn ngôn, chiếm 3,1% trong khi

tiếng Anh chỉ có 9 diễn ngôn, tương đương với 1,8%) có thể thấy rằng người Việt

có xu hướng sử dụng hình ảnh nhân hóa để nói về các thực thể không phải là người

(nonhuman entities) nhiều hơn người Anh. Điều này được lý giải là do lối tư duy

mang tính trực giác trong văn hóa phương Đông. Đối với việc giải thích và tri nhận

các sự vật, hiện tượng khách quan, người phương Đông nói chung và người Việt

nói riêng có xu hướng sử dụng các hình ảnh ẩn dụ, dùng trải nghiệm từ chính con

người để giải thích thế giới khách quan. Ngược lại, người phương Tây lại có lối tư

duy lý tính, sử dụng trực quan từ sự phản ánh và các biểu hiện của các sự vật, hiện

tượng bên ngoài để giải thích thế giới khách quan.

3.5. Tiểu kết chương 3

Sau khi khảo sát và đối chiếu Ẩn dụ bản thể về phạm trù “Cái chết” trong

tiếng Việt và tiếng Anh, chúng tôi đã trình bày ba tiểu loại là ẩn dụ thực thể, ẩn

dụ vật chứa và nhân hóa.

Ở ẩn dụ thực thể, chúng tôi đã tìm thấy hai ẩn dụ cơ sở là MẤT SỰ SỐNG

LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ và CÁI CHẾT LÀ THỰC THỂ. Ở ẩn dụ vật chứa,

chúng tôi cũng khảo sát và đối chiếu hai ẩn dụ là CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI

KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ GIÁC và CHẾT LÀ TRẠNG THÁI LINH

HỒN THOÁT KHỎI THỂ XÁC. Ở nhân hóa ý niệm “cái chết”, chúng tôi tập

trung phân tích và đối chiếu ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP. Các ẩn dụ bản thể

này đã giúp việc diễn đạt ý niệm “cái chết” trừu tượng một cách cụ thể thông

qua việc kích hoạt các đặc điểm nổi trội xuất phát từ các trải nghiệm thân thể

(kinh nghiệm nghiệm thân) như trải nghiệm bằng các giác quan của cơ thể người

(thị giác, xúc giác, cảm xúc, tác động vật lý,...), các lý giải liên quan đến khía

135

cạnh khoa học về sự liên hệ giữa sự sống, cái chết với sự hoạt động của hệ hô

hấp, hệ tuần hoàn trong chu trình trao đổi chất để tồn tại và phát triển của con

người. Các lý giải cũng viện dẫn các kiến thức về văn hóa học, các cách tri nhận

dựa trên cơ sở niềm tin, tín ngưỡng, tôn giáo của người Việt và người Anh.

Các ẩn dụ tìm thấy có sự nhất quán và có tính phổ quát trong nhiều nền văn

hóa như ẩn dụ thực thể CÁI CHẾT LÀ THỰC THỂ (DEATH IS ENTITY) hoặc

nhân hóa cái chết (personification) hoặc phái sinh từ các ẩn dụ có tính phổ quát

như CHẾT LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ phái sinh từ ẩn dụ SỰ SỐNG LÀ TÀI

SẢN QUÝ (LIFE IS PRECIOUS POSSESSION); ẩn dụ vật chứa CHẾT LÀ

TRẠNG THÁI KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ GIÁC phái sinh từ ẩn dụ

TRƯỜNG THỊ GIÁC LÀ VẬT CHỨA (VISUAL FIELD IS CONTAINER)

hoặc CHẾT LÀ TRẠNG THÁI LINH HỒN THOÁT KHỎI THỂ XÁC xuất

phát từ ẩn dụ vật chứa CƠ THỂ NGƯỜI LÀ VẬT CHỨA (HUMAN BODY IS

THE CONTAINER)

Mặc dù có sự tương đồng về việc lựa chọn và kích hoạt các miền nguồn

bản thể, ở mỗi ngôn ngữ lại có tần suất vận dụng và ưu tiên lựa chọn các thuộc

tính khác nhau, phản ánh sự khác biệt trong lối tư duy và sự viện dẫn các yếu tố

văn hóa, tín ngưỡng khác nhau vào tri nhận về cùng một phạm trù “cái chết”.

Khác biệt thứ nhất là về tần suất sử dụng một số ẩn dụ bản thể. Người Á

Đông nói chung và người Việt nói riêng, chịu ảnh hưởng của cách lý giải thế

giới khách quan thiên về trực giác. Sự nhìn nhận, giải thích các sự vật, hiện

tượng dựa trên sự liên tưởng với con người nên ưu tiên sử dụng các ẩn dụ thực

thể hóa “cái chết” như các thế lực xấu có sức mạnh, có khả năng tác động lực,

can thiệp và làm ngưng sự sống. Ngược lại, người Anh có lối tư duy lý tính, thâu

nhận hình ảnh, biểu hiện của thế giới khách quan để giải thích về sự tồn tại, vận

động. Bởi vậy người Anh xu hướng ít sử dụng các ẩn dụ mang tính thực thể hóa

hay nhân hóa cái chết, gán các đặc tính con người vào sự vật để hiểu sự vật đó.

Thay vào đó, với cách tiếp cận từ hiện tượng, sự vật khách quan, coi trọng và đề

136

cao các giá trị và sự đóng góp của các cá nhân khi sống, người Anh có xu hướng

cụ thể hóa ý niệm “cái chết” bằng lối tri nhận “mất tài sản”, “mất của cải” là

những phạm trù cụ thể, có thể cảm nhận được nhiều hơn người Việt.

Khác biệt thứ hai đến từ yếu tố văn hóa, tín ngưỡng và tôn giáo của hai dân

tộc. Với người Việt, tư duy hướng về nguồn cội đã bám rễ sâu và có biểu hiện ở

ẩn dụ về trường thị giác. Trong ẩn dụ này, dụ dẫn miêu tả sự “không nhìn thấy”

là hình ảnh “khuất núi” với “Núi” trong tư duy của người Việt là hình ảnh có

tính biểu trưng về “cội nguồn” hoặc hình ảnh “khuất bóng” với sự liên tưởng với

trạng thái bị che khuất khỏi ánh sáng mặt trời, cũng là cách diễn đạt dựa trên tư

duy về “nơi đến” của người chết (có thể là nơi cửu tuyền, dưới lòng đất,… hay

miền Tây phương, là phía mặt trời lặn, không có ánh sáng).

Người Anh không có xu hướng miêu tả cái chết theo cách tri nhận

về vật chứa “trường thị giác” gắn với yếu tố tín ngưỡng hay tôn giáo.

Cách tri nhận của người Anh phản ánh lối tiếp cận và lý giải sự vật, hiện

tượng từ chính biểu hiện của sự vật ấy. “Cái chết” được diễn giải thông

qua sự cảm nhận của thị giác về sự hao mòn và dần biến mất của “thân

137

xác” hữu hình.

CHƯƠNG 4

ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ ĐỊNH HƯỚNG VỀ “CÁI CHẾT” TRONG TIẾNG

VIỆT VÀ TIẾNG ANH

4.1. Dẫn nhập

Mục tiêu của Chương 4 là nhằm xác định các ẩn dụ định hướng được sử

dụng trong khối liệu nghiên cứu và so sánh các tiểu loại ẩn dụ này giữa hai ngôn

ngữ tiếng Việt và tiếng Anh. Đồng thời, Chương 4 cũng lý giải về sự tương hợp ẩn

dụ đối với hiện tượng một số dụ dẫn ẩn dụ được phân loại và xếp vào các ẩn dụ

khác nhau để diễn đạt cùng một miền đích “cái chết” hay sự kết hợp của các ẩn dụ

(như ẩn dụ cấu trúc và ẩn dụ định hướng) với cùng một mục đích giúp tri nhận các

lớp nghĩa từ các góc độ trải nghiệm khác nhau.

Theo quan điểm được nhiều nhà ngữ nghĩa học tri nhận nghiên cứu và

phát biểu, trong tư duy của con người có tồn tại những ý niệm rất cơ bản về

không gian, xuất phát từ kinh nghiệm nghiệm thân, cụ thể là theo Lakoff và

Johnson, các cặp không gian phổ biến của ẩn dụ định hướng có thể liệt kê gồm

LÊN – XUỐNG, GẦN – XA, TRÊN – DƯỚI, CAO – THẤP, TRONG –

NGOÀI, TRƯỚC – SAU, TÂM – BIÊN. Việc định hướng này bởi được lý giải

là do bắt nguồn từ kinh nghiệm giác quan và được cảm nhận khi chúng ta tương

tác và di chuyển trong thế giới. Ví dụ, con người trong mối tương quan với trái

đất sẽ là trục thẳng đứng với tư thế đứng thẳng, với đầu ở trên cùng, bàn chân ở

phía dưới, khi di chuyển thì chịu tác động bởi lực hấp dẫn của trái đất. Trục

thẳng đứng này của con người được lấy làm định vị mang tính đối xứng trong

không gian và miêu tả bởi các cặp giới từ như lên – xuống, trên – dưới. Phạm trù

tình cảm, mặc dù vô hình nhưng đã được các nhà ngôn ngữ học tri nhận cho

rằng có thể tư duy qua ý niệm định hướng và có thể được nhìn nhận là sự mở

rộng và phát triển của ý niệm không gian trong thế giới vật chất. Các ý niệm

mang tính định hướng của phạm trù tâm lý, tình cảm nhìn chung là có sự thống

nhất giữa các nền văn hóa, chẳng hạn như, các giá trị mang tính tích cực (sự

138

sống, sức khỏe, niềm vui, trạng thái tích cực, cân bằng, …) thường hướng lên

trên còn các giá trị mang tính tiêu cực (cái chết, bệnh tật, nỗi buồn, trạng thái

tiêu cực, mất cân bằng, mất liên kết,…) hướng xuống dưới. Thông qua việc khảo

sát khối ngữ liệu, chúng tôi nhận thấy trong tiếng Việt và tiếng Anh xuất hiện 3

mô hình ẩn dụ định hướng biểu đạt ý niệm “Cái chết” có miền nguồn định

hướng là: CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI; CÁI CHẾT LÀ SỰ

DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ CAO / THẤP; CÁI CHẾT LÀ RA KHỎI / VÀO

MỘT MIỀN KHÔNG GIAN. Biểu đồ dưới đây là so sánh định lượng về mức độ

sử dụng các ẩn dụ định hướng biểu đạt ý niệm “Cái chết” trong tiếng Việt và

Ẩn dụ với cặp không gian Lên - Xuống

Ẩn dụ với cặp không gian Cao - Thấp

Ẩn dụ với cặp không gian Ra - Vào

Tiếng Việt

Tiếng Anh

tiếng Anh

Hình 4.1. So sánh định lượng các tiểu loại ẩn dụ định hướng diễn đạt ý niệm

“Cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh

Số lượng diễn ngôn chứa ẩn dụ định hướng chiếm tỷ lệ nhỏ nhất trong khối ngữ

liệu nghiên cứu. Từ sơ đồ ở hình 4.1, có thể thấy, tổng số diễn ngôn chứa ẩn dụ

139

định hướng diễn đạt ý niệm “cái chết” trong tiếng Việt chỉ chiếm 39/490 (8,0%)

và số diễn ngôn tiếng Anh là 29/506 (chiếm 5,7%) trên tổng khối diễn ngôn

nghiên cứu bằng tiếng Anh. Từ số liệu định lượng có thể thấy cặp không gian

Cao – Thấp được sử dụng với tần suất cao nhất trong 3 cặp không gian được đề

cập đến trong nghiên cứu này (19 diễn ngôn tiếng Việt và 18 diễn ngôn tiếng

Anh); sự khác biệt lớn nhất trong việc sử dụng ẩn dụ định hướng là ở cặp không

gian Ra – Vào (13 diễn ngôn tiếng Việt và 5 diễn ngôn tiếng Anh). Các phân tích

và lý giải chi tiết sẽ được trình bày ở các mục 4.2, 4.3 và 4.4 của luận án.

Các tầng bậc của ẩn dụ định hướng được mô hình hóa trong Hình 4.2 và

LÊN - XUỐNG

CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI

CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN

VỊ TRÍ CAO

CAO - THẤP

Ị

CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN

VỊ TRÍ THẤP

G N Ớ Ư H H N Đ Ụ D N Ẩ

CHẾT LÀ RA KHỎI MỘT MIỀN KHÔNG GIAN

RA - VÀO

CHẾT LÀ VÀO MỘT KHÔNG GIAN KHÁC

Bảng 4.1 sau đây:

Hình 4.2. Sơ đồ tầng bậc của ẩn dụ định hướng biểu đạt ý niệm “Cái chết”

140

trong tiếng Việt và tiếng Anh

Dưới đây là bảng thống kê chi tiết các tiểu loại và tần suất xuất hiện các ẩn dụ

định hướng chia theo 3 cặp không gian Lên – Xuống, Cao – Thấp, Ra - Vào

Bảng 4.1: Thống kê tiểu loại và tần suất xuất hiện ẩn dụ định hướng có miền

đích “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh

CẶP

S

ẨN DỤ

Số diễn ngôn có ẩn dụ định hướng

Số biểu thức AD

KHÔNG

T

Tiếng Việt Tiếng Anh

Tổng

TV TA

Tổng

GIAN

T

Số %

Lên –

CÁI CHẾT ĐỊNH

1,4

1,2

1,3

Xuống

HƯỚNG XUỐNG

DƯỚI

Cao –

CÁI CHẾT LÀ SỰ

1,2

3,6

2,4

Thấp

DỊCH

CHUYỂN

ĐẾN VỊ TRÍ CAO

CÁI CHẾT LÀ SỰ

2,7

1,3

DỊCH

CHUYỂN

ĐẾN VỊ TRÍ THẤP

Ra - Vào

CHẾT LÀ RA KHỎI

1,2

0,8

1.0

MỘT

MIỀN

KHÔNG GIAN

CHẾT LÀ VÀO

1,4

0,2

0,9

MỘT

MIỀN

KHÔNG GIAN

7,9

5,8

6,7

Tỷ lệ AD định hướng trên tổng số

diễn ngôn khảo sát

4.2. Ẩn dụ định hướng “cái chết” với cặp không gian Lên – Xuống

trong tiếng Việt và tiếng Anh

Ẩn dụ định hướng với cặp không gian Lên – Xuống xuất hiện trong 13 diễn

ngôn tiếng Việt và tiếng Anh, chiếm tỷ lệ 1,3% trên tổng số diễn ngôn nghiên cứu ở

cả hai thứ tiếng. Kết quả khảo sát cho thấy, ở cả tiếng Việt và tiếng Anh, tri nhận ý

niệm “cái chết” thông qua trải nghiệm nghiệm thân về tư thế của cơ thể người khi

chết, các dụ dẫn của định hướng không gian “Lên” không xuất hiện, chỉ xuất hiện

141

các dụ dẫn của định hướng không gian “Xuống”. Kết quả này phù hợp với kết luận

về tính phổ quát của ẩn dụ định hướng SỨC KHỎE, SỰ SỐNG (THÌ) HƯỚNG

LÊN, BỆNH TẬT, CÁI CHẾT (THÌ) HƯỚNG XUỐNG.

4.2.1. Ẩn dụ định hướng “cái chết” với không gian hướng Xuống trong

tiếng Việt

Chúng tôi xem xét ẩn dụ CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI

trong tiếng Việt

Trong các diễn ngôn tưởng nhớ, CÁI CHẾT được định hướng xuống dưới

dựa trên nền tảng vật lý là khi con người khỏe mạnh, cơ thể và dáng vẻ ở trạng

thái thẳng đứng và đi cùng cảm xúc tích cực là hướng lên. Khi cơ thể ở trạng

thái bệnh tật, ốm yếu, con người buộc phải ở tư thế nghỉ ngơi là tư thế nằm. Mức

độ cao nhất của tình trạng tiêu cực của cơ thể là trạng thái không còn sức sống,

cơ thể rơi vào sự vô thức, không thể kiểm soát được định hướng và tư thế, bởi

vậy, sẽ bị kéo xuống theo như lực hút của trái đất.

Ẩn dụ CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI được tìm thấy ở 7 diễn

ngôn, trong đó số lượt xuất hiện các biểu thức ẩn dụ là 8 (phụ lục 4 – Bảng 4.1).

Là ẩn dụ có tính phổ quát, ẩn dụ CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG

DƯỚI kích hoạt các đặc điểm về tư thế của cơ thể biểu hiện cho ý niệm “cái

chết” được thể hiện ở các dụ dẫn như “ngã xuống”, “nằm xuống, “gục”. Theo

cơ chế sinh học, khi chết, con người ngưng vĩnh viễn mọi hoạt động sống của cơ

thể. Các cơ quan trong cơ thể như tim, phổi, não, hệ vận động,… tê liệt, và phần

thân xác con người sẽ không còn ở trạng thái được chỉ huy và điều khiển bởi não

bộ để giữ thăng bằng vào ở phương thẳng đứng so với mặt đất nữa. Lúc này,

theo lực hấp dẫn của trái đất, trọng lực sẽ khiến cơ thể bị đổ sụp xuống, tiếp xúc

nhiều nhất với mặt đất trong vô thức. Chính bởi đặc điểm con người trong trạng

thái ở gần mặt đất nhất của cơ thể khi chết nên là những ẩn dụ phản ánh định

hướng xuống dưới của cái chết.

142

Một số biểu thức ngôn ngữ minh chứng cho nhận định trên như sau:

(94) Những nghệ sĩ, công chúng ở lại hôm nay luôn dành những tình cảm

đối với những đồng nghiệp đã nằm xuống do đại dịch toàn cầu. Trong tâm tưởng,

trái tim của người ở lại luôn hiện hữu hình ảnh những đồng nghiệp đã khuất.

Ví dụ này sử dụng dụ dẫn “nằm xuống” là tư thế của thân thể khi chết để

diễn tả ý niệm “cái chết”. Trạng thái cơ thể ở tư thế “nằm” là định hướng xuống

dưới trong mối tương quan về định hướng của những người còn sống. Trong ví

dụ trên, những người nghệ sỹ còn sống được tri nhận là tiếp tục có những hoạt

động, cống hiến, những người nghệ sỹ đã mất được tri nhận ở trạng thái “nằm”

nghỉ ngơi, không còn các hoạt động. Dụ dẫn “nằm” vừa được kích hoạt làm đặc

tính miền nguồn của ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ SỰ NGHỈ NGƠI, vừa là dụ

dẫn của ẩn dụ định hướng “xuống” trong tương quan đối lập với định hướng

theo phương thẳng đứng của cơ thể sống. Sự giao thoa trong việc sử dụng cùng

một dụ dẫn cho các ẩn dụ khác nhau giúp cho các khía cạnh của một ý niệm

được khắc sâu và nhấn mạnh hơn. Ở trường hợp này, ý niệm “cái chết” được tri

nhận là cơ thể được ở trạng thái nghỉ ngơi và biểu hiện là tư thế “nằm” (được tư

duy là định hướng “xuống”).

Trong ví dụ sau:

(95) 2 hiệp sĩ đã ngã xuống, 3 hiệp sĩ khác đang nằm cấp cứu tại bệnh viện

là kết quả sau hành động nghĩa hiệp vây bắt băng trộm xe SH tại TP. HCM.

Thương tiếc những hiệp sĩ đã hi sinh thân mình để bảo vệ sự bình yên cho mọi

người, đáp ứng nguyện vọng của đông đảo bạn đọc Dân trí, báo Dân trí quyết

định mở mã số 2931 để chung tay chia sẻ, hỗ trợ các hiệp sĩ đang nằm cấp cứu

cũng như thân nhân của những người tử nạn.

Dụ dẫn “ngã xuống” là biểu hiện của định hướng “xuống”. Những người

“hiệp sĩ” này tìm cách ngăn cản nhóm cướp và bị thiệt mạng do vấp phải sự

chống trả của nhóm cướp. Định hướng của cơ thể ở trạng thái có ý thức là

phương thẳng đứng và khi bị nhóm cướp tác động về lực dẫn đến cái chết, định

143

hướng của cơ thể người hiệp sỹ đã chuyển sang trạng thái vô thức, không có sự

chỉ huy của não bộ về khả năng giữ thăng bằng, theo quán tính và lực hút của

trọng lực đã rơi vào trạng thái “ngã xuống” là định hướng xuống.

Cách tư duy về ý niệm “cái chết” theo định hướng xuống này cũng là cách

nói giảm tránh trong giao tiếp, giúp người nói không phải sử dụng cách nói trực

tiếp có thể gây sự khó xử, ngại ngần khi nói cũng như khơi gợi cảm xúc buồn

đau khi đề cập mà vẫn đảm bảo sự thông hiểu của người nghe.

4.2.2. Ẩn dụ định hướng “cái chết” với không gian hướng Xuống trong

tiếng Anh

Trong tiếng Anh, ẩn dụ CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI xuất

hiện trong 6/506 biểu thức ngôn ngữ (chiếm 1,2%). Dụ dẫn “fallen” (ngã xuống /

rơi xuống / đổ xuống) được sử dụng để diễn tả trạng thái cơ thể ở định hướng

xuống.

Xét một số biểu thức ngôn ngữ tiêu biểu có sử dụng dụ dẫn “fallen” như

(96) This is dedicated to honoring the memory of our brave fallen doctors

and nurses who fought against COVID-19.

[Sự tri ân này để tưởng nhớ những bác sỹ và y tá dũng cảm đã ngã xuống

trong cuộc chiến chống lại COVID-19]

(97) Our fallen frontliners deserve all the possible honors for the sacrifice

they make. A memorial is one way to remind the people that there were people

who gave up their lives so that others may continue enjoying theirs.

[Những chiến sỹ tuyến đầu đã ngã xuống của chúng ta xứng đáng với tất

cả sự tôn kính cho những hy sinh mà họ đã cống hiến. Lễ tưởng niệm này là một

cách để nhắc nhở chúng ta rằng đã có những người từ bỏ cuộc sống của họ để

cho những người khác tiếp tục được tận hưởng cuộc sống]

Trong những ví dụ trên, trạng thái “cái chết” được tri nhận thông qua trạng

thái “fallen” (ngã xuống) của cơ thể. Cách tri nhận này cũng có thể được lý giải

là từ trải nghiệm thân thể, liên tưởng giữa trạng thái cơ thể không giữ được

phương thẳng đứng khi não bộ rơi vào vô thức, không kiểm soát được sự thăng

144

bằng khi người chết. Do tác động của trọng lực, cơ thể vô thức có xu hướng

“ngã”, “đổ” xuống. Biểu hiện này của cơ thể giúp cho việc tri nhận ý niệm “cái

chết” trừu tượng được cụ thể hóa qua hình ảnh cơ thể ở định hướng “xuống”

một cách cụ thể.

Sự kết hợp giữa tính từ “fallen” (ngã / rơi / đổ) và danh từ chỉ người cũng

cung cấp cách nói uyển ngữ trong tiếng Anh, giúp giảm tránh việc diễn đạt ý

niệm “cái chết” một cách trực tiếp, tránh gây sự khó chịu khi giao tiếp.

4.2.3. Đối chiếu ẩn dụ định hướng với cặp không gian Lên – Xuống

trong tiếng Việt và tiếng Anh

Điểm tương đồng:

Trong cả hai ngôn ngữ, định hướng không gian “xuống” đều được sử dụng

để tri nhận về ý niệm “cái chết”. Định hướng không gian này được cảm nhận

đều dựa trên việc lấy trục thẳng đứng của cơ thể sống làm trục định vị và làm cơ

sở để đối chiếu với tư thế hướng xuống của cơ thể khi ở trạng thái cái chết. Trải

nghiệm thân thể là căn cứ cơ bản của ẩn dụ ý niệm này. Khi chết, cơ thể người

rơi vào trạng thái vô thức, não bộ không kiểm soát được hệ vận động, cơ,

xương, dưới tác động của trọng lực và lực hấp dẫn, cơ thể có xu hướng ở trạng

thái trùng xuống, tiếp đất nhiều nhất. Điều này ảnh hưởng đến lối tư duy về cái

chết ở các dân tộc: định hướng đại diện cho các thông tin hay cảm xúc mang

tính tiêu cực như bệnh tật hay cái chết là định hướng xuống.

Điểm khác biệt:

Tuy có cùng lối tư duy về trạng thái định hướng “xuống” của cơ thể khi

chết nhưng mỗi ngôn ngữ lại có cách thức biểu hiện khác nhau. So sánh về mặt

định lượng, số dụ dẫn chỉ định hướng xuống trong tiếng Việt đa dạng hơn với 3

dụ dẫn là tư thế người (nằm / ngã / gục) và đi kèm với giới từ “xuống”. Trong

tiếng Anh, dụ dẫn được sử dụng là tính từ “fallen” (rơi / ngã / đổ) bổ nghĩa cho

danh từ chỉ người chỉ trạng thái cơ thể người.

Sự khác biệt này được giải thích là bởi sự ảnh hưởng của yếu tố văn hóa

trong giao tiếp của người phương Đông và phương Tây. Trước phạm trù có tính

kiêng kị như “cái chết”, người phương Đông với thường có xu hướng vận dụng

nhiều cách nói giảm, nói tránh, nói vòng vo nhằm tránh né việc phải đề cập trực

145

tiếp đến nội dung được cho là “khó nói” hơn người phương Tây và ngược lại, lối

tư duy phản ánh qua ngôn ngữ của người phương Tây sẽ trực diện và khách

quan hơn. Bởi vậy, người phương Đông sẽ có nhiều phương cách sử dụng từ

vựng và viện dẫn nhiều hình ảnh mang tính chất biểu trưng hơn để nói về “cái

chết” so với người phương Tây.

4.3. Ẩn dụ định hướng với cặp không gian Cao – Thấp trong tiếng

Việt và tiếng Anh

Với cặp không gian Cao – Thấp, có 37 diễn ngôn xuất hiện ẩn dụ định

hướng này, chiếm tỷ lệ 3,7% tổng số diễn ngôn nghiên cứu ở cả tiếng Việt và

tiếng Anh. Hai ẩn dụ định hướng biểu đạt ý niệm “cái chết” sử dụng cặp không

gian này là CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ CAO và CÁI

CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ THẤP.

Ở ẩn dụ định hướng Cao – Thấp này, hiện tượng tương hòa ẩn dụ tiếp tục

được thể hiện bởi sự lặp lại trong cách sử dụng cùng một số dụ dẫn để chỉ hướng

lên cao hoặc xuống thấp. Với định hướng cao, các dụ dẫn như “Trời”, “Thiên

Đàng” với động từ chỉ hướng “lên” được sử dụng; với định hướng thấp, các dụ

dẫn như “suối vàng”, “đất mẹ” đi với động từ chỉ hướng “xuống”. Các dụ dẫn

này đã xuất hiện trong ẩn dụ cấu trúc CÁI CHẾT LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH với

ý nghĩa là sự chuyển động của người chết đến đích. Ở ẩn dụ định hướng, các dụ

dẫn này vẫn được liệt kê nhưng với góc độ lý giải khác về cách tri nhận ý niệm

“cái chết”. Đây là hiện tượng tương đối phổ biến, phản ánh cách tri nhận nhiều

chiều về cùng một sự vật, hiện tượng của con người.

4.3.1. Ẩn dụ định hướng với cặp không gian Cao – Thấp trong tiếng Việt

Chúng tôi xem xét 2 ẩn dụ cơ sở của ẩn dụ định hướng trên:

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ CAO

Ẩn dụ này xuất hiện trong 6 diễn ngôn tiếng Việt và có 7 lượt dụ dẫn được

sử dụng. (Phụ lục 4 – Bảng 4.2). Những dụ dẫn của định hướng này là các động

từ chỉ chuyển động có hướng như “lên”, giới từ “trên” và các vị trí “cao” so với

tương quan là mặt đất như “trời cao”, “trời” hay “Thiên Đàng”, “các vì sao”,

hoặc dụ dẫn chỉ điểm nhìn từ vị trí cao xuống mặt đất như “trên trời cao dõi mắt

146

theo”, “dõi xuống”.

Việc tri nhận cái chết với định hướng là sự dịch chuyển đến vị trí cao có thể

được lý giải từ góc độ niềm tin tôn giáo. Người Việt chịu ảnh hưởng lớn bởi tín

ngưỡng thờ cúng tổ tiên bản địa từ xa xưa, bởi đạo Phật đã ăn sâu vào tiềm thức

từ hàng nghìn năm và sau này là cả đạo Thiên Chúa nên trong cách lý giải về cái

chết và nơi “đến” của người chết cũng phản ánh sự ảnh hưởng của các tôn giáo.

Theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt, khi con người chết đi, phần

linh hồn rời khỏi thể xác nhưng vẫn có mối liên hệ và quan tâm đến thế giới của

những người còn sống (phù hộ - độ trì), bởi vậy, con cháu cũng luôn có niềm tin

về sự được che chở, bảo vê, hỗ trợ của tổ tiên từ thế giới bên kia. Bên cạnh đó,

trong tư duy người Việt coi linh hồn là phi vật chất, không thể nhìn thấy được,

nhẹ, có khả năng di chuyển linh động từ vị trí này sang vị trí khác (đi mây về

gió) nên vị trí của linh hồn có thể ở trên cao so với mặt đất, quan sát và hỗ trợ

người thân, con cháu khi cần. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên còn chịu ảnh hưởng

của Đạo giáo ở khía cạnh niềm tin về sự tồn tại của các vị thánh thần ngự trị trên

Trời (Ngọc hoàng Thượng đế, các vị tiên,…) và con người khi chết có thể đi “về

trời”, tức nơi ở của Thánh thần. Phật Giáo cũng có cách lý giải về nơi đến của

con người sau khi chết dựa vào tư duy về “nghiệp” của họ như được trình bày ở

Chương 1. Theo đạo Phật, con người sau khi chết có thể tái sinh ở một trong 6

cõi tùy theo “nghiệp lực” của mình khi sống. Đối với những người có nhiều

hành động xấu, tùy vào mức độ của hành động, sẽ tái sinh ở những cõi xấu

(Atula, ngạ quỷ, địa ngục, súc sinh), những người làm việc tốt, tu nhân tích đức

có thể được tái sinh ở “cõi Người” và những người đặc biệt tích lũy nhiều phúc

đức, phước báu ở nhiều kiếp sẽ được tái sinh ở “cõi Trời”.

Thiên Chúa giáo cũng có niềm tin tương tự về “nơi đến” của người chết, đó là

Thiên Đàng / Trời đối với người tốt và Địa ngục đối với kẻ xấu / kẻ bị nguyền rủa.

Trong nghiên cứu này, chúng tôi khảo sát các diễn ngôn về cái chết là các

tâm sự, thông điệp tưởng nhớ người chết nên đối tượng được nhắc tới là những

người đã qua đời và để lại ấn tượng, tình cảm tốt đẹp đối với người sống. Chính

bởi vậy, những “nơi đến” đại diện cho sự “xấu xa” không xuất hiện trong các

147

diễn ngôn nghiên cứu.

Có thể xem xét việc sử dụng các dụ dẫn chỉ chuyển động đến vị trí cao

trong các ví dụ sau:

(98) Bố mẹ mất từ năm mình 19 tuổi nên mình hiểu và đồng cảm được nỗi

đau mất người thân, đặc biệt là trong đại dịch. Tin rằng bố mẹ ở trên trời luôn

dõi theo, ủng hộ và đang rất vui vì mỗi ngày của mình đều sống ý nghĩa”. [V32]

(99) Vợ nhớ thương anh nhiều, hai tuần nữa là 100 ngày mình không nhìn

thấy nhau rồi. Anh trên đó phải thật bình an nhé!

(100) Cuộc đời của người đàn bà gần 62 tuổi cứ thế lặng lẽ bên những đứa

con mà bà coi như máu mủ của mình và chúng cũng yêu thương gọi bà là mẹ,

tiếng mẹ mê dại, ngọng nghịu khiến bà đi đâu cũng nhớ đứt ruột. Bà về trời,

nhưng nhiều đứa con chưa đủ "lớn", đủ khôn để hiểu chúng vừa mất đi một

người mẹ. Hẳn nhiều đứa vẫn đang thấp thỏm mang trong mình câu hỏi không

lời đáp, bao giờ thì mẹ trở về...

(101) Chú ơi, hôm nay chú mất rồi, con nhớ mới ngày nào còn thấy chú ở

trước cửa nhà con mà bây giờ chú đã đi rồi, con cầu xin Chúa cho chú được lên

thiên đàng. Amen [V33]

Những dụ dẫn như “ở trên trời dõi theo”, “trên đó”, “về trời”, “lên thiên

đàng” nêu trong các minh họa trên đều thể hiện tư duy về vị trí của người chết là

sự dịch chuyển đến vị trí cao.

Ẩn dụ định hướng CHẾT LÀ CHUYỂN ĐỘNG ĐẾN VỊ TRÍ THẤP

trong tiếng Việt

Ẩn dụ định hướng CHẾT LÀ CHUYỂN ĐỘNG ĐẾN VỊ TRÍ THẤP được

tìm thấy với số lượng phổ biến gấp đôi so với định hướng “lên cao” (13 diễn

ngôn và 13 lượt dụ dẫn) (Phụ lục 4 – Bảng 4.3). Định hướng “xuống thấp” được

biểu hiện bằng động từ “xuống”, giới từ “dưới” và các vị trí được cọi là thấp hơn

trong mối tương quan với bề mặt trái đất như “suối vàng”, “cửu tuyền”, “nơi

chín suối”, “lòng đất mẹ”. Người Việt theo tín ngưỡng thờ cúng cổ tiên, có niềm

tin về một thế giới khác sau khi chết và nơi mà ông bà, tổ tiên, … những người

thân trú ngụ sau khi chết là ở nơi “suối vàng” / “cửu tuyền” / “chín suối”. Đó là

nơi có vị trí thấp dưới lòng đất. Niềm tin về nơi trú ngụ vĩnh cửu này có nguyên

148

nhân sâu xa được lý giải là từ môi trường sống của cư dân ở trong khu vực có hệ

thống sông suối dày đặc, hình ảnh “nguồn – cội” là những hình ảnh quen thuộc,

gắn bó với đời sống con người. Đầu nguồn được cho là nơi khởi đầu của dòng

sông, dòng suối nên con người khi chết là quay trở về với nơi nguồn cội. Ngoài

ra, nghi thức và tục lệ mai tang, chôn cất người chết dưới đất cũng là một trong

những cơ sở cho lối tư duy này.

Xét các biểu thức ngôn ngữ minh họa sau:

(102) Em xuống suối vàng an nhiên em nhé nếu có kiếp sau chị vẫn mong

được làm chị em với em , 1 người em hiền từ và nhân hậu. Mãi thương và tưởng

nhớ về em [V77]

(103) Chưa đầy 1 tháng mà covid đã cướp đi ông bà ngoại cùng lúc. Tụi

con cháu nội cháu ngoại, cậu mợ thương nhớ ngoại rất nhiều. Ở dưới suối vàng

ông bà ngoại luôn nắm chặt tay nhau nhé, con nguyện cầu cho ngoại luôn được

Phật che chở. (V21)

(104) Quang Minh hoàn toàn khỏe mạnh cho đến khi nhập viện vì viêm

gan. 2 ngày sau Minh bỗng nhiên chìm vào hôn mê sâu, bệnh tình càng ngày

càng nặng khiến Minh không hề có dấu hiệu hồi tỉnh. 1 tuần sau khi nhập viện

và chìm trong hôn mê thì Quang Minh đã đi ngày 28/7. Giờ đây Quang Minh đã

được ngủ yên dưới lòng đất mẹ. Mọi người đều cầu mong Minh được an nghỉ,

nụ cười rạng rỡ của Minh khi sinh thời sẽ còn mãi trong lòng người thân, gia

đình và bạn bè của anh. (V264)

Động từ chỉ sự dịch chuyển đến vị trí thấp “xuống”, giới từ “dưới” và các

danh từ chỉ địa điểm mang tính biểu trưng cho nơi ở của người chết như “suối

vàng”, “lòng đất” là minh chứng rõ nét cho lối tư duy định hướng CÁI CHẾT

LÀ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ THẤP

4.3.2. Ẩn dụ định hướng với cặp không giang Cao – Thấp trong tiếng Anh

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ CAO được sử

dụng nhiều nhất trong các tiểu loại ẩn dụ định hướng bằng tiếng Anh (18 diễn

ngôn, tương đương với 24 lượt xuất hiện của các dụ dẫn ẩn dụ) (Bảng 4.1). Định

hướng lên cao trong tiếng Anh được thể hiện bằng dụ dẫn là động từ “fly” (bay

lên), các động từ đi kèm giới từ chỉ vị trí của người hành động ở trên cao như

149

“smile down from heaven” (Mỉm cười từ thiên đàng), hay quan sát từ vị trí cao

“watching down” (nhìn xuống), “looking down” (nhìn xuống), “look at us from

the sky” (nhìn chúng ta từ trên bầu trời),…, các danh từ chỉ địa điểm là ở vị trí

cao so với mặt đất như “sky” (bầu trời), “rainbow” (cầu vồng) hoặc có tính chất

biểu trưng cho vị trí cao như “heaven” / “paradise” (thiên đàng)

Quan điểm chết là về nơi vĩnh hằng và con người có cả phần thể xác và

linh hồn cũng tồn tại trong văn hóa Anh. Theo niềm tin Thiên chúa giáo thì linh

hồn sau khi chết có thể lên Thiên đàng, trở về với đức Chúa trời, được phục sinh

và tận hưởng cuộc sống vĩnh cửu trên Thiên đàng. Với cách tư duy này, linh hồn

của con người sau khi chết sẽ dịch chuyển lên thiên đàng. Ngoài ra, với niềm tin

về sự tồn tại của linh hồn vĩnh cửu, linh hồn ở trên cao sẽ vẫn có mối bận tâm và

dõi theo người thân ở dưới thế gian. Biểu thức ngôn ngữ sau là minh họa cho lối

tư duy này:

(105) The sweetest, funniest, kindest girl you had ever meet. Although you

were taken far too young, we now know that this world was not good enough for

you! You have bigger things to do up in heaven! Fly high beautiful girl! (A311)

[Cô gái ngọt ngào, vui tính, tốt bụng nhất mà tôi từng được gặp. Mặc dù

bạn đã đi xa từ khi còn quá trẻ, chúng tôi giờ đây biết rằng trái đất này chưa đủ

tốt đẹp cho bạn. Bạn có những thứ lớn lao hơn để làm trên thiên đàng kia! Bay

cao nhé cô gái xinh đẹp!]

(106) My Dearest Husband, loved and missed so very much, my heart is

breaking, may you stayed in heaven and looking down on us until we meet

again [A44]

[Chồng yêu quý nhất của em, yêu và nhớ anh rất nhiều, trái tim em tan vỡ,

có lẽ anh đang ở trên thiên đàng và dõi theo chúng em cho đến khi chúng ta

gặp lại]

(107) Mum, there isn’t a day that goes by that I don’t miss you. You were an

amazing woman who showed so much love to everyone you came into contact

with. I know you are in a better place watching down on me. Love you always.

150

[A181]

[Mẹ, không có ngày nào trôi qua mà con không nhớ mẹ. Mẹ là người phụ

nữ tuyệt vời, mang đến rất nhiều tình yêu đến những người mà mẹ tiếp xúc. Con

biết giờ đây mẹ đang ở một nơi tốt đẹp hơn, nhìn xuống con. Mãi yêu người]

Các biểu thức trên đều diễn đạt hàm ý về sự dịch chuyển đến vị trí cao “up

in heaven”, bằng cách bay lên “fly” và ở từ vị trí cao nhìn xuống trái đất

“watching down on”, nơi hiện diện của người thân của người chết.

Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ THẤP không

xuất hiện trong các diễn ngôn khảo sát bằng tiếng Anh.

4.3.3. Đối chiếu ẩn dụ định hướng với cặp không gian Cao – Thấp trong

tiếng Việt và tiếng Anh

Điểm tương đồng

Với cặp không gian Cao – Thấp, cả người Việt và người Anh đều có sự

tương đồng trong tri nhận về định hướng “CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN

ĐẾN VỊ TRÍ CAO”. Định hướng này phản ánh trong các diễn ngôn xuất hiện ở

cả hai thứ tiếng.

Lý giải cho sự tương đồng này là do chịu sự ảnh hưởng của yếu tố tôn giáo,

tín ngưỡng. Một trong những nền tảng tạo dựng nên sự tồn tại và đức tin của con

người vào tôn giáo là khía cạnh răn dạy, hướng con người đến lối sống có đạo

đức, sống tốt đẹp và hệ quả của lối sống đẹp sẽ là “phần thưởng” sau khi chết.

Xét ở khía cạnh tâm lý, “cái chết” là phạm trù mơ hồ, gây sự sợ hãi khi nghĩ

đến. Việc khuyên răn con người sống tốt ở cuộc đời hiện tại và sẽ được tái sinh

hoặc được hưởng cuộc sống tốt đẹp hơn ở các cuộc đời sau là một trong những

giá trị đạo đức tích cực mà tôn giáo, tín ngưỡng mang lại. Bởi vậy, điểm chung ở

các tôn giáo, tín ngưỡng khi nói đến thế giới tốt đẹp sau khi chết đều là với định

hướng “trên cao” (Trời / Thiên đàng). Cách định hướng này hoàn toàn phù hợp

với kết luận về tính phổ quát của ẩn dụ định hướng HẠNH PHÚC / NIỀM VUI /

SỰ TÍCH CỰC (THÌ) ĐỊNH HƯỚNG LÊN.

Điểm tương đồng thứ hai là mối liên hệ giữa “người chết” và “người

sống” được thể hiện ở cách diễn đạt về điểm nhìn, hoạt động theo dõi của người

chết ở vị trí cao xuống thế giới người sống. Điều này một lần nữa khẳng định sự

151

tương đồng trong lối tư duy của phương Tây và phương Đông về niềm tin của sự

tồn tại “linh hồn” sau cái chết. Cái chết chỉ là sự biến mất của thân xác nhưng

phần linh hồn vẫn tồn tại, cảm nhận và có tương tác với thế giới người sống.

Điểm khác biệt

Về sự xuất hiện của tiểu loại ẩn dụ: Kết quả khảo sát cho thấy, trong tiếng

Việt, cặp định hướng Cao – Thấp đều được sử dụng để diễn đạt ý niệm “cái

chết”: CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ CAO và CÁI CHẾT

LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ THẤP. Tuy nhiên, trong tiếng Anh lại

không xuất hiện ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ THẤP

Về định lượng: Đối với ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN

VỊ TRÍ CAO, mặc dù cùng xuất hiện ở cả hai ngôn ngữ nhưng tần suất xuất hiện

ẩn dụ này trong tiếng Anh lại cao hơn tiếng Việt (24 biểu thức tiếng Anh và 7

biểu thức tiếng Việt)

Về đặc điểm của định hướng được kích hoạt: Vì tri nhận cái chết qua cả

định hướng Cao – Thấp nên người Việt sử dụng dồi dào các hình ảnh đại diện

cho định hướng này hơn người Anh. Trong tư duy của người Việt, người chết có

thể ở vị trí cao như trên Thiên đàng / Trời / …, cũng có thể ở vị trí thấp như Suối

vàng / đất mẹ, các cặp động từ chỉ hướng + giới từ là “lên trên – xuống dưới”.

Người Anh chỉ kích hoạt các thuộc tính chỉ vị trí cao như “heaven” / “paradise”

(Thiên đàng) và sử dụng động từ fly “bay” để chỉ sự dịch chuyển đến vị trí cao.

Sự khác biệt này vẫn được lý giải là do yếu tố tôn giáo, tín ngưỡng. Một lần

nữa khẳng định, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt tạo nên sự khác biệt

nổi bật nhất trong ẩn dụ định hướng. Ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH

CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ THẤP chỉ xuất hiện trong tư duy của người Việt bởi

“suối vàng” / “chin suối” là những phạm trù liên quan đến quan niệm về nguồn

cội, về nơi trở về cuối cùng của con người. Với đặc trưng môi trường sống,

cách thức mai táng và tư duy về nguồn cội, người Việt cho rằng thế giới của

người chết được định vị là thuộc về cõi âm, về nơi không có ánh dương, dưới

lòng đất nên định hướng về cuộc sống sau khi chết là định hướng di chuyển đến

152

vị trí thấp (xuống suối vàng, …).

Ngược lại, người Anh, với tư duy chịu ảnh hưởng của Thiên Chúa giáo sự

tri nhận về định hướng có sự khác biệt. Đối với Thiên chúa giáo, chết là được

trở về Thiên đàng, nơi Chúa trời và các Thiên thần ngự trị, được hưởng nhan

Chúa và sống đời sống vĩnh cửu như đã đề cập ở Chương 1. Chính bởi quan

niệm này mà định hướng cái chết theo Thiên chúa giáo lại là hướng đến vị trí

cao. Trong tư duy lựa chọn diễn ngôn có liên quan đến yếu tố phương hướng

định vị, người Anh chỉ sử định hướng “đến vị trí cao” mà không đề cập đến định

hướng “đến vị trí thấp”.

4.4. Ẩn dụ định hướng “cái chết” với cặp không gian Ra - Vào trong

tiếng Việt và tiếng Anh

Với cặp không gian Ra – Vào, có 17 diễn ngôn xuất hiện ẩn dụ định hướng

này, chiếm tỷ lệ 1,7% tổng số diễn ngôn nghiên cứu ở cả tiếng Việt và tiếng Anh

(Bảng 4.1). Hai ẩn dụ định hướng biểu đạt ý niệm “cái chết” sử dụng cặp không

gian này là CÁI CHẾT LÀ RA KHỎI MỘT MIỀN KHÔNG GIAN và CÁI

CHẾT LÀ VÀO MỘT MIỀN KHÔNG GIAN.

Ở ẩn dụ định hướng không gian Ra – Vào, các dụ dẫn là các động từ chỉ

hướng “ra” và “vào” và tên gọi của không gian nơi “vào” có sự trùng lặp với đặ

tính miền nguồn của ẩn dụ CUỘC HÀNH TRÌNH, cụ thể, chuyển động theo

hướng “ra” có sự liên hệ với SỰ KHỞI HÀNH, chuyển động theo hướng “vào”

có sự liên hệ với ĐI ĐẾN ĐÍCH và không gian vào là tên gọi của đích đến. Sự

trùng lặp này một lần nữa khẳng định tính tương hòa ẩn dụ. Cùng kích hoạt các

thuộc tính miền nguồn nhưng xếp sắp vào các loại ẩn dụ khác nhau, cách gọi tên

này phản ánh lối tư duy đa chiều, nhìn nhận thế giới khách quan với nhiều góc

độ. Cách tri nhận này cũng khẳng định lại tuyên bố trong Chương 1, việc phân

loại, quyết định thuộc tính nào, dụ dẫn nào thuộc loại ẩn dụ gì chỉ mang tính

chất tương đối, phụ thuộc vào cách tri nhận chủ quan của người nói.

4.4.1. Ẩn dụ định hướng với cặp không gian Ra – Vào trong tiếng Việt

Chúng tôi xem xét 2 ẩn dụ cơ sở của ẩn dụ định hướng, sử dụng cặp không

gian trên.

153

Ẩn dụ định hướng CHẾT LÀ RA KHỎI MỘT MIỀN KHÔNG GIAN

Ẩn dụ định hướng CHẾT LÀ RA KHỎI MỘT MIỀN KHÔNG GIAN xuất

hiện trong 6 diễn ngôn tiếng Việt, chiếm tỷ lệ 1,2% tổng diễn ngôn tiếng Việt.

Các dụ dẫn mang tính chất định hướng “ra” là động từ “rời khỏi”, “rời xa” và

phương hướng “ra” được đặt trong mối tương quan giữa con người và không

gian sống cụ thể có sự hiện hữu của con người “thế giới này”, “thế gian”, “cõi

tạm”, “trần thế” (con người tồn tại, hiện diện trong một không gian, cái chết là

sự ra khỏi không gian mà người đó đã từng hiện diện).

Trong triết lý nhân sinh ở một số tôn giáo như Phật Giáo hoặc Thiên Chúa

giáo, “trần gian” luôn được xem như “cõi tạm” và cuộc sống nơi trần gian chỉ là

quãng thời gian trải nghiệm các thử thách như những khổ đau, vất vả, lo toan,

khó khăn. Lối sống, cách thức vượt qua trở ngại khi con người còn sống là tiền

đề để con người, thông qua cái chết để đến với cuộc sống khác, có thể là cuộc

sống an lạc vĩnh cửu bên Thiên Chúa (theo quan điểm của Thiên Chúa giáo) hay

kết thúc một vòng luân hồi và tái sinh (theo quan điểm của Phật giáo). Ngoài ra,

cộng hưởng với niềm tin về thế giới bên kia tốt đẹp hơn, bình an hơn, nơi được

đoàn tụ với những người thân (theo quan điểm của tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên),

người Việt có lối tư duy về “cái chết” như là sự chuyển dịch theo định hướng ra

khỏi miền không gian nơi con người đang sống. Xét biểu thức ẩn dụ sau:

(108) Ban đầu chúng ta đến với thế giới này là vì không thể không đến,

cuối cùng đến khi rời khỏi thế giới này, cũng là vì không thể không đi. Khoảng

thời gian ta trải qua ở thế giới này, hãy để nó trôi qua một cách ý nghĩa nhất.

[V258]

(109) Vậy là cũng 2 tháng kể từ ngày ba rời xa cõi tạm này, con, mẹ và em

nhớ ba nhiều lắm. Con sẽ cố gắng lo cho mẹ và em thay ba, quán xuyến chuyện

nhà và thực hiện những ước nguyện của ba. (V185)

(110) Ngoại ơi, ngoại nuôi con khi vừa lọt lòng, dạy con biết bao nhiêu lời

hay ý đẹp trên trần thế, dạy con ông bà ngày xưa đã khổ biết bao nhiêu. Ngoại

dạy con mọi thứ trên đời nhưng bây giờ chẳng thể nữa, đứa cháu này nhớ

những lời dạy năm xưa mà thực hiện. Ngoại hứa nếu con đậu đại học, ngoại sẽ

nấu cho con một bữa thật ngon, nhưng bây giờ thì ngoại đã rời xa trần thế rồi,

154

không còn nấu cho con nữa được nữa. Nhớ ngoại lắm. (V73)

Các dụ dẫn như “rời khỏi thế giới này”, “rời xa cõi tạm này”, “rời xa trần

thế” diễn tả các chuyển động có định hướng “Ra” biểu đạt ý niệm “cái chết” là

sự ra đi. Khác với dụ dẫn về sự khởi hành là động từ “ra đi” mang màu sắc

chuyển động nói chung, ở ẩn dụ định hướng, phương hướng “ra” được đặt trong

tương quan với sự rời bỏ một không gian hiện hữu cụ thể (thế giới / trần thế).

Xét ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ VÀO MỘT MIỀN KHÔNG GIAN trong tiếng

Việt

Ẩn dụ này xuất hiện trong 7 diễn ngôn tiếng Việt, chiếm tỷ lệ 1,4% ngữ

liệu nghiên cứu tiếng Việt. Các dụ dẫn được sử dụng với định hướng “vào” là

các động từ chỉ chuyển động có hướng “sang”, “đến”, “qua” và các danh từ

được gọi tên để chỉ miền không gian khác là “Thế giới bên kia”, “bên kia dương

thế”, “miền Tây phương cực lạc”, “nơi tốt đẹp hơn”. Định hướng “vào” được

tri nhận trong sự liên tưởng giữa mối quan hệ của con người với không gian

sống của người đó khi còn sống và không gian nơi người đó sẽ sinh sống, hoạt

động sau khi chết (được cho rằng có tồn tại theo niềm tin tôn giáo)

Để lý giải cho trạng thái định hướng “vào một miền không gian” mới, có

thể viện dẫn đến niềm tin theo tín ngưỡng của người Việt về sự sống sau khi

chết. Trong tư duy của người Việt, chết chỉ là không còn sự hiện diện với các

hoạt động sống của một người trên thế giới này mà là sự dịch chuyển của người

đó sang thế giới khác, ở đó người chết vẫn có các hoạt động sống tương tự.

Chính bởi lối tư duy này nên ở nhiều quốc gia phương đông nói chung và Việt

Nam nói riêng, ở thời cổ xưa, khi mai táng, người ta có xu hướng chôn cất theo

người chết các vật dụng thiết yếu với niềm tin rằng người chết có thể sử dụng

khi đến nơi ở mới. Ngày nay, tuy không còn tục lệ đó nhưng tục lệ đốt vàng mã,

cúng giỗ, tưởng nhớ người chết vào ngày kỵ, cho rằng vào ngày đó, người chết

có thể trở về thăm gia đình. Với cách lý giải đó, sự kiện con người chết đi được

cho rằng con người đó sẽ đi vào một không gian của một thế giới khác (sang thế

giới bên kia). Chúng ta xem xét một ví dụ sau:

(111) Chị hãy tự động viên mình vì anh ấy quá yêu chị nên anh chỉ sang thế

giới bên kia để chuẩn bị cho gia đình chị sau này có một cuộc sống tốt hơn.

155

[V259]

Trong ví dụ trên, dụ dẫn “sang thế giới bên kia” biểu đạt ý niệm “cái chết”

chỉ là việc đến một không gian sống mới, người chết sẽ sống ở đó và sẽ đoàn tụ

với người thân của mình như đã từng ở chung một không gian sống. Cách diễn

đạt này cũng là một ví dụ tiêu biểu của cách nói uyển ngữ, tránh việc trực tiếp đề

cập đến “cái chết”, gây tổn thương cho người nghe.

(112) Mong ngoại đã tới nơi tốt đẹp hơn, dịch nên con không vào thăm

ngoại được thường xuyên, giờ khi gặp lại chỉ còn bức ảnh. Kiếp sau con vẫn

mong ngoại vẫn là ngoại của con! (V147)

(113) Nội ơi, cả nhà nhớ nội lắm. Con xin lỗi vì không thể nào về Việt Nam

để nhìn nội lần cuối, điều này làm con rất hối hận. Nhưng con mong nội qua

bên kia thế giới chớ đừng bận lòng về con, bởi vì con biết tự chăm sóc cho mình

rồi. Cả nhà nhớ và yêu nội nhiều lắm. (V165)

Các dụ dẫn “tới nơi tốt đẹp hơn” và “qua bên kia thế giới chớ bận lòng”

phản ánh sự ảnh hưởng của niềm tin về một thế giới tích cực, đẹp đẽ hơn bên

ngoài thế giới nơi con người đang sống, “cái chết” là sự giải thoát khỏi “cõi

tạm” với các thử thách, không gian sống mới sẽ tốt đẹp và không phải lo toan,

bận lòng với những vấn đề tồn tại trong thế giới mà người đó từng sống. Niềm

tin này xuất phát từ sự lý giải về cái chết theo quan niệm của các tôn giáo.

4.4.2. Ẩn dụ định hướng với cặp không giang Ra – Vào trong tiếng Anh

Ẩn dụ định hướng CHẾT LÀ RA KHỎI MỘT MIỀN KHÔNG GIAN xuất

hiện trong 4 diễn ngôn tiếng Anh, chiếm tỷ lệ 0,8% tổng diễn ngôn nghiên cứu

bằng tiếng Anh.

Các dụ dẫn được sử dụng để chỉ định hướng “ra khỏi một không gian” là

“depart from this world” (khởi hành từ thế giới này), “no longer here on Earth”

(không còn trên trái đất), “left this world” (rời khỏi thế giới này). Trong đó,

không gian mà người chết từ bỏ là “this world” (thế giới này), “Earth” (Trái

đất), là nơi mà các sinh thể sống đang tồn tại. Định hướng “ra” được cụ thể hóa

bằng các động từ như “depart” (khởi hành), “left” (rời đi) hay “no longer here

on Earth” (không còn ở đây trên Trái đất)

156

Xem xét các ví dụ minh họa sau:

(114) I realise that my father is no longer here on Earth. I honestly feel

sometimes that my father is still here and I literally spoke to him yesterday and I

feel like sometimes it makes me feel as though I'm not missing him almost - when

that is definitely not the case. [A98]

[Tôi nhận ra rằng cha tôi không còn ở đây trên trái đất này. Thực lòng là

đôi khi tôi vẫn cảm thấy như cha đang còn ở đây và tôi mới vừa trò chuyện với

cha ngày hôm qua thôi, điều này khến tôi cảm thấy tôi không nhớ cha nhiều lắm

– Trong khi thực ra là không phải vậy]

(115) What items do you want to carry with you for use in the afterlife?

Nothing! The only thing I would like to have is my Spirit, Love, Peace

Humility and Goodness! Those are the things I will need, when departing from

this world! (A69)

[Những món đồ nào bạn muốn mang theo bên mình để sử dụng ở thế giới

bên kia? - Chẳng gì cả! Thứ duy nhất tôi muốn mang theo là Linh hồn, Tình yêu,

Sự thanh thản, sự khiêm nhường và lòng tốt! Đó là những thứ tôi sẽ cần, khi rời

khỏi thế giới này!]

Từ biểu thức ngôn ngữ trên, có thể thấy ý niệm “cái chết” được tri nhận là

sự rời khỏi miền không gian của người sống, đó là “this world” (thế giới này)

hay “Earth” (trái đất). Định hướng “ra” được thể hiện bởi dụ dẫn “depart” (khởi

hành) hoặc “is no longer here” (không còn hiện diện ở đây).

Xét ẩn dụ định hướng CHẾT LÀ VÀO MỘT MIỀN KHÔNG GIAN trong

tiếng Anh.

Ẩn dụ này chỉ xuất hiện ở 2 biểu thức ẩn dụ (Bảng 4.1) với dụ dẫn định

hướng là “go to a better place” (đến nơi tốt đẹp hơn).

Lối diễn đạt này trong tiếng Anh phù hợp với tư duy về ý niệm “cái chết”

trong Thiên Chúa giáo, chết là sự kiện để con người rời khỏi trần gian nhiều thử

thách và đến miền không gian nơi Đức Chúa hiện diện, ban phước và tận hưởng

cuộc sống tốt đẹp hơn.

157

Xem xét ví dụ sau:

(116) On Dec 11 at 12:30, my anchor left us to go to a far better place. My

Mama (Known as Dee, Ms. Dee, Ms. Deloris) parted ways to meet her loved

ones and be at peace from the pain and complications of cancer. (A49)

[Vào ngày 11 tháng 12 lúc 12:30, điểm tựa của tôi đã rời bỏ chúng tôi để

đến một nơi xa tốt đẹp hơn. Mẹ tôi (Bà Dee, Deloris) đã lên đường đi gặp

những người thân yêu và thoát khỏi nỗi đau và biến chứng của căn bệnh ung

thư]

Trong ví dụ trên, người mẹ mắc bệnh hiểm nghèo, chịu đựng nỗi đau đớn

và cái chết được tri nhận như là sự rời khỏi cuộc sống khổ đau bởi bệnh tật để

đến không gian sống khác, được tin rằng tốt đẹp hơn (far better place), không

còn phải chịu sự đau đớn và giày vò vì bệnh tật nữa. Lối diễn đạt này là minh

chứng cho tuyên bố ở trên về sự ảnh hưởng của niềm tin tôn giáo về một thế giới

tốt đẹp hơn sau khi chết. Cách lý giải này cũng đem lại sắc thái tích cực hơn khi

đề cập đến trải nghiệm “cái chết” trong đời sống của con người.

4.4.3. Đối chiếu ẩn dụ định hướng với cặp không gian Ra – Vào trong

tiếng Việt và tiếng Anh

Điểm tương đồng

Từ kết quả của khảo sát và phân tích ẩn dụ định hướng CHẾT LÀ RA

KHỎI MỘT MIỀN KHÔNG GIAN và CHẾT LÀ VÀO MỘT MIỀN KHÔNG

GIAN, chúng tôi rút ra một số điểm tương đồng trong cách người Việt và người

Anh tri nhận cái chết thông qua miền nguồn phương hướng này như sau:

Thứ nhất, có thể khẳng định rằng cả người Việt và người Anh đều chung tư

duy lý giải về sự hiện hữu của sự sống sau cái chết và sự tồn tại của một thế giới

khác, một không gian khác, nơi con người sẽ đến sau khi chết. Bởi cách tri nhận

này nên ẩn dụ định hướng với cặp không gian Ra – Vào được vận dụng để lý

giải về hướng đi và đích đến của con người sau khi chết.

Thứ hai, sự tương đồng về chủ thể và miền không gian xác định định

hướng Ra – Vào. Chủ thể tri nhận định hướng là con người trong mối tương

158

quan với trái đất, là nơi các sinh thể sống tồn tại.

Cả người Việt và người Anh đều tri nhận miền không gian mà con người có

định hướng “ra” là trái đất, là thế giới nơi con người sinh sống và miền không

gian định hướng “vào” là một thế giới khác với đặc điểm tích cực như là “tốt

đẹp hơn”, ở đó không tồn tại các vấn đề, khó khăn, thử thách mà con người phải

đối mặt trong sự đối chiếu với hoàn cảnh, điều kiện sống ở thể giới mà con

người đã rời bỏ.

Cách tri nhận với sắc thái tích cực về miền không gian mà con người sẽ

“vào” sau khi chết thể hiện sự tương đồng trong cách con người ở các nền văn

hóa khác nhau tiếp cận với “cái chết” khi phạm trù này luôn được coi là phạm

trù có tính kiêng kị, huyền bí và đáng sợ. Cách tiếp cận tích cực giúp con người

có trạng thái tâm lý tốt hơn khi đối diện với cái chết hay hoàn cảnh ngặt nghèo

(thế giới sau cái chết không đáng sợ), giúp xây dựng và tuân thủ các quy ước về

văn hóa, đạo đức, trật tự xã hội một cách tự giác và chuẩn mực (con người sống

chuẩn mực, tốt đẹp ở đời sống này thì sau khi chết sẽ được đến thế giới khác tốt

đẹp hơn). Đặc điểm tri nhận này khẳng định tuyên bố của Lakoff và Johnson

rằng ngôn ngữ phản ánh tư duy và hành động của con người.

Sự khác biệt

Người Việt chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi nhân sinh quan về cuộc sống sau

khi chết. Với ảnh hưởng của tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên, người Việt luôn tin

rằng có thế giới bên kia sau khi chết và người chết ở trong thế giới đó có cuộc

sống, hay các sinh hoạt tương tự như cuộc sống nơi trần gian (trần sao âm vậy)

nên về cơ bản, “cái chết” chỉ là thay đổi không gian sống hay nói cách khác là

rời khỏi không gian sống này sang không gian sống khác. Các nghi thức tang

ma, mai táng, việc cúng giỗ của người Việt rất được coi trọng và thể hiện rõ lối

tư duy về sự tồn tại của thế giới khác, nơi người chết sinh sống. Bởi vậy, người

Việt sử dụng đa dạng các động từ chỉ chuyển động theo hướng Ra – Vào như

“rời khỏi”, “đến” “sang”, “về” “vào” “qua” để diễn đạt sự di chuyển từ không

gian này vào không gian khác.

Người Anh, ngược lại, xem trọng sự sinh ra hơn là mất đi (kỷ niệm ngày

159

sinh ra nhưng không kỷ niệm ngày mất đi) nên trong cách tư duy về cuộc sống

sau khi chết, người Anh không có những liên tưởng cụ thể như cách người Việt

tư duy về thế giới bên kia. Từ lối suy nghĩ như vậy dẫn đến việc phản ánh trong

tư duy ngôn ngữ. Người Anh diễn tả cái chết với định hướng “ra khỏi một không

gian” để đến nơi có Đức Chúa ngự trị (với tính chất là 1 địa điểm) hoặc là đến

“nơi tốt đẹp hơn” chứ không phải là bước vào một không gian sống mới với các

hoạt động như ở cuộc sống nơi trần thế. Bởi vậy, người Anh có xu hướng sử

dụng ẩn dụ CHẾT LÀ RA KHỎI MỘT KHÔNG GIAN để tri nhận về cái chết

hơn là ẩn dụ CHẾT LÀ VÀO MỘT KHÔNG GIAN KHÁC. Ẩn dụ này chỉ xuất

hiện với tần suất nhỏ. Số lượng dụ dẫn trong tiếng Anh cũng nhỏ hơn số dụ dẫn

được sử dụng trong tiếng Việt (Phụ lục 4 – Bảng 4.4, Bảng 4.5).

4.5. Tiểu kết chương 4

Từ kết quả khảo sát và phân tích, có thể thấy, để diễn đạt ý niệm “cái chết”,

các ẩn dụ định hướng cũng được sử dụng, cụ thể là 3 cặp định hướng không gian

Lên – xuống, Cao - Thấp, Ra – Vào. Tương ứng với các cặp không gian là các

ẩn dụ định hướng được gọi tên là: CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI,

CÁI CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ CAO, CÁI CHẾT LÀ SỰ

DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ THẤP, CHẾT LÀ RA KHỎI MỘT MIỀN

KHÔNG GIAN và CHẾT LÀ VÀO MỘT MIỀN KHÔNG GIAN.

Phân tích và so sánh các tiểu loại ẩn dụ định hướng giữa hai ngôn ngữ,

chúng tôi rút ra các nhận xét sau. Thứ nhất, lối tư duy hình thành ẩn dụ định

hướng của con người ở hai nền văn hóa khác nhau có sự tương đồng đáng

kể.Thứ nhất, lối tư duy về định hướng dựa trên định vị với con người ở vị trí

trung tâm, phương thẳng đứng so với trái đất, chết là trạng thái cơ thể mất ý

thức, mất trọng lực nên có xu hướng “đổ xuống”. Cách thức tri nhận về vị trí thể

xác này dẫn đến ẩn dụ định hướng là CÁI CHẾT HƯỚNG XUỐNG ở các diễn

ngôn nghiên cứu.

Thứ hai, lối tư duy về sự di chuyển đến các vị trí khác nhau, ra vào các

không gian khác nhau bắt nguồn từ niềm tin tôn giáo về sự tồn tại của cuộc sống

160

sau khi chết và thế giới khác trong vũ trụ.

Tuy nhiên, điểm thú vị là một số ẩn dụ định hướng có phương hướng trái

ngược, thể hiện lối tư duy và niềm tin tôn giáo khác nhau. Chẳng hạn, trong

tiếng Việt, với nghi thức chôn cất xuống lòng đất và niềm tin có thế giới bên kia

dưới lòng đất nên định hướng chuyển động là xuống dưới, còn người Anh có

niềm tin vào Chúa trời và thiên đàng nên định hướng chuyển động phần nhiều là

161

đến vị trí cao.

KẾT LUẬN

Với các diễn ngôn biểu đạt một ý niệm có tính phổ quát cao – cái chết - ẩn

dụ ý niệm đã chứng minh vai trò của nó trong việc biểu đạt một nội dung có tính

kiêng kị, khó nói, gây sự khó xử bằng viện dẫn các biểu thức ẩn dụ với miền

nguồn quen thuộc và cụ thể. Với mục đích tìm hiểu các AD ý niệm về cái chết và

đối chiếu tư duy ý niệm giữa hai ngôn ngữ Việt và Anh, luận án đã đạt được

những kết quả nhất định.

Tóm tắt một số kết quả chính của luận án

1. Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế

về AD ý niệm cái chết theo thời gian và theo hướng thu hẹp dần để xác định

khoảng trống nghiên cứu và khẳng định rằng tính đến thời điểm này, ở Việt Nam

vẫn chưa có nghiên cứu chuyên sâu về đối chiếu AD ý niệm về phạm trù cái chết

giữa TV và TA; luận án cũng tổng hợp một cách có hệ thống các kiến thức nền

tảng về AD theo quan điểm truyền thống và quan điểm của ngôn ngữ học tri nhận

nhằm làm bật lên các đặc điểm của AD theo đường hướng tri nhận, trên cơ sở đó

tìm hiểu các khái niệm then chốt trong AD ý niệm như ánh xạ, miền nguồn, miền

đích, nghiệm thân, phạm trù…, trong đó luận án xác định trụ cột lý thuyết để tiến

hành nhiệm vụ nghiên cứu là các khái niệm, đặc điểm, ánh xạ và phân loại AD

theo Lakoff và Johnson và Kövecses.

2. Về mặt định lượng, bằng việc sử dụng thủ pháp thống kê, phân loại, có

thể nhận thấy AD cấu trúc được sử dụng với mức độ phổ biến nhất trong cả tiếng

Việt và tiếng Anh (415/529 biểu thức ẩn dụ tiếng Việt, chiếm 78,4% và 429/525

biểu thức ẩn dụ tiếng Anh, chiếm 81,7% tổng số ngữ liệu nghiên cứu); AD bản

thể được sử dụng với mức độ xuất hiện ít hơn (70/529 biểu thức tiếng Việt và

61/525 biểu thức tiếng Anh); AD định hướng được sử dụng với mức độ ít nhất

(44/529 biểu thức tiếng Việt và 35/525 biểu thức tiếng Anh). Từ kết quả cho thấy

cả người Việt và người Anh đều có cấu trúc kiến thức rất dồi dào, phong phú làm

162

miền nguồn cụ thể để diễn đạt ý niệm “cái chết” trừu tượng.

3. Với AD cấu trúc, vận dụng tri thức về miền nguồn, miền đích và ánh

xạ, luận án xác định được 4 AD thượng danh được xây dựng trên 4 miền nguồn

(CUỘC HÀNH TRÌNH, SỰ NGHỈ NGƠI, TRẠNG THÁI ÁNH SÁNG và SỰ

KẾT THÚC) cùng các tầng bậc của AD hạ danh. Luận án đã đối chiếu tư duy AD

bậc cao và các ánh xạ cụ thể của mỗi AD bậc thấp và phát hiện ra rằng ở bậc cao,

người Việt và người Anh có sự “gặp nhau” trong phương thức tư duy và nhìn

nhận thế giới khách quan, thể hiện ở sự trùng lặp trong 4 MIỀN NGUỒN để hình

thành AD bậc trên. Tuy nhiên ở các ánh xạ của AD bậc dưới, một số điểm bất

tương đồng đã được xác định, chẳng hạn như, với “đích đến” của cuộc hành trình

cái chết, người Việt có tư duy về cả đích đến ở vị trí trên cao và dưới thấp nhưng

người Anh lại chuyển động hướng lên trên. Với ẩn dụ TRẠNG THÁI ÁNH

SÁNG, người Việt nghiêng về tri nhận “cái chết” là bóng tối nhưng người Anh thì

lựa chọn “ánh sáng”. Nguyên nhân nằm ở sự khác biệt về tôn giáo tín ngưỡng,

văn hóa, yếu tố xã hội, đặc điểm môi trường sống của hai quốc gia.

4. Với AD bản thể, thông qua việc tìm kiếm mô hình bản thể hóa các ý

niệm trừu tượng, luận án xác định được sự xuất hiện của 5 AD bậc dưới của 3 ẩn

dụ bản thể là THỰC THỂ (MẤT SỰ SỐNG LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ, CÁI

CHẾT LÀ THỰC THỂ), VẬT CHỨA (TRƯỜNG THỊ GIÁC và THÂN THỂ là

vật chứa) và NHÂN HÓA (CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP). Trong số các tiểu loại

này, các ý niệm về VẬT CHỨA VÀ THỰC THỂ có tần suất sử dụng khá phổ

biến để diễn tả cái chết. Qua việc phân tích đối chiếu, có thể thấy sự tương đồng

trong cách tri nhận về cái chết bằng việc “bản thể hóa” phạm trù trừu tường. Sư

khác biệt ở đây là do tư duy nhìn nhận và lý giải về thế giới khác nhau giữa

phương Đông và phương Tây. Phương Đông ưa cách thức tri nhận về chính bản

thân con người trước rồi mới phản ánh ra thế giới khách quan nên ưa chuộng cách

nói ẩn dụ, quy gán cho các phạm trù có tính mơ hồ, kiêng kị những đặc điểm của

con người để giải thích. Ngược lại, tư tưởng phương Tây thiên về cách tri nhận từ

sự quan sát thế giới khách quan và đề cao sự hiện hữu của sự vật. Trong ẩn dụ bản

163

thể về cái chết, người phương Đông thường liên hệ bản thể đó với các thế lực có

sức mạnh, có can thiêp về lực lên con người. Ngược lại, người phương Tây chú

trọng đến khía cạnh sự mất mát các thực thể vật chất.

5. Với AD định hướng, luận án xác định được 3 cặp không gian gồm lên –

xuống, cao – thấp, ra – vào được sử dụng để kích hoạt ẩn dụ ý niệm về cái chết.

Kết quả nghiên cứu cho thấy về cơ bản người Việt và người Anh có cùng chung

tư duy định hướng khi các giá trị tích cực đều được ý niệm theo chiều đi lên còn

các giá trị tiêu cực có chiều ý niệm đi xuống. Những trường hợp ý niệm bất tương

hòa đã được lý giải dựa trên sự khác biệt về niềm tin tôn giáo.

Kết quả thống kê của 3 loại AD đều được mô hình hóa nhằm tạo ra bức

tranh rõ nét giúp hình dung được tính tầng bậc và hệ thống của các AD trong ngữ

liệu nghiên cứu.

Có thể tóm lược các kết quả nghiên cứu về ẩn dụ và khung tri nhận ý niệm

164

“cái chết” thông qua ma trận sau đây:

Bảng 5: Ma trận đối chiếu ẩn dụ ý niệm “cái chết” trong tiếng Việt và tiếng Anh

Một số nhận xét rút ra từ kết quả nghiên cứu

1. AD ý niệm được sử dụng rất phổ biến trong diễn ngôn về cái chết. So

sánh về tần suất, số biểu thức ngôn ngữ có chứa AD và số BT AD có sự nghiêng

nhẹ về tiếng Việt. Trong số 3 tiểu loại, AD cấu trúc có tần suất xuất hiện cao nhất,

tiếp theo là AD bản thể, AD định hướng có số lượng thấp nhất trong ngữ liệu

nghiên cứu; xếp hạng mức độ phổ biến của 3 tiểu loại là như nhau trong cả hai

ngôn ngữ. Kết quả này có sự tương đồng cao với các nghiên cứu trước về AD ý

niệm được thực hiện ở Việt Nam.

2. Về ánh xạ, tư duy hình thành AD ở hai ngôn ngữ cho thấy sự tương

165

đồng. Ở bậc cao, các ánh xạ giữa miền nguồn và miền đích trong AD cấu trúc, mô

thức bản thể hóa các ý niệm trừu tượng trong AD bản thể và cách sử dụng chiều

không gian trong AD định hướng đều có sự nhất quán giữa hai ngôn ngữ, thể hiện

tính phổ quát của AD ý niệm với vai trò của một công cụ thể hiện phương thức tư

duy của con người.

3. Về khung tri nhận để giải thích sự hình thành các ẩn dụ, luận án đã sử

dụng các kiến thức của các khoa học liên ngành như y sinh học, triết học, tâm lý

học, tôn giáo học để làm cơ sở cho những kiến giải từ nhiều góc độ khác nhau về

ý niệm “cái chết” trừu tượng có tính phổ quát trên toàn thế giới.

4. Về vai trò, việc sử dụng AD khiến các diễn ngôn biểu đạt ý niệm đáp

ứng được yêu cầu tránh gây khó chịu và đảm bảo tính lịch sự. Đây là điểm rất

quan trọng bởi diễn ngôn về cái chết là phạm trù có tính kiêng kị, do đó mỗi từ

vựng phải được lựa chọn sao cho đảm bảo tính lịch sự và dễ hiểu do phạm trù cái

chết là phạm trù trừu tượng, khó nắm bắt.

Hạn chế và các gợi ý cho nghiên cứu tiếp theo

Luận án mới chỉ nghiên cứu tần suất xuất hiện của AD trong một loại diễn

ngôn chứ chưa tìm hiểu đặc điểm diễn ngôn về ý niệm cái chết ở nhiều loại văn

bản và ngữ cảnh khác để tìm ra những cách tri nhận khác về ý niệm “cái chết”.

Do đó, luận án còn để mở các chủ đề cho các nghiên cứu trong tương lai,

bao gồm việc nghiên cứu ẩn dụ ý niệm “cái chết” trên các diễn ngôn khác, nghiên

cứu tìm hiểu về vai trò của việc sử dụng ẩn dụ để tăng hiệu quả giao tiếp và các

chiến lược giao tiếp liên văn hóa, nghiên cứu ứng dụng của ngôn ngữ trong việc

lập trình các nội dung có liên quan đến ngôn ngữ trong công nghệ AI, tạo ra

những diễn ngôn có sự phù hợp về yếu tố tri nhận và văn hóa của từng quốc gia.

Các nghiên cứu về ngôn ngữ học tri nhận nói chung và AD theo đường

hướng tri nhận nói riêng đang là đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên

cứu. Do hạn chế về thời gian, năng lực nghiên cứu và các định kiến chủ quan, luận

án hẳn vẫn còn tồn tại nhiều thiếu sót, do đó chúng tôi mong muốn nhận được nhiều

166

góp ý về mặt khoa học của các nhà nghiên cứu để luận án hoàn thiện hơn, góp phần

vào việc xây dựng ngành ngôn ngữ học tri nhận, AD ý niệm nói chung và AD ý

167

niệm về phạm trù “cái chết” nói riêng. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn!

Phạm Thị Xuân Hà (2022), Ý niệm “cái chết” phản ánh qua ẩn dụ tri nhận “CÁI

CHẾT LÀ GIẤC NGỦ” trong tiếng Việt, Tạp chí Từ điển học và Bách khoa thư,

Số 2 (76), 3-2022, tr.77-83.

Phạm Thị Xuân Hà (2023), Ý niệm “cái chết” trong tiếng Anh từ góc nhìn ngôn

ngữ học tri nhận, Tạp chí Từ điển học và Bách khoa thư, Số 1 (81), tr.56-61.

Phạm Thị Xuân Hà (2023), Conceptual Metaphor of “Death Is a Journey” in

Covid-19 Victim Memorial Messages Posted on Vnexpress.net and

Rememberme2020.uk, Vietnam Social Sciences, No. 1 (213) – 2023, tr.71-76.

DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐĂNG TẢI NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN TRÊN CÁC TẠP CHÍ KHOA HỌC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT:

[1] Akira Sadakata (2020), Vũ trụ quan Phật Giáo – Triết học và nguồn gốc,

Trần Văn Duy dịch và chú thích, NXB Tri thức

[2] Đào Duy Anh (2005), Hán – Việt từ điển, NXB Văn hóa – Thông tin

[3] Phan Kế Bính (2021), Việt Nam phong tục, NXB Kim Đồng

[4] Trần Văn Cơ (2007), Ngôn ngữ học tri nhận (Ghi chép và suy nghĩ), Nhà

xuất bản Khoa học xã hội.

[5] Trần Văn Cơ (2009), Khảo luận ẩn dụ tri nhận, Nhà xuất bản Lao động –

Xã hội, Hà Nội.

[6] Trần Văn Cơ (2010), Ngôn ngữ học tri nhận – TỪ ĐIỂN Tường giải &

Đối chiếu, Nhà xuất bản Phương Đông.

168

[7] Lê Thị Cúc (2013), Tìm hiểu phạm trù sống – chết, website trường Đại

học Thái Nguyên: http://lichsu.tnus.edu.vn/chi-tiet/374-Tim-hieu-pham-

tru-song---chet

[8] Đào Thị Kim Duyên 2015), So sánh từ kiêng kị, uyển ngữ về những điều

không mong muốn trong tiếng Việt và tiếng Khmer, Tạp chí Science &

Technology Development, Số 18 (No.X3-2015)

[9] Hữu Đạt (2011), Tri nhận không gian, thời gian trong thành ngữ, tục ngữ

tiếng Việt, NXB Từ điển bách khoa

[10] Đinh Văn Đức (2013), Ngôn ngữ và Tư duy – Một tiếp cận, Nhà xuất bản

Đại học Quốc gia Hà Nội.

[11] Nguyễn Thiện Giáp (2014), Nghĩa học Việt ngữ, Nhà xuất bản Giáo dục

Việt Nam

[12] Jame George Frazer (2019), Cành vàng – Bách khoa thư về văn hóa

nguyên thủy, Ngô Bình Lâm dịch, NXB Tri thức

[13] Nguyễn Thị Bích Hạnh (2014), Ẩn dụ tri nhận trong ca từ Trịnh Công

Sơn, Luận án tiến sỹ ngữ văn, Học viện Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[14] Nguyễn Thị Bích Hạnh (2015), Ẩn dụ tri nhận trong ca từ Trịnh Công Sơn

(chuyên khảo), Nhà xuất bản khoa học xã hội, Hà Nội.

[15] Nguyễn Thị Bích Hạnh (2022), Ẩn dụ ý niệm trên tư liệu thành ngữ và

báo mạng tiếng Việt (sách chuyên khảo), NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

[16] Trần Thị Hồng Hạnh (2015), Đặc điểm Ngôn ngữ - Văn hóa của uyển ngữ

tiếng Việt, tạp chí Ngôn ngữ & Đời sống, số 8 (238) - 2015

[17] Nguyễn Hòa (2007), Sự tri nhận và biểu đạt thời gian trong tiếng Việt qua

các ẩn dụ không gian, Tạp chí Ngôn ngữ, số 7, trang 1-8

[18] Nguyễn Hòa (2008), Phân tích diễn ngôn, một số vấn đề lý luận và

phương pháp, NXB ĐHQG HN

[19] Phan Văn Hòa, Nguyễn Thị Tú Trinh (2010), Khảo sát ẩn dụ ý niệm về

cuộc đời, cái chết và thời gian trong thơ ca tiếng Anh và tiếng Việt, Tạp

chí Khoa học và công nghệ - ĐH Đà Nẵng, số 5 (40), trang 106 - 113

[20] Giuse Trần Công Hường (2019), Vấn đề sự chết: Góc nhìn và quan niệm,

website Đại chủng viện thánh Phanxico Savier:

169

https://dcvphanxicoxavie.com/vn/Triet-Hoc/Van-De-Su-Chet-Cach-Nhin-

Va-Quan-Niem.html

[21] Bùi Mạnh Hùng (2008), Ngôn ngữ học đối chiếu, NXB Giáo dục

[22] Nguyễn Văn Khang (2014), Ngôn ngữ học xã hội, NXB Giáo dục VN

[23] Jean-Paul Sartre (2015), Thuyết hiện sinh là một thuyết nhân bản, Đinh

Hồng Phúc dịch, Nhà xuất bản tri thức

[24] Joseph Ratzinger (2023), Chết & Sự sống đời sau – Tìm hiểu Cánh chung

Ki-tô giáo, Phạm Hồng Lam dịch, NXB Tôn giáo

[25] Võ Phương Lan (2012), Thờ cúng tổ tiên người Việt, NXB Từ điển bách

khoa

[26] Knud S. Larsen & Lê Văn Hảo (2015), Tâm lý học xuyên văn hóa, Nhà

xuất bản ĐHQGHN

[27] David Lee (2014), Dẫn luận ngôn ngữ học tri nhận, Nguyễn Văn Hiệp và

Nguyễn Hoàng Anh dịch, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà nội.

[28] Narada (2011), Đức Phật và Phật pháp, Phạm Kim Khánh dịch, NXB Tôn

giáo

[29] Paul Giran (2022), Tâm lý dân tộc An Nam, Phan Tín Dụng dịch, NXB

Hội nhà văn

[30] Triệu Diễm Phương (2011), Dẫn luận Ngôn ngữ học tri nhận, Đào Hà

Ninh dịch, Nhà xuất bản ĐHQGHN

[31] Nguyễn Thị Quyết (2012), “Ẩn dụ ý niệm về cuộc đời trong thơ tiếng Anh

và tiếng Việt”, Tạp chí Ngôn ngữ, số 6-2012: tr. 20-29.

[32] Sigmund Freud (2001), Phân tâm học nhập môn, Nguyễn Xuân Hiến

dịch, NXB ĐHQGHN

[33] Sigmund Freud (2020), Vật tổ và Cấm kị, Đoàn Văn Chúc dịch, NXB Thế

giới

[34] Lê Thị Lệ Thanh (2012), Các đơn vị từ vựng tiếng Việt biểu thị các chiết

đoạn thời gian (trong so sánh với tiếng Đức) – Nhìn từ góc độ mối quan

hệ ngôn ngữ - văn hóa – tư duy, Nhà xuất bản Từ điển bách khoa

[35] Lê Lâm Thi (2017), Ẩn dụ phạm trù lửa trong tiếng Pháp và tiếng Việt từ

góc độ ngôn ngữ học tri nhận, Luận án tiến sỹ ngôn ngữ học, Trường Đại

170

học Khoa học, Đại học Huế.

[36] Lý Toàn Thắng (2004), Ngôn ngữ học tri nhận - Từ lý thuyết đại cương

đến thực tiễn tiếng Việt, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

[37] Lý Toàn Thắng (2015), Ngôn ngữ học tri nhận – Những nội dung quan

yếu, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[38] Trần Nhật Thu (2016), Cái chết từ góc nhìn phân tâm học - hiện sinh (qua

một số truyện ngắn Việt Nam đương đại), Tạp chí Nghiên cứu văn học, số

3 – 2016: tr.57-64

[39] Lê Quang Thiêm (2004), Nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ, NXB

ĐHQG HN

[40] Nguyễn Đức Tồn, Huỳnh Thanh Trà (1994). Đặc điểm danh học và ngữ

nghĩa của nhóm từ chỉ “sự kết thúc cuộc đời” của con người, Tạp chí

ngôn ngữ, số 3, 1994, tr.53-60

[41] Nguyễn Đức Tồn (2002), Tìm hiểu đặc trưng văn hoá – dân tốc của ngôn

ngữ và tư duy ở người Việt (trong sự so sánh với những dân tộc khác),

Nhà xuất bản ĐHQGHN.

[42] Nguyễn Đức Tồn (2015), Đặc trưng văn hóa – dân tộc của ngôn ngữ và

tư duy.

[43] Lê Văn Tùng (2018), Tìm hiểu về sống chết của con người, NXB Tôn giáo

[44] E.B. Tylor (2019), Văn hóa nguyên thủy, Huyền Giang dịch, NXB Tri thức

[45] Nghiêm Hồng Vân (2018), Đối chiếu ẩn dụ ý niệm về “vui mừng” và “tức

giận” trong tiếng Nhật và tiếng Việt, Luận án tiến sỹ ngữ văn, HV KHXH

[46] Lê Thị Kiều Vân (2017), Tâm thức của người Việt qua một số từ khóa

(Chuyên luận Ngôn ngữ học văn hóa – tri nhận), sách chuyên khảo, Nhà

xuất bản ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.

Tiếng Anh

[47] Adriaan, L. (2015), “Spatial Cognition and the Death Metaphor in the

Hebrew Bible”, Philosophiae Doctor in Hebrew, Faculty of the

Humanities, University of the Free State Bloemfontein, South Africa.

[48] Amy, P. L. (2011), “Metaphorical Euphemisms of relationship and death

171

inKavalan, Paiwan, and Seediq”, Oceanic Linguistics Journal, Volume

50, Number 2, pp. 351-379

[49] Anna, J. (2016), Conceptual Metaphors in Lyrics by Leonard Cohen,

UMEA university.

[50] Anashia, N. O. (2018), “A Cognitive Analysis of Metaphorical

euphemisms of death in Kenyan Newspaper Obtuaries”, International

Journal of English Literature and Social Sciences (IJELS) Vol-3, Issue-2,

Mar - Apr, 2018.

[51] Bultinck, B. (1998), Metaphors we die by: conceptualizations of death in

English and their implications for the theory of metaphor. Antwerpen:

Universiteit Antwerpen. (CED) Collins English Dictionary. 2003.

Available at www.thefreedictionary.com. (COCA) Corpus of

contemporary American English. 1990-2012. Available at http://

corpus.byu.edu/coca/.

[52] Çakır, C. (2016), Conceptual metaphor theory and teaching English as a

foreign language: A study on body part terms, Journal of Language and

Linguistic Studies, 12(2), 253-279, Available online at www.jlls.org.

[53] Cornelia, M. (2008), Metaphors Death and Alive, Sleeping and Waking –

A dynamic view, University of Chicago Press.

[54] Charles, O. (2020), “Metaphors and Euphemisms of Death in Akan and

Hebrew”, Open Journal of Modern Linguistics, No. 10, pp.404-421

[55] Cienki, A. & Muller, C. (2008), Metaphor and Gesture, John Benjamins

Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia.

[56] Cong, T. (2014), A Contrastive Study of Death Metaphors in English and

Chinese, International Journal of English Linguistics; Vol. 4, No.6; 2014

[57] Crespo, F. E. (2006), The language of death: euphemism and conceptual

metaphorization in Victorian obituaries. SKY Journal of linguistics 19:

101-130.

[58] Damaris, G. N., David, O. O. (2012), Conceptualization of “Death is a

Journey” and “Death as Rest” in EkeGusii Euphemism, Theory and

Practice in Language Studies, Vol 2, No.7, pp 1452-1457.

172

[59] Danijel, B. (2016), Grammar of Death in the Psalms – With Reference to

Motion as Conceptual Metaphor, A thesis of the degree of Doctor of

Philosophy, Middlesex University.

[60] Dornyei, Z. (2007), Research Methods in Applied Linguistics, Oxford

University Press, Oxford.

[61] Elena, F. (2014), The metaphors for death and the death of conceptual

metaphors in poetry. An analysis based on Emily Dickinson’s poem

“Because I could not stop for death”, 6th International Conference on

Languages, E-Learning and Romanian Studies 3-5 June, 2011, Isle of

Marstrand, Sweden Published: 2011-03-11.

[62] Erich, A. B. (2012), Facing Finality: Cognitive and Cultural Studies on

Death and Dying, Published by The Institute for Intercultural

Communication, Louisville, a division of The University of Louisville.

[63] Ervas, F. & Gola, E. & Rossi, M. G. (2017), Metaphor in Communication,

Science and Education, De Gruyter Mouton, Germany.

[64] Evans, V. and Green, M. (2006), Cognitive Linguistics – An introduction,

Edinburgh University Press.

[65] Evans, V. (2007), A glossary of Cognitive Linguistics, Edinburgh

University Press.

[66] Fauconnier, G. (1997), Mappings in Thought and Language, Cambridge

University Press, Cambridge.

[67] Fauconnier, G. & Turner, M. (2003), The Way We Think: Conceptual

Blending and the Mind’s Hidden Complexities, NY, Basic Book.

[68] Galperin, I. R. (1981), 23rd ed. Stylistics, Vyssaja Skola, Moscow.

[69] Gao, L. (2016), A Comparative Study of Conceptual Metaphors in English

and Chinese Economic News Headlines, Creative Education, 2016, 7,

2629-2639, http://www.scirp.org/journal/ce

[70] Ghalam, P. F. Z (2007), The Expression and Conceptualization of Motion

through Space and Manner of Motion in Persian and English: A

comparative Analysis, A dissertation Presented in Partial Fulfillment of

the Requirements for the Degree Doctor of Philosophy, The Pennsylvania

173

State University.

[71] Gibbs, R. (1994), The poetics of mind: Figurative thought, language, and

understanding. New York: Cambridge University Press.

[72] Gibbs, R. (Ed.) (2008), The Cambridge Handbook of Metaphor and

Thought, New Yor: Cambridge University Press.

[73] Gil, M. M. (2016), A Cross-Linguistic Study of Conceptual Metaphors in

Financial Discourse, Yearbook of Corpus Linguistics and Pragmatics

2016: Global Implications for Society and Education in the Networked

Age (pp.107-126), Retrieved from www.researchgate.net

[74] Goatly, A. (1997), The Language of Metaphors, Taylor & Francis

Routledge, London and New York.

[75] Goatly, A. (2007), Washing the Brain – Metaphor and Hidden Ideology,

John Benjnamins Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia.

[76] Geeraerts, D. et al. (2006), Cognitive Linguistics: Basic Readings,

Mouton de Gruyter, Berlin/New York.

[77] Marín, A., J.I. (1996) To die, to sleep. A contrastive study of metaphors for

death and dying in English and Spanish. Language Sciences 18 (1-2): 37-

52.

[78] Haser V. (2005), Metaphor, Metonymy, and Experientialist Philosophy,

Mouton de Gruyter, Berlin/New York.

[79] Johnson, M. (1987), The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning,

Imagination and Reason, University of Chicago Press, Chicago, USA.

[80] Isaac Machakanja (2009), Conceptual metaphors in English and Shona: A

cross-linguistic and cross-cultural study, Doctorate Thesis of Literature

and Philosophy in the subject LINGUISTICS at the University of South

Africa

[81] Kövecses, Z. (1986), Metaphors of Anger, Pride and Love: A Lexical

Approach to the Structure of Concepts, Amsterdam: John Benjamins

Publisher.

[82] Kövecses, Z (2000), Metaphors and Emotion: Language, Culture, and

Body in Human Feeling, Cambridge, Cambridge University Press

174

[83] Kövecses, Z. et al. (2002), Metaphor: A Practical Introduction, Oxford

University  Press, New York.

[84] Kövecses, Z. (2005) Metaphors in Culture: Universalitty and Variation,

Cambridge, Cambridge University Press.

[85] Kövecses, Z. (2009), Metaphor and Poetic Creativity: A Cognitive

Linguistic Account, Acta University Sapientiae, Philologica, 1,2: 197-220

[86] Lakoff, G. & Johnson, M. (1980, 2003), Metaphors We Live By,

University of Chicago Press, London.

[87] Lakoff, G. & Turner, M. (1989), More Than Cool Reason: A Field Guide

to Poetic Metaphor, University of Chicago Press, USA.

[88] Lakoff, G. (1987), Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories

Reveal about the Mind, The University of Chicago Press, Chicago and

London.

[89] Langacker, R.W (1987), Foundation of Cognitive Grammar, Vol.1,

Theoretical Prerequisites, Stanford University Press.

[90] Mari, A. D. S. (2014), Death by Metaphor: A study of metaphors and

conceptualisations of death in British and American obituaries, A Thesis

Presented to the Department of Literature, Area Studies and

European Languages In Partial Fulfilment of the Requirements for the

MA Degree, University of Oslo

[91] Mark, J. (1987), The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning,

Imagination and Reason, Chicago: University of Chicago Press.

[92] Mark, T. (2000), Death is the Mother of Beauty, Mind, Metaphor,

Criticism, www.cyberedition.com

[93] Mashak, S. P. et al. (2012), A Comparative Study on Basic Emotion

Conceptual Metaphors in English and Persian Literary Texts,

International Education Studies Vol. 5, No. 1; February 2012,

www.ccsenet.org/ies.

[94] Mieczyslaw, N. (2013), Can anything be put into any container? A few

remarks on possible and impossible metaphors involving synthetic,

analytical and unique concepts, Anglia – An International Journal of

175

English Studies 22/2

[95] Moses, G. G. (2017), Metaphoric Conceptualizations of Death in Gĩkũyũ,

Journal of Cognitive Science 18-2: 215-235, Institute for Cognitive

Science, Seoul National University

[96] Moses, G. G., Ruiming, W., Manqiong, S., Carlos, T., Oksana T., Omid

K., Ricardo, M. và Fernando M. (2018), A cross-linguistic study of

metaphors of death, John Benjamins Publishing Company

[97] Muller, C. (2008), Metaphors Dead and Alive, Sleeping and Walking,

University of Chicago Press, Chicago and London.

[98] Orazgozel, E. (2011), Metaphorical Conceptualization of Anger, Fear and

Sadness in English, Doctoral Dissertation, Budapest

[99] Seitz, J. A. (2000), “The bodily basis of thought”, New Ideas in

Psychology 18 (2000) 23-40.

[100] Shaikh, S. et al. (2014), Discovering Conceptual Metaphors Using Source Domain Spaces, Proceedings of the 4th Workshop on Coginitive Aspects

of the Lexicon, pages 210-220, Dublin, Ireland.

[101] Pragglejaz Group (2007), MIP: A Method for Identifying Metaphorically

Used Words in Discourse. Metaphor and Symbol, 22 (1), 1-39.

[102] Simpson, P. (2004), Stylistics: A Resource Book for Students, Routledge,

London and New York.

[103] Smith, C. L. K. (2009), “Sphere” as a Gendered Space: Cognitive

Linguistic Models of Conceptual Metaphor and Embodiment in

Nineteenth-century Women’s Rights Discourse, A dissertation Presented in

Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree Doctor of

Philosophy, Arizona State University.

[104] Stern, J.(2000), Metaphor in Context, The MIT Press, Cambridge and

Massachusetts.

[105] Stefanowitsch, Anatol & Gries, Stefan Th. (2006), Corpus-based

Approaches to Metaphor and Metonymy, Mouton de Gruyter, Berlin.

[106] Nguyen, T. T. T. (2011), An investigation into Linguistic features of

Conceptual Metaphors in English and Vietnamese, M.A Thesis in English

176

language, University of Danang

[107] Takada, M. et al., A Study of Metaphorical Mapping Involving Socio-

Cultural Values: How woman is conceptualized in Japanese, Retrieved

from http://aclweb.org/anthology/Y00-1030

[108] Ungerer, F. & Schmid, H.J (2006), An Introduction to Cognitive Linguistic

– 2nd Edition, Pearson, Longman, Britain.

[109] Wright, L. & Hope, J. (2005), Stylistics: A Practical Coursebook,

Routledge, London and New York.

[110] Yule, G. (1997), Pragmatics, Oxford University Press.

[111] Znamenskaya, T. A. (2004), Stylistics of the English Language, Mockba.

[112] Zanotto, M. S., Cameron, L. & Calvalcanti M. C. (2008), Confronting

Metaphor in Use – an applied linguistic approach, John Benjamins

Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia.

[113] Zsófia, D., Elena, S. & Veronika, K. (2016), Metaphors for “good” or

“bad” deaths - A health professional view, Metaphor and the Social

World, 6(1) pp. 1–19.

CÁC TRANG WEB

[114] https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BFt

[115] https://en.wikipedia.org/wiki/Death

[116] https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/hoan-canh.htm

[117] https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu.htm

[118] https://vnexpress.net/tam-su

[119] https://vnexpress.net/thoi-su/tuong-nho-nan-nhan-covid-19

[120] https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-chat

[121] https://www.hopeagain.org.uk/hope-again-personal-stories

[122] https://www.rememberme2020.uk/remember/

[123] https://whatsyourgrief.com/grieving-death-grandparent/

TỪ ĐIỂN

[124] www.thefreedictionary.com

177

[125] Oxford Advanced Learner's Dictionary of Current English. Sixth Edition.

Oxford 2000.

[126] Macmillan English Dictionary for Advanced Learners. Oxford 2002.

[127] Từ điển tiếng Việt (2018), Hoàng Phê (Chủ biên), Viện Ngôn ngữ học,

178

NXB Hồng Đức

Phụ lục 1: THỐNG KÊ TỶ LỆ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ ANH QUỐC

Bảng 1.1. Cơ cấu tôn giáo tại Việt Nam năm 2021

Tôn giáo

% dân số

STT

75,51%

Tín ngưỡng dân gian, và không tôn giáo Phật giáo Thiên chúa giáo Hòa Hảo Cao Đài Khác

15,5% 7,2% 1,02% 0,58% 0,19%

1 2 3 4 5 6

(Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o_t%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Nam#S%E1% BB%91_li%E1%BB%87u)

Bảng 1.2. Cơ cấu tôn giáo tại Anh quốc năm 2021

Tôn giáo

% dân số

53.80% 1.40% 0.30% 0.20% 0.10% 0.20% 0.30% 36.70%

STT 1 2 3 4 5 6 7 8

Thiên Chúa giáo Hồi Giáo Ấn Độ giáo Đạo Sik Do Thái Giáo Phật Giáo Không theo tôn giáo Các tôn giáo khác Không ghi nhận thông tin về tôn

7.00%

giáo

(Nguồn: https://populationdata.org.uk/uk-religion/)

Phụ lục 2: THỐNG KÊ DỤ DẪN CỦA ẨN DỤ CẤU TRÚC CÓ MIỀN

179

ĐÍCH “CÁI CHẾT”

Bảng 2.1. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KHỞI HÀNH MỘT HÀNH TRÌNH

Tiếng Việt

Tiếng Anh

STT

Miền nguồn

Dụ dẫn

Số lượt

Dụ dẫn

Số lượt

Không lời từ biệt

Farewell

Tạm biệt, chào hỏi

Tiễn biệt

Say goodbye

Tạm biệt

hành lý mang theo đơn sơ

Chuẩn bị hành trang

bộ quần áo cũ

không mang theo gì

nothing Spirit , Love Peace humility and goodness

Không kịp gặp lần cuối

surrounded by family

Đưa tiễn

Không ai đưa tiễn

I was with him

Tiễn

I stayed with him

Nếu gặp … xin gửi lời hỏi thăm

Meet again

Nhắn nhủ

See again

God took you

Chúc … đi bình an Chư Phật mười phương tiếp dẫn … Ông trời gọi đi

Travel on together

Bạn đồng hành

Ba / mẹ / ông / bà … đón

Lặng lẽ một mình

Phương tiện

Cỗ xe tang

funeral wagon / hearse

Để lại / bỏ lại …

gone / went

Đi

Left

Rời khỏi ….

Travel

Chuyển động xuất phát / đi

Đi du lịch

Fly

Đi công tác xa

Pass away

Walk

Tổng cộng

86

91

Bảng 2.2. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ ĐẾN ĐÍCH CUỐI CÙNG

STT

Miền nguồn

Tiếng Việt

Tiếng Anh

180

Dụ dẫn

Số lượt

Dụ dẫn

Số lượt

nghỉ ngơi

(pain/ cancer/…) free

no longer suffering

không phải lo toan / vướng bận / vất vả

can’t get sick anymore

không còn đau đớn / bệnh tật / mệt mỏi

siêu thoát

doesn’t have trouble

Sự giải phóng về thể xác và tinh thần khỏi các hoạt động sống

relax / singing

Rest found peace of mind and happiness

thanh thản

Enjoy

an vui

bình yên

(rest) in peace / at peace / peacefully Easily

Tính chất / cảm nhận tích cực về sự nghỉ ngơi

hạnh phúc hơn

Happily

God cares

cười tươi bên vòng tay của Chúa/ hưởng nhan Chúa

an nghỉ nơi miền cực lạc

God takes care in heaven

Các yếu tố phục vụ cho việc nghỉ ngơi (nơi chốn, người chăm sóc)

trong vòng tay những người thân yêu / vòng tay ấm áp của nội

Tổng cộng

83

100 Bảng 2.3. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI THƯ GIÃN

STT

Miền nguồn

Tiếng Việt

Tiếng Anh

181

Dụ dẫn

Số lượt

(pain/ cancer/…) free

nghỉ ngơi

no longer suffering

không phải lo toan / vướng bận / vất vả

can’t get sick anymore

không còn đau đớn / bệnh tật / mệt mỏi

siêu thoát

doesn’t have trouble

Sự giải phóng về thể xác và tinh thần khỏi các hoạt động sống

relax / singing

rest found peace of mind and happiness

thanh thản

enjoy

an vui

bình yên

(rest) in peace / at peace / peacefully easily

Tính chất / cảm nhận tích cực về sự nghỉ ngơi

hạnh phúc hơn

happilly

tay của Chúa/

God cares

cười tươi bên vòng hưởng nhan Chúa

an nghỉ nơi miền cực lạc

God takes care in heaven

Các yếu tố phục vụ cho việc nghỉ ngơi (nơi chốn, người chăm sóc)

trong vòng tay những người thân yêu / vòng tay ấm áp của nội

Tổng cộng

83

100 Bảng 2.4. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ GIẤC NGỦ

Tiếng Việt

Tiếng Anh

STT

Miền nguồn

Dụ dẫn

Số lượt

nằm

lays

an giấc

never wake up

Trạng thái tĩnh của cơ thể

ngủ

sleep

không tỉnh dậy

(ngủ) yên / ngon

Tính chất / cảm nhận tích cực về giấc ngủ

mơ

(sleep) tight / safe / peacefully / well goodnight

in bed

nơi Ba nằm rộng rãi, khang trang, mát mẻ

Nơi ngủ

dưới mộ

Trong Chúa

Tổng cộng

44

40

Bảng 2.5. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ TẮT ÁNH SÁNG /

182

BÓNG TỐI

Tiếng Việt

Tiếng Anh

STT

Miền nguồn

Dụ dẫn

Số lượt

dark

bóng tối

Bóng tối

đêm tối

gone out

tắt

Trạng thái mất năng lượng tỏa sáng

9 Tổng cộng

6

Bảng 2.5. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ TRẠNG THÁI TỎA SÁNG

Tiếng Việt

Tiếng Anh

STT

Miền nguồn

Dụ dẫn

Số lượt

shine bright

Trạng thái tỏa sáng

light up

13 Tổng cộng

11

Bảng 2.7. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ CHẤM DỨT SỰ

SỐNG SINH HỌC

Tiếng Việt

Tiếng Anh

STT

Miền nguồn

Dụ dẫn

Số lượt

trút hơi thở cuối cùng

heart stopped beating

heart is a flatline

Tim ngừng đập

stop breathing

nhắm mắt xuôi tay

Chu trình trao đổi chất và các cơ quan trong cơ thể ngừng hoạt đông

take the last breath

Cơ thể mất nhiệt

lạnh ngắt

lạnh tái tê

lạnh lẽo

cô đơn

wither away

tàn lụi

deteriorate

rụng về cội / rụng rơi

Trạng thái thể xác suy tàn

héo mòn

tàn úa

Tổng cộng

30

20

Bảng 2.8. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC THỜI

183

GIAN SỐNG

Tiếng Việt

Tiếng Anh

STT

Miền nguồn

Dụ dẫn

Số lượt

kết thúc cuộc đời

the end of life

Kết thúc khoảng thời gian

trọn vẹn đến cuối cùng

at the end

giây phút cuối cùng

the last minutes

Khoảnh khắc cuối cùng

lần cuối…

last …

Tổng cộng

9

7

Bảng 2.9. Thống kê dụ dẫn của ẩn dụ CÁI CHẾT LÀ SỰ KẾT THÚC

CUỘC CHIẾN

Tiếng Việt

Tiếng Anh

STT

Miền nguồn

Dụ dẫn

Số lượt

thua cuộc

lost the fight

lost the battle

Kết quả thua cuộc

not win

không chiến thắng không đủ sức mạnh để chiến thắng

final battle could not be won

đầu hàng

succumbed

không chiến đấu nữa

fought hard to the end

không thể vượt qua

could not fight

Trạng thái ngừng chiến đấu

gục ngã

stopped fighting and get down

bỏ cuộc

snatched

Tổng cộng

54

63

184

Phụ lục 3: THỐNG KÊ DỤ DẪN CỦA ẨN DỤ BẢN THỂ CÓ MIỀN ĐÍCH

Bảng 3.1. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ thực thể: MẤT SỰ SỐNG LÀ MẤT TÀI SẢN QUÝ

Diễn ngôn tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Anh

lost, regret / sorry for the loss of life

mất, tiếc, nuối tiếc, không giữ được, không níu kéo được, không đánh đổi

Tổng số: 6

Tổng số: 3

Bảng 3.2. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ thực thể: CÁI CHẾT LÀ THỰC THỂ

Diễn ngôn tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Anh

tìm đến, né tránh, đối mặt, vượt qua, đứng trước, cận kề, bị đè bẹp

close to death, facing the death, encounter with death

Tổng số: 6

Tổng số: 3

Bảng 3.3. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ vật chứa: CHẾT LÀ TRẠNG THÁI KHÔNG Ở TRONG TRƯỜNG THỊ GIÁC

Diễn ngôn tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Anh

Khuất

fade away, take … from us in a blink of eyes

Tổng số: 1

Tổng số: 3

Bảng 3.4. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ vật chứa: CHẾT LÀ TRẠNG THÁI Ý THỨC / TINH THẦN THOÁT KHỎI THỂ XÁC

Diễn ngôn tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Anh

Siêu thoát, rời khỏi, giải thoát

life leaves the body; soul leaves the body, separation of the soul from the body; free the soul from bodily imprisonment

Tổng số: 3

Tổng số: 4

Bảng 3.5. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ thực thể: CÁI CHẾT LÀ KẺ CƯỚP

Diễn ngôn tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Anh

cướp, đánh cắp, chạm, lấy đi, cướp đi, tước đoạt, chiến thắng, chia lìa

death knocked the door, conqueured / defeated death, death robbed the life, escape death, was snatched out from the jaw of death

Tổng số: 7

185

“CÁI CHẾT”

Phụ lục 4: THỐNG KÊ DỤ DẪN CỦA ẨN DỤ ĐỊNH HƯỚNG CÓ MIỀN

Bảng 4.1. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ định hướng: CÁI CHẾT ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI

Diễn ngôn tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Anh

nằm, buông xuôi, khuất phục,ngã, gục xuống

fallen down

Tổng số: 5

Tổng số: 1

Bảng 4.2. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ định hướng: CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ CAO

Diễn ngôn tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Anh

Lên thiên đàng, trên thiên đàng, bình yên trên bầu trời, anh trên đó phải bình an nha, trên trời cao dõi mắt theo, ngôi sao trên trời của thầy sẽ dõi theo

smile down on me from heaven, watching down on me, fly high, in paradise, in heaven, flying high with the angels, looking down on us, my dad who look at us from the sky, look for you in the rainbows, in the sky and watch over us until we meet again.

Tổng số: 6

Tổng số: 10

Bảng 4.3. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ định hướng: CHẾT LÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẾN VỊ TRÍ THẤP

Diễn ngôn tiếng Anh

Diễn ngôn tiếng Việt về, xuống, nơi chín suối, trong lòng đất, ở dưới suối vàng

Tổng số: 3

Tổng số: 0

Bảng 4.4. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ định hướng: CHẾT LÀ RA KHỎI MỘT MIỀN KHÔNG GIAN

Diễn ngôn tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Anh

rời khỏi thế giới này, rời khỏi thế gian, rời xa cõi tạm, rời khỏi trần thế

depart from this world, she is not here anymore, no longer here on Earth, left

Tổng số: 4

Bảng 4.5. Thống kê các dụ dẫn của ẩn dụ định hướng: CHẾT LÀ VÀO MỘT MIỀN KHÔNG GIAN

Diễn ngôn tiếng Anh

to go to a far better place

Diễn ngôn tiếng Việt sang thế giới bên kia, đến nơi tốt đẹp hơn, về phía bên kia dương thế, qua bên đó, đến thế giới hạnh phúc

Tổng số: 5

Tổng số: 1

186

ĐÍCH “CÁI CHẾT”

Phụ lục 5: NGỮ LIỆU NGHIÊN CỨU

Tiếng Việt

Diễn ngôn tiếng Việt

STT

Nguồn trích dẫn https://vnexpress.net/pham-dinh-long- 1945-2021-4409997.html

https://vnexpress.net/phan-thi-hoan- 1952-2021-4395483.html

https://vnexpress.net/nguyen-thi-yen- 1962-2021-4409995.html

https://vnexpress.net/nguyen-van-ut- 1932-2021-4393183.html

https://vnexpress.net/ba-chu-nha-tro- 4394480.html

https://vnexpress.net/ong-ngo-van-hai- ba-thoai-ba-1950-2021-4394393.html

Chắc ông ngoại đã ra đi một cách đột ngột vì nhiễm bệnh nhưng mọi người sẽ vẫn nhớ ông , con là Minh Đức Ngoại ơi, Con nhớ Ngoại lắm. Con vẫn không tin là Ngoại đã bỏ con và Mẹ, anh hai, con cháu mà đi đâu. Ngoại ơi, những ngày không có Ngoại, cuộc sống của con bỗng trống trải hơn rất nhiều. Con cô đơn lắm. Chỗ dựa, nơi để con tâm sự những việc lặt vặt, linh tinh, những nỗi buồn, áp lực của con giờ không còn nữa. Con nhớ những món Ngoại nấu. Con nhớ Ngoại. Nỗi buồn này sẽ phai đi theo thời gian, nhưng sẽ không bao giờ biến mất. Tin mẹ mất như sét đánh ngang tai, con chưa từng nghĩ rằng mẹ sẽ mất, sẽ rời xa con cháu sớm đến vậy. Thực sự con đã gụt ngã, từ nay con đã mồ côi mẹ, mẹ ơi!!! Mẹ hãy an nghỉ, ra đi thanh thản, con sẽ cố gắng lo cho ba, cho gia đình thay mẹ. Ngoại ơi, tới giờ phút này con vẫn chưa tin Ngoại đã ra đi mãi mãi. Ở thế giới bên kia con tin Ngoại luôn yên bình, luôn dõi theo sự trưởng thành từng ngày của đàn con đám cháu. Tụi con nhớ Ngoại ️ Bà là bà chủ trọ rất dễ thương luôn giúp đỡ cháu. Áo mưa cháu đi về ko gấp bà sẽ luôn gấp và để trên xe cho cháu. Cuối tháng 7/2021 cháu còn gọi hỏi thăm bà bà nói bà vẫn khoẻ. Nhưng tới tháng 8 thì nghe tin bà mất. Cháu cầu nguyện bà sẽ lên thiên đàng, 1 nơi hạnh phúc hơn ở đây. Ông là tổ trưởng tổ 62. Trước khi ông đi đã cống hiến giúp đỡ làng xóm hỗ trợ trong mùa COVID và cũng mất đi cũng vì cống hiến cho mọi người xem như ông cũng nhẹ nhàng vì làm được gì đó cho mọi người, vì niềm vui của ông là giúp đỡ xóm giềng, nhưng sau đó thì 3 ngày bà cũng đi theo ông chắc vì ông thương bà sợ bà cô đơn. Tụi con chỉ tiếc là khi ông bà mất đều có thể ở gần con cháu nhìn mặt đầy đủ con cháu lần cuối và chúng con mong ông bà khi mất cùng nhau vẫn sẽ yêu thương nhau đỡ đần nhau như lúc còn ở cạnh nhau và tụi con mong ông bà được gặp lại ở cuộc đời mới tốt hơn. Tụi con nhớ ông bà

https://vnexpress.net/ngo-van-nam- 1947-2021-4405303.html https://vnexpress.net/nguoi-bac-tan-tao- hien-hau-cua-con-1966-2021- 4405304.html https://vnexpress.net/tran-van-lam- 1964-2021-4405302.html

Vợ chồng con cầu mong ba và những nạn nhân Covid 19 được về với cõi Phật. Bác của con ra đi thanh thản. Hành lý bác mang đi chỉ là một chiếc áo thun cũ màu, chiếc quần sọc ngang gối cùng đôi dép đã gần mòn hết đế đi. Nhưng bác ơi, con tin là giờ này bác đã được an nghỉ trong vòng tay ấm áp của nội. Bác qua với nội, con ở nơi này nhớ hai người Vậy là cũng hơn 3 tháng cậu mất rồi. Cậu yên tâm, gia đình mình sẽ lo chu toàn cho bà ngoại. Đến bây giờ ngoại vẫn chưa biết điều cậu đã mất,đau đớn lắm cậu ơi! Sức khỏe ngoại yếu quá sau Covid nên chuyện này gia đình

180

https://vnexpress.net/ho-thi-ha-1960- 2021-4406377.html

V10

https://vnexpress.net/nguyen-thi-thanh- ha-1968-2021-4394882.html

V11

https://vnexpress.net/gia-luu-1942-2021- 4394479.html

V12

https://vnexpress.net/tran-thi-ba-1953- 2021-4394408.html

mình đành giấu... Mong cậu nơi đó sẽ hạnh phúc hơn nơi này, cầu mong cho cậu mau siêu thoát. Gia đình thương và nhớ cậu, nhất là cậu hai vẫn chưa vượt qua được và chắc cả đời này sẽ là vết thương rất lớn. Cậu an yên! Mẹ ơi! Con nhớ Mẹ quá, con không ngờ đại dịch lại cướp đi người Mẹ thương con nhất. Giờ con tìm đâu để thấy được Mẹ nữa Mẹ ơi. Về nhà nhìn đâu cũng thấy hình bóng Mẹ từ chỗ bếp Mẹ nấu cơm cho cả nhà, rồi chỗ Mẹ hay ngồi rửa chén, giặt đồ...vắng Mẹ nhà lạnh lẽo lắm Mẹ ơi. Nhìn Cha lặng lẽ một mình con đau lòng lắm Mẹ ơi. Mẹ thương Cha lắm nên ở nơi xa Mẹ phù hộ cho Cha có sức khỏe để sống với tụi con nha Mẹ. Con chưa báo hiếu được gì mà Mẹ đã ra đi, đến cái đám tang cũng không tổ chức cho Mẹ được tim con như ai bóp nghẹt lại vậy đó Mẹ ơi.... Mẹ ơi con tin sẽ có một ngày mẹ con ta sẽ gặp lại ở một nơi không còn buồn đau, lo lắng gì nữa, con tin! Mẹ ơi, hôm nay là 3 tháng từ ngày mẹ mất, con nhớ mẹ nhiều lắm. Đôi khi con vẫn chưa tin là mẹ đã không còn ở đây nữa. Con vẫn nhớ ngay trước lúc mẹ bệnh, mẹ nói với con "chỉ cần con cố gắng học giỏi thì mẹ đều ủng hộ hết". Con vẫn chật vật gắng mỗi ngày nhưng mẹ không còn ở đây với con nữa rồi. Nhưng con biết mẹ sẽ mãi mãi ủng hộ con, dõi theo con. Con xin lỗi vì đã không thể ở bên mẹ vào những giây phút cuối cùng, vì con đã không trân trọng những ngày có mẹ. Con chưa bao giờ nghĩ mẹ sẽ rời bỏ con sớm như vậy. Con cảm ơn mẹ vì những năm qua và cả những tương lai sau này, từ giờ con không thể dựa vào mẹ nữa nhưng con sẽ luôn cố gắng vì mẹ. Con xin lỗi vì chưa thể làm được gì cho mẹ, nhưng con hứa sẽ làm mẹ tự hào. Mẹ được đoàn tụ với ông bà ngoại là con yên lòng, con mong mẹ sẽ hạnh phúc ở thế giới bên kia vì mẹ đã vất vả nhiều lắm rồi, con yêu và nhớ mẹ nhiều lắm. "Until we meet again" - cho đến khi con lại được gặp mẹ. Mới hơn 1 tháng kể từ ngày bà đi mà con cảm thấy cả nửa cuộc đời con trôi qua trước mắt. Nhưng bà yên tâm, con sẽ cố gắng sống thật tốt, sẽ làm một người tử tế, sẽ ăn đủ, ngủ đủ, không làm việc quá sức. "Bà đi lần này chắc không về được nữa, con ở nhà nhớ giữ gìn sức khoẻ" Bà ơi, ngồi viết dòng này con k kiềm được nước mắt, hôm nay đã hơn 100 ngày bà rời khỏi thế gian này. Nhiều khi con vẫn k tin là mọi chuyện xảy ra nhanh như vậy, bao nhiêu tháng vì dịch con cũng ko thể ra thăm bà. Bà đi trong cô đơn k kèn trống ko ai đưa rước, nhưng cũng may là bà được ở chùa, đc có cậu 3 lên cúng cho bà. Con cứ coi trên mạng thấy cảnh xe cấp cứu chở áo quan rồi ngừoi nhà quỳ lạy, chỉ dám lướt vội k dám xem hết, mà k ngờ chính gia đình mình lại phải như vậy. Bà ơi, bà ở dưới đó có khoẻ ko, chắc bây giờ bà đã gặp Nicky của con rồi phải ko bà. Có nỗi đau nào đau hơn mất đi ng thân yêu. Năm trước con mất Nicky, năm nay là bà. Ngày con ở bv về, chính bà là ng rước Nicky ẳm nó. Rồi tấm hình bà ẵm cháu ngày đầy tháng, đt con vẫn giữ nhưng bà và nicky đã mãi xa con rồi. Bà ơi, nick zalo của bà bh ko ai trả lời con và mẹ và c Bi dì Diễm nữa rồi. Cũng k ai chụp hình cho gia đình mình nữa. Bà ơi, con và mọi người nhớ bà nhìeeu lắm. Chỉ mong bà cùng

V13

181

nhiều người đã ra đi vì covid sớm được về thế giới an lạc

https://vnexpress.net/le-van-thang-1949- 2021-4396347.html

V14

https://vnexpress.net/thay-phong-vinh- 2021-4393181.html

V15

https://vnexpress.net/vo-phat-huy-1992- 2021-4394296.html

V16

https://vnexpress.net/nguyen-thi-thu- hong-1955-2021-4394290.html

V17

https://vnexpress.net/le-duc-thoi-1928- 2021-4394400.html

V18

https://vnexpress.net/nguyen-thi-noi- phap-danh-tinh-thien-1940-2021- 4394873.html

Cuối cùng hôm qua 28/11 vợ chồng con và Má cũng hoàn thành được tâm nguyện trước khi mất của Ba là tổ chức lễ an táng cho Ba an nghỉ ở Hoa Viên Bình Dương, vì lúc sống Ba muốn có chỗ để con cháu lúc nào cũng tới thăm Ba được. Nơi Ba nằm khá rộng rãi khang trang, mát mẻ, cây cối được chăm sóc tỉ mỉ. Ba hãy an giấc thanh thản Ba nhé. Cứ nghĩ tới cảnh lúc Ba ra đi không ai bên cạnh, Ba đau đớn mệt mỏi thở không nỗi, muốn than vãn với người thân cũng không có, lòng tụi con đau lắm, xót xa lắm. Nhưng Ba yên tâm, mọi công việc Ba lo lắng nhất cứ để tụi con thay Ba lo liệu chu toàn Ba nhé, anh Hoàng chồng con từ ngày Ba mất rất biết lo toan và trách nhiệm nên Ba hãy yên tâm nha Ba. Má, VC con, Gấu và Kitty rất nhớ Ông Nội! Ông Nội an nghĩ nhé! Một người thầy tận tình và chu đáo đã đưa biết bao thế hệ học trò cập bến đỗ thành công. Có lẽ là, ông Trời muốn thầy nghỉ ngơi nên đã gọi thầy đi. Mong thầy an nghỉ ở nơi hạnh phúc nhất không còn đau đớn mệt mỏi nữa. Cô và hai chị và tụi em nhớ thầy nhiều lắm thầy ơi.. "Cao hơn miếng nào chưa em gái" luôn là câu mở đầu các cuộc trò chuyện của anh em mình. Anh trai của em. Anh nói là có chuyện gì buồn thì cứ gọi cho anh, anh sắp xếp công việc rồi dẫn em đi chơi. Nhưng mà cuối cùng thì đó chỉ là một lời hứa mãi không thành hiện thực. Em vẫn luôn nghĩ là anh chỉ đang đi công tác xa thôi. Ở nơi đó anh phải thật là hạnh phúc, hông đau đớn nữa nha. Nếu có kiếp sau, anh lại là anh trai của em nữa hen! Bà nội ơi, con mong bà nội về với gia đình với ông bà cố và ông út. Cả gia đình ở đây luôn mong nhớ bà nội. Con thương nội Ngoại ơi, nếu lúc đó Ngoại chịu về quê thì đến bây giờ nhà mình vẫn đủ người rồi. Bà Ngoại khoẻ rồi tại sao ông lại ra đi .... Con thương lắm khi thấy cảnh người ta gọi video về cho gia đình, thấy ông nằm đó gắn ống thở mà cả nhà xót xa, ông nằm bệnh viện 1 mình rồi lúc mất cũng chỉ có 1 mình không có ai bên cạnh , mỗi lần nghĩ đến bất giác con lại khóc. Con thương ngoai nhiều lắm. Con hối hận tại sao lúc trước không xuống chơi với Ngoại nhiều hơn ,để giờ ngồi xem lại ảnh lúc xưa hối hận cũng đã muộn rồi. Con nhớ những lần được Ngoại chở đi núi chơi, được Ngoại nấu mì cho ăn nhưng bây giờ nó sẽ là 1 kỉ niệm đẹp mà không bao giờ con quên được suốt đời này. Ngoại an nghỉ nơi chín suối Ngoại nhé, bà Ngoại đã có mọi người trong nhà lo rồi Ngoại không cần phải lo cho bà đâu nha. Nếu có kiếp sau con mong muốn lại được làm cháu của Ngoại! Một người vô cùng đẹp lão, dù đã 80 nhưng bà Sáu lúc nào cũng khoẻ, đẹp hết. Vẫn nhớ như in và vang trong đầu giọng nói "con My đó hả" vô cùng trong trẻo. Bà Sáu ra đi đột ngột, mẹ con đêm qua và hôm nay đều khóc rất nhiều, và Ngoại con cũng thế. Cả nhà đều

V19

182

thương nhớ và cầu nguyện cho bà Sáu mỗi ngày. Hãy yên nghỉ nha Bà Sáu ơi.

https://vnexpress.net/hoang-thi-oanh- 1979-2021-4395704.html

V20

https://vnexpress.net/le-van-hai-dien-thi- thanh-1943-2021-4393191.html

V21

https://vnexpress.net/vo-hoang-huy- 1998-2021-4394876.html

V22

https://vnexpress.net/la-thuy-huong- 1942-2021-4393944.html

V23

https://vnexpress.net/ma-cua-anh-ly- hien-hao-2021-4395870.html

V24

V25

https://vnexpress.net/marie-therese-le- anh-hien-1954-2021-4401628.html https://vnexpress.net/pham-van-nghia- 1929-2021-4393708.html

Gửi đến vợ yêu, thế là đã gần tròn ba tháng trời bốn cha con anh không còn được gặp em nữa. Dịch bệnh đã lấy đi vợ, mẹ của các con rồi, thế là từ giờ trở đi Ba và các con vĩnh viễn không còn được gặp lại vợ, mẹ nữa rồi. Hôm nay, anh ngồi viết mấy dòng chữ này mà nước mắt cứ chực rơi. Buồn, hụt hẫng, nghiệt ngã đã ập đến gia đình mình. Em à, em cứ thanh thản ra đi, và phù hộ cho gia đình và bốn cha con anh được khoẻ mạnh, các con ngoan ngoãn. Anh hứa sẽ thay em chăm sóc nuôi dạy các con khôn lớn. Nếu kiếp sau ông trời có cho mình gặp lại nhau, anh hứa sẽ làm người chồng người cha tốt hơn. Chào vợ yêu, Bố con anh mãi mãi luôn nhớ về em... Đến nay con và đại gia đình mình vẫn chưa tin là ông bà ngoại đã mất. Cứ ngỡ rằng mọi chuyện tốt đẹp sẽ đến với gia đình mình. Ngoại đi cùng mẹ con nhưng lại không về cùng mẹ con. Ông trời bất công với cả ông bà ngoại không thể nhìn mặt con cháu khi cuối đời. Chưa đầy 1 tháng mà covid đã cướp đi ông bà ngoại cùng lúc. Tụi con cháu nội cháu ngoại, cậu mợ thương nhớ ngoại rất nhiều. Ở dưới suối vàng ông bà ngoại luôn nắm chặt tay nhau nhé, con nguyện cầu cho ngoại luôn được Phật che chở. Vậy là anh đã ra đi bỏ lại tất cả mọi thứ. Bao nhiêu ước mơ, hoài bão, công việc đều còn dở dang đó. Anh bảo rằng người đi rồi có mong sống lại cũng không được. Anh là người mạnh mẽ và rất lạc quan, dù có thế nào anh cũng luôn vượt qua. Vì phần số bạc phước nên anh đã ra đi, số phận cướp đi người anh, người con của gia đình. Anh đã đi rồi, không còn phải chịu đau đớn nữa rồi. Tuy gia đình vẫn luôn rất buồn và nhớ đến anh. Nhưng mọi người vẫn luôn cầu nguyện anh có thể ra đi thanh thản, bình yên. Nếu có kiếp sau mong anh có thể thực hiện được ước mơ mình còn dang dở. Và em tin rằng 1 ngày nào đó trong tương lai. Bằng 1 cái duyên cái nợ bằng sự liên kết tình thâm, gia đình sẽ gặp lại anh trong 1 cuộc sống mới, hình hài mới và chúng ta sẽ mãi mãi không bao giờ xa lìa nữa nhé anh, sẽ được hạnh phúc như xưa nhé anh. Nội hay la con lắm, cũng không lo cho con nhiều. Con tưởng nội không thương con, nhưng không, bây giờ con nhận ra nội thương con nhất. Con từng hối hận vì đã không ôm nội lâu hơn một chút, nhưng trong mơ con đã ôm nội rất lâu, rất chặt, con không hối tiếc nữa. Mất đi một người yêu con nhiều như vậy thật sự là nỗi mất mác lớn nhất cuộc đời con cho tới giờ, con cầu chúc nội sẽ vãng sanh vào chốn Tây phương cực lạc, nguyện cầu kiếp sau nội sẽ sung sướng, an nhàn hơn. Con mãi yêu nội. Con mong bác yên nghỉ. Cảm ơn bác đã sinh ra và nuôi dạy một người con trai tuyệt vời Dù con chưa từng gặp bác,nhưng con mong bác thanh thản và yên tâm. Các con trai, các cháu của bác chắn chắn sẽ rất nhớ và thương bác. Con tin là anh Hạo sẽ sống thật tốt và luôn khiến bác tự hào Thương bác. Cô sư dạy tiếng Pháp của con, mong cô an nghỉ cho cả một đời vất vả vì các thế hệ học sinh. Xin cô bình an về với nước Chúa. Ông lớn tuổi, không đi lại được nhưng Ông vẫn khoẻ mạnh, da dẻ hồng hào, ăn uống bình thường, đầy đủ. Thế mà, con covid lại ghé thăm Ông, chỉ vỏn vẹn gần 2 tuần, Ông ra đi...

V26

183

https://vnexpress.net/tran-hung-hai- 1959-2021-4393168.html

V27

https://vnexpress.net/ngo-thi-gia-1951- 2021-4393956.html

V28

https://vnexpress.net/nguyen-thi-huong- 1953-2021-4393698.html

Ai cũng nói Ông sẽ sống hơn 100 tuổi vì ông không có bệnh gì hết, ăn uống tốt... Biết là sẽ sinh lão bệnh tử, nhưng Covid lại mang Ông đi sớm hơn, xa rời cả nhà... Lần cuối con và con của con được thăm Ông là tháng 5, từ đó tới nay, do giãn cách nên không thể gặp, chỉ được gặp qua Zalo... Ông đã đi thật rồi, Tết này, còn ai cho tụi cháu ngoại, cháu nội, cháu Cố tụ về, lì xì cho Ông nữa...Ông đi được 10 ngày rồi Cháu chào bác, Cháu và bác không phải là những người thân thiết nhất trong gia đình nhưng ngày bé, hình ảnh bác cùng những gói bim bim cháu thích nhất luôn ghi dấu trong tâm trí cháu. Ngày bác vào Nam gần nhất cũng vừa lúc làm xong lễ 100 ngày cho bà, 3 tuần cho cậu Hồng. Năm nay nhà mình nhiều chuyện buồn. Bác vào Nam cùng nhiều lo lắng của cả gia đình vì lúc đó Sài Gòn là tâm dịch. Rồi tin bác trở thành F0 tới, mọi người đều sững sờ. Trong 2 tuần chống chọi ấy, mọi nỗ lực gửi đồ đạc, sữa đường từ Hà Nội, Bình Dương về Sài Gòn và những cuộc gọi động viên nhiều đến mức trở thanh thói quen. Bác đã gắng gượng đến tận phút cuối, khi các bác sĩ quay lại tình trạng bác chỉ còn thở nặng nề. Tin "chắc khó qua nổi đêm nay" đến rồi lại đi cứ kéo thêm niềm hy vọng của cả nhà. Ngày bác mất, trời cũng mưa to, mẹ cháu và các cô, cậu, chú, dì đều khóc ngất. Ai mà chịu nổi sự thật này chứ. Mong rằng bác ở trên đó với bà và cậu Hồng luôn vui. Chủ nhật này là 100 ngày bác đi rồi. Cả nhà nhớ bác nhiều. Má ơi, nơi suối vàng mong Má gặp được Ba. Thương nhớ Ba Má nhiều. Con xin lỗi vì không ở bên cạnh Ba Má những giờ phút cuối cùng. Ngoại à con nhớ Ngoại nhiều lắm. Con xin lỗi đã làm Ngoại buồn, và không ở bên Ngoại được nhiều hơn. Ngoại là người thương con nhất thế gian này, con sẽ không bao giờ quên. Con sẽ trưởng thành hơn, giỏi hơn và yêu thương gia đình để Ngoại ở trên trời Ngoại vui, yên tâm và tự hào. Ngoại đừng lo cho tụi con, nhớ đọc kinh niệm Phật, bước tiếp hành trình của mình nhé. Con sẽ đoàn tụ với Ngoại sau. Ôm hôn Ngoại mấy trăm nghìn cái. Con thương Ngoại nhất..

V29

https://vnexpress.net/nguyen-thi-hue- 1964-2021-4394477.html

V30

https://vnexpress.net/me-1968-2021- 4393160.html

V31

https://vnexpress.net/ong-ba-tam-ban- com-dau-hem-2021-4394294.html

V32

https://vnexpress.net/chu-hang-xom- nha-con-chu-thuan-2021-4393157.html

Cả đời lương thiện, tu với Phật nay dì về với Phật nhưng mãi mãi sống trong lòng của mọi người️ Mẹ ơi con xin lỗi mẹ nhiều lắm. Con hối hận khi con đã quyết định đi nước ngoài, để rồi lúc mẹ bệnh con không về được, con không chăm sóc mẹ. Mẹ hứa đợi con về, mẹ sẽ nấu cơm cho con ăn, mẹ hứa sẽ đợi ngày con học thành tài, mua nhà rước mẹ qua nước ngoài chơi. Mẹ ơi, mẹ tỉnh dậy đi mẹ, mẹ trả lời điện thoại của con đi. Gửi ông bà Tám, quán cơm tấm con ăn từ lúc con còn nhỏ xíu đến khi đi làm vẫn còn ghé ăn, vậy mà giá hộp cơm đó giờ vẫn không đổi. Đến giờ thì con không còn cơ hội thưởng thức món ngon đó với nhìn thấy ông phụ bà nướng thịt nữa rồi. Cảm ơn và tạm biệt ông bà, mong ông bà an nhiên Chú ơi, hôm nay chú mất rồi, con nhớ mới ngày nào còn thấy chú ở trước cửa nhà con mà bây giờ chú đã đi rồi, con cầu xin Chúa cho chú được lên thiên đàng. Amen

V33

184

https://vnexpress.net/dinh-thi-kim-mai- 1959-2021-4393487.html

V34

https://vnexpress.net/ngo-thi-kia-1949- 2021-4393705.html

V35

https://vnexpress.net/hong-vinh-thanh- 1952-2021-4395484.html

V36

https://vnexpress.net/pham-van-quynh- 1994-2021-4395480.html

V37

https://vnexpress.net/pham-anh-tuan- 1981-2021-4405305.html

V38

https://vnexpress.net/tran-quoc-chuong- 2021-4395043.html

V39

https://vnexpress.net/vo-thi-a-1945- 2021-4395482.html

V40

https://vnexpress.net/anh-phuc-2021- 4394473.html

Con chỉ tiếc chị em con không nắm tay tiễn mẹ được đoạn đường cuối cùng. Chị em con yêu Mẹ. Ngoại ơi, Nay được hơn 3 tháng từ khi ngoại đi mất, bà cháu mình không mấy khi khăng khít vì ngoại thương mẹ lắm mà con khi ấy lại bướng bỉnh hay cãi mẹ nên ngoại cứ rày con miết. Đợt dịch này con qua thăm ngoại thường hơn, nghe ngoại kể chuyện nhiều hơn và biết được ngoại thương con cháu nhiều cỡ nào. Những ngày ngoại nằm viện một mình, nhà như ngồi trong đống lửa. Con nhớ ngoại lắm, con muốn nghe ngoại rày con, muốn nhìn thấy ngoại cười mỗi khi con đi qua chơi. Ngoại khoẻ lắm, ít bệnh nên nhà hy vọng ngoại sẽ về thôi nhưng đâu được vậy... Ngoại đi rồi, lặng lẽ, một mình, không con cháu bên cạnh. Con xin lỗi vì khi còn cơ hội con đã không ôm ngoại, không nói được tiếng Thương ngoại... Ngoại ơi con nhớ ngoại nhiều lắm BABA của anh em con và ông của các cháu. Đã ra đi thật rồi. Nổi đau nào hơn khi ông ra đi không lời biệt ly, không tiếng khóc tiễn đưa lần cuối. Im lặng, lạnh lùng, đâu thương nào tả được. Đời ai cũng 1 lần từ biệt. BABA hãy yên nghĩ nơi cõi vĩnh hằng. Anh em con ở lại lo cho MAMA. NAM MÔ A DI ĐÀ PHẬT Hôm nay là tròn 3 tháng con ra đi về cõi vĩnh hằng. Cha rất nhớ thương con, nhiều đêm cha mất ngủ,khóc ướt sũm cả gối, công việc của cha hàng ngày là đi thợ hồ trong môi trường dịch bệnh ,khó khăn muôn vàng chỉ mong cho con cái được ấm no hạnh phúc vậy mà con đã ra đi mãi mãi.Ngẫm lại cha thì đời người ngắn ngủi quá, giờ này cha chỉ mong sao cho con được ngậm cười nơi chín suối, dù gì cũng là số phận. Cha mãi yêu con ! Thân Gửi đến Tuấn lòng tiếc nhớ vô bờ, ở nơi xa ấy, mong Tuấn vẫn nhẹ nhàng, thảnh thơi, không có gì nuối tiếc. Và vẫn lạc quan như Tuấn luôn từng. Mình nhớ thưở sinh viên ngây thơ vụng dại, những tháng ngày đẹp nhất đã qua đi và mình mất đi người bạn thật chân thành, dễ mến, lúc nào cũng quan tâm đến mình, ngay cả trước khi mất. Lòng mình tiếc nhớ bùi ngùi mãi không thôi. yên nghỉ bạn nhé. Kính gửi ba. Vừa mới đó con gặp mặt nhau, còn cười nói với nhau, dăn nhau phải cố giữa gìn sức khoẻ. Vậy mà Chủ Nhật này là 100 ngày ba rời khỏi cuộc đời, lìa xa mẹ con con. Con xin lỗi vì con chưa thể làm gì cho ba trọn vẹn cả. Con nhớ ba nhiều lắm. Con tin ba vẫn ở bên mẹ con con. Chúng con chúc má đi bình an nhé !, mong má hãy yên lòng an nghỉ không còn phải lo toan, vất vả bộn bề trên cõi ta bà này nữa. Cầu chúc má và mọi người về thế giới cực lạc được an yên vui vẻ, Cầu mong chư Phật mười phương tiếp dẫn và đưa má về nơi cực lạc. chúng con yêu má nhiều . Mình và Anh có cơ hội làm việc với nhau từ 2016. Mình là nhà phân phối còn anh là đại lý. Một mối quan hệ làm ăn hơn 5 năm, mình xem anh như người anh, người đồng nghiệp trong ngành. Một ngày tháng 10 mình gọi cho anh sau cuộc nói chuyện từ tháng 7. Vợ anh nghe máy với giọng run run, Anh Phúc mất rồi em, anh mất

V41

185

https://vnexpress.net/nguyen-thi-hang- 1962-2021-4394394.html

trong đợt Covid vừa rồi. Mình như nghẹn lại, cuộc sống thật vô thương, mới ngày nào đó giờ chia xa. Cầu mong cho anh yên nghĩ và người ở lại bình an. Lúc ở trong Bệnh viện với mẹ con nghĩ quãng thời gian này thật mệt thật tồi tệ. Không hề nghĩ rằng điều tồi tệ còn nằm phía sau. Không khi nào con nghĩ mẹ sẽ k vượt qua được con vi rút đó. Xin lỗi mẹ không chăm lo cho mẹ được tốt. Tội mẹ của con có mấy đứa con ngu ngơ. Con đau khổ lắm mẹ ơi. Mẹ tha lỗi cho con mẹ yên nghỉ nha mẹ

V42

https://vnexpress.net/le-thi-hong- phuong-amp-le-phan-hong-thuong-1988- 2021-4394476.html

V43

https://vnexpress.net/tran-thi-ba-1953- 2021-4394408.html

V44

https://vnexpress.net/trung-thanh-sago- 1956-2021-4393943.html

V45

https://vnexpress.net/cau-binh-1956- 2021-4393703.html

V46

https://vnexpress.net/ut-bich-1972-2021- 4393713.html

V47

https://vnexpress.net/nhung-benh-nhan- o-khu-cach-ly-k1-bv-hung-vuong-

Còn nhiều việc muốn làm cùng nhau mà không được. Ở bên đó có con gái bên cạnh, mong bạn không cô đơn và luôn mạnh mẽ. Nhớ bạn nhiều. thương con chưa kịp nhìn thấy bầu trời… Bà ơi, ngồi viết dòng này con k kiềm được nước mắt, hôm nay đã hơn 100 ngày bà rời khỏi thế gian này. Nhiều khi con vẫn k tin là mọi chuyện xảy ra nhanh như vậy, bao nhiêu tháng vì dịch con cũng ko thể ra thăm bà. Bà đi trong cô đơn k kèn trống ko ai đưa rước, nhưng cũng may là bà được ở chùa, đc có cậu 3 lên cúng cho bà. Con cứ coi trên mạng thấy cảnh xe cấp cứu chở áo quan rồi ngừoi nhà quỳ lạy, chỉ dám lướt vội k dám xem hết, mà k ngờ chính gia đình mình lại phải như vậy. Bà ơi, bà ở dưới đó có khoẻ ko, chắc bây giờ bà đã gặp Nicky của con rồi phải ko bà. Có nỗi đau nào đau hơn mất đi ng thân yêu. Năm trước con mất Nicky, năm nay là bà. Ngày con ở bv về, chính bà là ng rước Nicky ẳm nó. Rồi tấm hình bà ẵm cháu ngày đầy tháng, đt con vẫn giữ nhưng bà và nicky đã mãi xa con rồi. Bà ơi, nick zalo của bà bh ko ai trả lời con và mẹ và c Bi dì Diễm nữa rồi. Cũng k ai chụp hình cho gia đình mình nữa. Bà ơi, con và mọi người nhớ bà nhìeeu lắm. Chỉ mong bà cùng nhiều người đã ra đi vì covid sớm được về thế giới an lạc Một ngày tháng 4 vẫn đang ngồi cafe hàn thuyên tâm sự về rock với chú, mọi chuyện như vừa mới đây, chớp mắt một cái chú ra đi mãi mãi. Cảm ơn chú vì đã góp phần trong quãng đời thanh xuân tuổi trẻ của bọn cháu trôi qua đầy tươi đẹp, đam mê và nhiệt huyết. Luôn nhớ đến chú, cây đại thụ của anh em Rock Sài Gòn!! Cậu ra đi đột ngột quá, mọi người vẫn chưa kịp chào nhau. Con cảm ơn cậu vì tất cả những gì cậu dành cho gia đình nhà ngoại và gia đình con. Vì ba con mất sớm, cậu đã giúp đỡ mẹ con và nuôi chúng con khôn lớn. Cậu đã dành cả cuộc đời của mình hy sinh vì mọi người, đây là lúc cậu được bình yên với cuộc đời của mình. Cậu hãy sống hạnh phúc trên thiên đàng với Chúa. Mọi người rất nhớ cậu. Nghe tin Út Bích mất con bỗng bàng hoàng. Chính Út là người động viên con khi con mất Út Sữa, 1 câu nói của Út hơn vạn câu của những người khác an ủi con. Vậy mà con chưa kịp làm gì để cảm ơn Út Bích thì Út đã đi rồi. Mong Út an nghỉ. Vô cùng thương tiếc các cô, các chị và các bé. Mong mọi người ra đi thanh thản và gia đình sẽ sớm vượt qua nỗi đau này.

V48

186

4393701.html

https://vnexpress.net/bac-dung-2021- 4393709.html

Bác Dũng ơi , bác làm việc cho ba mẹ con chắc cũng được hơn 10 mấy năm rồi , là cánh tay đắc lực của ba con. Bác là người tuy hơi khó nhưng rất chăm chỉ làm việc, là người lúc nào cũng giúp đỡ gia đình con. Bác không phải người làm Bác đã là một phần của gia đình con rồi ạ, con cúi đầu tiễn biệt Bác Dũng!

V49

V50

https://vnexpress.net/vu-khac-chuong- 1966-2021-4393170.html https://vnexpress.net/nguyen-thanh- nen-1958-2021-4394406.html

V51

https://vnexpress.net/noi-4393180.html

Ba đã được đoàn tụ cùng ông bà nội rồi. Ba ơi ở trên đó ba có nhớ mẹ con con không ba ơi… Nội ở trên đó có ổn không ? Tụi con ở đây nhớ nội lắm. Nếu có kiếp sau nhất định mình phải gặp lại nhau để tụi con tiếp tục làm cháu của nội, trả hiếu cho nội nha ! Nội ơi mấy tháng rồi con chưa được về thăm nội mẹ con cứ dặn con về thăm vì có khi ngày mình thăm lại là lần cuối . Con cứ ngỡ là nội sẽ sống vs tụi con đc mấy năm. Nội ơi bây giờ còn có ông nội thôi ông nhớ bà nội lắm. Tụi con chuẩn bị về ở với nội rồi nè. Nội chờ tụi con sắp xếp về nha . Con sẽ ráng chăm sóc cho ông nội ạ

V52

https://vnexpress.net/thay-phong-vinh- 2021-4393181.html

Một người thầy tận tình và chu đáo đã đưa biết bao thế hệ học trò cập bến đỗ thành công. Có lẽ là, ông Trời muốn thầy nghỉ ngơi nên đã gọi thầy đi. Mong thầy an nghỉ ở nơi hạnh phúc nhất không còn đau đớn mệt mỏi nữa. Cô và hai chị và tụi em nhớ thầy nhiều lắm thầy ơi..

V53

V54

V55

V56

V57

https://vnexpress.net/co-trieu-thi-choi- 1946-2021-4393188.html https://vnexpress.net/nguyen-cong- thinh-1953-2021-4393197.html https://vnexpress.net/vo-thi-ngoc- phuong-1965-2021-4393198.html https://vnexpress.net/nguyen-thi-bau-va- nhung-huong-linh-da-mat-vi-dich-binh- covid-1958-2021-4405307.html https://vnexpress.net/chau-quy-1993- 2021-4392963.html

V58

https://vnexpress.net/ong-ngoai-n-v-thi- 2021-4392966.html

V59

https://vnexpress.net/truong-thi-the- 1960-2021-4392969.html

Cháu vô cũng thương tiếc và cảm phục tài năng của cô. Cầu mong cô yên vui nơi cõi Phật. Ba cuối cùng đã không còn phải đau đớn khi phải sống dựa vào máy móc hàng tuần nữa rồi. Cũng không phải khó chịu khi ăn uống nữa. Và quan trọng là cuối cùng ba đã được giải thoát Con xin lỗi má ba nhiều lắm, xin lỗi vì tất cả, con biết bây giờ nói lời nhớ cũng muộn rồi nhưng con vẫn muốn nói con nhớ má ba nhiều lắm, má ba ngủ ngon nhé. Cầu nguyện Chư Phật mười phương tiếp dẫn hương linh em: Nguyễn Thị Báu 64t PD Diệu Ân mất ngày 24.07 Tân Sửu và các hương linh đã mất vì dịch bịnh covid TẤT CẢ ĐƯỢC VÃNG SANH VỀ CÕI LÀNH NƯỚC PHẬT A DI ĐÀ. Em ra đi thanh thản, em nhé Kiếp sau tụi mình sẽ vẫn là chị em… Cám ơn ông những điều mà ông đã làm cho con cháu, những lời khuyên cũng như những trận đòn roi để con cháu trở thành người có ích đối với xã hội. Dù không tiếp xúc nhiều với ông nhưng mong ông ra đi thanh thản. Tạm biệt ông Con cầu chúc cho mẹ được yên nghỉ nơi vĩnh hằng. Chúng con sẽ cố gắng sống tốt. Mẹ vẫn sống mãi trong tim chúng con. Yêu mẹ!

V60

187

https://vnexpress.net/nguyen-thi-hien- 1956-2021-4392971.html

V61

https://vnexpress.net/ba-7-2021- 4392974.html

V62

https://vnexpress.net/pham-thi-nguyet- 1953-2021-4392810.html

V63

https://vnexpress.net/em-gai-cua-ba-noi- toi-2021-4392815.html

V64

https://vnexpress.net/thay-nghi-2021- 4392819.html

V65

https://vnexpress.net/co-ai-2021- 4392660.html

V66

https://vnexpress.net/ong-ba-noi-2021- 4392661.html

V67

https://vnexpress.net/huynh-thi-chi- 1964-2021-4392666.html

V68

https://vnexpress.net/ba-ngoai-ong- ngoai-2021-4392667.html

V69

https://vnexpress.net/nguyen-thanh-dat- chien-si-dan-quan-tu-ve-1998-2021-

Bà ơi! Đã gần 5 tháng qua chúng cháu không được gặp Bà rồi ạ. Ngày trước mỗi buổi tối lại được thấy Bà đi dạo qua cửa nhà cháu. Bà luôn nhẹ nhàng, hiền hậu giống như tên mình vậy. Lần cuối cháu được nói chuyện điện thoại với Bà khi Bà đang ở Tứ Hiệp ạ. Cháu đã khóc và nhớ Bà khi sang thắp hương Bà ạ. Mẹ con cháu luôn nhớ về Bà nhiều lắm ạ. Nơi Thiên đường Bà hãy mỉm cười nhé ạ! Yêu Bà! Mọi thứ diễn ra quá nhanh và con cũng chưa tin được là covid đã mang bà 7 đi như vậy. Những giờ phút cuối bà cũng không kịp trăn trối 1 lời nào, cũng không được gặp mặt 1 người thân nào. Dù con không ở đó nhưng con hiểu được sự tủi thân và tuyệt vọng đến nhường nào. Giá như, lúc đó có gia đình ở bên động viên thì có lẽ mọi chuyện đã khác. Giờ đây chắc bà 7 cũng gặp lại được ông bà cố và ông bà Ngoại của con rồi. Nếu thật sự có một kiếp sống khác con mong là cả đại gia đình mình sẽ lại được gặp lại nhau. Tạm biệt bà 7 của con. Bà ơi! Con không nghĩ những cuộc gọi video call với bà ở zalo mà con từ chối hôm đó là cơ hội cuối cùng con được thấy bà. Cảm ơn Bà đã yêu thương chăm sóc con trong 27 năm qua. Đến bây giờ con vẫm chưa tin được là Bà đã ra đi mãi mãi. Gia đình thương nhớ Bà nhiều lắm Covid khiến bà nội tôi mất đi một người em gái tên Lan. Bà Lan tuy không thường xuyên liên lạc nhưng 2 người khi có cơ hội đều luôn gửi quà cho nhau để thông báo rằng đôi bên vẫn khoẻ. Bà nội tôi ở Hà Nội, không được thông báo gì cả, chỉ đến khi bà Lan qua đời thì bà tôi mới hay chuyện, tôi biết bà buồn lắm. Bà Lan ở nơi chín suối, cháu mong bà sẽ biết được rằng, dù bao lâu nay mỗi người một đầu đất nước thì bà nội cháu cũng rất yêu thương và nhớ về bà... Thầy ơi, tuy con chỉ mới học với thầy được một thời gian ngắn, nhưng biết tin thầy đi lòng con tiếc nuối nhiều lắm. Thầy thật sự rất giỏi, hiền và là người cha tốt. Thầy hãy ngủ thật ngon thầy nha, thầy đã vất vả nhiều rồi! Cô Ái, lần cuối cùng con gặp cô là lễ viếng của bà con. Cô là hiệu phó rồi khi con ra trường cô lên hiệu trưởng. Chúng con ngày càng khó về trường thăm giáo viên vì không được vào. Chúng con từng có lúc không có thiện cảm với cô. Khi nghe tin cô mất, con thấy lòng buồn khó tả. Hi vọng cô lúc sống một mình nhưng lúc an nghỉ lại có những vì sao bầu bạn. Rest in peace. Ông bà nội ơi con không ngờ covid lại lấy đi 2 người con yêu thương nhất. Ông bà nuôi con từ bé, lúc ông bệnh, bà khóc rất nhiều. Và lúc ông mất thì bà lại trong viện. Con không nhìn được ông bà nội lần cuối, con xin lỗi ông bà nội rất nhiều Con nhớ mẹ, nhớ rất nhiều mẹ ơi. Dù là lần cuối con vẫn không thể có mặt để gặp mẹ lần cuối, mẹ hay về trong giấc mơ của con những ngày đầu khi mẹ mất, dần dần thì con không còn mơ thấy nữa, con biết mẹ đã đi, tâm con cũng dần hồi phục. Nhưng con mong mẹ hãy luôn biết rằng, dẫu có kiếp sau con vẫn mong muốn được làm con của mẹ, kiếp này mình bỏ đi những chuyện không vui mẹ nhé. Con thương mẹ nhiều.. Bình thường con không hay thể hiện cảm xúc ra ngoài nhưng con thương ông bà ngoại nhiều lắm. Ông bà chăm con từ bé đến giờ nhưng con chưa kịp làm gì cho ông bà mà ông bà đã đi rồi. Con nhớ ông bà nhiều lắm. Mong ông bà ngoại ra đi thanh thản. Đã hơn 2 tháng trôi qua nhưng kí ức về một đứa em cũng như là người bạn thân vẫn không thể thay đổi. Em ra đi khi đang thực hiện nhiệm vụ bảo vệ người dân. Mới hôm trước còn gọi hỏi em tại sao lâu quá không về. Hai

V70

188

4392668.html

https://vnexpress.net/ba-manh-chu- phong-2021-4392676.html

V71

https://vnexpress.net/nguyen-thi-huong- 4392671.html

V72

https://vnexpress.net/doan-thi-lang- 2021-4392679.html

V73

https://vnexpress.net/tran-duy-khanh- 1936-2021-4392684.html

V74

https://vnexpress.net/nguyen-thi-suong- 1961-2021-4392681.html

hôm sau báo về em mất. Lòng đau như cắt ! Mong em sẽ luôn hạnh phúc cho dù bất kì nơi đâu. My sweetie bro. Chỉ trong vòng 10 ngày mất đi 2 người thân, chưa tròn 1 tháng thì mất đi 3 người. Mong chú và bà đi thanh thản, con cháu sẽ nhớ về 2 người. Nếu vô tình gặp được cậu Thắng và ông Đáng, cho cháu gửi lời hỏi thăm nhé. Lúc nghe tin dì Thúy đã sốc lắm, bố mẹ cháu thậm chí còn không tin. Không biết 3 người ở dưới đó ăn có đủ không, có mặc không. Thương... Mèn đét ơi, Mới đây đã hơn 100 ngày kể từ ngày dì mất, giờ cậu ba về quê hổng có ai "mèn đét ơi" cho cậu Ba nghe nữa ời. Cậu Ba nghe mẹ kể lúc nhỏ là người đời trước khi về phía bên kia dương thế sẽ vương vấn ở gần người thân 100 ngày rồi mới đặng lòng rời đi. Sao mà đằng ấy tuyệt tình dữ, ra đi lẳng lặng trong cô đơn, lạnh lẽo, hông đợi con cháu về, hông đợi người thân nhìn mặt nhau lần cuối. Cái bữa mà mấy người đi có thấy ai cũng đứng một gốc, không ai nói được lời nào hông. Thế một trăm ngày qua ở bên người thân òi có thấy an tâm chưa, có thấy thằng Long nó trưởng thành, rắn rỏi cứng cáp chống mũi chịu xuồng quán xuyến hết mọi thứ cho 8 hông hả 8, yên tâm mà về với ông 8, thằng nhỏ còn có cậu Ba, có anh em trong nhà lo cho nó, không cần bận lòng nhiều. Cực khổ một đời ời, tới lúc an yên vui vẻ bước tiếp. Chặng đường vừa qua 8 đã trọn vẹn với đời không nợ gì ai, phần còn lại để tụi con lo nghen. Mong 8 ra đi thanh thản, gia đình thương nhớ, nhớ nồi bún bò ngon nhức nách mà không ai làm qua được tay nghề của mấy người đâu. Ngoại ơi, ngoại nuôi con khi vừa lọt lòng, dạy con biết bao nhiêu lời hay ý đẹp trên trần thế, dạy con ông bà ngày xưa đã khổ biết bao nhiêu. Ngoại dạy con mọi thứ trên đời nhưng bây giờ chẳng thể nữa, đứa cháu này nhớ những lời dạy năm xưa mà thực hiện. Ngoại hứa nếu con đậu đại học, ngoại sẽ nấu cho con một bữa thật ngon, nhưng bây giờ thì ngoại đã rời xa trần thế rồi, không còn nấu cho con nữa được nữa. Nhớ ngoại lắm. Nỗi đau mất người thân ở tuổi 18 thật sự quá khác với tuổi 31. Mong muốn cho ngoại 1 chuyến du lịch cùng nhau đã không thể thực hiện. Lời hẹn hết dịch ông cháu gặp lại nhau đã không trọn vẹn. Nhớ và thương ngoại nhiều. Cảm ơn vì ngoại đã yêu thương con trong suốt 31 năm qua. Bà út ơi, bà út có khoẻ không? con nhớ và thương út nhiều, con xin lỗi vì lúc đó con không thể ở cạnh bà út, con buồn và hối hận nhiều, con ước gì tất cả chỉ là sự nhầm lẫn. chuyện xảy ra nhanh và dồn dập quá, con cảm giác như vừa trải qua một cơn ác mộng vậy, con vẫn chưa thể thích nghi với việc nhà mình từ nay sẽ mất đi một người. Chị Hiền nói với con bà út đã sống một cuộc đời quá đẹp rồi, bây giờ đã đến lúc bà út về với Chúa, phải thấy vui cho út vì út ra đi ít đau đớn... nhưng mà út ơi, người ở lại bao giờ mới hết đau đây... Hôm nay giỗ bà cố cũng là tròn 3 tháng từ ngày út đi, nhà mình vắng và buồn lắm! Con thấy bà ba buồn nhiều, bà út an ủi bà ba nghen, vì con ít nói chuyện với bà ba nên nhiều lúc con cũng không biết làm sao để xoa dịu bà ba nữa. Út ở đó phải giữ gìn sức khoẻ nha, cho con gửi lời thăm ông bà cố, bà cố chín, bà cố tám, cậu hai... Út phù hộ cho

V75

189

https://vnexpress.net/nguyen-vinh-tan- 1969-2021-4392690.html

V76

https://vnexpress.net/dinh-trieu-quang- 1975-2021-4392697.html

V77

https://vnexpress.net/tran-ngoc-du- 1954-2021-4392267.html

V78

https://vnexpress.net/gui-ba-noi-ong- cau-co-ba-va-co-ut-2021-4392265.html

nhà mình có sức khoẻ và luôn được bình an nha út, bà hai với bà ba buồn nhiều lắm con cũng thấy nhưng không biết phải an ủi thế nào. Út có về thăm thì an ủi bà hai với bà ba giúp con nghen, à út phù hộ cho em Mint mau ăn chóng lớn được mọi sự lành, cho con được đậu trường đại học mà con mong ước nha út hì hì. Cả nhà lúc nào cũng thương nhớ bà út nhiều, ôm hôn bà út 1 cái nhaaa, con thương bà út ️ Ba ơi , chắc giờ ba được gặp anh 2 , được gặp ông ba nội rồi phải ko ba.. Đã 1 tháng rồi con mãi mãi ko đc gặp lại ba , hai chị em con vs mẹ chờ ba mãi mà ba ko về, ba ơi ba chưa từng đi đâu lâu như vậy mà ba.. Vẫn chỗ ngồi đó , vẫn sân vườn đó mà bây giờ hiu hắt , cứ trưa chiều ko thấy ba trong nhà là biết ngay ba sẽ ở ngoài vườn để ngồi chăm sóc những con gà những cái cây của ba , mà sao bây h con ko đc thấy ba nữa.. Ba ơi mẹ nhớ ba nhìeu lắm , 2 ce con cũng nhớ ba nữa , trc lúc mất ba còn nói ba ko bỏ 2ce con đc tại 2ce con còn nhỏ lắm , mà sao ms đó ba bỏ lại 2ce con vs mẹ.. Con ước gì bây h con còn dc ba la , ba mắng , ba chờ cửa mỗi khi con về trễ , con ước gì con lại dc nghe giọng ba trên đth 1 lần nữa..Con đã có một tuổi 18 ko hề dành cho con, một tuổi 18 mà con ghét vì đã cướp đi ba.. Ba ơi , ba an tâm nơi suối vàng , con sẽ thay ba chăm sóc cho mẹ , cho em thật tốt. Con gái của ba lớn rồi mà.. Sài gòn thoáng buồn khi vắng em, em đã ra đi mãi mãi trong sự tiếc thương mất mát lớn lao của vợ và 2 con gái của em cùng gia đình và những người thân. Rồi đây 2 con gái của em sẽ ra sao khi không còn có cha bên cạnh đề yêu thương để dìu dắt khi chúng bước vào đời. Tương cho vợ em giờ trách nhiệm nặng nề hơn vừa làm cha vừa làm mẹ thật là đắng lòng. Em ở trên trời cao hãy dõi theo vợ và 2 con của em nhé. Quang phù hộ độ trì cho vợ con em được bình an, chị cầu mong sao cho đại dịch qua mau đễ cho toàn thế giới này phải không còn chịu cảnh chia lìa mất mát đau thương này nữa. Em ở dưới suối vàng an nhiên em nhé nếu có kiếp sau chị vẫn mong được làm chị em với em , 1 người em hiền từ và nhân hậu Mãi thương và tưởng nhớ về em Mọi người ở quê nhà ai cũng rất nhớ dượng , trong mắt mọi người dượng là một người rất vui vẻ dễ thương và hay cười nữa. Khi hay tin dượng bệnh mọi người rất lo nhưng không ai nghĩ dượng mất hết. Khi hay tin ai cũng buồn. Thôi thì con cầu chúc dượng ra đi thanh thản , và bình an hơn ở bên kia thế giới , nếu có kiếp sau mong dượng sẽ là dượng của con nữa , dượng nhé ! Người ta nói thời gian có thể thay đổi tất cả. Nhưng, thời gian càng trôi thì con lại càng thấy mọi thứ thật khó khăn. Có lẽ, chỉ có cái chết là thay đổi tất cả. Hơn 4 tháng kể từ thời khắc kinh hoàng ấy. Gia đình mình đang ấm êm, bỗng dưng đại dịch Covid ùa đến, trong vòng một tháng cướp đi cuộc đời của 4 người thân yêu. Trái tim con đau đớn, như vỡ vụn từng cơn. Nội ơi, ông Cậu, cô Ba và cô Út ơi, không một ngày nào con không nhớ tới mọi người. Không một ngày nào lòng con cảm thấy yên ả. Cuộc sống bây giờ sẽ không bao giờ còn vẹn nguyên như lúc trước .. Con chỉ hy vọng dù ở nơi đâu, dù trong bất cứ hình hài nào, Nội, ông Cậu, cô Út và cô Ba đều sẽ được bình yên và hạnh phúc ...

V79

190

Con và cả nhà nhớ thương mọi người. Rất nhiều ....

https://vnexpress.net/me-4392257.html

V80

https://vnexpress.net/ta-thi-hoa-1947- 2021-4392604.html

V81

https://vnexpress.net/dinh-trieu-quang- 1975-2021-4392607.html

V82

https://vnexpress.net/doan-the-thau- 4392606.html

V83

https://vnexpress.net/nguyen-thi-kim- binh-1976-2021-4392610.html

V84

https://vnexpress.net/di-hai-2021- 4392612.html

V85

https://vnexpress.net/co-nam-2021- 4392615.html

V86

https://vnexpress.net/ba-ngoai-dam- 2021-4392623.html

Lần cuối cùng là hình ảnh mẹ xách chiếc vali thật to ra khỏi nhà. Với con, mẹ chỉ là đi du lịch tới một nơi rất xa, sống cuộc đời của mẹ mà thôi. Nay tròn 6 thất má ra đi vì covid. Con không bao giờ quên được cái ngày mà 2 má con mình thu dọn hành lý để vào bv điều trị covid. Nhìn má yếu từ từ, nhìn má phải chịu đau đớn khi phải tiêm thuốc và lấy máu. Sau 14 ngày 2 má con mình điều trị covid con âm tính được trở về còn má phải chuyển lên bv tuyến trên tiếp tục chiến đấu với covid. Chỉ sau 1 đêm,bs gọi điện về thông báo má mất mà tay chân con bủn rủn...muốn khóc thật to. Má ra đi mà không dc thay quần áo mới, ra đi không có con cháu bên cạnh...cô đơn, lặng lẽ. Má là người hiền lành, thương con cháu, hết lòng với ck con. Giờ đây, tụi con mong má yên nghĩ nơi chín suối. Nhớ má nhiều Gửi Cậu Từ lúc nhỏ con luôn nghĩ cậu là 1 siêu nhân. Cậu làm được mọi thứ, cậu luôn sẻ chia những nỗi buồn và lo của con, và con không nghĩ cậu sẽ mãi ra đi vì đại dịch này. Con nhớ cậu lắm cậu ơi. Cầu mong cậu về với Phật, nơi đó cậu sẽ không còn đau, luôn bình an. Nếu có kiếp sau con xin làm cháu cậu nữa, con hứa sẽ tốt hơn, để không làm cậu phải lo lắng nữa. Nhớ cậu- người cha, người bạn, nơi con sẻ chia mọi thứ Không nói chuyện với ông nhiều, nhưng mỗi bữa cơm với ông, mỗi lần ngồi uống trà cùng ông đều là khoảng thời gian quý giá trong lúc cháu mới chập chững vào đời. Ông còn bảo nhà có mình cháu út là ông đợi cưới để ông đi ăn cỗ, cuối cùng thì... Ở nơi chín suối, ông yên nghỉ nhé! Ngày trước mẹ thường hay mất ngủ, bây giờ mẹ phải ngủ thật ngon mẹ nha. Ba và tụi con luôn luôn yêu thương và nhớ mẹ rất nhiều. Ngày mẹ con báo gia đình Dì Hai nhiễm Covid và được y tế đưa đi cách ly ngay hôm test , đêm đó con không ngủ được và cứ nôn nao trong lòng . Và y như rằng điều con không muốn đã thành sự thật sáng Mẹ báo Dì Hài đã đi . Dì Hai luôn là người con , người chị và người dì đặc biệt là người Mẹ hiền hậu nhất , yêu thương , hy sinh cho mọi người trong nhà nhất . Con không hay về quê, về lần nào Dì Hai cũng trách nhưng giờ con con có về đi nữa cũng không còn câu trách móc của Dì Hai nữa rồi . Dì Hai hãy luôn cười tươi và bình yên trên bầu trời . Gia đình mình luôn thương và nhớ nụ cười đẹp như cô Tiên của Dì Hai . Thương Dì Hai của con nhiều lắm Con cứ nghĩ đến việc không được ghé xe của cô uống sữa đậu nành nữa là lòng lại chùng xuống. Con nhớ dáng người cặm cụi xay đậu nành, nấu sữa với lá dứa thơm phức từ tờ mờ sáng. Nhớ lần nào cô cũng hỏi thăm mẹ con khoẻ không, nhắc mẹ nhớ giữ sức khoẻ, lo mẹ yếu ớt dễ bệnh. Covid cướp cô đi mất rồi. Cô đi thanh thản cô nhé! Ngoại ơi, Ngoại bên kia thế giới sống vui Ngoại nhé, không còn bệnh tật, ốm đau, không còn khó thở và làm mệt nữa. Được gặp lại các Cậu chắc Ngoại vui lắm. Thương nhớ Ngoại rất nhiều.

V87

191

https://vnexpress.net/nguyen-thi-ngoc- 1959-2021-4392620.html

Gửi mẹ thân yêu! Vậy là mẹ đã rời xa con hơn 100 ngày rồi. Bố vẫn chưa nguôi ngoay được nỗi đau này. Con không thể ngờ ngày giãn cách là ngày cuối cùng được gặp mẹ. Con luôn áy náy vì đã không thể ở cạnh mẹ để chăm sóc mẹ và nhìn mặt mẹ lần cuối. Cứ nghĩ đến điều đó là là lòng con buồn lắm. Mẹ đi rồi con mới biết con thương mẹ nhiều lắm nhưng chẳng khi nào chịu nói ra. Ước nguyện của con là được ở cùng mẹ, phụng dưỡng mẹ vẫn chưa thực hiện được. Mong mẹ yên nghĩ và được vãng sanh về miền cực lạc. Con sẽ thay mẹ chăm sóc bố quãng đời còn lại. Nguyện kiếp sau vẫn được làm con gái của mẹ để hoàn thành tâm nguyện của mình. Dù mẹ ở đâu con vẫn luôn nhớ về mẹ. Bố, con và 2 cháu ngoại sẽ luôn nhớ và yêu mẹ. Con yêu mẹ!!!

V88

https://vnexpress.net/gia-dinh-chu-8- chu-thim-va-2-em-1970-2021- 4392625.html

V89

https://vnexpress.net/noi-1939-2021- 4393201.html

V90

https://vnexpress.net/huynh-van-phi- 2021-4393953.html

V91

https://vnexpress.net/ngoai-6-1940- 2021-4392273.html

V92

https://vnexpress.net/tran-thanh-long- 1959-2021-4392281.html

V93

https://vnexpress.net/nguyen-thi-hiep- 1949-2021-4392282.html

V94

https://vnexpress.net/nguyen-van-dung- 1962-2021-4392285.html

V95

https://vnexpress.net/chau-thi-nga-1946- 2021-4392288.html

Người đi thì cũng đã đi, người ở lại mãi nhớ về người đã ra đi. Nam mô a Di Đà Phật. Con nhớ Nội lắm... Con biết Nội lúc nào cũng ở bên con chỉ là bằng một cách khác. Tết 2022 là cái Tết đầu tiên con xa Nội, từ nhỏ đến lớn con chưa bao giờ xa Nội lâu đến vậy ^^ Nội ở trên Thiên Đàng hưởng nhan Chúa với bà Nội nha ! Ở trên đó lúc nào cũng phải cười như lúc Nội cười với con vậy nha ! Anh, ở đâu rồi? Có còn về với em không? Cả đời này có còn tìm lại được nhau như khi mình đã lạc nhau lúc đi Soundfest không? Căn nhà của tụi mình không còn là nơi em muốn về nhất nữa. Em sợ. Em nhớ xã nhiều. Kiếp này không đi trọn con đường với nhau, hứa với em kiếp sau, không bỏ em một mình nữa nha. Nha Ngoại nhớ con không ngoại, con nhớ ngoại lắm! Con nhớ từng bó xôi bó bánh bà cột sẵn để chỉ chờ con qua lấy, bà lúc nào cũng bỏ thêm bỏ nhiều chỉ muốn con ăn cho no. Suốt khoảng thời sinh viên đó con luôn xem bà là một người thân một người bà đúng nghĩa của con! Thật sự khi hôm nay con nghe tin ngoại mất con khá sốc và buồn lắm.. Bà ra đi quá đột ngột! Ngoại yên nghĩ nhé con và mọi người luôn nhớ về ngoại... Đến thời điểm này cũng đã hơn 100 ngày kể từ lúc nghe tin anh mất vào đêm hôm ấy, em vẫn đau lắm anh ạ. Em vẫn không thể tin được đấy là những cuộc gọi cuối cùng với anh. Covid đã lấy đi của chúng ta quá nhiều thứ. Anh Long ra đi thanh thản anh nhé, ở nơi ấy em cầu mong ba mẹ và anh sẽ mãi mãi bình yên. Con nhớ ngoại lắm! Có những đêm con còn thấy ngoại xuất hiện trong giấc mơ của con nữa.Mất ngoại trong mùa dịch này con buồn lắm. Con tuy chưa giúp được gì cho ngoại nhưng con vẫn mong là ngoại luôn hạnh phúc và ngoại qua bên đó phải sống tốt nha. Con yêu ngoại nhiều lắm^^ Hôm qua, cái Thất đầu tiên của Út. Út đi rồi nhưng chưa kịp nhắn nhủ với ai điều gì. Thôi thì không còn mệt, không còn mất ngủ nữa Út nhỉ. Bà nội ơi, con nhớ bà nội lắm. Cho đến ngày cuối con vẫn không được nhìn thấy mặt của nội mà chỉ cầm được hũ cốt trên tay... Nội đi rồi, không ai kêu con xuống ăn cơm, không ai hỏi han con có đói không, không ai kêu con đi ăn, không

V96

192

https://vnexpress.net/co-lan-chu-dong- chu-thai-chu-hung-2021-4392297.html

V97

https://vnexpress.net/nguyen-thi-hiep- 1949-2021-4392300.html

V98

https://vnexpress.net/nguyen-thi-mai- trinh-2021-4392248.html

V99

https://vnexpress.net/tran-thi-dieu-linh- 1990-2021-4392251.html

V100

https://vnexpress.net/thu-hong-2021- 4392250.html

V101

https://vnexpress.net/lu-thi-le-thuy- 1955-2021-4392312.html

V102

https://vnexpress.net/dang-thi-hong- men-1980-2021-4392305.html

V103

https://vnexpress.net/nguyen-kim-dat- 1995-2021-4392315.html

ai nhờ chị điện thoại hỏi thăm mỗi khi con về trễ nữa. Nội rất khỏe mà nội, sao bà nội lại không cố gắng hơn chút nữa để về với nhà mình. Sống gần 20 năm với nội, thiếu nội cuộc sống con không thể được trọn vẹn... Con chưa được thắp hương và gửi lời tiễn biệt tới các cô chú, nhưng con sẽ không bao giờ quên được 22 năm qua từ khi con về sống ở chung cư mình thì các cô chú đã là những người hàng xóm tuyệt vời như thế nào. Mong cô Lan, chú Đông, chú Hùng được về với Phật; và chú Thái được an lành nơi nước Chúa. Hôm nay đã đc 81 ngày rồi mẹ đã ra đi. Mẹ đã ra đi mãi mãi ko 1 lời từ biệt chúng con rất nhớ thương mẹ . Mong mẹ sớm về nơi miền cực lạc. Nam mô a di đà phật Sẽ không còn ai gọi điện chỉ để hỏi "ăn cơm chưa?" Sẽ không còn lời nhắc nhở " nhớ ăn cơm nha" Không còn Cũng gần 49 ngày rồi dì nhỉ, cháu và cả nhà rất nhớ dì, cháu nhớ lần đầu tiên gặp dì, dì thương cháu nhất nhà, cứ bế cháu mãi không buông. Lúc cháu lớn lên, dì đã ở sài gòn rồi, cháu nhớ khi cậu cho cháu gặp dì, cháu còn cảm thấy bản thân được an ủi khi có thêm người bầu bạn khi đi học xa nhà. Ấy thế mà đại dịch thế kỉ cướp người đi, người đi mất rồi, còn hẹn với nhau sau này khi hết dịch cháu với dì sẽ đi chơi thật nhiều nơi, ấy thế mà dì lại đi. Thôi thì, nếu dì có đọc được dòng này, mong dì hãy sống một cuộc đời thật hạnh phúc và bớt đau thương ở nơi khác nhé, cháu rất nhớ và rất thương dì... Nếu con biết đó là lần cuối con gặp nội, nếu con biết đó là lần cuối con nghe tiếng nội...con sẽ nhìn lâu hơn một chút, lắng nghe lời nội kỹ hơn một chút. Cảm ơn nội vì đã luôn yêu thương con, nội yên tâm, nơi nội đến đã có ba con ở đó. Con nhớ nội, con ước kiếp sau con lại được làm cháu của nội... Con và cả nhà đều nhớ thương nội. Nội đi theo phật yên vui nhé . Tụi con sẽ chăm tốt cho ông nội và sống thật tốt, nội đừng lo cho tụi con nha . Yêu nội nhiều . Mợ 7 ơi !!!!! Con nhớ mợ nhiều lắm mợ biết không . Ngày mợ đi cách ly con cứ tưởng mợ sẽ chở về nhưng 1 điều không ngờ rằng mợ đã ra đi mãi mãi . Đó là điều mà con mà gia đình không hề mong muốn. Con vẫn nhớ rằng khi ông ngoại mất mợ gọi điện về và nói : " ba sao rồi chị? Bác sĩ nói mấy ngày nữa em được về " nhưng sao mợ không giữ lời hứa chứ chỉ mới vừa nói hôm qua thì hôm nay công an khu vực gọi điện và nói rằng bảy mất . Bảy ơi con không tin đâu con còn nhớ 2 mợ cháu còn đi mua đồ nói chuyện với nhau nhưng bây giờ con không ngờ ..... Bảy ra đi để lại 2 đứa con bảy biết không tí anh vẫn cứ nhớ bảy cái gì ngon cũng cúng cho mẹ trước , còn tí em thì lúc bảy mất nó vẫn luôn nói rằng " sao đời mẹ con bẫm hiu vậy " chời ơi !!!!! Câu nói đó làm ai nghe cũng nghẹn lòng . Khi gia đình cậu bảy đi cách ly nghe mọi người nói rằng cậu rất ốm và còn rất buồn nữa . Chời ơi !!!! Con bây giờ vẫn chưa tin bảy mất đâu . Bảy ở bên đó khỏe nha con ở đây sẽ luôn động viên tí em cố gắng học hành và anh hai con sẽ để ý tới tí anh như lời bảy dặn . Kiếp này bảy hết chịu mọi đau đớn của căn bệnh tiểu đường kiếp sau sẽ được vui vẻ mãi nhé . Con và mọi người nhớ bảy !!!!! Vợ nhớ thương anh nhiều, 2 tuần nữa là 100 ngày mình không thấy nhau rồi . Anh trên đó phải thật bình an nhé .

V104

193

https://vnexpress.net/vo-van-chien- 1948-2021-4392314.html

Ông ngoại ơi !!! Đã hơn 100 ngày của ông ngoại rồi nhưng tụi con vẫn cứ nhớ mãi cái khoảnh khắc mà ông cười bắt tay với từng đứa con , đứa cháu trong gia đình . Con không biết đó là khoảng khắc đầu tiên cũng giống như là lần cuối cùng . Con vẫn nhớ như in cái ngày ông ngoại mất , lúc đó bà ngoại đi cách ly gia đình giấu chuyện ông mất . Mỗi sáng bà thường gọi về và nói rằng : " nhớ kêu mọi người trong nhà nấu cháo thịt bằm cho ông ăn nha con ông con thèm ăn lắm " và hầu như ngày nào cũng vậy bà luôn gọi hỏi thăm ông . Chuyện gì tới cũng sẽ tới , tới 1 ngày mọi người quyết định nói sự thật cho bà biết lúc ấy ông biết không bà đã khóc rất nhiều và luôn nói rằng "tại sao ông bỏ tôi đi." Ông ơi ở bên đó ông khỏe không ??? Ông có nhớ tụi con không . Tụi con ở đây vẫn rất nhớ ông . Con muốn nói 1 điều mà từ trước đến giờ con chưa nói đó là ông ơi con thương ông , con mong kiếp sau ông sẽ không phải chịu nhiều đau đớn như kiếp này và con nguyện sẽ mãi là cháu của ông

V105

https://vnexpress.net/lam-tuy-mai-1940- 2021-4392320.html

V106 Mong bà nội yên nghỉ và gặp lại ông nội ở phương xa. Cả gia đình nhớ nội !

https://vnexpress.net/ngoai-hung-cua- con-1940-2021-4392329.html

V107

https://vnexpress.net/co-gai-bay-2021- 4392334.html

V108

https://vnexpress.net/ba-co-hoa-2021- 4392338.html

Ngoại ơi, con vẫn còn ghét con covid quá Ngoại à, tại sao nó lại nhẫn tâm cướp đi ông Ngoại của con cơ chứ. Suốt 17 năm sinh ra và lớn lên, Ngoại là người ông mà con luôn yêu mến nhất. Con còn nhớ lúc nhỏ, con trốn qua nhà hàng xóm đánh bài bị ba bắt về, may thay lúc đó Ngoại có ra nhà chơi nên con mới thoát khỏi 1 trận đòn nhừ tử. Con vẫn nhớ những đêm được ngủ cùng Ngoại, Ngoại kể về câu chuyện đi lính của Ngoại, được nghe Ngoại hát con mèo trèo cây câu; và cả bài hát Đoàn vệ quốc quân Ngoại vẫn hay hát cho con; con bây giờ đã thuộc làu rồi nè Ngoại.Ngày nghe tin cả Ngoại và bà Ngoại đều bị; con đã lo sợ vì con biết 2 người đều đã tuổi cao, còn mang bệnh nền. Rồi khi bà Ngoại đã đỡ phần nào thì con như chết lặng khi đọc thấy dòng chữ Ngoại đang thuộc nhóm bệnh nguy kịch và tiên lượng tử vong. Lúc đó con không biết làm gì hơn ngoài cầu mong Ngoại bình an, nhưng rồi buổi sáng hôm ấy, anh hai nói con Ngoại đã mất rồi; tim con hẩng đi một nhịp. Dù buồn kinh khủng nhưng con không thể khóc được, nhìn thấy mẹ khóc con phải nhủ lòng mạnh mẽ, để còn cùng ba và anh 2 lo cho mẹ. Con vẫn nhớ Ngoại nói con là đứa cháu mà Ngoại thương nhất. Điều con hối tiếc nhất là vẫn chưa có một tấm hình được chụp chung với Ngoại, vẫn chưa thể nói con yêu Ngoại đến nhường nào. Mong Ngoại bên ấy mạnh khỏe và thật vui vẻ; phù hộ con cháu, bà Ngoại nha. Con nhất định thi đậu YDS làm quà gửi tặng cho Ngoại. À sẵn cho con gửi lời hỏi thăm ông Nội luôn nha Ngoại. Yêu Ngoại & Nội nhiều ,bái bai. Con và bảy vừa nói chuyện với nhau đó thôi , làm được thời gian thì giãn cách xã hội công ty phải đóng cửa nghỉ dịch , cứ ngỡ sau dịch sẽ gặp lại nhau nhưng con không ngờ... chưa bao lâu thì đã nge tin bảy mất vì con covid đáng ghét kia , con ngỡ ngàng không tin đó là sự thật , thế là con đã mất đi 1 cô đồng nghiệp với những kỉ niệm và những câu chuyện bảy kể con nge vẫn còn đó và con vẫn sẽ nhớ. Bảy ơi an nghỉ nhé !! Mong tất cả những đồng bào đã tử nạn do đại dịch sẽ được vãng sanh về miền cực lạc. Nam Mô A Di Đà Phật Ngày con nghe tin bà cô mất, tim con như ngừng mất 1 nhịp. Con vẫn chưa kịp gặp lại, chưa kịp nói lời cảm ơn và cũng chưa kịp đền đáp lại sự giúp đỡ ngày trước của bà cô, nhưng giờ thì con không còn cơ hội để làm những việc đó nữa. Trên bầu trời sẽ có thêm 1 vì sao sáng. Mong bà cô yên nghỉ.

V109

194

https://vnexpress.net/doan-van-ke-1966- 2021-4392339.html

V110

https://vnexpress.net/do-quoc-anh-1951- 2021-4392346.html

V111

https://vnexpress.net/trinh-thanh-dung- 1968-2021-4392344.html

V112

https://vnexpress.net/trinh-thi-my-trang- 1967-2021-4392354.html

V113

https://vnexpress.net/trinh-thi-my-hanh- 1969-2021-4392348.html

V114

https://vnexpress.net/nguyen-ngoc- tuyet-nhu-2002-2021-4392355.html

V115

https://vnexpress.net/nguyen-thi-luu- 1945-2021-4392363.html

Mẹ cứ nhớ cha mà khóc quài. Con không dám khóc trước mặt mẹ vì sợ mẹ cũng buồn theo. Nhiều lúc lặng lẽ một mình, con khóc rất nhiều vì nhớ cha, nhớ khoảng thời gian cả gia đình sum vầy, hạnh phúc. Con không ngờ 2021 lại là 1 năm đau đớn với gia đình mình đến vậy. Con sẽ mạnh mẽ để chăm lo mẹ và em. Cha hãy yên tâm nghỉ ngơi nha! Bố ơi sao bố rời xa mẹ con con nhanh quá! Nhà buồn và trống trải quá khi không còn bố! Con không còn nghe tiếng chim hót mỗi ngày nữa rồi! Con nhớ bố nhiều lắm, nhớ giọng nói và dáng hình của bố! Bố về với con nhiều nhiều trong những giấc mơ và bảo ban, dặn dò con trong cả quãng đời con nha bố! Bác 5 ơi mấy ngày nay con nhớ hồi còn đi học bác luôn là người chở con đi thay cho ba mẹ con. Bác 5 là người chứng kiến má Hạnh mất bên cạnh mình. Rồi tối trước khi mất bác 5 kêu khỏe rồi thở cũng ổn hơn mà sao sáng con gọi đt bác ko nhấc máy nữa mà sao con nghe tiếng bác sĩ báo tin dữ vậy. Bác 5 ơi bác có nghe tiếng con gọi và thắp nhang cho bác. Cớ sao ông trời lại có thể tàn nhẫn với gia đình mình như vậy. Chưa được 10 ngày mà gia đình mình nghe tin 3 người thân mất. Có nỗi đau nào cho thấu. Yên nghỉ nha bác của con. Không còn đau đớn khi bị hành bởi bệnh tật nữa. Ôm và thương bác của con như ngày còn được bác chở đi học. Má tư của con ra đi bình an nha má Ngày hôm đó tối muộn rồi con ngồi nghe má mất rồi. Suy hô hấp nhanh cấp cứu không được. Nhà mình mất 3 người má tư là người đầu tiên ở nhà nghe tin muốn khóc ngã quỵ. Thương má cái số phận trớ trêu không con không cái mất không ai đưa tiễn. Má tư ra đi bình an nha má. Hôm nay 21.11 tròn 4 tháng má mất. Xin thương ôm má vào lòng như trước giờ má vẫn thường ôm con Má Hạnh ơi con nhớ má lắm. Ước chi con có thể nhìn thấy má được cười nói với má thêm một lần. Má hứa chờ con lấy chồng mà má bỏ rơi con rồi. Ngày hôm đó má mất cạnh bác 5 tối hôm đó con còn gọi đt cho má. Sáng nghe bác 5 nói gọi quài má không dậy nữa. Má hứa dậy nấu cháo cho bác 5 ăn mà má ơi. Má Hạnh yên nghỉ nha má. Con thương má như trước giờ má vẫn luôn thương con. Nếu có kiếp sau mình lại làm người thân của nhau nha má. Dù không biết hiện giờ Như đang ở nơi đâu nhưng mong Như luôn mạnh khỏe và hạnh phúc. Chúc cho ở nơi khác luôn vui vẻ, đủ đầy. Dù không thể và không còn cơ hội gặp nhau trực tiếp nữa nhưng mà chúng ta làm hòa nhé, nếu có duyên mong sẽ gặp lại và trở thành những người bạn tốt của nhau một lần nữa. Thương nhớ bạn thân yêu của mình! Không ai nghĩ bà nội sẽ ra đi như thế này. Với sức khỏe của bà nội thì thêm 10n nữa cũng là chuyện có thể. Nội là 1 ng thương con, thương cháu, chuyện gì nội cũng quản, chăm lo sức khỏe cho từng ng trong nhà. Đôi khi nội hơi khó tính nhưng con biết tất cả chỉ vì quá lo mà ra. Con thật sự hối hận vì đã k dành thời gian cho nội nhiều

V116

195

https://vnexpress.net/vo-thi-phi-1959- 2021-4392374.html

V117

https://vnexpress.net/nguyen-thi-giac- 1966-2021-4392362.html

V118

https://vnexpress.net/ba-noi-cua-em-ho- 2021-4392366.html

V119

https://vnexpress.net/co-hong-gv-bo- mon-toan-truong-thpt-ba-diem-2021- 4392380.html

V120

https://vnexpress.net/chi-ba-kien-chi- bay-quyt-1964-2021-4392383.html

hơn. Con k ngờ ngày nội nhập viện lại là ngày cuối cùng con được gặp nội. Đến bây giờ con vẫn chưa hết bàng hoàng về sự ra đi của nội. Bà nội yên nghỉ nhé. Con, cháu ai cũng rất thương nội. Cảm ơn nội vì đã dành cả đời để sống vì gia đình. Những ngày đầu con bước chân lên mảnh đất Sài Gòn xa lạ, tình yêu thương và sự chăm sóc của 6 đã nuôi dưỡng cả thể xác và tâm hồn con khôn lớn. Rồi sau này, khi mọi thứ trở lại bình thường, con sẽ trở lại Sài Gòn. Nhưng đau lòng thay, mọi thứ vẫn còn đó, nhưng 6 không còn nữa. Con mong 6 đã đến được một nơi tốt đẹp và thật thanh thản. 53 ngày con nhớ 6. Không còn đau đớn với bệnh tật, thanh thản và yên nghỉ với ba cùng ông bà nhé mẹ, các con nhớ mẹ rất nhiều! Dù con với bà không máu mủ gì nhưng chúng ta cũng gặp gỡ nhau từ hơn 10 năm nay rồi. Những năm về trước Tết nào con cũng qua thăm bà, nhưng năm nay con vì một số chuyện, con đã không đến vì cứ nghĩ mình còn nhiều cơ hội... Lúc nghe tin bà mất con không tin vào tai mình. Mong bà siêu thoát và mau gặp lại con trai của mình nhé, cháu nội của bà rất ngoan, bà yên tâm nhé ! Dù không được học cô, dù chỉ gặp cô vài lần trong sân trường nhưng khi nghe tin cô mất lòng em cũng có chút gì đó buồn buồn mà không cách gì lý giải được. Mong cô ở nơi suối vàng luôn cười tươi như cách cô vẫn làm như vậy, 2 bé con cô nhất định sẽ được nuôi dạy tốt để không phụ lòng cô đã yêu thương các bé thật nhiều. Yên nghỉ cô nhé <3 Thương nhớ Chị của em nhiều lắm. Trên trời cao, cầu mong chị thanh thản nhẹ nhàng dõi mắt phù hộ cho gia đình luôn bình an chị nhé ! Vẫn không tin là Chị đã đi xa , xa mãi . Chị mãi trong lòng của gia đình . Nhớ chị vô cùng , khóc hoài khóc mãi , chị ơi ! Ba nói Chị Ba của mày không bao giờ đi đâu xa và lâu vậy mà kỳ này Chị mày đi lâu quá không về. Cầu nguyện cho chị siêu thăng tịnh độ . Mãi nhớ thương chị , chị gái của em

V121

https://vnexpress.net/tran-phi-hung- 1962-2021-4392384.html

V122 Ba ơi con tốt nghiệp đại học rồi, con cũng trả hết nợ cho ba rồi, ba an nghỉ nhé. Con và mẹ nhớ ba nhiều

https://vnexpress.net/ong-ba-noi-cua- con-tvq-ntc-2021-4392387.html

V123

https://vnexpress.net/dao-thi-chinh- 1948-2021-4392390.html

V124

https://vnexpress.net/le-thi-thanh-dieu- 1972-2021-4392389.html

Vậy là con thật sự xa ông bà nội rồi. Ông bà nội yên nghỉ nha. Con mong rằng ông bà nội sang kiếp khác sống hạnh phúc, mạnh khoẻ hơn nha. Nếu có kiếp sau, con vẫn mong được tiếp tục làm cháu của ông bà nội. Con nhớ ông bà nội lắm! Vì ung thư và covid, bà nội đã không được bên gia đình những ngày cuối cùng. Bà nội gọi hỏi con khi nào được về nhà, con xin lỗi vì không thể đưa bà nội về sớm hơn. Bà đã không còn đau đớn nữa, con mong bà nội sẽ được hưởng một cuộc đời hạnh phúc hơn cả cuộc đời ở thế gian này, con sẽ cố gắng học thật tốt để chăm lo cho gia đình. Con cảm ơn bà nội vì đã chăm sóc gia đình suốt quãng đời của mình, con thương bà nội lắm! Mẹ ơi, Con nhớ mẹ lắm mẹ ơi. Con muốn gặp mẹ, muốn ôm mẹ mà ko được mẹ ơi. Con đau vô cùng. Cho con đánh đổi tất cả để mẹ về bên con được ko mẹ…

V125

196

https://vnexpress.net/dinh-trieu-quang- 1975-2021-4392392.html

V126

V127

V128

https://vnexpress.net/nguyen-van-hong- 1932-2021-4392408.html https://vnexpress.net/huynh-thi-hieu- 2021-4392411.html https://vnexpress.net/nguyen-thi-gam- 1930-2021-4392415.html

V129

https://vnexpress.net/ma-nam- 4392417.html

V130

V131

V132

https://vnexpress.net/nguyen-huu- phuong-4392423.html https://vnexpress.net/truong-thanh-tinh- 1975-2021-4392424.html https://vnexpress.net/co-ly-ly-2021- 4392433.html

V133

https://vnexpress.net/luu-thi-hay-1931- 2021-4392438.html

V134

Gởi Ba yêu của con Từ khi Ba ra đi, con và em luôn nhớ mãi hình bóng Ba . Nhìn cây đàn tranh mà nhớ Ba vô cùng , nhớ mỗi tối con lén Mẹ trốn ngủ xuống đàn và ăn vặt cùng Ba , giờ thì hết rồi . Chúng con nhận ra rằng chúng con yêu Ba rất nhiều. Chúng con luôn mong ở trên trời cao Ba được hạnh phúc , và con mong ước rằng sẽ lại được làm con của Ba ở kiếp sau , Chúng con luôn yêu và nhớ về Ba Con gái Ông Ngoại đi thanh thản. Con cầu mong ở một thế giới khác, ông Ngoại sẽ thật hạnh phúc. Con xin lỗi. Con nhớ ông Ngoại nhiều. Ngoại ơi, cả nhà nhớ ngoại lắm. Nhớ những lúc ngoại nằm viện trước ngoại đều về với con cháu, lần này sao ngoại đi mãi không về. Con chưa kịp nói lời thương ngoại, con xin lỗi ngoại, ngoại ơi… Bà nội ơi, con không được gặp bà lần cuối. Con buồn lắm. Cảm ơn những ngày tuổi thơ ở bên bà. Con nhớ bà lắm. Má ơi, con nhớ má lắm, tuy là má không phải mẹ ruột con nhưng con coi má như người mẹ thứ hai của con vậy, nhớ ngày má đi con khóc không được, mắt con ráo hoảnh, bàng hoàng, không biết phải phản ứng thế nào, sẽ không có ai thương con như má vậy, cả nhà mình ai cũng thương và nhớ má hết, mong là má sẽ đến với một thế giới hạnh phúc hơn. Thương và nhớ má. 2 tháng trôi qua nhưng con vẫn chưa thể tin Dượng đã rời xa nơi này. Con vẫn mong có thể gặp lại Dượng lần nữa dù là trong giấc mơ. Mong Dượng nơi đó vẫn sống hạnh phúc Đã gần 100 ngày, con không còn nghe tiếng máy may nữa rồi, con nhớ âm thanh ấy và con nhớ bác lắm. Con mong trời Phật phù hộ bác được về cõi Tây phương cực lạc. Gửi cô, chúc cô yên nghỉ. Bây giờ cô không còn phải lo lắng gì nữa rồi, chúng cháu đã chữa khỏi covid cho chú, anh Trí, và em Nhi. Cô hãy yên nghỉ nhé! Hy vọng Nội sẽ đến được nơi bình yên nhất trên thế giới này. Nơi mà không có nhiều bận tâm, lo lắng nơi mà Nội luôn nhận được tình yêu của tất cả mọi người. Ở đó Nội có gặp được cô Nhã thì hãy dắt cô đi theo để hai người không buồn nhé. Nội hãy yên tâm ở đây con sẽ là đứa con ngoan của Ba con sẽ yêu thương ba thay phần của Nội ️ Cả nhà luôn nhớ thương Nội Gửi anh, Mình đã quen biết nhau từ lúc còn nhỏ. Trong mắt em anh lúc nào cũng là 1 người thông minh và tài giỏi, cho đến bây giờ cũng vậy. Em sẽ thay anh phần nào đó chăm sóc và lo lắng cho em gái anh, hi vọng anh ở nơi đó luôn phù hộ cho gia đình. Chúc anh luôn vui vẻ, bình an, rồi sẽ có ngày ta gặp lại.

V135

197

Thương anh.

https://vnexpress.net/thay-le-van-tinh- 1935-2021-4392442.html

V136

https://vnexpress.net/co-be-hang-xom- 2021-4392443.html

V137

https://vnexpress.net/nguyen-thi-kim-an- 2021-4392452.html

V138

https://vnexpress.net/tran-dieu-linh- 1984-2021-4392447.html

V139

https://vnexpress.net/anh-huy-anh- hoang-2021-4392455.html

V140

https://vnexpress.net/cau-ba-2021- 4392456.html

V141

https://vnexpress.net/tru-2021- 4392458.html

Thầy nói cho con cái áo thầy hay mặc để con trở thành đạo diễn như thầy Thầy chưa kịp cho con nữa đó... Xin lỗi vì con chưa qua lấy áo… Xe cứu thương chở thi hài em về ngay ngõ có nửa tiếng rồi lại chở em đi vĩnh viễn. Nhanh quá em à. Mong em vãng sanh cực lạc quốc. Mong có kiếp sau, em sẽ có 1 kiếp trọn vẹn hơn, nhiều trải nghiệm hơn. Ngoại ơi, mẹ coi nói ngoại thích ăn bánh bao chiên. Con định hết giãn cách mua bánh bao chiên Tân Định cho ngoại ăn. Mà giờ không ai ăn với con hết. Con nhớ ngoại lắm, Ngoại ngủ ngon nhen ngoại. You'll live forever in our hearts, Grandma. Dì đi được 3 tuần rồi, cháu nhớ lần đầu tiên được gặp dì ở sài gòn. Cậu cả thưa dì là dòng họ nhà cháu, cháu cảm thấy rất vui vì ở nơi đất khách quê người lại có thêm 1 người để bầu bạn, dì luôn hay mắng cháu là sâu ngủ, là ham ăn vì suốt ngày tới nhà dì là ngủ, cháu đâu biết được vài lần mắng yêu đó khiến cháu nhung nhớ cả 1 đời, nhưng rồi dịch bệnh ập tới. Cô cháu mình lại xa nhau, tuy cháu không gặp được dì quá nhiều, nhưng dì luôn là bờ vai vững chãi cho cháu ở sài gòn. Rồi dịch bệnh lại cướp dì đi, cháu của dì nhớ dì lắm, thôi thì hẹn gặp dì ở 1 nơi thật vui vẻ dì nhé ^^ Gửi anh Huy, anh Hoàng Hai anh là những người học trò mà ba mẹ em rất quý, cả em cũng thế. Mới hôm nào, em còn được nghe anh Hoàng kể về những dự định tương lai, nhưng nay người đã ra đi, để lại tương lai dang dở phía trước và gia đình phía sau. Khi nghe tin hai anh bị bệnh, nhà em lo lắm. Mọi người đều cầu nguyện mong một phép màu xảy đến, nhưng căn bệnh này quái ác quá... Cảm ơn hai anh vì đã luôn yêu quý ba mẹ em, người thầy người cô đã từng dạy hai anh từ rất lâu rồi. 20/11 năm nay không còn được gặp mặt, nói chuyện với anh Huy anh Hoàng, chắc ba mẹ em buồn lắm. Hai anh là hai anh em sinh đôi, đến với cuộc đời này cùng một ngày, và ra đi cùng nhau. Vậy nên, em mong hai người sẽ luôn là anh em bên nhau. Nguyện cầu hai anh ra đi thanh thản. Gia đình em mãi nhớ về các anh. Con vẫn nhớ lần cuối cậu lái xe đưa con về quê, câu bảo khi nào Dì Tư, Dì Ba về cậu sẽ lại lái xe chở cả nhà đi du lịch.Vậy mà 1 tháng sau đó con bàng hoàng nghe tin cậu trở thành F0, rồi một tuần thì cậu mất. Mong rằng cậu được yên nghỉ nơi Tây Phương Cực Lạc. Con và gia đình nhớ cậu nhiều lắm. Con biết cố sẽ không an tâm với con cháu nhưng cố cứ yên tâm mà nghỉ ngơi đi ạ, cả đời cố đã giành hết cho con cháu rồi còn gì. Con chưa từng nói ra lời này, con rất hối hận vì không thể nói sớm hơn nhưng cố biết mình là người rất quan trọng đối với con mà phải không? Con thương cố, mãi mãi là vậy. Yên nghỉ nha cố ơi.

V142

198

https://vnexpress.net/di-lan-ban-hu-tiu-2021- 4391957.html

V143

https://vnexpress.net/mai-ngoc-linh-2021- 4391966.html

V144

https://vnexpress.net/tran-ngoc-anh-1944- 2021-4391973.html

V145

https://vnexpress.net/vu-ngoc-phan-1937- 2021-4391986.html

Dì Lan ơi, từ ngày con biết đi tới lớn con đã thấy xe bán hủ tíu của dì trước nhà rồi. Con ăn mì dì Lan hoài con vẫn còn khen là chưa có xe bán mì nào ngon bằng mì dì Lan hết. Dì là một phần tuổi thơ của con, vậy mà chỉ mới tháng trước con nghe tin dì mất. Lúc trước toàn là dì một mình không à, dì đã gặp gia đình dì chưa? Con thật lòng mong dì ở kiếp sau sẽ thật vui vẻ, dì nhé! Chẳng biết làm sao, hỏi han ai để có thể biết chú bên đó như thế nào. Nhưng cháu tin, ở bên đó chú chẳng còn đau đớn vì bệnh mà thay vào đó là nụ cười tươi như trước kia. Cầu cho chú ở nơi xa an nghỉ và sớm về với đất Phật. Mọi người luôn luôn thương nhớ chú. Thương cho chú một kiếp người trong những giây phút cuối cùng người thân không một ai có thể kề cạnh. Thương chú nhiều lắm! Con không ngờ lần cuối cùng con được gặp nội lại chính là chính tay con ẳm nội lên xe cấp cứu và cũng là lần cuối cùng con được gặp nội . Con không ngờ con lại mất nội vào hoàn cảnh này , ngày nội mất mà ngay cả con cháu nội cũng không được gặp . Điều nuối tiếc nhất của con chính là con chưa kịp nói Con thương nội nhiều lắm . Mong bà nội yên nghỉ Ông ngoại ơi, cuối cùng ông ngoại cũng thanh thản về nơi đó với bà.Ông ngoại đau đớn đủ rồi, con biết bà đi đột ngột ông cũng buồn nhiều nhưng mà giờ ông đã được ở cùng bà rồi. Ông cùng bà nhớ hạnh phúc nhé,con và cả nhà sẽ luôn cầu nguyện cho ông bà.

V146

https://vnexpress.net/ba-ngoai-2021- 4392009.html

V147

https://vnexpress.net/nguyen-van-thanh-1929- 2021-4392001.html

Mong ngoại đã tới nơi tốt đẹp hơn, dịch nên con không vào thăm ngoại được thường xuyên, giờ khi gặp lại chỉ còn bức ảnh. Kiếp sau con vẫn mong ngoại vẫn là ngoại của con ️ Ông ơi, mọi người đều nhớ thương ông. Ông yên tâm an nghỉ, đừng lo lắng vướng bận gì ở nhà nữa. Mọi người đều hết bệnh rồi. Ông Gặp bà nội và bác vui vẻ nhé. Thương ông.

V148

https://vnexpress.net/nguyen-minh-tan-1967- 2021-4392035.html

V149

https://vnexpress.net/huynh-quoc-hung-2021- 4392038.html

V150

https://vnexpress.net/phan-ba-linh-1964-2021- 4392046.html

V151

https://vnexpress.net/nguyen-dang-luan-huy- 2001-2021-4392049.html

Gần 4 tháng rồi con vẫn ko chấp nhận được việc ko có sự hiện diện của Ba trong nhà. Mẹ và con phải làm sao đây. :( Mong sao Ba thật sự đã được bình yên ở một nơi nào đó. Thầy là giáo viên tiếng anh, qua những câu chuyện thầy kể trên lớp, con biết thầy là một trong những người được các anh chị, bạn bè sinh viên trường rất yêu quý, con còn tưởng thầy sẽ tiếp tục truyền cảm hứng cho các em khóa sau, một lần lướt fb bỗng dưng thấy được tin thầy đã mất vì Covid, em không thể tin được vì thầy là người duy nhất cho đến hiện tại em biết đã ra đi vì đại dịch. Cuối cùng em chỉ muốn thay mặt toàn thể sv ĐHYD TPHCM gửi lời cảm ơn và tri ân sâu sắc đến thầy, hi vọng ngôi sao của thầy trên trời sẽ tiếp tục dõi theo và giúp đỡ chúng con vượt qua đại dịch lần này. Yêu thầy... Nỗi nhớ chưa bao giờ nguôi ngoai Niềm đau đến quá bất chợt Ba ơi, con nhớ ba Nhớ cái vẫy tay cuối cùng và nói coi như đi du lịch nữa tháng sau lại về nhưng ko ngờ ba lại về theo cách như thế này ba ơi, ba ở đâu? Nhớ phải về bên tụi con bên mẹ ba nhé Cả đời này , tôi đã mất đi 2 người bạn , cách biệt âm dương nhưng tôi tin rằng các cậu đã thực sự tỏa sáng trên bầu trời ấy và mãi mãi trong tim tôi .... Tôi đang khóc đấy , nhưng tôi sẽ mạnh mẽ này ... Huy ơi ! Tôi sẽ sống tốt thay cho cuộc đời của cậu , tuổi 20 này vì tôi - vì cậu và cả người bạn thân đã mất của tôi nữa , tôi sẽ tốt nghiệp đại học và tỏa sáng với ước mơ của mình ... Dũng này ! Tôi nhờ Huy tìm cậu rồi , cậu hãy chờ đấy để Huy đi tìm cậu được không ? . Dũng à , cậu hãy thay tôi trở thành bạn tốt của Huy cho đến khi cả hai tái sinh một cuộc đời tươi đẹp nhé . Cả đời này tôi nợ Dũng ngàn lời cảm ơn vì đã bên tôi từ những năm tháng tuổi thơ đến trung học phổ thông , khi tôi F0 - tôi đã cầu nguyện Dũng giúp tôi khỏe lại và trong giấc mơ ấy , tôi thấy Dũng đã ôm tôi và động viên tôi như lúc cậu còn sống hay làm ... Giờ Huy đã đi rồi ,

V152

199

https://vnexpress.net/nguyen-thi-hoang-oanh- 1966-2021-4392053.html

V153

https://vnexpress.net/huynh-van-minh- nguyen-thi-y-2021-4392062.html

V154

tôi nhờ Huy tìm Dũng , hai cậu kết bạn với nhau nhé . Hãy nhớ rằng! Tôi yêu các cậu nhiều lắm ! Tôi sẽ sống một cuộc đời thật trọn vẹn vì tôi biết đó là điều 2 cậu muốn ở tôi .... Xin chào , hẹn kiếp sau có duyên gặp lại - Chúng ta tái sinh trong cuộc đời an vui - yên bình , có duyên hãy làm bạn với nhau tiếp nhé ! . Yêu 2 cậu ! Má hai ơi, lần này con đi xa về không còn người đợi con nữa rồi. Má hai đã hứa sẽ về với con, mỗi sáng sẽ pha cà phê, nấu cho con ăn. Con sắp tốt nghiệp đại học rồi, con sẽ đi du học như ý má hai muốn con tiếp tục đi học để làm việc ở những nơi con thích. Con nhớ má hai nhiều, con sẽ chăm sóc mẹ nhiều hơn, má hai cứ yên tâm, con nhất định sẽ yêu mẹ nhiều hơn. Cảm ơn má hai đã nuôi con lớn và cho con có được cuộc sống như ngày hôm nay. Gửi anh chị . Sự sống là vô thường. Giữa cơn đại dịch anh ra đi để lại niềm tiếc thương cho chị và gia đình và rồi chị cũng tiếp bước theo anh. Hy vọng ở nơi chốn bình yên ấy 2 anh chị sum vầy và luôn phù hộ cho gia đình được hạnh phúc, bình an.

https://vnexpress.net/gui-ba-noi-va-chu-nam- 4392072.html

V155 Phải chi chúng ta được ở bên nhau lâu hơn một chút... phải chi Nội nhìn được con lúc trưởng thành…

https://vnexpress.net/nhung-nguoi-hang-xom- than-thiet-cung-nhu-chua-tung-gap- 4392093.html

V156

https://vnexpress.net/tran-van-ro-1985-2021- 4392096.html

V157

https://vnexpress.net/ba-noi-1940-2021- 4392809.html

V158

https://vnexpress.net/cha-cua-con-1961-2021- 4392097.html

V159

https://vnexpress.net/an-4392461.html

V160

https://vnexpress.net/le-huu-van-1962-2021- 4392126.html

V161

https://vnexpress.net/brittanya-karma-1991- 2020-4393492.html

Con không biết tất cả mọi người nhưng người dân trong xóm nhớ mọi người lắm. Những người ông bà cha mẹ bỏ những đứa nhóc mà đi. Cũng có những người đầu bạc tiễn kẻ đầu xanh. Cuộc sống này chẳng ai biết trước được điều gì, chỉ cần ngày mai cò có thể thức dậy là mình cảm thấy rất hạnh phúc rồi. Con nhớ mọi người nhiều lắm. Giá như gia đình mình không nghèo thì cha và mẹ sẽ không đi làm xa và mắc bệnh nơi xa. Hôm mà cha với mẹ đi cách ly đã nói rằng nhất định mẹ và cha sẽ cùng về với nhau. Nhưng tại sao cha lại để mẹ về mình. Có phải cha hk còn thương ba mẹ con con phải hông. Con xin lỗi cha vì con chưa kịp làm gì cho cha thì covid đã cướp cha đi, con chưa kịp nói con yêu cha rất nhiều không giống như người ta đã nói với cha. Cha yên tâm con sẽ thay cha chăm sóc mẹ và em giống như cái cách mà cha chăm sóc mẹ và em vậy đó. Mong Chúa che chở và dìu dắt bà con về nước Thiên Đàng cùng với Chúa, vì cả đời bà chỉ biết lo cho con cháu và nghĩ đến Ngài. Con biết khi mất trong bệnh viện bà đã cảm thấy rất cô đơn, nhưng con mong bà sẽ không còn cảm thấy như vậy nữa khi bà gặp lại được ba con và ông nội. Tuy con không nói ra hay biểu lộ gì nhưng con thương 2 người rất nhiều. Cha ơi, con gái nhớ Cha lắm! Con vẫn chưa chấp nhận được sự thật này. Đây là một mất mác quá lớn đối với con và cả gia đình của mình... Con chỉ mong Cha sẽ sớm siêu thoát để có được một "cuộc sống mới" nhưng mà cuộc sống mới phải tốt hơn rất rất nhiều vì Cha của con xứng đáng được như vậy! Em nhớ lần đó vô tình gặp được anh trên Azar, thật sự bất ngờ khi biết anh đang chống chọi với Covid vào những giờ khắc cuối cùng. Cảm ơn anh đã cho em những lời khuyên và những bài học bổ ích ấy, em sẽ mãi giữ trong lòng mình. Bây giờ anh đã đến được một nơi không còn bất kì đau đớn nào nữa rồi nhỉ, an nghỉ anh nhé, rồi anh sẽ lại sống một cuộc đời ít đau đớn hơn. Sao Ba không về nhà bằng xương bằng thịt, mà Ba về bằng hũ tro cốt vậy Ba. Con như chết lặng khi nghĩ đến cảnh Ba ra đi lạnh lẽo, cô đơn không ai bên cạnh. Con nhớ Ba nhiều lắm, con dự định mua tặng Ba máy trộn bột để Ba làm bánh, nhưng giờ con không còn cơ hội nữa rồi. Cảm ơn chị rất nhiều vì những tiếng cười và năng lượng tích cực chị mang đến cho mọi người. Em đã rất sốc và khóc nhiều khi nghe tin chị ra đi. Mong chị sẽ an nghỉ trên thiên đường nhé, nhiều người trong đó có em chắc chắn sẽ luôn nhớ tới chị

V162

https://vnexpress.net/mai-thi-nhieu-1950- 2021-4392109.html

Mẹ ơi, nhớ gương mặt, nụ cười của Mẹ nhiều lắm, nhớ những năm tháng cả nhà bên nhau. Ngày Mẹ bệnh con không thể ở bên cạnh, lúc Mẹ ra đi con cũng chưa nói được lời nào.

V163

200

33 năm công lao nuôi dưỡng của Mẹ, con chưa thể trả. Nguyện kiếp sau con vẫn được làm con trai của Mẹ.

https://vnexpress.net/kim-ngan-2021- 4392079.html

V164

https://vnexpress.net/vu-thi-lan-1945-2021- 4391635.html

V165

https://vnexpress.net/bui-vu-hai-lien-1987- 2020-4392121.html

Ngân ơi, bạn đi bình an, mình xem "ranh giới" xong, day dứt không nguôi về phút cuối của bạn, vì mình cũng làm mẹ, con mình cũng sinh ra giữa những ngày dịch lịch sử, nhưng mình may mắn hơn bạn là mẹ con mình đã bình an trở về, mình đọc báo nhìn thấy bé con của bạn rất xinh và ngoan nên cứ yên tâm nha, bạn về nơi đó an yên, bảo bọc che chở cho anh em Kim Nguyên nha Nội ơi, cả nhà nhớ nội lắm. Con xin lỗi vì không thể nào về Việt Nam để nhìn nội lần cuối, điều này làm con rất hối hận. Nhưng con mong nội qua bên kia thế giới chớ đừng bận lòng về con, bởi vì con biết tự chăm sóc cho mình rồi. Cả nhà nhớ và yêu nội nhiều lắm. Qua hơn 1 năm rồi nhưng nhiều lúc em vẫn tự nhiên sực nhớ ra là chị không còn ở đây nữa. Em chỉ còn có thể gặp chị, nhìn thấy hình ảnh của chị qua những giấc mơ vụn vặt, vẫn là hình ảnh gia đình mình vui vẻ với nhau, vẫn là những lúc chị em mình nói chuyện hay cười đùa như ngày trước, để rồi khi tỉnh giấc em lại bật khóc vì nhớ chị. Chắc có lẽ nỗi dằn vặt này sẽ ở lại với em rất lâu về sau. Em nhớ chị lắm!

V166

https://vnexpress.net/benh-nhan-mat-vi-covid- 19-tai-phuong-binh-tri-dong-quan-binh-tan- 4391637.html

V167

https://vnexpress.net/tran-thi-kim-lien-1940- 2021-4391412.html

V168

https://vnexpress.net/tran-quoc-dao-1947- 2021-4391092.html

V169

https://vnexpress.net/do-van-luyen-1954- 2021-4391091.html

Cháu xin lỗi vì mình đã không thể kịp thời cấp cứu nhiều người hơn nữa. Cháu xin lỗi rất nhiều. Mong mọi người an nghỉ nơi suối vàng ạ. Hình bóng của MÁ luôn trong ký ức của con Con nhớ Má lắm Má ơi. Cầu nguyện cho hương linh của Má mau siêu thoát về đất Phật Con đã mất Bố, Con hụt hẫng và mất điệm tựa của cuộc đời. Mọi người nói con cố gắng lên và con cố làm như vậy nhưng trong con trống trải lắm. Con đã cố không khóc để còn bước tiếp, bên con còn Mẹ, gia đình và các em của con. Bố hãy an lòng, Bố mãi hiện hữu và mãi mãi là tấm gương là sức mạnh để tiếp sức cho tụi con. Con nhớ Bố thật nhiều! Ba ơi con nhớ ba nhiều lắm. Ba về với Chúa hạnh phúc vui vẻ nha ba, ba sẽ không phải đau nữa. Ba đi bất ngờ quá, con buồn và hối tiếc nhiều việc chưa làm được gì cho ba, chưa trả hiếu được cho ba nữa. Ba ở trên trời phù hộ cho gia đình mình và gia đình con nha ba. Con yêu Ba.

V170

https://vnexpress.net/truong-van-cao-1945- 2021-4391074.html

V171

https://vnexpress.net/le-van-thanh-1960-2021- 4390731.html

V172

https://vnexpress.net/tien-ren-1995-2021- 4390735.html

V173

https://vnexpress.net/le-nho-phuong-1976- 2021-4390741.html

V174

Ngoại ơi . Sao ngoại ra đi đột ngột vậy . Ngoại đã có một cuộc đời rất đẹp được mọi người yêu quý vậy mà ngoại đi mà không một người đưa tiễn còn nổi đau nào hơn nữa. Mong cho ông ngoại yên nghỉ. Con thương ngoại nhiều lắm Con vẫn còn nhớ ngày 8/8 được tin Cậu không khoẻ. Cả nhà con tập trung cầu nguyện mong phép màu xảy ra. Nhưng rồi 13/8. Cậu đã về cõi vĩnh hằng. Nói sao hết nổi mất mát to lớn mà gia đình nhỏ của Cậu, Mợ Hà, vc em Văn và cả với đại gia đình họ Lê. Mạ con khóc thương vì không gặp được Cậu nữa. Nguyện cầu xin Cậu của con vãng sinh cực lạc. VC em Văn sẽ thay cậu chăm sóc Mợ! Cậu Nhé! con Bé Na Kiếp người trôi qua nhanh quá. Mới ngày nào học quân sự cùng nhau, cùng đi xem đá banh, cùng chơi bài... lần cuối gặp nhau ở căn tin nơi làm việc mà giờ đã ở 2 phương trời khác rồi. Yên nghỉ nhé! Gửi lời chia buồn tới gia đình Tiến cùng toàn thể gia đình các nạn nhân mất vì đại dịch. Bố ơi. Bố ở đó có lạnh lắm không bố. Bố có bị nẻ môi không thế. Dù thế nào cũng phải giữ gìn sức khỏe bố nhé. Đã 21 tuần bố đi rồi. Viết những dòng này ra con lại khóc. Quả thực bố đi nhanh quá bố ạ. Ngôi nhà này từ ngày ấy đã không con người đàn ông hàng sáng tập thể dục trước cổng nhà. Không con người đàn ông trung niên mồm bỏm bẻm nhai trầu đi khắp xóm buôn chuyện. Chả con người đàn ông nhiệt tình quá thành cả

201

https://vnexpress.net/le-thi-man-1936-2021- 4390742.html

nể, về nhà nặng trĩu tâm sự trong lòng mà không bộc bạch được với ai. Con biết điều đó, nhưng lại không san sẻ được chút nào cho bố. Tại sao con lại cứ ích kỉ đến thế. Con đã biết được mấu chốt của 2 thế hệ bố với con gần lại với nhau. Nhưng cũng chưa kịp nói cho bố nghe... Con biết bố sợ nhất điều gì. Đó là sự cô đơn, là khi không có ai bên cạnh. Vì vậy bố mới nhiệt tình, mới hết lòng cho những người mình cho là bạn. Bố đừng lo nhé, bố đi rồi mọi người vẫn nhớ bố nhiều lắm. Một người chỉ thật sự chết đi khi biến mất khỏi tâm trí của tất cả mọi người. Bố ở nơi đó, nhất định phải để ý đến sức khỏe của mình. Con và bố còn nợ nhau một buổi nói chuyện, một lời xin lỗi gửi đến đối phương. Thương bố ngàn lần Ngoại ơi , bây giờ ngoại có gặp mẹ con chưa ngoại . Con nhớ 2 người lắm , con chưa bao giờ nghĩ bi kịch covid này sẽ đến gõ cửa gia đình mình . Trong 10 ngày con mất đi 2 người con thương yêu nhất . Ngoại và mẹ hãy ra đi thanh thản , vãng sanh về cõi an lành và sớm về miền Tây Phương Cực Lạc . Con yêu và nhớ 2 người nhiều lắm . Con sẽ cố gắng vượt qua nỗi đau mất mát quá lớn này .

V175

https://vnexpress.net/nguyen-thi-hang-1960- 2021-4390743.html

V176 Con và Gia Đình mong cầu bác Hằng và bác Long được yên nghỉ thanh thản về với đất Phật.

https://vnexpress.net/luong-thi-my-1974- 2021-4390746.html

Mẹ yêu ơi , mẹ xa con đã được 105 ngày rồi . Đến bây giờ con vẫn k tin mẹ đã ra đi . 2 ngày trước khi mẹ mất , mẹ còn gọi cho con nói mẹ chỉ bị cảm nhẹ thôi . Ai ngờ covid đã cướp mất mẹ của con . Giờ đây con chỉ còn 1m với những mơ ước mà mẹ chưa thực hiện được . Mẹ ra đi thanh thản nha mẹ , mẹ hãy sống ở cuộc đời khác hạnh phúc hơn và bình yên hơn cuộc đời đau buồn này nhé mẹ . Nếu có kiếp sau con vẫn muốn làm cô con gái nhỏ của mẹ . Con yêu mẹ nhiều ️

V177

Đại dịch đã đem đến cho nhân loại quá nhiều nổi khổ và mất mát ,không gì đau khổ nhất là mất đi người thân. Tạm biệt Bố ,con luôn nhớ về Bố

https://vnexpress.net/nguyen-duong-minh- 1961-2021-4390805.html

V178

https://vnexpress.net/nguyen-thi-bay-1953- 2021-4390809.html

V179

Cầu mong hương linh chị được siêu thoát, về với cõi Phật. Mọi người sẽ nhớ chị rất nhiều.

https://vnexpress.net/nguyen-thi-lieu-1959- 2021-4390810.html

Nhớ thương người em gái bị Covid cướp đi mạng sống, sau 4 giờ nhập viện. Chết trong cô đơn, không người thân thuộc bên cạnh.

V180

https://vnexpress.net/bac-trai-bac-hai- 4390822.html

V181

https://vnexpress.net/nguoi-em-gai-chua-kip- biet-ten-4390815.html

Đã gần 100 ngày, con không còn nghe tiếng máy may nữa rồi, con nhớ âm thanh ấy và con nhớ bác lắm. Con và gia đình mong bác Hai yên nghỉ thanh thản nơi chín suối. Mình mới gặp nhau vài lần thôi khi em đến cơ quan công tác. Gật đầu chào nhau trò chuyện làm quen, thấy mình giống nhau đến lạ. Chưa kịp thân thì đã chia xa, tháng 9/2021 bàng hoàng nhận tin em đi xa rồi. Từ nay vơi bao vất vả, an yên nơi đất Phật em nhé! Mãi nhớ về em.

V182

https://vnexpress.net/em-chinh-4390829.html

V183 Mong em trai yên nghỉ bên vòng tay của Chúa. Một người bạn, một cậu bé dễ mến.

https://vnexpress.net/ho-t-h-nhan- 4390826.html

V184

https://vnexpress.net/le-van-viet-1968-2021- 4390830.html

Con nhớ Ngoại quá Ngoại ơi, thương Ngoại ra đi không có một người thân nào bên cạnh không ai để tang, chỉ kịp làm lễ 49 ngày vào ngày đầu tiên thành phố mở cửa trở lại 1/10/2021. Cầu nguyện cho linh hồn của Ngoại và chú Thường được trở về cõi Phật an vui. Ba ơi! Vậy là cũng 2 tháng kể từ ngày ba rời xa cõi tạm này, con, mẹ và em nhớ ba nhiều lắm. Con sẽ cố gắng lo cho mẹ và em thay ba, quán xuyến chuyện nhà và thực hiện những ước nguyện của ba. Ba an tâm và tiếp tục trên hành trình mới nghe!

V185

202

Mẹ và các con nhớ thương ba...

https://vnexpress.net/le-doan-canh-1939-2021- 4394300.html

V186

https://vnexpress.net/co-bac-si-tre-1993-2021- 4392249.html

V187

https://vnexpress.net/tang-sau-1948-2021- 4390611.html

V188

https://vnexpress.net/pham-van-ngoc-pham- van-hung-1970-2021-4392609.html

V189

https://vnexpress.net/nguyen-dang-luan-huy- 2001-2021-4392049.html

Lê Doãn Cánh (1939 - 2021) Quận 3, TP Hồ Chí Minh Sống là khách qua đường Chết là về cố hương Trời đất là quán trọ Bụi muôn đời xót thương... Cậu ơi, cậu đi nhẹ nhàng, thanh thản nha cậu. Gửi người nơi xa Cứ an yên nhé Một đời vất vả Một đời đến đây Dẫu chẳng trọn vẹn Dẫu chưa đủ đầy Hãy cứ buông tay Hãy cứ an lòng Đợi ngày sum vầy Nếu được kiếp sau Chẳng cần thề hẹn Cũng vẹn trăm năm Hành trình chuyến xe cuộc đời của Lu Tàu đã khép lại, vượt qua nỗi đau này quá khó khăn với ngọ, những ký ức tuổi thơ như thước phim quay chậm tràn ngập ùa về. Nhìn đâu đâu cũng thấy Lu Tàu, mới như ngày hôm qua. Ngọ cảm thấy mình thật vô dụng và bất lực, từ lúc thấy Lu Tàu nhiễm bệnh tới nhập viện và nhận tin dữ ngọ thấy đau lắm... Chúng con sẽ cố gắng sống thật tốt lo cho Má thật tốt Lu Tàu an lòng thanh thản nhe Xin chúa thương xót linh hồn phero Phạm Văn Ngọc, linh hồn phero Phạm Văn Hưng được hưởng nhan thanh Chúa. Xin vĩnh biệt hai em và nhớ mãi sự đau thương, mất mát này. Hôm nay giỗ trăm ngày, hai em hãy ngủ yên trong Chúa và ra đi bình an. Cả đời này , tôi đã mất đi 2 người bạn , cách biệt âm dương nhưng tôi tin rằng các cậu đã thực sự tỏa sáng trên bầu trời ấy và mãi mãi trong tim tôi .... Tôi đang khóc đấy , nhưng tôi sẽ mạnh mẽ này ... Huy ơi ! Tôi sẽ sống tốt thay cho cuộc đời của cậu , tuổi 20 này vì tôi - vì cậu và cả người bạn thân đã mất của tôi nữa , tôi sẽ tốt nghiệp đại học và tỏa sáng với ước mơ của mình ... Dũng này ! Tôi nhờ Huy tìm cậu rồi , cậu hãy chờ đấy để Huy đi tìm cậu được không ? . Dũng à , cậu hãy thay tôi trở thành bạn tốt của Huy cho đến khi cả hai tái sinh một cuộc đời tươi đẹp nhé . Cả đời này tôi nợ Dũng ngàn lời cảm ơn vì đã bên tôi từ những năm tháng tuổi thơ đến trung học phổ thông , khi tôi F0 - tôi đã cầu nguyện Dũng giúp tôi khỏe lại và trong giấc mơ ấy , tôi thấy Dũng đã ôm tôi và động viên tôi như lúc cậu còn sống hay làm ... Giờ Huy đã đi rồi , tôi nhờ Huy tìm Dũng , hai cậu kết bạn với nhau nhé . Hãy nhớ rằng! Tôi yêu các cậu nhiều lắm ! Tôi sẽ sống một cuộc đời thật trọn vẹn vì tôi biết đó là điều 2 cậu muốn ở tôi .... Xin chào , hẹn kiếp sau có duyên gặp lại - Chúng ta tái sinh trong cuộc đời an vui - yên bình , có duyên hãy làm bạn với nhau tiếp nhé ! . Yêu 2 cậu !

V190

203

https://vnexpress.net/thoi-su/tuong-nho- nan-nhan-covid-19

Ngoại ơi vất vả lắm rồi Trời cao dẫn lối Ngoại về nghỉ ngơi Ở đây con nhớ Ngoại nhiều Muốn về ngày tháng Ngoại còn khoẻ cơ Mà ai dám cãi lệnh Trời Mong Ngoại gặp Út đoàn tụ chớ xa Cháu con nguyện ý dâng Trời Công ơn Ngoại đã, con nào thể quên ... Cảm ơn Ngoại đã là ngoại của chúng con.

V191

https://vnexpress.net/thoi-su/tuong-nho- nan-nhan-covid-19

V192

https://vnexpress.net/thoi-su/tuong-nho- nan-nhan-covid-19

V193

https://vnexpress.net/thoi-su/tuong-nho- nan-nhan-covid-19

V194

Có những lúc, tôi muốn kết thúc cuộc đời nhưng tôi lại nghĩ mẹ vượt qua số phận, nuôi tôi khôn lớn để làm động lực quên đi mọi bi kịch" Gần đây, tôi muốn kết thúc cuộc đời của mình, giống như những người bị trầm cảm, tôi cảm nhận không có một ai hiểu mình, bản thân cũng chẳng thể mở lòng với ai. Tôi hầu như không còn sợ chết nữa, chỉ có điều nếu chết tôi thấy có lỗi với mẹ quá. Chấp nhận sự chết, tức là ta đang sống và sống tốt từng ngày. Nó còn đặc biệt có ý nghĩa hơn nữa đối với những bệnh nhân ung thư, những người con sắp được về với một trong những đấng tối cao của vũ trụ. Chính vì thế, điều cần làm của họ ngay giây phút này đây là hãy ra sức tận hưởng những ngày tháng cuối cùng đáng nhớ và đầy ý nghĩa của cuộc đời mình.

V195

Cô yêu những tháng ngày còn lại của cuộc đời mình và quyết tâm sống hết mình với chúng. Cô đã chọn cách đối mặt với tử thần một cách nhẹ nhàng và không bi lụy.

V196

https://vnexpress.net/thoi-su/tuong-nho- nan-nhan-covid-19 https://vnexpress.net/thoi-su/tuong-nho- nan-nhan-covid-19

https://vnexpress.net/khep-chat-long-minh- sau-cai-chet-cua-nguoi-yeu-2143246.html

V197

https://vnexpress.net/chi-linh-hay-don-tinh- cam-cho-gia-dinh-nguoi-yeu-2143389.html

V198

https://vnexpress.net/linh-co-the-bo-qua- nhieu-co-hoi-tot-neu-cu-mai-am-anh- 2144286.html

V199

Sau hơn 40 năm cuộc đời dâng hiến trọn vẹn cho nghề, sự ra đi thanh thản của anh như một giấc ngủ thiên thu và cũng là sự mãn nguyện của một đời người nghệ sĩ. Họ nói anh đi rồi, anh bị tai nạn. Tôi không tin vào tai mình, tôi ngồi phịch xuống như người đã chết. Chỉ vì muốn về chúc mừng sinh nhật tôi, muốn được ôm tôi trong ngày ấy, chỉ vì muốn gặp tôi mà anh đã phải từ bỏ cuộc sống của mình. Tôi đau đớn, kêu gào trong tuyệt vọng, tôi mong có thể nghe được một câu nói từ anh. Tôi sẽ từ bỏ tất cả, chỉ cần anh có thể tỉnh lại, nhưng không thể nữa rồi, anh đã đi mà không nói với tôi một lời nào. Anh quá vội vàng, anh đã không đợi được tôi. Em nghĩ chị đừng đau buồn nữa, hãy lấy thời gian chị buồn chị nhớ anh mà đến với gia đình anh. Tuy gia đình anh chưa thương yêu chị, nhưng chị hãy thương yêu họ hơn. Họ mất đi một người con trai nhưng có thêm một người con gái thì cũng bù được phần nào đó. Có thể lúc đầu chị sẽ bị phản cảm nhưng em tin rằng không ai có trái tim sắt đá đâu chị. Chị hãy chăm sóc gia đình anh thật chu đáo để ở nơi nào đó anh không cảm thấy nuối tiếc, anh không cảm thật bất hiếu nữa, vì đã có người trả hiếu thay anh. Linh phải mạnh mẽ lên. Nếu cứ để hình ảnh trong quá khứ ám ảnh mình như thế Linh sẽ bỏ qua rất nhiều cơ hội tốt đến với bạn. Và tôi tin rằng anh ấy, trên thiên đường cũng không muốn bạn cứ đau khổ vì anh mãi vậy và luôn cầu chúc cho bạn được sống hạnh phúc, vui vẻ. Rồi ngày hôm nay cũng sẽ trở thành ngày hôm qua. Người ta thường bảo thời gian là vị bác sĩ giỏi nhất có thể chữa lành mọi vết thương, nhưng chắc chắn "vị bác sĩ" đó cũng cần có một sự hợp tác của "bệnh nhân". Bạn đừng cố chấp nữa, đừng ảo tưởng rằng anh ấy vẫn còn bên cạnh bạn. Né tránh chi bằng hãy đối diện sự thực. Anh ấy đã ra đi mãi mãi, và bạn cũng hãy hạnh phúc vì một điều rằng anh ấy ra đi mang theo một tình yêu bất tử luôn dành trọn cho bạn.

204

Hãy khép lại cánh cửa của quá khứ. Tương lai còn rất nhiều điều tốt đẹp đang chờ đón bạn. Hãy bình tâm và bắt đầu lại mọi chuyện.

https://vnexpress.net/neu-biet-linh-hanh-phuc- nguoi-yeu-se-rat-vui-2143471.html

V200

https://vnexpress.net/nhin-ban-be-co-cha-toi- thay-them-2127176.html

V201

https://vnexpress.net/muon-gap-nguyen-de- trao-doi-kinh-nghiem-day-con-2126425.html

V202

https://vnexpress.net/chong-chenh-trong-rong- sau-khi-chong-mat-2127290.html

Hãy có gắng vượt qua, hay cố gắng trải lòng mình, sống cởi mở, đón nhận tình cảm tốt đẹp của người con trai khác. Mình nghĩ rằng, nếu người yêu đã khuất của bạn biết được rằng bạn sống hạnh phúc, bình yên thì anh ấy cũng rất vui và thanh thản lắm. Năm nay tôi 22 tuổi, ba tôi đã ra đi đã được 21 năm. Đó như khoảng thời gian mà gia đình tôi thấy trống trải vô cùng khi gia đình mất đi một thành viên trụ cột tuyệt vời. Ba mẹ tôi yêu nhau 9 năm thì làm lễ cưới, một tình yêu thật đẹp và hạnh phúc. Nhưng chung sống được 4 năm và sinh anh hai tôi 3 tuổi, tôi được 13 tháng thì ba tôi chết vì căn bệnh ung thư quái ác. Lúc đó gia đình tôi thật sự mất cân bằng trong cuộc sống, nhất là mẹ tôi. Có lẽ lúc đó tôi còn quá nhỏ để cảm nhận được sự mất mát quá lớn trong gia đình mình, nhưng nhìn lại những tấm ảnh ngày chôn cất ba tôi, nhìn thấy chiếc tang trắng trên đầu hai anh em tôi, đến giờ tôi vẫn không cầm được nước mắt. Ngày đó, mẹ tôi đã quá đau khổ đến nỗi mẹ dự định sẽ chết cùng ba. Nhưng nhìn hai anh em tôi còn quá thơ dại, mẹ tôi lại cắn răng chịu đựng mọi thứ và hoàn thành tâm niệm nuôi hai anh em tôi nên người. Gia đình tôi không được may mắn như nhiều gia đình khác là còn sự đùm bọc yêu thương từ gia đình. Còn mẹ tôi, một tay vừa đi làm kiếm tiền, vừa chăm sóc hai anh em tôi. Nỗi đau mất cha thật là buồn, tôi chỉ biết khóc thầm mà thôi. Nhìn những đứa bạn cùng trang lứa được ba đưa đón đi học, lo từng ly từng tí, lại làm cho tôi thèm có được một lần bên ba, được ba chăm sóc dù chỉ một lần. Càng nhớ ba thì tôi càng thương mẹ nhiều hơn, vì đến giờ mẹ vẫn sống một mình, hy sinh hạnh phúc riêng tư để nuôi chúng tôi nên người. Có những ai có cùng hoàn cảnh như chúng tôi thì mới hiểu hết được những gì đã trải qua. "Con không cha cũng giống như nhà không nóc vậy". Mọi cái mẹ con tôi đều phải tự làm, không ai giúp đỡ. Nhưng buồn nhất vẫn là những đêm mẹ khóc mà không ngủ, nhớ ba và lo cho chúng tôi ngày mai sẽ như thế nào. Bây giờ hai anh em tôi đã lớn và có công việc làm ổn định để có thể giúp đỡ mẹ tôi bớt nhọc nhằn khi tuổi già. Dẫu biết nhiều khó khăn vẫn còn ở phía trước, nhưng tôi luôn có niềm tin rằng ba vẫn ở bên cạnh và đi cùng mẹ con tôi trong suốt cuộc đời. Từ lúc quen nhau cho đến ngày chia tay vĩnh viễn là 11 năm 1 tháng 5 ngày. Anh lớn hơn tôi 13 tuổi, chính vì vậy ngoài vai trò làm chồng tôi kính trọng anh như một ngươi anh, người bạn thân, người thầy. Chúng tôi có 2 con gái, 6 tuổi và 4 tuổi. Tất nhiên trong cuộc sống gia đình nào cũng có những lúc vui và buồn, nhất là trong thời buổi làm ăn kinh tế khó khăn này. Nhưng anh ấy là người chồng người cha mẫu mực, rất yêu vợ thương con. Đọc dòng tâm sự của chị, em lại bật khóc. Chồng em mới bỏ em mà đi. Một vụ tai nạn giao thông đã cướp mất người chồng thân yêu của em đúng vào dịp Tết dương lịch 2009. Một sự mất mát quá đột ngột, đã bóp nghẹt trái tim em. Chồng em mới 34 tuổi, em mới 27 tuổi, và con gái em mới 2 tuổi. Cũng như chị, em không thể chịu nổi sự mất mát quá đột ngột này. Cứ mỗi lần đi đến đâu là em lại thấy hình ảnh của anh ấy. Nhớ ánh mắt, nhớ tiếng cười, nhớ những cử chỉ đáng yêu của anh ấy.

V203

205

V204

https://vnexpress.net/tim-lai-niem-vui-sau- gan-10-nam-dau-kho-vi-mat-chong- 2127235.html

https://vnexpress.net/nghi-luc-cua-me-da- giup-anh-em-toi-tranh-duoc-cam-do- 2126791.html

V205

https://vnexpress.net/tinh-yeu-cua-vo-chong- nguyen-da-tro-thanh-bat-tu-2126768.html

V206

https://vnexpress.net/nguong-mo-tinh-cam- cua-chi-nguyen-danh-cho-chong- 2126759.html

V207

https://vnexpress.net/noi-dau-khon-nguoi-khi- mat-cha-me-va-em-gai-2199483.html

Cô đã mất đi một người chồng thân thương nhất sau một cơn bạo bệnh K phổi, chỉ khác là con của cháu còn nhỏ, còn các con của cô đã trưởng thành. Mặc dù vậy nỗi đau của cô cũng đau đáu lắm, xót xa lắm, cô thấy như mất đi 1/2 cơ thể mình. Mẹ tôi là giáo viên dạy Văn, khi bà giảng đến bài "Chinh phụ ngâm” bà đã khóc trên lớp, không chỉ thương cho thân phận người phụ nữ trong đó mà khóc cho cả cuộc đời mình. Ngày đó anh em tôi còn quá bé để hiểu và chia sẻ sự mất mát của mẹ. Bà đã nén nỗi đau để nuôi 2 anh em tôi khôn lớn thành người, bây giờ chúng tôi đều có công việc ổn định. Có nhiều khi bà tâm sự cùng chúng tôi khi bố tôi mất bà đã có lúc muốn đi theo ông. Nhưng vì thương anh em tôi nên bà đã cố gắng sống và gánh vác cả vai trò người chồng trong gia đình. Chính điều đó mà anh em chúng tôi khi xa mẹ đi học đại học vẫn luôn tự nhắc nhở mình học thật tốt, sống tốt để không phụ lòng của mẹ. Tôi thực sự cảm ơn vì ngày đó mẹ tôi không nghĩ quẩn để tìm đến cái chết. Tôi cảm ơn vì chính sự hy sinh lớn lao của bà đã là tấm gương để chúng tôi không gục ngã trước những cám dỗ trên đường đời. Chồng chị là người đàn ông tuyệt vời nhất với chị, anh ấy ra đi khi tình yêu và tình thương vẫn dâng tràn trong hai người. Với chị, anh và tình yêu của anh đã trở thành bất tử. Mặc dù không được ở bên cạnh về thể xác, nhưng anh vẫn luôn ở bên cạnh chị, và chị cũng luôn bên cạnh anh ở mọi lúc mọi nơi và mãi hạnh phúc với nhau. Đúng vậy, thay vì nghĩ tới cái chết, tôi mong chị cứ làm những gì chị đã và đang làm. Hãy nhắn tin cho anh, thăm hỏi và trò chuyện cùng anh, để thấy hai người vẫn mãi bên nhau. Ngoài ra, cháu bé cũng đang phải trải qua một cảm giác hẫng hụt và khổ sở. Tôi hy vọng chị có thể giúp cháu được trò chuyện cùng bố, tâm sự với bố, để anh có thể cùng chị ở bên động viên giúp cháu sinh hoạt và trưởng thành. Chắc chị biết giáo sư, bác sĩ Nguyễn Tài Thu chứ? Ông cũng từng trải qua một nỗi đau rất lớn, một mất mát rất thấm thía, đó là người con trai ông yêu mến nhất khi anh ấy đi du học ở Nga và bị bọn côn đồ bên đó giết. Đó cũng là một mất mát lớn lao khi ông luôn yêu thương và tự hào về con. Nhưng ông đã vượt qua được nỗi đau, sống tốt và thanh thản vì ông vẫn coi anh như đang còn sống. Mỗi khi gặp khó khăn hay hoạn nạn, ông luôn tâm sự với con trai của mình, để thấy như có người đang lắng nghe và chia sẻ, và càng ngày ông càng thấy con ông còn sống mãi trong lòng mình. Vậy đó, để thanh thản, thay vì đi đến thẳng với anh ấy, chị hãy sống vì mình, vì con và vì mọi người, và luôn cùng con tâm sự với anh, để cả nhà luôn thấy ấm áp khi gia đình vẫn ở bên nhau. Giờ đây, anh để lại cho chị nhiều gánh nặng của cuộc đời, nhưng thay vì chị mãi đau khổ tuyệt vọng, tiều tụy thân thể, chị vốn dĩ rất yêu chồng thì chị hãy làm những diều mà chị nghĩ rằng anh sẽ vui ở thế giới bên kia nhé. Những cảm xúc đau thương khó nén lòng, nhưng chị hãy mạnh mẽ lên, tự chăm sóc bản thân để có sức khỏe thay anh nuôi con, quan tâm gần gũi cả những người thân bên chồng, để mọi người luôn yêu mến, luôn bên chị hỗ trợ chị suốt chặng đường trước mắt. Lúc ấy con chỉ mới một tuổi, vẫn chưa cảm nhận được tình anh em, tình cha con là thế nào, hạnh phúc chỉ kéo dài ngắn ngủi ba năm kể từ khi mẹ về làm vợ của bố. Mẹ đã ngã quỵ khi bố của con qua đời, bệnh tim đã cướp mất bố của chúng con và cướp mất người chồng đáng kính của mẹ. Một cú sốc quá lớn đè nặng lên bờ vai mẹ, mẹ ngất lịm đi và khóc nấc nghẹn ngào.

V208

206

https://vnexpress.net/chau-mat-ong-ngoai- that-roi-2210076.html

V209

https://vnexpress.net/hanh-phuc-lieu-co-den- voi-goa-phu-nhu-toi-2883760.html

V210

https://vnexpress.net/con-thuyen-hanh-phuc- cua-toi-da-mai-chim-3082531.html

V211

https://vnexpress.net/vinh-biet-nguoi-em-xau- so-cua-chi-3074309.html

V212

https://vnexpress.net/vinh-biet-nguoi-em-xau- so-cua-chi-3074309.html

Mẹ sẽ phải làm sao khi không có bố bên cạnh? Mẹ từng có ý định chạy theo bố của con nhưng với mẹ điều đó lại không thể bởi vì trên đời này mẹ còn có hai người quan trọng với mẹ nữa. Làm sao mẹ có thể bỏ con và em gái con lại để đi theo bố được chứ? Mẹ đã cố gắng gượng dậy sống tiếp vì các con của mẹ, thế nhưng tại sao ông trời nỡ tâm đối xử tàn nhẫn với mẹ như vậy? Lần đầu tiên nhìn thấy một người trút hơi thở cuối cùng, lần đầu tiên nhìn thấy những giọt nước mắt của một người sắp lìa đời, lần đầu tiên thấm thía cảm giác mất đi người thân, đau lòng lắm. Tôi không phải là người mau nước mắt, nhưng chứng kiến những chuyện đã xảy ra trong mấy ngày qua, tôi nghĩ rằng người mạnh mẽ đến cỡ nào cũng không ngăn mình khóc được. Tôi không tin lắm vào những chuyện tâm linh, nhưng tôi tin chắc rằng ở đâu đó vẫn có người luôn dõi theo và ủng hộ tôi. Mồ côi ông ngoại thiệt rồi! Sau khi mất ông, tôi mới thấy gia đình quan trọng như thế nào. Tôi thấy trân trọng hơn những điều tôi đang có. Tôi sẽ sống như ông ngoại để sau này khi chết đi rồi thì niềm thương tiếc không chỉ của con cháu mà của tất cả những người từng tiếp xúc với ông. Với tất cả lòng kính yêu, ông hãy yên nghỉ! Chúng tôi cưới nhau và sống rất hạnh phúc, rồi 3 năm trôi qua vẫn không thể có con. Cả hai đi kiểm tra phát hiện anh vô sinh, dù vậy vợ chồng vẫn động viên nhau đi làm, để dành tiền thụ tinh ống nghiệm. Thật không may, anh đi làm xa nhà mấy tháng mới về một lần và trong một đợt rét đậm anh bị viêm phổi cấp, mãi mãi ra đi để lại tôi với nỗi đau quá lớn. Tôi mất 3 năm mới thăng bằng lại cuộc sống, đi học nghề để kiếm cho mình công việc ổn định hơn (trước khi lấy nhau tôi buôn bán quần áo, khi anh mất tôi thôi không bán nữa). Khi bé gái được 3 tuổi, một hôm tôi đang ở công ty, anh phải về trước, trong buổi chiều định mệnh ấy, tai nạn giao thông ập đến với anh. Anh ra đi không một lời từ biệt vợ con. Tôi ngất lên ngất xuống chẳng biết gì, con còn bé quá chẳng hiểu chuyện. Tôi đưa anh về quê lo việc an nghỉ cho anh ở quê hương. Nỗi đau quá lớn, nhiều lúc tôi muốn gục ngã nhưng nhìn con tôi lại có thêm nghị lực, biết mình phải cố gắng. Tôi lao vào công việc như con thiêu thân để quên đi hết những đau khổ, công việc nhiều chẳng còn thời gian rảnh rỗi mới bớt đi nỗi đau. Ngày anh bỏ mẹ con tôi ra đi không một lời trăn trối, tôi lao đao như thuyền không bến đỗ, không biết cùng ai để chia sẻ nỗi niềm, con lại quá nhỏ. Mấy năm đã trôi qua nhưng tôi không làm sao quên được cái ngày tai họa giáng xuống gia đình mình, mãi mãi cướp đi con thuyền hạnh phúc nhỏ bé tôi. Em ơi, mọi người an ủi chị rằng nỗi buồn đau nào rồi cũng vơi đi, niềm vui sẽ đến, có thể là như vậy nhưng chị biết chắc một điều nỗi buồn mất em sẽ vơi nhưng nỗi nhớ nhung em sẽ không bao giờ hết. Chị sẽ nhớ về em mãi vì tình yêu thương đối với em là duy nhất, niềm vui có em không thể giống với bất kỳ niềm vui nào khác trên đời này. Một ngày nào đó số phận sẽ gọi tên chị, có thể là còn rất lâu nhưng em hãy nhớ về đón chị ngày đó nhé. Nhất định phải về đón chị đấy. Em của chị ơi, chị ngồi đây còn em nằm dưới kia đất sâu lạnh giá Về đi em, cho chị được ôm em dù chỉ một lần nữa thôi. Mỗi lần chị về nhìn ánh mắt em như muốn nói chị ơi cứu em lên. Chị đau lắm, đau lắm em ơi. Cuộc đời sao bất công vơi em chị thế. tâm hồn em trong sáng yêu đời trong cơ thể tật nguyền. chị ân hận mãi không được nắm bàn tay em trong giờ phút em lìa bỏ cõi đời. Em ra đi nhẹ tênh thanh thản, hành trang chẳng có gì. Để lại nỗi đau đè nặng lên ba má và chị. Má nhớ em kìa, không ăn không không ngủ.

V213

207

Về với má với chị nghe em, dẫu chỉ là trong giấc mơ.

https://vnexpress.net/gia-nhu-ba-song-them- vai-nam-nua-2916031.html

Kể từ ngày phát bệnh, khoảng 4-5 tháng sau ba đã mãi mãi ra đi, lúc đó hai anh tôi ở cạnh ba, chỉ còn tôi mải lo kiếm sống nên chưa về kịp, thật ra lúc má gọi cho tôi là ba đã ra đi, nhưng má chỉ nói ba yếu lắm, chạy về quê ngay thôi. Bạn trai tức tốc chở tôi về tới nơi nhìn chiếc xe chở quan tài đậu trước nhà mà tôi như sụp đổ, chạy thật nhanh để vào nhà, nhìn trên bộ ván lạnh lẽo, ba nằm đó, im lặng. Tôi ôm chầm lấy ba, trách ba tại sao không đợi con về, chỉ một lần thôi muốn được nhìn thấy ánh mắt ba. Không còn kịp nữa rồi…

V214

https://vnexpress.net/bo-ra-di-de-lai-trong-toi- nhieu-noi-dau-4443405.html

V215

https://vnexpress.net/noi-dau-khon-nguoi-khi- vo-ve-coi-vinh-hang-3073248.html

V216

https://vnexpress.net/noi-dau-kho-nguoi-khi- con-6-tuan-tuoi-bo-toi-ra-di-3376249.html

V217

https://vnexpress.net/con-trai-7-tuoi-bo-toi-ra- di-mai-mai-2875350.html

V218

https://vnexpress.net/vuot-qua-noi-dau-nguoi- than-4486553.html

V219

https://vnexpress.net/dung-de-lai-nhung-noi- dau-4003936.html

V220

Thôi bố ra đi 3 năm rồi đừng đau buồn nữa để cho ông đi thanh thản. Bạn cứ buồn như thế ông cứ phải ở lại nhân gian lang thang mất thời gian không đi đầu thai kiếp khác được. Tin dữ cũng tới, em không đủ sức mạnh để chiến thắng tử thần, em cũng chưa kịp nhìn mặt con như thế nào, chưa kịp cho con uống một giọt sữa mà đã ra đi. Em không cho tôi cơ hội được nói những lời yêu thương, không cho tôi bù đắp những thiệt thòi gần 4 năm yêu nhau. Em ra đi nhẹ nhàng và thanh thản để lại cho tôi một vết thương lòng quá lớn, nỗi đau day dứt ngày đêm. Mẹ thương ba và giận bản thân đã không bảo vệ được con. Mẹ xin lỗi con, cả đời này cứ thấy đau lòng và có lỗi, thương con quá, cầu mong con về miền cực lạc và đầu thai làm con xinh xắn ngoan ngoãn của người mẹ khác hay về với mẹ cũng được. Mẹ lúc nào cũng yêu con vô hạn và đón con vào lòng. Yêu con rất nhiều, nghĩ đến con mẹ đau lòng và nước mắt cứ rơi. Hôm qua đến cơ quan tôi òa lên vì cảm giác buồn bã theo tôi suốt từ cổng trường con, nhà trường chuẩn bị cho ngày khai giảng hôm nay, lẽ ra con cũng được đến trường như các bạn, vậy mà giờ đây con lại phải nằm giữa lòng đất lạnh tái tê. Trước kia tôi sợ chết, luôn thấy tiếc vì cuộc sống này còn quá nhiều thứ để tồn tại, giờ cái chết với tôi chả có gì nuối tiếc nữa. Các bạn chỉ có mục đích sống vì những người thân đang tồn tại, còn tôi có hai mục đích, sống cho con gái và nếu chết sẽ được gặp con trai. Em 1 mình đồng hành với mẹ suốt 4 tháng ở bệnh viện, dùng hết tiền tiết kiệm, nghỉ việc, đi xin tiền từ thiện để chăm mẹ, em cố gắng hết sức mong muốn 1 phép màu, còn j đau lòng hơn khi ng mình yêu thương nhất trên đời như ngọn đèn từ từ tắt, chứng kiến từng giây phút cơ thể mẹ bị bệnh tật dày vò mà k thể làm gì, k thể nói với ai cả. Thế nhưng khi mẹ mất, em thấy mặt mẹ bình thản, mẹ ra đi thoát khỏi bệnh tật, nợ nần, thoát khỏi cuộc sống đầy lo toan đau khổ, em nghĩ mỗi người 1 cuộc sống, sống hết mình thì sẽ không hối tiếc, nên giờ ai hỏi em đã là người con hiếu thảo chưa thì em có thể ngẩng cao đầu là em đã luôn cố hết sức. Với bệnh nhân ung thư, tôi luôn mong rằng mọi người hãy dành cho nhau những gì tốt đẹp nhất kể cả khi không thể vượt qua thì tiếng thơm vẫn lưu lại cho người thân về một tinh thần và nghị lực kiên cường. Trên thế giới này chưa có quốc gia nào tuyên bố chữa khỏi ung thư, vì vậy dẫu phải ra đi, mỗi bệnh nhân hãy thanh thản như một chuyến đi xa. Xin mượn câu nói của đồng chí Hà Huy Tập để kết thúc bài viết này: "Gia đình và bạn hữu gần xa chớ coi tôi là người đã chết, mà hãy xem tôi là người hãy còn đang sống, chỉ như đi vắng một thời gian vô hạn mà thôi.". Em cứ nhủ lòng như anh đang đi một chuyến công tác dài ngày rồi sẽ về với mẹ con em trong nay mai thôi. Em và các con vẫn đợi anh mỗi ngày, mỗi đêm ở đây. Em không thể hình dung được mình đã đứng dậy và bước đi ra sao trong những ngày tồi tệ nhất cuộc đời mình nữa.

https://vnexpress.net/hanh-phuc-that-ngan- ngui-khi-anh-mai-roi-xa-me-con-em- 3681736.html

V221

208

https://vnexpress.net/moi-nguoi-chi-co-mot- gia-dinh-de-hoc-cach-yeu-va-hoc-cach-dau- 3029621.html

V222

https://vnexpress.net/noi-dau-mat-bo-va-me- hai-nam-lien-tiep-3273475.html

V223

https://vnexpress.net/bo-hay-yen-nghi-neu-co- kiep-sau-con-van-muon-la-con-cua-bo- 3406615.html

Xe tang đưa mẹ bạn ra đồng. Bạn mặc áo đen choàng khăn xô, đi giật lùi trước xe, mím môi không để bật ra tiếng khóc. Nhìn cái dáng đi ấy, tôi lại thấy đau! Chỉ đến phút cuối khi nấm mồ đã đắp đất xong, chất đầy vòng hoa, mọi người ra về vãn, chỉ còn lại một vài người trong gia đình cùng em gái và vợ bạn đang khóc, thì bạn cũng quỳ sụp xuống gục bên mộ mẹ. Những giọt nước mắt không kìm nén được nữa rồi, phải rơi thôi. Rơi cho một lần cuối còn được ở gần bên mẹ trong đời... Mùa Vu Lan đến đối với những người con còn mẹ chắc hẳn là niềm hạnh phúc, còn đối với những người không còn mẹ như tôi thì nỗi đau buồn còn tăng lên gấp bội khi nhìn những đóa hồng mà người ta cài lên áo. Đối với tôi nỗi niềm này chưa bao giờ vơi dù đã 7 năm qua từ ngày tôi mất mẹ, nỗi đau của tôi còn sâu đậm hơn vì sau khi mẹ mất một năm bố cũng ra đi, có lẽ vì bố đau buồn và cô đơn sau đám giỗ đầu tiên của mẹ đúng hai tháng và chỉ còn cách tết âm lịch 20 ngày. ...Với những nỗi niềm tôi mang trong tâm can để giờ đây mọi điều đang sống đều mang tiếc nuối. Mỗi khi một ai đó hỏi thăm đến gia đình, một tiếng gọi mẹ vang lên ở đâu đó xung quanh cũng làm tôi bật khóc. Mong những ai còn mẹ sẽ không phải nuối tiếc như tôi lúc mẹ đã xa. Bố là thế đấy, cả cuộc đời hy sinh cho con cái, Mỗi khi con ở Sài Gòn về bố cũng ra cổng đón, rồi chuẩn bị những món thật ngon, bố nghĩ con gái đi lâu rồi không được ăn nên sẽ thèm lắm. Bố của con là thế đó, nhìn bề ngoài là một người nghiêm khắc nhưng sống rất tình cảm. Bố ra đi để bà con hàng xóm tiếc thương, con về ai cũng kể những kỷ niệm về bố, con ngồi nghe mà chỉ biết khóc thôi. Con không biết những ngày tháng sau này sẽ thế nào khi không còn bố bên cạnh nhưng tin rằng dù bố đã đến một nơi thật xa thì bố vẫn trong trái tim con, sẽ vẫn động viên con phải sống tiếp. Con hứa sẽ sống thật tốt, thật hạnh phúc, sẽ lo cho mẹ và các em, bố cứ yên tâm nhé. Con luôn cầu nguyện để bố đến một nơi mới an lành. Cuối cùng con chỉ muốn nói với bố rằng nếu có kiếp sau con vẫn muốn được làm con của bố. Con nhớ bố nhiều lắm.

V224

https://vnexpress.net/em-lam-sao-de-quen-khi- anh-ra-di-qua-dot-ngot-3503873.html

Chỉ là em vẫn luôn tự hỏi anh thế nào khi ra đi? Anh đã siêu thoát chưa? Liệu anh có đang ở quanh quẩn bên em không? Anh ra đi nhanh không kịp nói lời từ biệt.

V225

https://ngoisao.vnexpress.net/cho-nguoi-da- xa-2582588.html

V226

https://vnexpress.net/gui-den-nhung-nguoi-da- khuat-vi-covid-4393949.html

V227

https://vtc.vn/day-tang-thuong-duoi-via-da-tu- than-ar34590.html

Cuộc đời là chặng đường dài, ta chỉ đi nhanh khi mang theo ít hành trang thôi, và trong số những hành trang đó, anh sẽ bỏ lại em, bỏ lại người con gái anh yêu thương nhất...hôm qua, hôm nay và mãi mãi. Xin cúi đầu thành kính tiễn đưa các vong linh đã ra đi vì dịch bệnh Covid 2019 tại Việt Nam! Nguyện cầu cho các anh linh được siêu thoát miền cực lạc, những vương vấn bụi trần của kiếp người nhân sinh này tạm gác lại, nghiệp và duyên quá khứ hiện tại, mong được vãnh sinh miền cực lạc. Thành kính niệm cầu cho các vong linh mọi người được an nghỉ! Con thành kính cúi lạy cảm tạ trời đất đón nhận các vong linh về vớii Phật, với Chúa và đưc tin của mình! Thế là hết! 18 sinh mạng của những lao động nghèo quanh năm tần tảo với đá, không kịp chạy thoát thân, đã vĩnh viễn nằm lại dưới đá, máu thấm vào đá, vào đất, để lại tang thương, khổ đau ngút trời. Một đường rẽ định mệnh phân chia những kiếp người theo hai dòng âm – dương cách biệt. 7h20 sáng 2/4, trời Nam Thành bỗng đục ngàu, u ám lạnh ngắt đến từng khuôn mặt. Từ các ngõ đổ ra những dòng người nặng gót, lê theo từng chuyến xe tang nối vào nhau dài đằng đẵng, phủ trắng tất cả những ngả đường dẫn về nghĩa địa. Ngay cả cây cối ven các con đường cũng “chít vành tang trắng” rủ buồn. Những đám tang cùng rẽ vào khu đồi nghĩa địa. Những đoàn người vào khu hiện trường để làm công tác cứu hộ, táp xe sang một bên đường, cúi biệt. Những tấm di ảnh còn

V228

209

nguyên một nụ cười, còn nguyên một sức trẻ khiến người ta quặn thắt. Này là gia đình ông cụ Nhụ, 70 tuổi phải tiễn biệt hai mái đầu xanh là hai người con dâu, chị Phan Thị Tam và Nguyễn Thị Lộc. Vì đâu mà những thân cò phải lặn lội chân lèn? Vì đâu mà nên nỗi? Vì cuộc mưu sinh, vì mấy chục nghìn mà sớm khuya vác hàng tạ đá, để rồi cuối cùng... 6 đứa cháu ông chỉ sau một buổi sáng thành những đứa con mồ côi mẹ, con trai ông thành người mất vợ. Những câu hỏi nhưng và những câu trả lời chẳng bao giờ tương xứng. Nó càng làm cho nỗi đau thêm kiệt cùng, người ở lại chỉ còn biết trách trời tai ương.

https://vtc.vn/vu-no-xe-honda-dau-xe-long- tien-dua-be-van-ve-voi-me-ar61881.html

V229

https://vnexpress.net/10-nam-ly-biet-anh-trai- 3233503.html#box_comment_vne

V230

https://vnexpress.net/goa-phu-tuoi-27- 4105836.html

V231

https://www.phunuonline.com.vn/nhung- ngon-den-sap-can-dau-a1463194.html

Xe tang chở cháu đi, những người thân trong gia đình cháu kéo lại chậm lại, mong được gần cháu mình thêm một lần cuối. Bất lực trước nỗi đau, một người tổ chức tang lễ động viên “ai thương cháu, đắp cho cháu hòn đất”. Thấm thoát 10 năm đã qua, thời gian đó với em sao chỉ như cơn ác mộng hãi hùng. Dù thế nào em vẫn không thể tin được người anh trai yêu thương của mình không còn trên cuộc đời này nữa. Những ngày tháng năm đến trong lòng em lại đau nhói, trái tim như có hàng vạn mũi dao đâm vào rỉ máu. Nỗi đau theo em suốt những năm tháng qua, lan vào cả trong những đêm mộng mị. Hà Nội trời đang mưa, em cũng mất anh vào ngày mưa năm ấy. Bàn tay em cứ nắm chặt lấy anh để truyền sự ấm áp, vậy mà tất cả đều trở thành hư vô. Anh lạnh lùng đến tàn nhẫn mặc cho em kêu gào thảm thiết, không mở mắt để nhìn em. Em cứ gục đầu trên ngực anh mà nức nở nhưng không còn cảm nhận được sự ấm áp trái tim của anh trai nữa. Em đã mất anh trong đau đớn tột cùng. Anh đi rồi, nắng tắt giữa chừng xuân Em ở lại nhớ đừng buồn em nhé Con còn nhỏ em cũng còn rất trẻ Người đàn bà bé nhỏ của anh Anh đi rồi, đời vẫn mãi tươi xanh Em ở lại chớ đừng rơi nước mắt Dẫu vẫn biết tim em giờ đau thắt Mạnh mẽ lên em đi tiếp chặng đường dài Anh đi rồi, đâu còn thấy ngày mai Chuyến đi này khác những lần đi trước Chẳng hẹn ngày về nhưng chân anh phải bước Bà nội tôi năm nay đã 93 tuổi, cái tuổi gần đất xa trời, như đèn treo trước gió. Mấy bận năm xưa nội bệnh, tưởng không qua khỏi, ba vẫn cố gắng níu kéo, giữ nội lại bằng được. Tôi luôn nói với chồng rằng, bất kể là con trai hay con gái, miễn chúng ta nuôi dạy chúng thành người tốt, thì sau này, các con đều hiếu thuận. Và thay vì tìm gương hiếu thảo, đừng nhìn đâu xa, hãy nhìn ba mình. Ba tôi là con trai một, ông nội mất, bà nội một mình nuôi ba từ lúc ba còn đỏ hỏn. Dù bà nội cũng có con gái, nhưng cả cuộc đời nội sống với ba, cho đến hôm nay, nội ăn uống sinh hoạt không còn như ý muốn, ba vẫn chăm sóc nội, vẫn hằng ngày thăm nom, thuốc thang cho mẹ. Mới hôm trước, ba nhắn một tin gửi anh chị em trong nhà, ba viết: “Các con chuẩn bị tinh thần, bà nội sống được lúc nào hay lúc đó, giờ nội như ngọn đèn đã hết dầu…”. Đọc tin nhắn của ba, tôi cay nơi khóe mắt. Người mẹ nào rồi cũng đến ngày như ngọn đèn đã cạn dầu, leo lét trước gió, chỉ chờ ngày chợt tắt. Người mẹ nào rồi cũng đến lúc như chuối chín cây, chỉ

V232

210

một cơn gió lay cũng có thể rụng.

Giây phút kinh hoàng trước khi chìm vào bóng đêm đen mịt mùng, có thể các em đã rất sợ hãi, có thể các em bật nhớ những người thân yêu, ...

V233

https://tuoitre.vn/dung-de-lap-lai-noi-dau-tu- nhung-cai-chet-vi-mieng-cong- 20170929112123691.htm https://vtc.vn/roi-nuoc-mat-tam-su-chong-gui- nguoi-vo-dot-ngot-ra-di-khi-sinh-con- ar785785.html

https://cand.com.vn/Tam-guong-cuoc- song/Doa-huong-duong-da-bay-ve-phia-mat- troi-i474558/

V234 Sao giờ em lại nằm đó lạnh lẽo vậy. Đau lòng lắm em biết không?... Tim anh đau lắm em à. Tỉnh dậy đi. Anh xin em đấy. Nhưng lần này, ở tuổi 47, chị Hướng Dương đã không chiến thắng được số phận. Khoảng trống chị để lại trong ngôi nhà - trong lòng họ có lẽ mênh mông lắm. Sau hơn 20 năm, bố mẹ Hướng Dương một lần nữa phải tự động viên mình vượt qua biến cố đột ngột này. Bởi ngày nào họ cũng canh cánh khi mình già, chết đi, cuộc đời con gái sẽ ra sao. Không ngờ lá vàng vẫn còn ở trên cây, lá xanh đã sớm rụng về cội. Hướng Dương vẫn luôn biết ơn cha mẹ đã chọn một loài hoa để đặt tên cho chị ngay khi vừa chào đời. Hy vọng, chị sẽ yên vui ở cõi khác, nơi có ánh mặt trời ngày ngày tỏa sáng dịu dàng xuống nhân gian này. Và ba mẹ chị, qua thời gian hụt hẫng, hẳn cũng sẽ ấm lòng khi biết con gái mình đã sống một cuộc đời thật đẹp, thật trọn vẹn!

V235

https://giaoxutoronto.com/vietcatholic/ve-coi/

V236 Tạ ơn Chúa, thế là sau bao năm bị những cơn gió cuộc đời đưa đẩy, bạn tôi đã được Chúa thương cho rụng về cội.

https://baobinhphuoc.com.vn/news/18/107373 /vinh-biet-cuu-trung-ve-dtqg-pham-dinh- phuoc-doi-nguoi-nhu-la-ua

V237

https://cand.com.vn/Phong-su/Bi-an-rung-mo- che-i308246/

V238

https://spqn.blogspot.com/2014/09/mua-la- rung.html

Đang bần thần bên ly cà phê nhạt buổi chiều cách nay mấy hôm, bỗng nhiên tôi nhận được thông báo của cựu tiền đạo ĐTQG và B.BD - Nguyễn Trung Vĩnh: “Bạn ơi, anh Phước ‘cụ’ đã mất rồi!”. Tôi lặng người, bởi chỉ cách đây vài ngày thôi, Vĩnh còn khoe rằng, anh với Trương Văn Hải (cũng là một cựu cầu thủ của B.BD) vừa xuống Đồng Nai thăm Đình Phước. Chính Phước cũng nói rằng, anh cảm thấy tốt hơn và hứa sẽ cùng các chiến hữu xuống vùng Đồng Tháp Mười (quê của Trung Vĩnh) để “trên bến dưới thuyền” một bữa ra trò. Ấy vậy mà, đời người như lá úa, một cơn gió nhẹ đã thổi chiếc lá rụng rơi… Cụ H'măng như nhiều người M'nông mà tôi gặp, cả già lẫn trẻ, chẳng có gì là kiêng cữ, sợ hãi khi được hỏi thăm về sự sống và cái chết. Cụ nói con người như lá cây, lá già, lá vàng thì rụng, lá rụng thì chồi non đâm cành, đời người, đâu ai thoát được quy luật đó. Cụ H'măng không sợ cái chết cho chính mình bởi theo suy nghĩ của cụ và bao người con M'nông khác, chết không phải là dấu chấm hết của một đời người, mà là lúc được sống trong một thế giới khác, một thế giới mà ở đó cụ có thể được gặp lại những người thân đã mất từ lâu. Con người khi chết không có nghĩa là mất đi vĩnh viễn mà chỉ là họ không còn biểu hiện cho ta thấy nhưng nếu có đủ điều kiện họ sẽ quay trở lại nhưng dưới một hình trạng khác mà con mắt trần của ta không thể nhận ra họ…cũng như chiếc lá vàng rụng đi, biết đâu nó sẽ tiếp tục trở lại, biểu hiện thành một chiếc lá non xanh khác ở trên cành của một chồi mới nhú…v.v…” Cho đến bây giờ, tôi vẫn mơ mơ hồ hồ với ý tưởng này!? Nhưng khi một người thân hay nghe tin một người bạn của tôi qua đời. Tôi thường an ủi mình, nghĩ theo cách đó, để mong rằng họ vẫn còn đâu đó xung quanh đây và có ngày họ sẽ trở lại…để tự xoa dịu mình, để làm giảm bớt đi sự đau buồn về sự mất mát to lớn ấy.

V239

211

V240

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/xot-xa- canh-chang-trai-chet-mon-gan-2-thang-khong- co-tien-den-vien-20210717060743488.htm

Em sợ một ngày nào đó, bố không chiến thắng được bệnh tật thì ai sẽ là chỗ dựa cho hai anh em. Bấy lâu nay em luôn mơ ước được học tại Đại học Luật, nhưng có lẽ giờ đó chỉ là ước mơ khi kinh tế gia đình cạn kiệt, cuộc sống phải lo từng ngày. Khi bố bị bệnh cũng là lúc anh trai đi nghĩa vụ quân sự. Cuộc sống của một người bố bạo bệnh đang dành giật sự sống và người con trẻ với tương lai mờ mịt khiến cho mọi người trong tổ dân phố xót xa. Chị gái đầu hàng số phận sau 19 năm chống chọi với bệnh tật, giờ đến lượt Thành ngày càng tiều tụy bởi căn bệnh quái ác, cha mẹ nghèo, bất lực nuốt nước mắt nhìn con trai. Kể về căn bệnh quái ác của con, người mẹ gạt đi những giọt nước, chị bảo: "Cầm kết quả khám bệnh của con, tôi không tin vào mắt mình nữa. Gia đình tôi kiệt quệ rồi chú ạ! Mặc dù đã đưa con đi chữa khắp nơi từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội nhưng bệnh tình của con không giảm".

V241

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

Sau nhiều lần đối mặt với thần chết và đều giành chiến thắng, cuối cùng thần chết vẫn làm được điều ông ta muốn: Đưa Lê Vũ Cầu - người được khán giả gọi với cái tên thân mật “thằng Đậu” ra đi.

V242

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

V243

V244

V245

V246

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

Một lần nữa thần chết lại gọi tên Cầu. Hơn 10 ngày chống chọi quyết liệt, nhưng lần này Cầu đã thua cuộc: Các bác sỹ lắc đầu trước trước căn bệnh gan tái phát. Khoảng 0h30 sáng ngày 7/5, Duy Nhân qua đời trong sự tiếc thương của gia đình, bạn bè và những người yêu quý anh. Dù thua cuộc trong trận chiến với căn bệnh ung thư máu nhưng tinh thần, nghị lực lạc quan của Duy Nhân được công chúng yêu mến. Thực tế là trong gian truân bạn đã gồng mình chiến đấu bằng chút sức tàn của mình. Bởi vậy bạn đã nhanh chóng gục ngã và bỏ cuộc. Bạn đã từ chối sự sống mà ông Trời đã ban cho bạn, kết thúc theo cách của kẻ thua cuộc và để lại nỗi đau mà có khi đến hết cuộc đời, những ng thương yêu của bạn cũng không nguôi ngoai đi được. Khánh Linh, giờ này em đã ở một nơi xa lắm rồi. Nơi đó em không còn phải gồng mình chống chọi với những cơn đau đớn vượt quá sức chịu đựng của một cô bé chỉ mới 10 tuổi. Nơi đó cũng không còn những lo lắng, sợ hãi rằng một ngày nào đó em cũng sẽ giống như các bạn chung phòng của em, trở về nhà mà không thấy quay trở lại bệnh viện viện nữa ( " mãi sau em mới biết rằng bạn ấy đã mất rồi" - Khánh Linh". )Nơi đó, em yên nghỉ. Dẫu rằng, sự kiên cường và nghị lực của em đã không thắng nổi số phận, nhưng chị tin, Bố mẹ em hẳn đã rất tự hào về em, vì em đã đến bên họ, vì tât cả những gì em đã làm cho đến giây phút cuối cùng. Dẫu rằng nỗi đau này là quá lớn, nhưng rồi họ sẽ vượt qua. Mong em hãy yên lòng để an nghỉ.!

V247

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

V248

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

Em đã khao khát và nỗ lực để được sống đến giây phút cuối cùng, đã chiến đấu bằng tất cả niềm tin và nghị lực phi thường hơn cả sự mỏng manh, nhỏ bé của tuổi lên 10. Nếu có tiền thì có thể thay thận để cứu sống cháu bé, còn không có tiền thì cháu ít có khả năng kéo dài đời sống. Gia đình ông VõThuỵ hiện đang lâm vào hoàn cảnh khốn cùng nghèo khổ, bao nhiêu tiền dành dụm được đều đã sử dụng vào việc mua thuốc điều trị, ăn ở bệnh viện nuôi con. Nỗi lòng của người cha người mẹ mong muốn con mình được kéo dài cuộc sống lụi tàn theo hoàn cảnh ngặt nghèo.

V249

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

V250 Cái chết có thể đến một cách đột ngột, hoặc chậm rãi khi một người từ từ lụi tàn dần.

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

Thực ra, khi tôi bước ra từ những ngày không vui nhất, từng chút từng chút một cắn kén chui ra khỏi cái vỏ của chính mình, chính tôi cũng rất ngạc nhiên: tại sao từng có lúc, tôi lại muốn chết nhỉ? Tôi thật may mắn, cuối cùng tôi đã không tìm đến cái chết, tôi đã không chết thật.

V251

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

Đã từng vượt qua ranh giới giữa sống và chết khi bị kẻ gian dùng búa cướp xe. Thoát chết, những tưởng cuộc đời sẽ mỉm cười khi anh có một mái ấm nhỏ. Nhưng, giờ đây lại một lần nữa anh phải đối diện với cái chết.

V252

212

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

tôi hiểu ý chí kiên cường đến thế nào của một người mẹ quyết bảo vệ cốt nhục của mình. Cái chết cũng không thể khuất phục được tình mẫu tử thiêng liêng. Vì con, Cẩm không chỉ vượt qua cái chết mà còn trỗi dậy mạnh mẽ. Sau ba lần chết hụt, Cẩm chỉ còn 25kg, hoàn toàn không ăn uống được, tất cả phải truyền qua tĩnh mạch.

V253

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

Chú thân yêu nhất của cháu, cháu vẫn thích nhớ lại cách tiếp cận cuộc sống tích cực của chú. Cái chết có thể đã đánh cắp chú khỏi chúng cháu, nhưng chú sẽ luôn sống trong trái tim của chúng cháu. An Nghỉ.

V254

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

V255 Hy vọng được cứu là quan trọng nhất trong cuộc sống của chúng ta khi cái chết chạm vào chúng ta.

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

cái chết đã cướp đi ba mẹ của tôi, ông nội tôi rồi đến cả bà nội của tôi. Họ đều hứa sẽ bên tôi mãi mãi, … Nỗi đau này tôi vẫn mang hằng đêm

V256

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

V257 Cái chết tước đoạt tất cả những gì ta có ở trần gian.

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

Ban đầu chúng ta đến với thế giới này là vì không thể không đến, cuối cùng đến khi rời khỏi thế giới này, cũng là vì không thể không đi. Khoảng thời gian ta trải qua ở thế giới này, hãy để nó trôi qua một cách ý nghĩa nhất.

V258

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

Chị hãy nghĩ rằng "Cái chết chỉ là sự bắt đầu", hãy tự động viên mình vì anh ấy quá yêu chị nên anh chỉ sang thế giới bên kia để chuẩn bị cho gia đình chị sau này có một cuộc sống tốt hơn.

V259

https://dantri.com.vn/suc-khoe/ung-thu/song- nhu-nhung-doa-hoa.htm

V260 Tim tôi thắt lại khi nghĩ đến con đang phải nằm lại giữa lòng đất lạnh tái tê.

V261

https://dantri.com.vn/xa-hoi/hai-hiep-si-nga- xuong-bo-lai-bao-loi-hua-dang-do-voi-nguoi- than-20180514142115452.htm

V262

V263

https://dantri.com.vn/giai-tri/tam-biet-nu-cuoi- quang-minh-20150730164449194.htm

V264

https://vnexpress.net/se-song-vi-ban-than-sau- nhieu-bien-co-4275294.html

Những nghệ sĩ, công chúng ở lại hôm nay luôn dành những tình cảm đối với những đồng nghiệp đã nằm xuống do đại dịch toàn cầu. Trong tâm tưởng, trái tim của người ở lại luôn hiện hữu hình ảnh những đồng nghiệp đã khuất. 2 hiệp sĩ đã ngã xuống, 3 hiệp sĩ khác đang nằm cấp cứu tại bệnh viện là kết quả sau hành động nghĩa hiệp vây bắt băng trộm xe SH tại TP. HCM. Thương tiếc những hiệp sĩ đã hi sinh thân mình để bảo vệ sự bình yên cho mọi người, đáp ứng nguyện vọng của đông đảo bạn đọc Dân trí, báo Dân trí quyết định mở mã số 2931 để chung tay chia sẻ, hỗ trợ các hiệp sĩ đang nằm cấp cứu cũng như thân nhân của những người tử nạn. Cuộc đời của người đàn bà gần 62 tuổi cứ thế lặng lẽ bên những đứa con mà bà coi như máu mủ của mình và chúng cũng yêu thương gọi bà là mẹ, tiếng mẹ mê dại, ngọng nghịu khiến bà đi đâu cũng nhớ đứt ruột. Bà về trời, nhưng nhiều đứa con chưa đủ "lớn", đủ khôn để hiểu chúng vừa mất đi một người mẹ. Hẳn nhiều đứa vẫn đang thấp thỏm mang trong mình câu hỏi không lời đáp, bao giờ thì mẹ trở về... Quang Minh hoàn toàn khỏe mạnh cho đến khi nhập viện vì viêm gan. 2 ngày sau Minh bỗng nhiên chìm vào hôn mê sâu, bệnh tình càng ngày càng nặng khiến Minh không hề có dấu hiệu hồi tỉnh. 1 tuần sau khi nhập viện và chìm trong hôn mê thì Quang Minh đã đi ngày 28/7. Giờ đây Quang Minh đã được ngủ yên dưới lòng đất mẹ. Mọi người đều cầu mong Minh được an nghỉ, nụ cười rạng rỡ của Minh khi sinh thời sẽ còn mãi trong lòng người thân, gia đình và bạn bè của anh. Có những sự thật đau lòng mà ta phải đối diện, chấp nhận. Tôi từng hỏi sư thầy, tại sao mẹ con, một Phật tử ăn chay trường, sống tốt, được mọi người yêu mến lại ra đi vội vàng như vậy, chưa kịp nói lời cuối với con cháu. Thầy có nói: "Mẹ con đã trả hết nợ đời, ra đi thanh thản không còn luyến tiếc gì, vì lúc ra đi đã rơi vào hôn mê không còn đau đớn gì". Khi đang viết những dòng tâm sự này, chuyện xảy ra cách đây vài năm nhưng tôi vẫn nhớ như in giờ phút đó.

V265

https://vietnamiền nguồnet.vn/ca-si-pham-chi- thanh-qua-doi-tuoi-25-vi-covid-19-

Người thân của nam ca sĩ cho biết gia đình đã chuẩn bị tinh thần từ mấy ngày qua. "Kể từ khi Thành mắc Covid-19, sức khỏe cháu xuống dốc nhanh chóng. Chứng kiến cháu đau đớn thể xác, chúng tôi bất lực không biết phải làm gì. Giờ Thành

V266

213

ra đi xem như đã trả hết nợ đời...", ông nói.

792032.html

"10h55 tối hôm đó thì Huệ mất. Trước lúc ra đi, nó vẫn còn dặn tôi phải giữ sức khỏe, đừng lo cho nó, kiểu gì rồi nó cũng sẽ quay trở về. Thế mà con bé có bao giờ giữ lời hứa đâu! Cứ vội vàng như thể đã trả hết nợ đời cho tôi, cho chồng, cho cái gia đình này…" - bà Nguyệt nghẹn ngào.

V267

https://dantri.com.vn/xa-hoi/cai-tet-dau-tien- cua-nhung-dua-tre-mo-coi-do-covid19- 20220121014119645.htm https://laodong.vn/van-hoa/ca-si-phi-nhung- qua-doi-958170.ldo

V268

https://dantri.com.vn/suc-khoe/hay-vuot-qua- noi-dau-tim-lai-su-song- 20210518121805044.htm

Sự ra đi đột ngột của Phi Nhung là mất mát và tổn thất lớn cho làng giải trí Việt. Hiện tại, rất nhiều nghệ sĩ bàng hoàng và đau lòng nói lời tiễn biệt cố ca sĩ. “Hạt bụi nào hóa kiếp thNằm trong bệnh viện và chịu những cơn đau dữ dội, tôi nghĩ rằng mình sẽ chết. Ở đến tuần thứ 3 thì bác sĩ gọi chồng tôi vào gặp, bác sĩ nói: "Bệnh của cô quá nặng rồi, có điều trị cũng không có kết quả, không sống quá 3 tháng". Nghĩ mình đã thất bại và phải đầu hàng trước chúng tôi chỉ biết khóc, cơ thể như rụng hết chân tay. ân tôi để một mai tôi về làm cát bụi”

V269

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/nguoi- me-ay-da-trut-hoi-tho-cuoi-cung- 20200627105200661.htm

V270

https://dantri.com.vn/suc-khoe/phia-cuoi-con- duong-co-loi-re-tot-hon- 20210601094724389.htm

Ngày đón nhận tình cảm và vật chất của bạn đọc Dân trí giúp đỡ, người mẹ ấy đã trút hơi thở cuối cùng, chị đã không chiến thắng được căn bệnh ung thư quái ác và bỏ lại 3 đứa con thơ tội nghiệp. Đầu óc tôi chỉ nghĩ đến cái chết của mình đã cận kề. Tôi đã từng nghe khá nhiều người quê tôi bị bệnh hiểm nghèo và chỉ sau khi phát hiện vài hôm, họ đã nhanh chóng về thế giới bên kia cả. Tôi lo lắng tuổi tôi còn trẻ, hai con nhỏ sau sẽ ra sao. Ấy vậy mà tôi lo một vợ tôi lo mười, trong nhà tôi đầy màu tang tóc. Chúng tôi còn không dám nói cho bố mẹ biết vì sợ ông bà lo.

V271

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/vo-tre- mong-chong-dung-bo-di-de-gia-dinh-con-co- bo-co-con-20230514165638142.htm

V272

https://2sao.vn/noi-phi-nhung-la-em-ruot- trizzie-phuong-trinh-khoe-anh-hiem-n- 281270.html

V273

V274

http://daidoanket.vn/toan-van-bai-phat-bieu- cua-chu-tich-do-van-chien-tai-le-tuong-niem- dong-bao-va-can-bo-chien-sy-hy-sinh-tu- vong-trong-dai-dich-covid-19-5672971.html

Chồng sức khỏe đã yếu, nay bị xuất huyết não nên phải mổ gấp, cũng chưa biết tình hình thế nào, mấy ngày qua tôi cứ thấp thỏm, bất an, sợ anh sẽ bỏ vợ con mà đi. Trên trang cá nhân, ca sĩ Trizzie Phương Trinh vừa chia sẻ khoảnh khắc xưa cũ bên Phi Nhung. "Ba mình có 4 cô con gái, bây giờ chỉ còn 3. Phi Nhung đã được đoàn tụ với ba ở trên trời, khi nào tụi con hết nhiệm vụ ở trần gian, tụi con cũng sẽ được gặp ba", nữ ca sĩ viết kèm. Một ngôi sao trên bầu trời khoa học Việt Nam đã vụt tắt 15:59 - Thứ Tư, 26/01/2022 tin từ MEDDOM Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu (nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam) – người thầy lớn của nhiều nhà khoa học vật lý ở nước ta, đã về cõi vĩnh hằng trưa nay, ngày 23-1-2022 tại nhà riêng, số 12 Nguyễn Huy Tự, Hà Nội. Nhưng do dịch bệnh chưa có tiền lệ, lây lan nhanh, cực kỳ nguy hiểm, đã có hơn 1 triệu người nhiễm Covid-19, dịch bệnh đã cướp đi sinh mạng của hơn 23 ngàn đồng bào, đồng chí thân yêu của chúng ta, đó là những công dân mẫu mực, những người lao động rất đỗi yêu thương, những cán bộ, thầy thuốc, nhân viên tận tụy với công việc, những chiến sỹ dũng cảm, những nhà thiện nguyện, tình nguyện viên nhiệt huyết, hết lòng, hết sức vì cộng đồng. Nỗi đau đến tột cùng khi nhiều người đến lúc "nhắm mắt xuôi tay" không có người thân ở bên cạnh, không có một lời trăng trối; nhiều gia đình có 2-3 người tử vong, có những người đại dịch đã cướp đi cả cha mẹ và những người ruột thịt; có những em bé sinh ra không được nằm trong vòng tay yêu thương của mẹ, không được uống giọt sữa đầu đời - thật là đau xót! Đại dịch tàn ác đã phá vỡ hạnh phúc của biết bao gia đình đang êm ấm: Cháu mất ông bà, cha mẹ mất con, vợ chồng mất

V275

214

https://baochinhphu.vn/bai-phat-bieu-xuc- dong-cua-thu-tuong-ve-nhiem-vu-thieng- lieng-dac-biet-tim-kiem-quy-tap-va-xac-dinh- danh-tinh-hai-cot-liet-si- 102220725171325828.htm

V276

https://baotintuc.vn/chinh-tri/chu-tich-nuoc- tham-hoi-chia-buon-voi-phu-nhan-co-thu- tuong-abe-shinzo-20220928130733314.htm

V277

V278

https://dantri.com.vn/xa-hoi/ba-canh-sat-hy- sinh-khi-chua-chay-quan-karaoke-o-ha-noi- 20220801172805921.htm

https://vietnamiền nguồnet.vn/da-co-nguoi- chet-vi-ret-dam-6040.html

nhau, con mất cha mẹ. Đại dịch "tràn qua", để lại hàng ngàn người già yếu không còn nơi nương tựa, hơn 2.600 trẻ em mất cha mẹ, nhiều em còn quá nhỏ, trên đầu chít khăn tang nhưng vẫn hồn nhiên, thơ dại, chưa cảm nhận được sự mất mát quá lớn trong cuộc đời - thật là xót thương, nhói lòng, rơi lệ. Do dịch bệnh quá ác liệt, nguy hiểm nên mặc dù rất cố gắng, nhưng có nhiều người khi mất chưa được tổ chức lễ tang chu đáo theo phong tục, tập quán, để lại nỗi day dứt trong lòng người thân, đồng đội, đồng chí. Trong giờ phút thiêng liêng này, xin thắp nén tâm nhang tưởng nhớ và kính cẩn nghiêng mình tiễn biệt đồng bào, đồng chí và kiều bào ta ở nước ngoài đã tử vong và hy sinh vì dịch bệnh; nguyện cầu cho các linh hồn được siêu thoát; dịch bệnh Covid-19 sớm được tiêu trừ để nhân loại không phải gánh chịu thêm đau thương, mất mát nữa. Thưa các đồng chí! Trải qua hơn nửa thế kỷ đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế, hàng triệu người con ưu tú của dân tộc, với tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường, bất khuất đã không tiếc máu xương, hy sinh cho sự nghiệp cách mạng cao cả. Chiến tranh đã dần lùi xa nhưng nỗi đau vẫn hiện hữu, nhất là đối với những gia đình thân nhân liệt sĩ. Biết bao người mẹ, người cha, anh, em, họ hàng tâm nguyện tìm được người thân hy sinh trong chiến tranh. Những người vợ đi tìm chồng, con đi tìm cha đến mỏi mòn… Hơn 1 triệu liệt sĩ đã ngã xuống vì nền độc lập của dân tộc… Hàng triệu ước mơ tuổi trẻ, những lời hẹn ước ngày trở về… nằm lại nơi đất mẹ… Lần chia tay ra trận cũng là lần gặp cuối cùng. Bây giờ biết bao gia đình chỉ mong tìm được người thân, họ vẫn hy vọng và đi tìm người thân bằng những thông tin trên giấy báo tử. Hàng trăm nghìn liệt sĩ chưa xác định được thông tin là hàng triệu nỗi đau, trăn trở với những người còn sống. Trong thời gian ở Nhật Bản tham dự các hoạt động của lễ Quốc tang cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo từ ngày 26-28/9, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã tiếp một số bạn bè Nhật Bản và đại diện người Việt Nam ở Nhật Bản đến chào. Phát biểu tại các cuộc tiếp, thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gửi lời chia buồn sâu sắc về việc cựu Thủ tướng Abe Shinzo qua đời; cho rằng sự ra đi của cố Thủ tướng Abe không chỉ là tổn thất to lớn của đảng Dân chủ Tự do (LDP), Chính phủ và nhân dân Nhật Bản mà còn là tổn thất không thể bù đắp đối với quan hệ hợp tác hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản. Quán Karaoke đã bị cháy nhiều lần đều do nguyên nhân sửa chữa Hàn xi không bảo đảm an toàn gây cháy. Đau xót khi phải trả giá đắt 3 chiến sĩ chữa cháy hy sinh. Cần điều tra phạt nặng chủ quán này không thể coi đây là lỗi vô ý vì thực tế họ làm ăn rất cẩu thả chủ quan, nếu cẩn thận ko thể xẩy ra cháy lớn như vậy... (VietNamiền nguồnet) – Do suy kiệt sức khỏe vì bị cảm lạnh, một người đàn ông 39 tuổi ở thị trấn Cao Lộc, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn đã tử vong. Trao đổi với VietNamiền nguồnet, ông Lương Quốc Duy, Trưởng khoa Khám bệnh, Bênh viện Đa khoa tỉnh Lạng Sơn đã xác nhận thông tin này. Nạn nhân tên Phạm Xuân Thanh, 39 tuổi. Vào đêm 9/1, rạng sáng 10/1, trên đường tuần tra tại khu vực đường sắt chạy qua phường Đông Kinh, công an phường Đông Kinh, Thành phố Lạng Sơn đã phát hiện một người đàn ông bất tỉnh bên đường, người lạnh ngắt.

V279

Trước đó, vụ đuối nước thương tâm xảy ra vào khoảng 16h ngày 1/6, tại khu vực suối Thần Sa (đoạn gần chân thác Mưa Rơi) thuộc xóm Kim Sơn, xã Thần Sa, huyện Võ Nhai, Thái Nguyên đã cướp đi sinh mạng của 4 tình nguyện viên.

V280

https://tintuconline.com.vn/thoi-su/vu-4-sv- chet-duoi-lang-nguoi-nhin-thi-the-con-lanh- ngat-trong-dem-n-147686.html

215

Khoảng 4 giờ sáng 23-12, chị Kim Thị Dơn (SN 1983, ngụ ấp Thạch Màng, xã Tân Lợi, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước) đang nằm ở phòng B4, khoa Sản, bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Phước giật mình tỉnh dậy thì phát hiện con gái sơ sinh vừa mới chào đời khoảng hơn chục giờ đồng hồ trước của chị đã cứng đờ, người tái. Quá sợ hãi, chị gọi người chồng nằm giường bên dậy kiểm tra thì phát hiện tim con gái đã ngừng đập.

V281

https://tuoitre.vn/truyen-ngan-nhe-long-ma-di- 38230.htm

V282

https://enews.agu.edu.vn/index.php?option=co m_content&view=article&id=2659&Itemid=1 25

V283

https://danviet.vn/nha-van-tran-huy-quang- qua-doi-o-tuoi-80-20221216093959356.htm

V284

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/xot-xa- tho-xay-tu-nan-me-gia-vo-tre-con-tho-khong- noi-nuong-tua-20220918143516710.htm

V285

https://dantri.com.vn/suc-khoe/thai-do-can-co- cua-mot-nguoi-truoc-cai-chet- 20201116102627683.htm

V286

https://dantri.com.vn/suc-khoe/vuot-qua-so- phan-sau-nhieu-mat-mat- 20201002174952269.htm

V287

https://dantri.com.vn/suc-khoe/truong-ban- dang-men-20201002175639916.htm

Chỉ trong một tích tắc! Và chấm hết... Chấm hết một kiếp người tài hoa, trung thực, tình nghĩa. Chấm hết một giấc mơ đổi đời đang êm đềm trôi. Tôi không hiểu gì cả! Một đứa bé tật nguyền lại mang trong mình một căn bệnh trầm kha mà nhiều người miệt thị, cùng với một cụ già hầu như đã không còn hy vọng vào ngày mai thi lấy đâu ra cái sức sống kỳ diệu đến như vậy? Họ còn tin tưởng gì ở tương lai, ở ngày mai để có được sức mạnh mà sống cho đến bây giờ! Còn tôi chỉ với căn bệnh chưa biết được của mình mà đã sớm vội đầu hàng và buông xuôi cho số phận. Nước mắt tôi rơi vì căn bệnh ở trong tâm hồn mình mà nếu như không gặp thằng bé thì có lẽ nó đã chết. Tôi cầm sắp hồ sơ bệnh án đi thẳng vào phòng xét nghiệm với một nụ cười bên trong dòng nước mắt. Ngày mai, bất cứ giá nào thì mặt trời vẫn cứ mọc trên trái đất. Và tôi cần phải sống dù cho kết quả là thế nào, không phải để trả thù mà là để trả nợ cuộc đời. Sự ra đi của nhà văn Trần Huy Quang để lại niềm thương tiếc với đồng nghiệp và nhiều thế hệ độc giả. Trong bài viết tiễn biệt nhà văn Trần Huy Quang, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam chia sẻ: "Những năm tháng làm việc cùng cơ quan với ông, tôi chưa thấy ông nổi giận với đồng nghiệp trong cuộc sống và công việc bao giờ. Nhưng tôi thấy lương tâm ông luôn nổi giận. Xin cúi đầu tiễn biệt ông". "Nó nói nghề sửa máy tính trước đây ít vất vả chân tay, nhưng nó chuyển sang làm thợ hồ rồi làm thợ xây, được trả công cao hơn, chịu cực chịu khổ mấy cũng được, miễn có thêm tiền. Giờ con tôi đi rồi, tôi biết làm sao đây!", bà Nhung nghẹn lời nhớ lại câu nói của người con trai đã qua đời khi còn quá trẻ, để "người tóc bạc tiễn kẻ đầu xanh". Ai rồi trong đời sẽ không phải chết. Sự chết luôn được xem là một quy luật của cuộc sống. Thay vì cứ trốn tránh, lo sợ, sao ta không thử một lần đối mặt với Thần Chết xem ông ta vóc người ra làm sao, tính cách thế nào mà ai nghe tới cũng đều thấy sợ. Và rồi ta sẽ thấy vị Thần Chết ấy cũng chỉ bình thường như bao người khác mà thôi. Cái chết nó cũng bình thường như bao điều khác đã và đang ra đi mãi mãi trong cuộc sống này. Chấp nhận sự chết, tức là ta đang sống và sống tốt từng ngày. Nó còn đặc biệt có ý nghĩa hơn nữa đối với những bệnh nhân ung thư, những người con sắp được về với một trong những đấng tối cao của vũ trụ. Chính vì thế, điều cần làm của họ ngay giây phút này đây là hãy ra sức tận hưởng những ngày tháng cuối cùng đáng nhớ và đầy ý nghĩa của cuộc đời mình. Năm 2011, tai ương bắt đầu ập đến gia đình tôi, trong một lần anh trai cả đi khám thường xuyên theo định kỳ thì phát hiện ra bị ung thư gan. Tôi bàng hoàng nhưng phải chấp nhận, sau đó cả gia đình dồn tất cả kinh tế để chữa chạy cho anh. Nhưng chỉ được 17 tháng thì anh mất. Ngày đưa tiễn anh dân làng đi đông lắm, học trò khóc anh rất nhiều. Một con người hiền lành, mẫu mực, sự luyến tiếc, sự mất mát quá lớn đối với bố mẹ và gia đình. Chỉ một tuần sau, khi nỗi đau của bố mẹ chưa nguôi ngoai thì anh trai thứ hai bị tức ngực, đi khám tại Bệnh viện K74, bác sĩ kết luận có khối u trong phổi. Hai chữ “ung thư phổi” lại hiện lên, mắt tôi nhòe đi, không dám đối diện với bố mẹ. Sự thật vẫn là sự thật. Bố mẹ lại gom góp để có tiền chữa bệnh cho anh, nhưng tuyệt vọng thay khi bệnh của anh đã ở giai đoạn cuối. Đau đớn nào có thể diễn tả được, chỉ tám tháng sau ngày mất của anh cả, anh thứ hai lại rời xa trần thế. Những ngày tháng ấy, cả bầu trời như một màu đen bủa vây lấy gia đình tôi. Phải nhìn vào những sự thật nghiệt ngã rằng có những bạn hôm nay vẫn còn nói, còn cười, ngày mai có thể đã về nơi cực lạc. Sự sống và cái chết mong manh hơn bất cứ ranh giới nào, thì những người cha, người mẹ dù cứng rắn đến đâu cũng không khỏi xót xa, đau đớn thắt nghẹn.

V288

216

https://vnexpress.net/nhac-si-phu-quang-qua- doi-4400060.html

Chiếc là vàng rơi xuống, tưởng như chuyện bình thường và không thể nào khác nữa nhưng vẫn làm lòng ta đau xót tiếc thương. Cám ơn ông đã sinh ra và viết lên những bài hát đẹp để tô vẽ thêm cho cuộc đời này. Ông ra đi để lại một di sản lớn trong nền âm nhạc Việt nam. Những tình khúc của ông đã trở thành bất hủ. Vĩnh biệt ông

V289

V290

Nơi ấy bình yên! Vĩnh biệt bạn tôi, yên nghỉ bạn nhé, trả hết nợ đời rồi, bạn ra đi thanh thản, tôi chưa thất hứa với ai bao giờ, yên tâm với những gì tôi đã hứa nhé. Bạn đi rồi để mình tôi ở lại ôm nối đau, nỗi xót xa, tôi tận tâm lo cho bạn và đưa bạn nốt quãng đường còn lại, bây giờ bạn đã mồ yên mả ấm. Người mất thì cũng mất rồi, người sống thì vẫn phải tiếp tục sống, vẫn phải cố gắng vượt qua nỗi đau. Chờ tôi nhé, trả xong nợ đời, thực hiện xong những gì tôi đã hứa với bạn, mình sẽ gặp lại!

V291

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

Vậy là một kiếp người vất vả, một đời mưu sinh đã ra đi giữa cái nóng oi bức của những ngày đầu tháng 9. Bi kịch của cuộc đời cụ khép lại, có lẽ cụ đã trả hết nợ đời nên đã có thể thanh thản trở về trời rồi.

V292

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

Có lẽ bà đã đến lúc đi về trời, kết thúc cuộc đời vất vả, cô đơn. Chỉ biết cầu mong cụ ra đi thanh thản và cảm ơn vì cụ đã sống trọn vẹn một kiếp người.

V293

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

V294 Em đi bỏ lại chị với ai? Leo lên lưng chị cõng về quê chớ nằm đây lạnh lẽo nghe em!”.

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

Mới hôm nào mày còn bảo mẹ sắp được bế cháu nội rồi cơ mà… Ở bên đó một mình có lạnh lẽo không con, rồi ai đưa con về!

V295

V296 Tôi nắm lấy đôi bàn tay lạnh ngắt của em, mong truyền cho em chút hơi ấm, níu kéo em ở lại.

Dù biết chú bị tai biến rất nhiều năm rồi nhưng khi nghe một người bạn báo tin chú mất, tôi vẫn không khỏi bàng hoàng. Lại thêm một ngôi sao trên bầu trời âm nhạc nghệ thuật Việt Nam lại vụt tắt… Điều này là một mất mát quá lớn đối với chúng ta, những người yêu âm nhạc và những tác phẩm của chú..."

V297

V298

Khi bé Thu Xuân được 2 tuổi, thì chồng em phát hiện mắc căn bệnh ung thư phổi, 2 năm sau thì anh ấy bỏ mẹ con em mà đi. Sao ông trời cứ bắt tội em thế này!... Nhớ lại những lời trăn trối cuối cùng của người em, anh Nguyễn Văn Mai nghèn nghẹn kể: "Khi chú ấy biết chú ấy không còn sống được nữa, đã dặn dò chúng tôi cố gắng cưu mang, nuôi nấng cháu vì cháu chỉ còn một mình… Chú ấy mãi mới nhắm được mắt vì còn lo cho con, nên níu lại trần gian để đợi một cái gật đầu và lời hứa của chúng tôi cô ạ. Bố con chú ấy âm dương cách biệt rồi, giờ chỉ còn mình cháu Quang thôi".

V299

Nhưng bất hạnh ập đến, năm 2017, chị Nguyễn Thị Năm bị chẩn đoán ung thư gan giai đoạn cuối. Sau một năm chống chọi bệnh tật, chị đã không qua khỏi.

V300

https://dantri.com.vn/van-hoa/nghe-si-tiec- thuong-truoc-su-ra-di-cua-nhac-si-lam- phuong-20201223141856600.htm https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/sao- ong-troi-cu-bat-toi-em-the-nay- 20221214193534129.htm https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/bo- chet-vi-ung-thu-gan-me-lay-chong-cau-be- lop-8-chong-choi-voi-benh-than- 20221109140947755.htm https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai/me- mat-cha-nghi-quan-hai-dua-tre-bo-vo-trong- canh-ngheo-kho-20221109165637493.htm

V301 bóng đêm đã bao trùm lên cuộc đời cậu như một định mệnh.

https://vnexpress.net/noi-nho-chong-cua-goa- phu-24-tuoi-4590525.html

V302

https://vnexpress.net/noi-nho-chong-cua-goa- phu-24-tuoi-4590525.html

em hãy vui vẻ để hai con được vui vẻ, em hãy bình yên để cho người đã khuất cũng được thanh thản, có thế em mới giúp cho bố của các con em sớm siêu thoát, được tái kiếp nhân sinh và hạnh phúc sẽ bù đắp! Em có thể cứ giữ nguyên tình yêu tươi đẹp ấy trong tâm trí mình, nhưng chuyển cách suy nghĩ đi. Hãy nghĩ rằng anh ấy đã thoát khổ ở kiếp sống này, và em hãy cố gắng sống thật vui tươi, thật tốt; bao nhiêu yêu thương dồn hết vào nuôi dạy, chăm sóc cho các cháu nên người. Như vậy, tất cả cùng mãn nguyện. Người ở nơi xa kia chắc chắn cũng sẽ được ngậm cười bằng

V303

217

an!

V304

V305

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

Bà ôm anh thật chặt con trai vào lòng khi anh trút hơi thở cuối cùng kết thúc những năm tháng làm nô lệ cho “nàng tiên nâu” và những tháng ngày đau đớn, giày vò của căn bệnh thế kỷ mang tên HIV. Lời trăn trối cuối cùng của anh có lẽ cũng là cao trào nhất của sự ân hận nhưng tất cả đã muộn. Bấy lâu nay, người ta vẫn thấy một bà Lê Kim Chung (62 tuổi, ngụ quận 12, TPHCM)-bảo vệ dân phố khu phố 6, phường 3, quận Bình Thạnh, thật mạnh mẽ, dũng cảm khi đương đầu với “cái chết trắng”. “Tôi làm vì muốn kéo tụi nhỏ khỏi đêm tối. Đêm tối của những cuộc đời mới tuổi đôi mươi mà đã sớmlụi tàn vì căn bệnh HIV quái ác. Lúc đó, có hối hận cũng đã muộn nên giờ còn cứu được, tôi nỗ lực hết mình” bà Chung chia sẻ. Ít ai biết nỗi đau trong tận đáy lòng bà. Bà từng ôm đứa con trai đầu lòng là anh Nguyễn Văn Thành (SN 1981) trong những giờ phút cuối cùng trước khi nhắm mắt vì nhiễm bệnh HIV từ con đường nghiện ma túy.

V306

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

V307

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

Trong căn nhà bề bộn đồ vì chuẩn bị chuyển nhà, bà Chung nhìn lên bàn thờ, đứa con đầu lòng của bà đã khuất bóng 10 năm qua nhưng ký ức về con không một lần nguội lạnh. Từ buổi đầu đến với văn chương cho đến lúc từ giã cõi đời, nhà văn tài năng của chúng ta vẫn sống và sáng tác với tận cùng của niềm đam mê! Mất mát lớn lao của gia đình nhà văn cũng là mất mát của giới văn nghệ sĩ nước nhà, của nền văn học nghệ thuật tỉnh Quảng Trị và chắc chắn còn rất lâu nữa, chúng ta mới có một văn nghệ sĩ đa năng, đa tài thành công trên nhiều lĩnh vực nghệ thuật như nhà văn Xuân Đức.

V308

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

V309

https://dantri.com.vn/tam-long-nhan-ai

V310

https://vnexpress.net/truong-van-luat-1939- 2021-4394301.html

V311

https://vnexpress.net/ba-nguyen-thi-ngot- 1941-2021-4392967.html

Thầy của tôi đã khuất bóng gần 36 năm mà vẫn vang động trong đời bởi câu bất hủ: “Nếu ta chết, đừng chôn ta! Hãy căng lên mặt trống, để ta được gần sân khấu mỗi ngày!”. Chỉ phút trước, giây trước, Tấn Trường, Thảo Uyên, Bích Diệp còn đang vui cười với câu chuyện trường lớp. Mưa lớn, thế rồi cuộn nước trên miệng cống bỗng cuốn chân, kéo phăng cả thân người. Giây phút kinh hoàng trước khi chìm vào màn đêm thinh lặng, có thể các em đã rất sợ hãi, có thể các em bật nhớ những người thân yêu, có thể các em biết mình sẽ chết... Kính gửi bố kính yêu, Bố đã ra đi mãi mãi trong cơn đại dịch toàn cầu, dù tuổi bố đã cao nhưng hình ảnh những ngày nhiễm bệnh và rời bỏ thế gian trong cô đơn lạnh lẽo khiến con không thể nguôi ngoai. Cách đây mấy ngày - 20/ 11 là Ngày Nhà Giáo, con lại bồi hồi thương nhớ hình ảnh Nhà giáo già chân chính, tận tụy với nghề, với gia đình đến hơi thở sau cùng ! Bố ơi, làm sao để diễn tả hết nỗi niềm thương nhớ, tiếc nuối vì chúng con chưa kịp làm gì cho bố cả. Ở nơi nào đó bố hãy đón nhận nén hương thành kính của con gửi đến bố và tất cả hương hồn đã ra đi trong cơn đại dịch để ấm lòng và không cô đơn bố nhé ! Đã gần 2 tháng con quay về cuộc sống mới nhưng chưa lúc nào con ngừng nhớ về bà. Mấy hôm sau khi rời viện, nhận được tin mọi người báo rằng bà đã mất, lòng con trĩu nặng. Nhưng nghe kĩ hơn về việc bà ra đi nửa đêm, vì không liên lạc được với người thân của bà, nên xác bà đã nằm chờ ở khoa cho đến sáng... đoạn đường về nhà của con hôm đó ướt đẫm nước mắt bà ạ. Bà ra đi cô quạnh quá! Những lời nhớ nhung gia đình, con cháu của bà nói với con trước khi hôn mê, bây giờ như cứa vào lòng con. Nghĩ đến cảnh bà ra đi mà không có bộ đồ tươm tất, hộp nước yến bà chưa uống được lọ nào, hay chiếc nhẫn của bà kì đó con tháo ra không biết có được mọi người đặt vào túi xác của bà không... bao nhiêu câu hỏi chất chồng lên nhau rồi lại đè nặng tâm trí con đến tận bây giờ.

V312

218

Tiếng Anh

STT

Diễn ngôn tiếng Anh

Nguồn trích dẫn

Healthcare workers are on the frontline of efforts to treat patients during this covid-19 pandemic. Sadly many healthcare workers across the world lost their lives to covid-19 while in the line of duty.

To lose a parent so suddenly at such a young age, as others have experienced, is indescribably shocking and sad. It was an event which changed our lives forever, as it must have done for everyone who lost someone that night.

https://www.bmj.com/covid- memorial http://edition.cnn.com/2007/WOR LD/europe/08/31/diana.speeches/i ndex.html

Losing a partner is different in a way and at my age i wont see it as a death but a very painful breakup.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I was 15 when my step dad passed away, and whenever I told people about it I would always just call him my dad because I was scared that if I said he was my step dad people would not take my grief seriously.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

At 19, my mother passed on my first day of my sophomore year of college. To say surprise was an understatement. I knew something bad had happened when I felt in my stomach, as if we had a soul connection. I later found her dead on the floor with her earbuds still in.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

No one tells you what it is like to lose a parent so suddenly. I had a friend who lost her father to cancer right before my grandma, and I felt awful for her, but to be able to relate 6 months later is the worst connection to have to her now.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

After everything it is hard to be resilient to loss, I never feared death, but I fear having to experience grief to the extent that I have over the last two years. I constantly fear the next person to leave me in the same way without a goodbye.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I hope that he is in a way better place, a place that he deserves to be in and has finally found some peace of mind and happiness.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I lost a part of me on February 17, 2022. I lost my grandma after a year long battle to lung cancer.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

As time went on and her illness progressed, those prayers slowly turned into give me a sign when it is about to happen, make sure that I am prepared before it happens, and please just let it be peaceful. I knew that it was a God send right away. Then, ten days later, my great grandmother passed away.

A10

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

One day, it will all be over and you won't be suffering anymore. You will be able to live your life, and be happy. Trust me. Just keep going. No matter how hard it gets. Just keep going, going, going…

A11

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I am trying to live for her, doing all the most stupid things I could possibly think of. The things she never got to do in her short 18 years of existence. I feel like I’ve lost my backbone, all my support.

A12

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

My cousin was diagnosed with a stage 4 glioma and was told he had 6 months to live. When I found out, my world shattered and I began grieving a person I hadn’t even lost yet.

A13

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

219

I am so heartbroken that he is gone but I remind myself that he left the way he wanted, even if it wasn’t completely on his terms, he died in his childhood home surrounded by family and that’s all he ever wanted.

A14

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

Do great things with the time you have. Tomorrow is never promised. So make the best of today. Be happy to be alive and live for those that you miss. I believe one day I will see my mom again.

A15

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

Live for the ones you have lost. They will be happy that your living on their behalf.

A16

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

When the fire went out I felt like, this was it, her journey had finally come to an end, our journey has finally come to an end. https://www.hopeagain.org.uk/ho

A17

pe-again-personal-stories

I will forever have you in my heart because you were a big part of my life, thank you for everything my love, and I will hope to see you again in the afterlife my love.

A18

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

She was the rock to my family and seeing her in her casket just broke my heart knowing that i will never see her again until i die. https://www.hopeagain.org.uk/ho

A19

pe-again-personal-stories

The next moment I saw my aunt with tears in her eyes standing in front of me. I understood the meaning. my world just stopped. she embraced me tightly and said “dad is never going to come home”

A20

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

My life is over. That is the only thought in my mind. My life has ended. Nothing is ever going to be okay again. The first love of my life, the person who made me feel so wanted and appreciated, one of the few people in the world who I would do anything for, is gone. He is gone and never coming back.

A21

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

Brittany, my daughter, ended her own life Saturday at her home. She was 29.

A22

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

She died at age twelve. But I, I can live it for her. All the life she won’t get to live, I’ll live for her, by living. And she’ll smile down on me from heaven. I know that.

A23

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A24

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A couple of days following caroles death, my mum became seriously unwell with the virus and ended up in the ICU on oxygen therapy, I couldn’t go to visit her because of Covid I was helpless. Just 6 days after losing Carole, I got the phone call.. my mum was gone. I’d lost her too, I’d lost everything in less than a week. His wife and I try to be a comfort to each other and to him as we watch life leave his body. He takes his last few breaths on his own. It only took a few minutes before the nurse came in and with a nod confirms he is gone. His wife asks me, “how can I just leave him here? How do I just walk away?” All I had for her was my own hand to hold as she takes her first steps into the next unknown chapters of her life.

A25

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

The sun is rising now on the first day with my little brother gone from this world.

A26

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I'll never have an answer as to why you had to be taken from me so soon. I'll never be able to hear your voice even if just as a memory. I can only hope you're watching down on me.

A27

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

220

You are my missing piece in whenever you now are and when i see you again, I'll be whole.

A28

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I am so sorry for the people who have lost loved ones in their family and I wish I was someone with magic powers so I could bring all of their loved ones back to life. I am just sitting here thinking about all of us and just thinking " I wish I could just see his or her face one more time".

A29

A30

It is with heartfelt sadness that we have to report this afternoon the six-year-old in hospital has lost his fight for life.

He added: “It’s scary, it’s traumatic as well. It’s horrible being a few hundred yards away from where people are dying and there’s not a thing you can do. People have lost their lives so close to Christmas, it’s so, so sad. I’ve never seen anything like that here. It’s devastating.”

A31

A32

Richie Benaud (Oct. 6, 1930 – April 10, 2015) Often known as the "Voice of Cricket," the legendary former Australian cricketer and commentator succumbed to skin cancer.

Lorena Rojas (Feb. 10, 1971 – Feb. 16, 2015) The Mexican beauty, who starred in more than a dozen soap operas and a couple of films, passed away after a prolonged battle with breast cancer.

A33

A34

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.theguardian.com/uk- news/2022/dec/14/six-year-old- boy-becomes-fourth-child-to-die- after-fall-into-solihull-lake https://www.theguardian.com/uk- news/2022/dec/12/investigation- into-jerseys-gas-system-as-seven- missing-people-named-after-blast https://www.msn.com/en- gb/entertainment/tv/in- remembrance-famous-people-we- lost-in-2015/ss- BBlkwFY?fullscreen=true#image=3 3 https://www.msn.com/en- gb/entertainment/tv/in- remembrance-famous-people-we- lost-in-2015/ss- BBlkwFY?fullscreen=true#image=4 9 https://www.msn.com/en- gb/entertainment/tv/in- remembrance-famous-people-we- lost-in-2015/ss- BBlkwFY?fullscreen=true#image=5 7

Stuart Scott (July 19, 1965 – Jan. 4, 2015) The longtime anchor at ESPN, known for his catchphrases, was only 49 when he lost the lengthy battle against cancer. John Bianchi says: March 28, 2020 at 10:39 pm I had 26 wonderful years with my wife,it was amazing how we met but I believe it was an act of God. She is gone over six years and I still miss her. She had breast cancer at 59,two years later she passed away with Glioblastoma,brain cancer. We went through hell with it. I so miss her,all the things we planned to do in retirement.I have allot of loving family for support but it can’t

A35

https://www.griefincommon.com/ blog/feeling-lonely-you-are-not- alone/#more-780

221

replace the loss. My Cocker Spaniel is my soul mate now but I still want to share my life with someone who I can make me feel needed and loved as only a spouse can do.

A36

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

On the 24th June 2022 I lost him and my world came crashing down. I remember everything about that phone call from the police, everything he said from word to word to breath to breath and I remember dropping to my 2 knees repeatedly saying "this isn't true, my Kurtis can't be gone". They then told me it wasn’t just him, it was his mum as well. I just screamed and cried for 40 mins while the police tried to get me round to see them. At this point, I was homeless. I just wish I could have saved him cause I know love would have saved him. I love you beautiful blue eyed boy, fly high We were told that she had had a massive pulmonary embolism that has a less than 5% survival rate, and that she would most likely never wake up again, assuming that she manages to stay alive through the night, and IF by some miracle she DOES wake up she will be in a vegetative state until her body does die. A pulmonary embolism is basically the same thing as an aneurysm, but it is in the pulmonary arteries of the lungs instead of the brain. The reason her brain died was because she had hit her head when she fell and the lack of oxygen when her heart failed. She went 20 minutes without any oxygen going to her brain.

A37

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A38

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

Losing a partner is different in a way and at my age i wont see it as a death but a very painful breakup. My mind protects me in that sense to make it easier. I have been struggling a lot but grief is a weird thing. I had a friend who lost her father to cancer right before my grandma, and I felt awful for her, but to be able to relate 6 months later is the worst connection to have to her now. When I was 20 my final grandparent passed. Again expected purely because he was almost 101. However, he was so young in spirit and physically capable of moving around. It's hard to not resent people, when he knew the surgery wasn't smart no one listened. Again, I wasn't able to say goodbye or attend the funeral.

A39

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A40

"From my rotting body, flowers shall grow and I am in them, and that is eternity." (Edvard Munch)

A41

"For us it is the sunset, but for you it is a rise."

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

A42

"As a leaf falls from a tree, so a man departs from this world. But the birdies continue to sing."

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

A43

The truth of true life in Christ is, baring all the pain and torment brought upon us for His will is the salvation of mankind. Our deed is the seed we sow on earthly life and reap in joy in the Kingdom of Heaven in heritance. As he stopped breathing and his heart was still beating, we told him it was okay to go. I selfishly wanted to keep him here but he couldn’t breathe and his kidneys were tired. He was so tired. I miss him so much already and it just started. How am I going to live my whole life without him? I hope he is in heaven and reunited with his parents who passed in the 70s.

A44

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

A45

I just lost my grandfather yesterday morning and it still feels so unreal to me 😔idk how to live without my grandfather I watched him breath less and less until he stopped breathing My granny left me on June 7th in her sleep. My grandfather her husband passed two years ago . Now they’re both gone I feel empty . One set of grandparents gone but losing my granny is lie I just lost my best friend , my advisor ,my journal and my parent cause she gave me all the wisdom and some of the best advice she couldn’t give my Dad .

A46

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

222

A47

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

My grandma had a stroke last June – she is now 92. Its always only been her, my mom and I, my entire life. She hasn’t been able to speak at all since her stroke. I have been helping take care of her every day since she got back from rehab, its been so traumatizing and painful. This week, she has really started declining. I know the end is soon, she can barely open her eyes. I am so terrified for her actually dying. I am at peace with her being gone in a way, because seeing her like this is so difficult for me. Jason, I just lost my grandfather 3 weeks and a day ago today. Today would have actually been his 78th birthday. I had a bind with him like no other. I was able to be with him as he took his last breath. I miss him so much and so far it hasn’t gotten any easier. I just wish he was still here.

A48

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

A49

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

On Dec 11 at 12:30, my anchor left us to go to a far better place. My Mama (Known as Dee, Ms. Dee, Ms. Deloris) parted ways to meet her loved ones and be at peace from the pain and complications of cancer. I just lost my grandpa November 6, 2020 He got depressed after his closest brother passed away. He wouldn’t eat or drink. I just feel like I didn’t spend enough time with him. My last words were goodbye before he went aboard on the airplane to see his brother

A50

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

A51

His absence in this world lives a hole in my heart that I don’t think will ever be filled again. I never got to say goodbye.

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

A52

It’s so hard, people will try to be as supportive as possible and I appreciate it so much but his passing has left a huge hole, I never got to say goodbye and every time I think of him I’m back to that day he died and the heartbreak associated with those memories.

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

A53

I find some peace in knowing he is no longer suffering and got to celebrate his birthday in Heaven.

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

A54

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/

I already miss him so much. I hope that he is in heaven, at peace, looking down at us and knows that we love him and will always love him forever and are thankful for his presence in all of ours lives and the time we have spent with him. At about 8 p.m. that night, he passed. I was so devasted and sad. I wish I had spent more time with him than I already did. I love him. I miss him. I want him to be back. But at least his suffering is over and where he is now, he can’t get sick anymore and he doesn’t have trouble walking.

A55

https://whatsyourgrief.com/grievin g-death-grandparent/ https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

In the other hand, I am happy he passed away in peace as he was suffering and I know he is in God’s hand now. He is well in paradise.

A56

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

She is not expected to make it past the 26th and she hasn’t woken up in the past 36 hours. I just want her to wake up one more time so I can tell her how much I love her.

A57

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I visit her resting place and tell her stories of my trips to Italy. She appears in my dreams often. I love her so much and I look forward to the day I reunite with her- for now I know she is my angel and watches over me.

A58

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I lost my grandfather last night, and he was struggling through cancer, and was in a lot of pain. I chose to understand the fact he is gone and take it into something positive, in result that he will not have to suffer anymore.

A59

“I just don’t want her to wither away,” said Charlene Follett, who until Saturday hadn’t been able to visit the Harriett and Ralph Kaplan Estates assisted living facility in Peabody for more than two weeks.

A60

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

223

Alzheimer’s kills the spirit and personality first before it destroys the body. By 88, my mom’s body and mind had withered, pieces at a time. She couldn’t speak, couldn’t walk, couldn’t eat, as she waited to die on the fourth floor of a nursing home.

A61

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A62

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A63

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

I’ll be frank: losing any mom is hard. Watching a great mom wither away in front of your eyes is the worst. I dream of the days before my mom’s health completely deteriorated; before my grandmother’s partner of thirty-plus years lost her battle with lung cancer; before my beautiful grandmother herself passed away unexpectedly; before my papa withered after years of fighting cancer, too. When the soul leaves the body, it can take a long time or it can happen very quickly. No matter how, it is painful. It is painful for the one who is dying, and it is painful for those who are left behind. The separation of the soul from the body, that is the ending of life. That is death. No matter how it happens, there is pain

A64

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A65

To free the soul from bodily imprisonment, one has to develop a love for God

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A66

As soon as the Soul leaves the body, the body is declared dead

A67

Death is something we all must face. Not everyone, however, faces death with fear and uncertainty.

A68

Since there is no verifiable evidence for the existence of an afterlife I would be unable to carry anything after I die because l would no longer exist.

What items do you want to carry with you for use in the afterlife? Nothing ! Because we don’t need anything from our stay here ! The only thing I would like to have is my Spirit , Love Peace humility and goodness ! Those are the things I will need , when departing from this world !

A69

A70

John escaped death because he could not settle in the doomed cabin where 15-year-old Catherine and 12-year-old James

A71

who already has a brother, Lewis, two next month -- was at death's door just ten weeks ago. She desperately needed a liver and bowel transplant

A72

to be afraid of death any more. I've, I've been through death and I've conquered death.

A73

she has had three escapes from death in as many days so she must bear a charmed life.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/i-cant- accept-my-mum-has-gone https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-mum- died-and-i-cant-cope-with-the-loss https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/can- someone-reassure-me-that-its-ok-im- sad https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/i-lost-my- mum-3-months-ago https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/health- anxiety-after-losing-my-mum https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer- chat/thread/struggling-to-accept-the- loss-of-my-dad https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/mum- died-a-few-weeks-back

224

A74

a brutal beating which leaves the victim close to death,

A75

If you or any member of your family suffer death, bodily injury or illness arising from negligence of our suppliers

A76

It was not just that they had lost a friend through death

A77

At midlife many people are not only facing the death of parents but also coping with difficult teenagers.

A78

Thankfully, the EMTs arrived to the crash in time to snatch the woman and her child out of the jaws of death.

A79

Sooner or later, everyone faces death, but you do not have to wait until the end of your life to come to terms with it. Any encounter with death that engages and affects us deeply offers a significant opportunity for spiritual growth.

A80

A light from our household is gone, a voice we love is stilled. A place is vacant in our hearts that never can be filled.

My father was afraid of dying but he also was to tired to live on. To go to sleep and never wake up again was his ideal way of passing away. It took him nearly18 months to find his peace and let go of his life on earth.

A81

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/wifes- death-to-metastatic-breast-cancer https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/i-cant- accept-my-mum-has-gone https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-mum- died-and-i-cant-cope-with-the-loss https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/can- someone-reassure-me-that-its-ok-im- sad https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/i-lost-my- mum-3-months-ago https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/health- anxiety-after-losing-my-mum https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer- chat/thread/struggling-to-accept-the- loss-of-my-dad https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/mum- died-a-few-weeks-back https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/wifes- death-to-metastatic-breast-cancer

A82

A83

A84

I have no idea how my dad deteriated so quickly but 8 weeks later he passed away. We were on holiday together in July. It is so traumatic to lose a loved one so quickly. I am so sorry to hear about you losing your dad after a short fight with cancer. I have been through similar recently and felt I should reply. My stepdads funeral was last Wednesday after he passed from a short battle with mouth cancer. We got the diagnosis in April and he had several operations and was undergoing treatment but then found out it had spread to his lungs and he lived for just 2 more weeks. My mum didn't have cancer she went to work and had a massive heart attack and didn't come home. I'm still living in a state of shock I think and the more days that pass the worse I feel knowing I'll never see her again and seeing my dad struggle on without her is a pain like no other. I've just lost my Dad, I'm heartbroken, he was in the hospice for the last 10 days before he passed away, watching him suffer was terrible. The cancer spread rapidly and he fought to the last day. I'm missing him terribly and feel like I how can I carry on without him.

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/dads- funeral https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/worst- heartbreak-ever https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/loss-of- my-dad-im-heartbroken

A85

225

I miss her so much, and just don’t know how I’m getting through each day knowing she is not here anymore. My mother passed away 2/8/17 from bowel cancer my heart broken just can’t believe she gone and I will never see her again Sad I’m just struggling at moment I just miss her so much .

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/losing- my-sister

A86

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/sylvia

A87

im sure your hubby is looking down with a smile on his face I feel that my mum is still with me, it doesn't feel she has left though of course, I won't be able to communicate with her as I once did, I still talk to her and feel she is with me. I also now understand she is at peace and is cancer free and that I won't be all that long for this earth and one day it will be my turn to leave this mortal coil - nothing is forever - even us - one day we will not be here.

A88

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/trying-to- move-on-after-wifes-death-in-august https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/feeling- detached-after-my-mum-passed-away

A89

A90

My beautiful mama passed away in February of this year at the age of 47. She passed away 9 days before my 22nd birthday, and has left behind me, my 2 siblings also in their 20s and my dad. It will be 9 months since her passing on the 20th of this month. I saw her take her last breath & I felt her heart stop, but I just can't accept she's gone. I've bought a book and my dr has referred me for bereavement counselling. How do I get my brain to accept that she's not going to come walking round the corner again? It was so fast we didn't have time to adjust & I've no idea how to deal with it. I know she's gone - I hoped the funeral would help - but it hasn't. I find it hard going to the graveyard, I breakdown each time I go. I can't believe my mum is there in the ground. Sometimes it feels nice to know she is above me watching over us all and pain-free but I want to reach out and speak to her rather than live this empty life without her.

A91

A92

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/i-cant- accept-my-mum-has-gone https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-mum- died-and-i-cant-cope-with-the-loss https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/can- someone-reassure-me-that-its-ok-im- sad https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/i-lost-my- mum-3-months-ago

A93

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/health- anxiety-after-losing-my-mum

A94

A95

I don't feel like life won't be able to go on without my grandad, I understand he's an old man and he feels he's going to be joining my grandma and his daughter in heaven soon and he's pleased about that but it still does feel like such a painful and so so sad situation 10th July 2022, severe water infecton (a symptom of a bigger issue) admitted to hospital never to return home, 11th 2022 she lost her fight. me and my sisters and dad were there as much as possible as we could towards the end. Mum said during one of her lucid days she didn't want us to be there at the end. I lost my beautiful Mum to cancer in September 2021. She was only 61 and was always so fit and healthy. She didn't have any symptoms except for a pain in her rib which got misdiagnosed by 2 GPs and a physiotherapist as a trapped nerve. The news that it had spread, and they could only prolong her life came as devastating news to us all. She lost her life 9 months after the diagnosis. When she passed, my second baby was only 4 months old. He and his older brother got me through the toughest of times. I know and I've heard so many times that 'hes in a better place and that he wont be in any pain anymore' but all that does to me is reiterates that he was in pain and that towards the end he wasnt in a good place here. I cry everyday for my Dad- and oddly I dont want that to stop because I dont ever want to accept that hes not here. I just still cant believe hes gone and I'm left without him. I dont feel like I can put into words just how devestated I am but he truly was the only person I knew I could never live without. Dear mum passed away a few weeks ago and it's really tough, I was so close to her. today my father in law has been told he has prostrate cancer. I think it's been caught early fingers crossed. But I really can't deal with this right now, I'm so broken that my mum has gone and what we went through. I lost my dad a few years ago too to cancer!

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer- chat/thread/struggling-to-accept-the- loss-of-my-dad https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/mum- died-a-few-weeks-back

A96

226

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/wifes- death-to-metastatic-breast-cancer

A97

On the 4th of November 2022 my wife sadly passed after a long battle . It's so difficult to put into words how I feel because I have to keep going for our young Children who are 9 and 10 . I've cried screamed and shouted out in pain since my wife got the horrible news nothing was working for her in June . So we lived in hope and tried to be normal on a day to day basis knowing what was coming . We only got married in October this year and she was so happy as we had been engaged years. She was so happy and it was my Birthday and my Daughter's . I managed to find the strength to support my wife til the end and she passed in her sleep in the early hours . I am so so sorry to hear about the loss of your father. Nothing can ever prepare you for a loss of a loved one. This year marks 3 years since my father passed away and it just still doesn't seem real. The only way I can describe it is as though Ive lived two different lives. It's not until I actually sit down and remind myself that this has actually happened , I realise that my father is no longer here on Earth. I honestly feel sometimes that my father is still here and I literally spoke to him yesterday and I feel like sometimes it makes me feel as though I'm not missing him almost - when that is definitely not the case .

A98

A99

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/why- didnt-i-see-how-ill-my-dad-was https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/i-cant- live-without-my-dad-anyone-feel-the- same https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/gone-too- soon-beuftiful-mum

A100

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-dads- spirit

A101

A102

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-mum- passed-away-8 https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/bad-news- tonight

A103

Your parents are supposed to pass before us. It's the circle of life. I agree, we don't get long enough time here and who knows for certain what's on the other side but I do believe that our loved ones never leave us. It's going to be hard my man but Mum would have wanted you to be happy and to live your life to the best of your ability. We can never really get over their passing, life changes without them but I now know my Mum is at peace and without this horrid cancer that ruined the end of her life and she is now with me albeit in a different dimension. We lost Mum in April this year. Since then, I have never felt that she has left us. So many things have happened since her passing that she is with us. It has been a huge source of comfort. She always said before she went on her journey that we are all visiting and that it will one day be our turn to go on the journey she was about to make and that it is the natural passage of life and that she would watch over us 'from somewhere in space'. I now know that we live on after our experience in this mortal coil. Nothing is forever, our grief, our suffering and finally, our very own existences. When I am about to sleep, I feel my Mum's presence with me and I know she is here looking after her family. My mum passed away the day she was due an MRI to see if the chemo worked. She had a brain hemorrhage. She's been gone two weeks and none of it seems real. I had to watch her heart flatline... Her funeral is in a week and she wants to be cremated. I can't even get my head around that... I can't even cry anymore. I see photos of her and I feel like I've disassociated from it all because I don't want to believe I'm never going to see her again... I am so sorry to hear this you have my deepest sympathy losing a parent is the hardest thing with immence pain after all we've known them a lifetime ,the good thing is your lovely dad is at peace now ,you need to find your peace and it will come with time ,you have your mum and your sister despite what happened you can still make your peace I was with you When you slipped away Mum Heard you take your last breath I feel lost and sad without you Mum It's so hard to accept your death I wake up each day Mum And i realise that your gone It just feels hard with out you Mum

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/poem- mum#post-1988691

A104

227

It feels so wrong My eyes begin to cry Mum they fill up with more tears Now that you're gone Mum I know i need to be strong It won't be easy ,as you've always been there To give me love ,and tell me you care But your locked inside my heart Mum And that's where ill keep you safe thats is where you will stay Treasured memories that we made Mum Will never go away But God took you He saw you suffering Mom as did we all It was your time to go Mum And you heard God's call So you slipped away to heaven to rest To rest in tranquility calm and peace And all your earthly pain was gently released I love you Mum Always and forever Mum Untill my dying day.

A105

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/diagnosis- to-death-in-under-a-week https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/lost-my- mum-feel-so-guilty-about-dad-being- alone

A106

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/mum- was-taken-from-us-in-the-blink-of-an- eye

A107

I pray that you may experience a little peace after you say your last goodbye to your father at his funeral. Seeing so many people as they come to pay their last respects to him can be a comfort. I live away from home and would make it back as much as possible to see her and support her, and in the end moved back into my family home in December and spent my last 2 months with mum by her side full time. So glad I did. The day she died was obviously upsetting, but if anything I felt a little relief that she was no longer suffering and was now at peace and that we also could now maybe find some peace ourselves. Mum was taken from us in the blink of an eye The death itself was peaceful - we were all holding her hands, chatting, singing and telling her how much we loved her and that she was safe - and for that I will always be grateful. I also was there with her in the last moment and saw her take her last breath. I am so grateful to have been there and be there with her. All I remember is how peaceful she looked after and how she wasn't suffering anymore. Im 18 and have just lost my mum today. She was only diagnosed with cancer 3 months ago and the cancer could not have been any more aggressive. I sat beside her with the family as she took her last breaths. Watching her pass away, the life draining from her, her skin going colourless was horrible. I suppose this is more of a rant. Ive usually been emotionally strong, but without her im simply not complete. I was what you call a

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/how-do-i- cope-without-my-mum-0

A108

228

'mummys boy'and yet whenever she'd call me that id tell her to knock it off. I want her back, but shes gone. I'll never hear her voice, feel her touch.. She'll never see me again, or hear how my day is going. She'll never hear about any achievements I'll make, and never attend my wedding. Its unfair. As she was in her last minutes I told her it was okay, I held her hand, didnt cry either. But I forgot to say I love you. How did I forget? Now she'll never hear those words again. Honestly, it should have been me. My mum has been through enough and did not deserve to die so early.

A109

So my mum passed away this afternoon, I feel really numb, I can't believe it. She passed away at home and we were by her side. Im Glad she isn't suffering and didn't have to suffer furthers

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-mum- passed-away-7 https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-dad- died-3-weeks-ago-and-im-going-crazy

A110

A111

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my- beautiful-mum-2 https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/saying- goodbye-2#post-1951616

A112

https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/words-of- comfort-from-anyone-please

A113

A114

I am really really struggling to cope with life. My dad left us three weeks ago. I miss him SO damiền nguồn much and I really really need him to come back. At 1:07am today my mum lost her battle at home with her family around her and she fought right to the very end, my heart is breaking, I just sat up with her watching her lay in her bed so peaceful, just cannot bear to leave her side even now she is at peace. Just take it easy and think about your mum at happier times, look back at photos, talk about good times and just remember she is flying high with the angels, happy and at peace. Cancer is a cruel disease which robs us of our loved ones, let's just hope and pray that we find a cure for this illness and focus on staying strong and remember talking is good. Stay strong and positive and take care of yourself and remember your mum is watching over you always❤️ Today is my warrior brothers funeral, we lost him to glioblastoma- a evil aggressive brain cancer. A life cut short at the young age of 51, feels not real having to bury him in the cold , lonely ground, but I take comfort that he is not in any more pain from the evil that is cancer. A loving, kind, caring big brother - rest in peace. My lovely dad passed away last May, I was on my own with him because my brother couldn't hack it. I stayed with him holding his hand right until the end 9pm to 11ish. He looked over at me about twenty minutes before he took his last breath and I said to him "its ok dad I'm not going anywhere, I'll be here for as long as you want me, your stuck with me" then his heart just stopped beating. I knew immediately he'd gone to be with his loved ones. Everyone say's it gets easier but I'm struggling inside, my heart actually feels pain. He was my best friend, confidant. He was my mum and Dad because he raised me, when my mum suddenly left when I was aged 10. I'm having hypnotherapy counselling which kinda helps. But I'm over in Spain for a week sorting out his probate. And my brother wants his house in England and Spain sold as he wants the money. And I'm the one he's leaving to deal with everything. He couldn't even be bothered to help with our dads funeral arrangements. It feels like piece by piece anything linked to my dad is being gotten rid of. Because he wasn't particularly close with him. Whereas my dad was a huge part of mine and my childrens daily life. This pain is unbearable, just wish I could hug, hold and talk to my dad for one last time. Hope there is Heaven as I can't wait to see him again. Why did GOD take my dad out of all the people on this planet he was only 52 he still had life to live. There are so many things running through my mind constantly things like I wish I never said certain things to him or how I wish I could tell him how much I loved him. I haven't been to his grave in a while I just don't feel right going because in my head I know he shouldn't be there he should be here at home with us not buried in the ground 6ft deep. I work in retail and I see customers come in with their families mums and dads and it breaks my heart knowing my dad's gone and he's never coming back. The world feels so empty and dark right now. It's hard to understand why this had to happen and I just feel so lost without my mum she was my best friend my everything. I’m 23 and feel like nothing will ever be good anymore. Everything makes me think of my mum and how she’s not here anymore.

https://www.theguardian.com/australia- news/2022/dec/09/two-thirds-of- 15400-extra-australian-deaths-in-2022- caused-by-covid-study-finds https://cancerchat.cancerresearchuk.org /f/coping-with-loss/112019/missing- my-wife-so-much

A115

229

https://cancerchat.cancerresearchuk.org /f/coping-with-loss/

A116

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A117

A118

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A119

My mum passed away on the 8th may 2023 in a hospice with all her immediate family around, it was like she waited for us all to be there. She battled for two and a half half years with primary lung cancer and secondary in the brain, she fought so hard and never complained, she was a true fighter. Victor ArthurBALL (4th July 2020) Our hearts still ache in sadness and many tears still flow, what it meant to lose you no one can ever know. No farewell words were spoken, no time to say goodbye, you were gone before we knew it and only God knows why. Always in our thoughts. Loving Wife Carolyn, DannySINCLAIR (Crawcrook) In loving memory of a dear husband. Danny died 28th June 2022. The first and lonely year is over without you by my side, I struggle on as best I can but many times I've cried. No last farewells were spoken, you never said goodbye, you were gone before I knew it and only God knows why. Your loving wife, Edith. My friend and manager [Nick John], who is mainly responsible for Mastodon’s success, has been stricken with pancreatic cancer and has been fighting so hard that he is withering away and taking a little bit of me with him”. We all deeply love and care for him. Send your love his way. Thank you”. And as I raise my eyes upward, there on the vast hillside beyond the church stand the trees so magically displayed in their colorful robes as autumiền nguồn unfolds its beauty and shares its leaves and life stories with the earth. I come to realize it is those fallen leaves that represent best that journey of one’s life as a gift. Each autumiền nguồn as I come to visit this cemetery, I often think of all those leaves that have fallen from the tree of life during my own time on earth.

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A120

The season for enjoying the fullness of life - partaking of the harvest, sharing the harvest with others, and reinvesting and saving portions of the harvest for yet another season of growth.

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A121

Part of you died each year when the leaves fell from the trees and their branches were bare against the wind and the cold, wintry light.

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A122

A123 How strange and awful is the synthesis of life and death in the gusty winds and falling leaves of an autumiền nguồnal day!

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A124 What a simple thing death is, just as simple as the falling of an autumiền nguồn leaf.

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A125

Mike Hodges, a British filmmaker of some repute who made key films in the careers of Michael Caine (“Get Carter”) and Clive Owen (“Croupier”) has died at the ripe old age of 90. 1 See the leaves around us falling, Dry and withered to the ground; Thus to thoughtless mortals calling, In a sad and solemiền nguồn sound; 2 "Youth on length of days presuming, Who the paths of pleasure tread, View us, late in beauty blooming, Numbered now among the dead.

A126

Falling leaves over your grave, And the smell of winter.

A127

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/ https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

230

Listen to the dead, listen, my dear: You are still mine.

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

A128

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

My garden speaks to me through the year: of birth and abundant growth, the heavy stagnation of summer, and then again in autumiền nguồn, one final surge of vitality before all begins to go dormant. Not dead, just the start of five or six months of sleeping beneath soil and snow. Like I said, it’s melancholy, and I feel that kind of lonely sadness because the falling leaves signal the coming of the barrenness. While I savor and look forward to the transition from winter into spring, signaling the coming of new life, the transition from summer into fall and winter carries with it the feeling I have when a season of life is over. The falling leaves do drift by my window, and the sounds of fall and winter begin, reminding me that all good things must come to an end, all of us die, and all of us lose people we love. Life in autumiền nguồn is a big reminder of the necessary lessons we all must learn, lessons about letting go and letting go some more. I admit that I like welcoming more than saying good-bye.

A129

A130

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories

Precisely the ONLY thing which we are required to carry into the afterlife, our love. God is love, and we shall be entirely transformed into love in order to enter heaven. The Bray Family ..... I am so sorry to hear of the passing of Ruth.I was so shocked .It is very sad and she will be greatly missed.My heart and prayers go out to you all...it is so hard to lose someone that you love very much....try to be strong and know that people care and love you .I remember going over there as a child and remember all the beautiful crafts and painting Ruth had done, I also know how much she suffered.May she rest in peace...she's in good hands now.

A131

Many more lined the route as the hearse took her coffin from London to Windsor, throwing flowers, cheering and clapping as it passed from the city to the English countryside that she loved so much.

A132

They had said a final goodbye to their school principal. Now the long black hearse was carrying away the remains of Patrick Daly, and the crowds and the politicians were drifting off.

A133

I told him how gutted I was —seeing my father’s lifeless body being wrapped in a sheet, carrying the casket to the hearse. Mostly, though, I cried, deep and guttural, the way when I'm in the throes of grief.

A134

At the point when I saw the funeral wagon something in me passed on ... I actually can't completely accept that my sweet kid is no more.

A135

I would like to remind you that your dad is still and will forever be around in spirit. I hope you see and feel his presence in all of life's beauty. Know that each day that passes is a day closer to when you will reunite with him again.

A136

A137

I lost my mum a few years back and felt that same huge hole open up.

A138

Mum passed away in December of last year, I spent all but 1 day with her leading up to this. I got her home, where she wanted to be... I was there when she took her last breath.

A139

Mum you were there when I took my first breath I should have been there when you took your last! I am so sorry! We will love and miss you forever until Our Lord reunites us in the beautiful garden of eternal life. RIP

https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://www.hopeagain.org.uk/ho pe-again-personal-stories https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

231

My dad was in discomfort at the end and the last few days were very distressing despite him receiving fantastic care,he was struggling and so i say to myself no more pain he's free of that,he's no longer scared or distressed he's just sleeping peacefully.

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A140

That evening she passed away. I and my Dad were with her. I cant believe it, I cant comprehend what has happened. I still think ill see my beautiful loving kind soul Mum. Even though i saw her take her last breath. The devastation has ripped me to shreds inside.

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A141

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/

A142

On the 25th of December 2022 my mum unfortunately passed away at 44 after a long battle with cancer. My mum fought as hard as she could from day one but sadly we are now without her. Unfortunately the following day, her condition became worse and despite her battling we lost her Christmas morning… The world feels so empty and dark right now. It's hard to understand why this had to happen and I just feel so lost without my mum she was my best friend my everything.

A143

A144

A145

https://cancerchat.cancerresearchuk.or g/f/coping-with-loss/ https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/how-do-i- cope-without-my-mum-0 https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-mum- passed-away-7 https://www.cancerresearchuk.org/abo ut-cancer/cancer-chat/thread/my-dad- died-3-weeks-ago-and-im-going-crazy

A146

So sorry to hear about your mum. It does get a little easier. I lost my mum in 2005 to breast cancer. Her 2nd time. She was 59. For me I look at it as she isn’t suffering anymore. My mum passed away on the 8th may 2021 in a hospice with all her immediate family around, it was like she waited for us all to be there. She battled for two and a half half years with primary lung cancer and secondary in the brain, she fought so hard and never complained, she was a true fighter. This time last year was the last day/night of my beautiful Mum's life and although she passed at just into 16th I will always feel the 15th marks the worst day. I have learnt so much throughout the last 12 months (and the months prior) of my Mum passing away, my Dad passed away 6 months after my Mum so 2022 will always be such a heart breaking year full of awful memories. Then on the day of his death he said to me "I'm not going to make it" and I said "I know Dad" and he looked up at me so surprised and smiled because he realised I had finally accepted that he was dying, and I believe that's when he truly relaxed and decided it was time to go.

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A147

When she was finally told that she was terminal, she chose to pass at home and I had the privilege to be able to nurse her and,be with her until the very end

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A148

My dad just died from cancer this week, the deterioration over the past number of weeks was just so quick. I found it so distressing watching him physically and emotionally fade away in front of us.

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A149

A150

I am angry that we allow humans to suffer so much near the end.

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A151

In every change, in every falling leaf there is some pain, some beauty. And that’s the way new leaves grow.”

A152

A153

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A154

I found my partner's very rapid deterioration due to liver failure shocking to witness, but he passed away with no significant pain, and I feel that if he had survived longer then he would have been likely to experience cancer pain. Ruth Gibson 2 years ago you were taken from me in such a cruel way, I am devastated and still looking for answers. I am lost without you , my hero. I carry you in my heart every day . Dad will look after you, I love you Ruth xx Pete Boden In memory of Pete, my love, my soulmate, thank you for 17 years of fun and laughter, I will hold the memories close in my heart.

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

232

Until we meet again, I will love and miss you always, Lisa ❤️ x

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A155

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A156

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A157

A158

A159

A160

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A161

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A162

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A163

Ruth Gibson 2 years ago you were taken from me in such a cruel way, I am devastated and still looking for answers. I am lost without you , my hero. I carry you in my heart every day . Dad will look after you, I love you Ruth xx Anne 'Nancy' Carter Mum you were there when I took my first breath I should have been there when you took your last! I am so sorry! We will love and miss you forever until Our Lord reunites us in the beautiful garden of eternal life. RIP Robert Downing A gentle and kind man who was loved by so many and always saw the best in everyone. A man who loved his family and is in our thoughts every waking moment and in our dreams. Sleep peacefully. Thomas Aird A loud, proud Scotsman. Gone but never forgotten. Jack Kelly Jack you were taken from us to soon after your long fight with horrible virus covid I will never get over loosing you were my soul mate for life I will love you for ever xx Joan Leach A Chorlton girl who loved St Ives, travelled lightly through life and laughed a lot. Thank you for the fun and happy loving memories Auntie Joan. We love you and wish we could have kissed you goodbye X Syd Taylor Loved beyond words… missed beyond measure… rest in paradise… until we meet again x Margaret Lindsey Dearly loved and loving wife, mother and grandma. Beautiful, kind and caring. Full of fun and young at heart. Treasured in our hearts forever, and missed every day until we meet again. Now in God’s safekeeping. Barbara Molloy To our wonderful Mum, we love and miss you so much. Losing you and Dad so close has left a huge hole in our hearts. With All Our Love Forever Claire, John, Jo, Callum, Ella and Max xxxx Alan Mcilwaine We never got to say goodbye. Loved always and forever your wife Heather, kids Bailey & Robyn xoxo

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A164

233

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A165

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A166

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A167

https://www.rememberme2020.uk/page /2/#memorials

A168

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A169

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A170

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A171

A172

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A173

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A174

Terence (Terry) Martindale Our Dad. Taken by Covid after a long fight and brave fight. Together forever with our beautiful Mum. Love you to the moon and back. Xxxx Rahima Bibi Sidhanee Our beloved mother, grandmother, aunty, sister and friend. You are loved by so many; we will remember you always and we miss you every day. May God grant you the most beautiful gardens of paradise Julia Bruton Mum you were an amazing lady who lived life to the full. You are so sadly missed. Thank you for the joy you brought to our lives, and for your love of all the animals you looked after. Heaven is lucky to have you xx Susan Snopek Goodbyes always hurt but especially when the story wasn't finished. Love you always from your Bright Star and the family who miss you so much. Spiros Vlassis In Memory of Spiros. Much loved partner, brother, uncle & son in law. He was loving, kind, funny, generous and a proud Greek man. Always in our thoughts & forever in our hearts until we meet again xx Stephen Kearns My Dad. My hero. Rest in perfect peace. We love you to the moon and back. John Pearce You may be gone from our sights, but you are never gone from our hearts. Taken too soon. RIP. X Lynne Butcher - Roche Every day without you our hearts break but we know you are walking with us and guiding us every day. You are so deeply missed Mum, we will keep your memory alive, and make you proud. Always with us forever in our heart Stephen Kearns My Dad. My hero. Rest in perfect peace. We love you to the moon and back. Peter Garrison Remembering Peter, a loving Father, Husband, Brother and Grandfather, who was taken too early by Covid. Also a ‘gentleman’, well respected by his fishing mates from the Rotherham Longliners fishing club. Mark Abson Much loved husband, father, grandfather, son and brother in law. Sadly missed by all family and friends. Keep right on to the end of that road little brother. We love and miss you always.

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A175

234

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A176

https://whatsyourgrief.com/grieving- death-grandparent/

A177

https://whatsyourgrief.com/grieving- death-grandparent/

A178

https://whatsyourgrief.com/grieving- death-grandparent/

A179

https://whatsyourgrief.com/grieving- death-grandparent/

A180

A181

A182

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A183

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A184

Sir William Allen ESQ I am so honoured that the universe chose you to be my daddy and for me to be your daughter. I will cherish our memories forever. I miss you daddy and I will love you till the end of time Vincent Lawlor Vince left part of himself in the hearts of his family, friends, colleagues and fellow singers Ali Abuhussain The most wonderful husband and father. So cruelly taken far too soon because of Covid. Missed beyond words. Loved forever. Until we meet again. Molly Gaffney Death leaves heartache no one can heal, Memories are treasures no one can steal Some may forget you now that you are gone, But we will remember no matter how long You will always stay loved and remembered in every way, No tears, no verse can ever say How much we miss you every day, Love, always Breda and Michael xxx Michael Ryder Loving husband, father and grandfather. He will always be remembered by all those who met him. A retired lecturer at the University of the West of England, he left a lasting mark in the world. Lost but never forgotten. Salma Mirza Mum, there isn’t a day that goes by that I don’t miss you. You were an amazing woman who showed so much love to everyone you came into contact with. I know you are in a better place looking down on us. Love you always. Xx Brian Mfula My Brian, a ray of sunshine, full of laughter, ShiKatongo, ShiNkweto, ShiMpundu wandi. Only God knows the pain in our hearts. Continue resting in peace till the Trumpet sounds. Forever in Love. Your darling wife Mercy Daniel Meredith Daniel our beautiful son, 7 years is not enough time to have loved you. We miss you desperately. In the arms of Jesus until we meet again, we love you xx Peter Thomas Dear Pete, 16 July 2021, alone, aboard a lifeboat launched from Clohars-Carnoet, I scattered your ashes, returned to the sea, where I will always find you Terence Hackett My Dearest Husband, loved and missed so very much ,my heart is breaking, may the Angels watch over you my darling until we meet again.

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A185

235

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A186

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A187

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A188

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A189

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A190

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A191

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A192

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A193

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A194

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A195

Anne Lyne My lovely mum died in hospital, on her own. I couldnâ€™t hold her hand or reassure her that everything would be alright. I miss her everyday. Sleep tight mum and rest in peace. Xxxx Diane Hembury Diane, our dear mum, nanny, sister, auntie and friend, we miss you so much. If only we could have held your hand as your life ended. Patricia Hamilton So sorry we didn't get to say goodbye. Your family love you very much, and your presence is missed every single day. A piece of our hearts went with you. X Jacqueline Coombes Mum and best friend, 1933 – 2020, gone but never forgotten, always in my heart xx Sydney Fisher Beloved husband, father & grandad you left this world but not our hearts we will love you for all eternity Melvyn Davies Dad, you are dearly missed by everyone. You were taken far too soon and have left a huge hole in our hearts. Mum loves you very much as do we all. Xxxxxx Anne Oughtibridge A Much Loved Wife, Mother, Grandmother, and Great-grandmother, Sadly missed by us all, and Anne has left a great hole in so many areas. Elaine Steward She was a wife a mum a nannan and a great-grandma she loved us all dearly and we love her. Not a day passes where our hearts don’t break that she is no longer with us. Love you mum Harbhagat Chaudhri Harry is loved and missed so much by all his family. He had a fall, fractured his hip, went to hospital, contracted Covid and we never saw him again. Such a devastating loss but in our hearts for ever. George Whyatt To a dear Dad, we miss you, didn’t get chance to see you or say goodbye. Hope you are having a pint or two up there, and look after Mary. Christina, Billy, Jared and Neeve xxxx John Hill Gone from my life but not my heart

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A196

236

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A197

https://www.rememberme2020.uk/page /4/#memorials

A198

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A199

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A200

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A201

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A202

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A203

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A204

https://www.rememberme2020.uk/page /5/#memorials

A205

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A206

Bill Baumback Our Bill, Dad, Pa. As so many people have said this to our family, it must be true. â€˜He was such a lovely man with an amazingly quick, dry-witted sense of humourâ€™ Your body may be gone, but your soul lives on in our electric dreams. X LAURENCE (LARRY) BYRNE Dear Dad – You are In Heaven With Dear Mum and Pat and All your Family and Friends, May You Rest In Peace, From Your Loving Son Larry xxx . Alwyn Spooner The light has gone from my life but the memories will stay in my heart forever. Loved always. Sadly missed by all who knew him. Michael Cunliffe Rest in peace my love until we meet again Edwin Evans Edwin Peter Evans (Eddie) devoted husband, father and granda. the light went out the day you left us but the memories we will cherish forever. rest peacefully until we meet again. Forever loved and missed Hazel Yorke-Edgell Remembering my mother who battled through a horrendous end of life due to covid. A brave and beautiful woman who deserved so much more. I loved and cared for her in her last months which I am eternally grateful for. Arthur Silverton I wish we could have been with you to hold your hand as you left us. It has been so hard carrying on without you but we will all try to live up to the wonderful example you set for us. Pip Silverton Edward Galletly A husband, a father, an amazing person, who worked hard to give the family a loving environment. You are missed daily inc the bad jokes. Sending love from us all and we will meet up when the time comes x x Lorna Tooze A wonderful wife, a beautiful and dedicated mum and the best Lola to her beloved grandchildren/apo. You were taken from us far too soon, but you live on in our hearts and minds and in all we do. Until we meet again XXXXX Nick Stone Nick was a much loved son, brother & uncle taken from us far too soon. He was also a much loved teacher for over 30 years at CNS (City of Norwich School) in Norwich. Gone too soon Nick but forever in our hearts xxxx Ram Paul Sadly and suddenly you were taken from us. Loved forever a Darling HusbandÂ and Dear father and friend

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A207

237

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A208

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A209

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A210

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A211

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A212

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A213

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A214

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A215

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A216

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A217

Thomas Anthony Routledge Dad was taken from us early in the pandemic when sadly we were unable to say our goodbyes. May he be remembered for the amazing, generous and devoted man that he was and not just another statistic. We love you Dad xxxxx Maureen Durbin Nanna, God looked at his garden and found an empty space. Then he looked upon the earth And saw your tired face. He put his arms around you And lifted you to rest. God's garden must be beautiful He only takes the best xx Jillian Moore Mum – You are so badly missed by us all every single day. Taken from us too soon. Shine bright with the Angels. Forever in our hearts. Brian Bigg We said our goodbyes over the phone. Still can't believe that you are gone. Miss you Dad x Ted Simpson Dear my oil checking dad . I loved you with every bone in my body . I wish the angels didn't take you so soon. We all miss you here but forget you miss us too. Dad remember there’s nothing to forgive ever . I love you xx Vivian Baker The day I learnt you were gone a new star was born. Distant voices fill my mind, said look up in the sky and when I did there you were. Olume Ivowi My forever young darling. Most loved and most cherished husband and father. A friend to all. You are sorely missed but with Christ which is far better. Continue to rest in perfect peace My Heart. Amen. Mary-Eloise Warnhammar-Noak Meme – thirty two years of a great adventure. You are lovingly remembered and always missed. Lovey Mikey Alan Plummer Alan was the rock of our family and he has left a huge hole. We miss him each and everyday but his love for us all keeps us going. Love you always Julie Glenys Mardon Mum, Our hearts are broken after you were taken so suddenly from us during lockdown. You were the most kind, loving mum and nan, and we miss you every single day. Until we meet again. Love you mum. Xxxx ohn Butler This lovely friend and soulmate was my rock and truly a very special person now and always will be my only love of my soul

https://www.rememberme2020.uk/page /6/#memorials

A218

238

forever till we meet again in the Spirit World. Keep a close eye on me you lovely spirit.

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A219

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A220

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A221

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A222

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A223

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A224

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A225

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A226

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A227

Barbara Endres Goodnight, God bless. Always in our hearts, we love you forever. Patricia Parkin A much loved wife, mother, grandma, and great-grandma. Your passing leaves a massive hole in all our lives. Rest in peace. Luke Dann The love of my life was taken far too young. Loved by an incredible amount of people, we miss Luke incredibly. The world is less bright without you here. “No one’s ever really gone” Jean Kirton Much loved Mum, Nanna, and great Nanna will be greatly missed and in our hearts forever. Reunited with her husband Bryan Errol Caine My dearest brother. Goodbyes are not forever goodbyes are not the end they just mean I miss you til we meet again . You are loved and missed so much . Our hearts were truly broken . Irene Breeze Such a beautiful, loving, caring Lady The Best Mum, Grandma and Great Grandma. We all miss you so much our beautiful Angel. Sleep safe with Dad and your two sons. We miss and talk about you every Day Richard Woods To my darling Richard, taken from me and our family too soon. You can sleep at peace now, pain free. Thankful for the wonderful memories we had together. Love you always. Eileen Kim Sally and Stephen John Bridgett Forever in our hearts. Sleep tight our beautiful man. You were a diamond. Our hearts are broken and we will never forget you. We will cherish the memories of our loving Son, Dad, Partner, Brother, Grandson and Friend. Susan Handley Devoted, wife, mother & grandmother, who left us far too early. Forever in our hearts X Jane Riedel Light up the sky Mum in the same way you lit up the world when you were here. An amazing Nurse, friend, colleague but most importantly our amazing Mum. Dance those nights away to Freddie and Tina! Until we meet again. Xx

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A228

239

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A229

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A230

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A231

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A232

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A233

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A234

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A235

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A236

Alan Edwards I love this man who I’m proud to have called dad. I’ll never forget the way you left us. It breaks my heart everyday that I was not allowed to come and see you, and speak to you one last time. Love always Caz Billie Michaels This beautiful woman singlehandedly raised 6 children, and has left a devastating chasm in our lives. She was our strength, our comfort, our security. Our loss is the universe’s gain. She will always be our everything. Peter Harris My husband of 42 years lost his covid battle aged 69 years. He is missed by his wife Sue, children Claire, Mark and Ruth and 9 grandchildren. He was a kind hearted and generous man who was always there for others. Judith Rushton My mum Judy having lived with MS for over 40 years, was taken from us having caught covid in hospital. I wish I could have been with her at the end and she could have come home. Much loved & missed by our family. Joan DURN The much loved Wife of Terry, Mother of four children and Grandmother of ten grandchildren. A sweet gentle person who will be forever missed. Taken from us too early but now resting at peace in St. Giles Churchyard, John Roberts Arthur, you left us too soon. We miss your smile, sense of fun and zest for life. You have a place in our hearts for ever. Terry Cavender You were always there when we needed you no task to great or small, with willing hands and a loving heart for us you did it all goodnight sleep tight till we meet again. Louise Clack Taken too soon. A much-loved Mother, Daughter, Sister, Granddaughter, Wife, Auntie, and friend. We all miss you so much. No longer in our arms but always in our hearts George Samms You may have gone from sight but won’t ever be gone from ower hearts dad always will be remembered love and miss you so much till we meet again love from Fiona Joanne Caroline x

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A237

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A238

The most amazing, warm and caring person you could ever wish to meet. Thank you for the 19 years that we had together . Forever missed, Joyce, Linda, Ray and Matthew x. Sylvia Nation A darling Mum, Grandma and Great Grandma. You will always be the heart of our family. We love and miss you every day but take comfort knowing that you are resting peacefully with Dad in God's eternal light. Love always x

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A239

240

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A240

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A241

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A242

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A243

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A244

https://www.rememberme2020.uk/page /7/#memorials

A245

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A246

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A247

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A248

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A249

Raymond Monument You were truly an amazing and special man. You taught J and I to be the women we are today and loved Mum for who she was. You have left a large hole in our lives but also left us some very special memories. Loved forever Shirley Simons Cruelly taken from your family but reunited with your beloved husband, Eddie. Missed so very much by your children, grandchildren, and all family and friends. A light went out in our lives the day you left us. Miss you x Steven Cooke He made so many people smile and the loss is felt by so many no one as much as the four beautiful boys you left behind. Sandra Younghusband Remembering a beautiful Mam, Nana, Nannie and Little Nannie, not one day goes by that your not in our thoughts or hearts , you will be forever loved and missed, it's never goodbye, we will see you on the other side x JOHN ANDERSON Loving husband father and Papa to Marie, Michelle, Joanne and Grace, and loved by all who knew him. God keep you in his arms till we meet again. Susan Gregson Mum, you were a very special wife, mother, grandmother and friend who is so greatly missed and will be forever in our hearts. Thank you, God bless you and rest in peace. Christine Hewitt I miss you every day mum, fly high and be free X June Smith Mom we are all broke hearted without you in our lives. Cruelly taken from us before your time, but you were not given a choice. Forever yours Glen, Clare, Colin, Tina, Jo, Daniel, Laura, Ellen. Xxxxxxxx Bruce McWalters In loving memory of a husband, father and grandfather. A friend to many. A man who served his country. His life was long and well spent. His memory will live on in us his family. All struggles over, sleep now in Peace. Joan Mckenna The best wee mum always so happy and funny made us laugh every day. Loved by everyone who was lucky enough to meet her. Our Wee Joanie will be the brightest star in the sky every night X X X Peter Hammond Remembering my dear brother Pete taken from us by the Covid pandemic. A former Royal Engineer in the British Army. Missed

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A250

241

by all his family and friends. Rest in Peace Pete.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A251

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A252

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A253

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A254

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A255

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A256

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A257

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A258

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A259

Stephen Gray All I have are the best memories of our wonderful life together which has been cut so very short. Too young to leave us. We love so very much and you remain with me and the boys everyday. We miss you, Angela, Matt & Sam. Alf Warrington Next time we meet will be at heaven gate. when I see your smiling face I will cry no more Love and missed so much X Jeff Pike An amazing husband, father, son, brother and incredible person.your personality left a mark on everyone who met you. We all miss you so much. X STEPHEN COVE Forever In Our Hearts Dad. This Is Our Goodbye For You As You Were Taken Too Soon With Covid. Fly High Our Angel Rest In Eternal Peace . Love & Miss You, Your Ever Loving Daughter Maria, Pete, Danny, Jessica & Mum XX Lavinia Siqueira We saw you fading away. We could not make you stay. God took your hand, we had to part. He eased your pain but broke our hearts. We lost a loved one with a heart of gold. No finer person indeed the world could hold. RIP James May Loving husband to Brenda. Father to Andrew, Rachael and Hannah. Grandfather to Cameron, Craig and Heather. A true gentleman with a strong faith. Taken too soon and forever loved by all. Rest in peace in Heavens garden. X Ronald Green You are so missed and loved. The most positive, patient, kind and fun loving husband, dad, grandad and brother. Hoping heaven is enjoying your singing and joking. ROGER WHITE From testing positive it took 4 days for covid to take him away. I never did see his care home room and living 95 miles away I was not able to be with him at the end or organise a proper funeral. He is missed. Alice Emerson Alice was an amazing lady who lived a full life. She volunteered all her life for many good causes including The Samaritans PALS WRVS and St Catherineâ€™s Hospice. She leaves behind a devastated family John Cowan Dad we miss you so much. You were a wonderful dad, father-in-law & papa. You were so proud of Jonathan, Natalie & Rachel. You fought so hard to stay with us. We will always love you & will miss you forever. Melanie xx

https://www.rememberme2020.uk/page /8/#memorials

A260

242

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A261

https://www.rememberme2020.uk/#me morials

A262

https://www.rememberme2020.uk/page /8/#memorials

A263

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A264

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A265

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A266

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A267

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A268

https://www.rememberme2020.uk/pag e/7/#memorials

A269

https://www.rememberme2020.uk/page /9/#memorials

A270

Kare Allen We lost our wonderful wife and mother, Karen, after a immense fight, me, Jess & bob will remember her forever, we miss her laugh Gillian Griffiths Our hearts broke when you gained your wings. Loved and missed everyday xx John Addis Miss you every day but know you are celebrating in a far better place xx Dean Matthews The most amazing father and husband taken far too soon. We love and miss you always and forever until we meet again. You have left a massive hole in so many hearts. We will never let you be forgotten Love you X Mehmet Ozyazici My dad was a most funniest, kind and generous person, missing you is a heartache that never goes away, love always, rest easy until we meet you again daddy xxxxxxxxxxxxxx. James Lee To my dad who look at us from the sky we miss you more then you will ever know you was a loving husband,dad and grandad xx Brian Cozens Married for 36 years, a selfless happy, caring man who believed everyone should be treated equally. Dad & beloved granddad. So missed, we have a big hole in our family without him. Elwyn Keen Our dad, our hero, our best friend. Now our angel in Heaven xx David Jones A loving Dad,Grandad,Great Grandad, Brother and Friend to many. Taken to soon with no goodbye. Our hearts break every day that you are not here. Sleep tight our once hero, now our angel till we meet again xx Eric Gould In loving memory. A peaceful end with his much loved wife, Anne (Eleanor) beside him. May mum and dad travel on together. Eleanor Gould In loving memory. Following the death of her much loved husband, Eric, and a short struggle with dementia, sadly Mum died as Covid-19 spread to the care home where she spent her last few months. May they travel together.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A271

Kathleen Kingston

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A272

243

In loving memory of Kathleen â€˜Maryâ€™ Kingston who died peacefully after a long struggle with dementia, and sadly succumbed to Covid-19 following its spread into her nursing home. Always in our hearts Mum

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A273

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A274

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A275

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A276

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A277

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A278

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A279

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A280

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A281

James Milton Our James, in loving memory of our much loved son, brother and father, taken far too soon.We miss you so much and think and talk about you every day. You will be in our hearts forever, sleep well until we meet again x Bushra Malik My beautiful mother died from Covid in Jan 2021. The death was very much unexpected. She was my best friend and was extremely caring. Always put others first before herself. I hope she is happy in heaven and pain free xx Dominic Fowler We will miss you, we love you, you were a son, brother and friend, what hurts most is that we will never see your beautiful smile in person again, we were not ready for you to leave, love from your family Eddie Holden Rest In Peace, a wonderful Dad, Grandad and known and loved by many. Eddie you loved to sing and entertain, hope you're now singing with the angels Neelam Bhalla In loving memory of our beautiful mum & grandmother. Taken far too early, we couldn’t even say goodbye properly. We love and miss you so much…life isn’t the same without you. Till we meet again. Jai Mata Di mum xxxx David Crafts David every moment reminds me what a wonderful husband you were and how lucky I was to have shared that with you. When we met again I will hug you and never let you go. I will never stop loving love xx manda Carpenter The nicest happiest fun loving person in the world. Devoted Mother, Wife Daughter. Sewing, baking maestro. Re-united with our daughter Rebecca. Sorely missed, lovingly remembered. Beautiful, big hearted…uniquely Amanda Nellie Hinkley You are so sadly missed every day my heart aches for you, You were the best mum and grandmother anyone could ask for. You are gone but not forgotten never shall your memory fade we We will look for you in the rainbows Susan Bentley I never had the chance to say goodbye, I hope you rest well. I want you to know you was an amazing grandmother to me and my sisters. We will forever miss you and love you. You was taken too soon – Rest in Peace Norman Adams Beloved husband, Dad, Grandad, brother, uncle, and friend. Norman loved his family, Tyneside, dogs, writing, & photography. A

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A282

244

proud Geordie, he fought hard to the end. We love you, Dad.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/9/#memorials

A283

https://www.rememberme2020.uk/page /10/#memorials

A284

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A285

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A286

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A287

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A288

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A289

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A290

Vernon Roper Much loved dad and grandad. Forever missed by Gillian, Leslie, Sarah, Catherine, Charlotte and Quinn. Sleep well in heaven till we meet again x Danny McArthur Our Dad described as a pure Gentleman we miss you so much Dad we will never forget you. Sleep tight from your Daughters Helen, Ann & Donna Colin Macdonald You left so suddenly we never had a chance to tell you how much we loved you and how we will miss you. Rest in peace. Sure and Steadfast with the Lord. Maureen Carter Mum, your courage and determination shone through during your long road to recovery, but the final battle sadly could not be won. You are an inspiration to us all and shall remain in our hearts and minds forever x x x Cecil Bloom You lived a good and long life which ended at a difficult time. No one could come to see you nor come to your funeral, but I'm grateful that you were with your wife at the end and could see your family on video calls. He showed love to his grandchildren and to his great-grandchildren until the end. Cathy Dawkes In memory of a wonderful wife, mum and nan who fought so hard. Taken too soon. Forever loved and missed, rest in peace x Margaret Gillard Margaret and Mick Gillard, Wonderful parents, terrific friends and heroes to us all, especially as they volunteered to use their disabilities to help find solutions to prevent neurological tumours and the lung condition of bronchiectasis adversely affecting the lives others, conditions which they endured throughout their lives. Where Mick was the first “guinea pig” for pioneering neurological surgery and Margaret was a “guinea pig” for a medicine to treat bronchiectasis, all of which efforts of both of them saves lives now. They are gone but never to be forgotten and will always be much loved. Joyce Gooden Mum we lost you so suddenly heaven called you home, we have to learn to live without you many happy memories, wherever we go you are with us always in our hearts much love from Daughter Mary son no 3 Andrew & Roseanna. X Dale Graham My Mum and Dad together to the very end. With special gratitude to all the staff of the Ainderby Ward, Northallerton Hospital. The world I knew went in one night. Let their spirits go in peace. Greatly missed. Lorna x x

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A291

245

A292

A293

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A294

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A295

https://www.rememberme2020.uk/pag e/10/#memorials

A296

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A297

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A298

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A299

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A300

Malcolm Walker A dear dad and much loved and missed grandad we still all can’t believe you’re gone dad you should never have had to fight on your own like you did. May you rest in peace always in our hearts. Beatrice Pollard Our beautiful Grandma who we lost in 2021, a loving mum, grandma and great grandma. Sadly missed by us all till we meet again. Colin Piper The most caring wonderful person. My husband and my world. A brilliant dad to our sons Jack and Daniel. You are missed so much every day. You took a piece of us with you when you left us. Always in our hearts. Anne Masterson In memory of our darling mum and nan. We all love and miss you so much but you are now with dad and we know one day we will alll meet again. Taken so suddenly from us but we will love you forever. Xx Joan Ward My mum beat liver cancer but after catching covid she could not fight it even after being double jabbed. Gone but never ever forgotten. She was a brave woman and I was so so proud of her â(cid:157)¤ Christine Newman A beautiful and caring Wife, Mum and Nan. Gone far too soon, are always remembered and always in our hearts. Heaven has gained a perfect angel. Rest in peace Lynn Packenham On 6th April 2020 myself and my sister lost the most amazing mum and her 3 grandchildren lost their nana after a very short illness. You will never be forgotten and will live on in your grandchildren Joyce Winter We love and miss you so much. Sorry we could not be with you to say goodbye. Forever in our hearts and thoughts. Hope you are at peace now. Johnny Middleton My precious brother. The light and love of our lives. It was a privilege to know you and you taught us more than we ever taught you. I will miss you until my last breath. My new mantra – Be More Johnny Alan Dixon My dad Alan was a kind, sociable man. He enjoyed simple things like walking his dogs and spending time with his family whom he loved none more than his wife. Covid took my dad but his spirit lives forever in our hearts x

A301

John Pobicki, lll

A302

246

Our son, Johnny, passed away from Covid-19. He is dearly missed and loved by myself, his father, 2 brothers, sister in law, and fiance. He was supposed to be married in July 2021. Laugh Loud our sweet son.

A303

A304

A305

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A306

A307

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A308

A309

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A310

A311

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

Irene Hancock A much loved wife of the late Ted and simply the best Mum to Lynn and Tracy. Irene (Mrs Hancock) loved and missed by so many and an amazing example of a thoroughly decent person. Hope you are sewing with the angels xxxx Fiona Halliday Fiona remembered as a happy loving Mother, Wife, Daughter, Auntie & Friend. Dearly missed and much loved by all. Youâ€™ll never be forgotten. From your daughter – until we meet again, Mummy, fly high. I love you. Derek Farr Derek remembered as a Father Grandfather Brother and by his wider family. Snatched suddenly and unfairly by Covid. You worked so hard in life and we know how much you fought to stay. Forever in our thoughts and with love. Jeanette Osborne If roses grow in heaven, Lord pick a bunch for me, Place them in my mothers arms and tell her they are from me Brenda Johnston Caring, kind and loyal. Struck down by a brain tumour in 2012 after a life of adventure and travel. So sad to lose her to Covid when her partner, family and friends could not visit. Her memory lives on around the world. Barbara Slattie Mum you lived life to the full to the end, an amazing example to your children, grandchildren and great grandchildren, hope they have a WI up there where you can sew with the angels, loved always never forgotten. Roger Martin A much loved husband, father, and grandfather, taken too early by this terrible disease. We will miss and love you forever , now with your brother fly and fish with the angels. in our hearts always. Kim LeBrocqu Kim was loved by all his family and friends and we shall miss him in this world and look forward to meeting him in heaven. So sleep peacefully beautiful brother see you soon. Donna Coleman The sweetest, funniest, kindest girl youâ€™d ever meet. Although you were taken far too young we now know that this world was not good enough for you! You have bigger things to do up in heaven! Fly high beautiful girl x Eleanor Levenson You are gone mum but live on in our hearts & never forgotten, glamorous, charming & unique, loved unconditionally forever. Sorry I could not protect you from Covid 19 virus, Rest in peace, our witty fun Helen of Hendon x

A312

247

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A313

https://www.rememberme2020.uk/page /12/#memorials

A314

ttps://www.rememberme2020.uk/page/ 12/#memorials

A315

Adele Ritson Adele passed away leaving behind a loving family who miss her very much. . She was taken far too soon and had so much to live for. Our lives will never be the same without her in it. Forever in our heart and thoughts Mervyn Silver Beloved husband and father passed away the week before the first lockdown. Much loved and forever mourned. Robert Smith Bob, a loving, caring husband, dad and grandad. Taken away from us so unfairly and way to early. We know how much you fought to stay with us and we are so proud of you. We love and miss you so much everyday, xxxx Gurdev Singh We will miss you a lot but we will remember you every day of our lives with the hope that one day in the future we will meet again. You will be the star that guides our family.

ttps://www.rememberme2020.uk/page/ 12/#memorials

A316

https://www.rememberme2020.uk/page/12/#memorials

ttps://www.rememberme2020.uk/page/12/#memorials

A317

ttps://www.rememberme2020.uk/page/ 12/#memorials

A318

ttps://www.rememberme2020.uk/page/ 12/#memorials

A319

https://www.rememberme2020.uk/page /12/#memorials

A320

ttps://www.rememberme2020.uk/page/ 12/#memorials

A321

Sarah Williams An incredible woman who never stopped fighting and never let anything get her down, not lung cancer nor Covid 19. A beloved teacher, wonderful mother, cherished daughter and adored wife. Fanis Stavrou Heaven gained other Angel. Miss you our Dad, Bapou, great- grandfather and husband to Stavrou, Ash, Giles, Heath and Elias families. May you enjoy in paradise in heaven until we see you again. Forever in our hearts â™¥ï¸(cid:143) Ellen-Pauline Allen Our sister Pauline walked her own special path in life, but she never walked alone. She will forever blossom and bloom in our hearts and in the hearts of all her nieces and nephews Maria.Peter.Kathleen. Thomas O'Neill A much beloved Son, Brother and Uncle. You will never be forgotten. You were loved beyond words. You have left a huge hole in our hearts. Rest in peace my angel. Stephen Moore A beloved husband, dad a perfect Grandad and now a guardian angel! Taken before his time with still so much to do. His wings were ready but our hearts were not. Loved and missed, forever and always! Carole Pickin Carole was a special lady with a huge heart, filled with love for her family and friends. Although she is gone from us she and all

ttps://www.rememberme2020.uk/page/ 12/#memorials

A322

248

our memories together will live in our hearts forever.

A323

https://www.rememberme2020.uk/page /13/#memorials

A324

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A325

A326

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A327

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A328

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A329

https://www.rememberme2020.uk/page /14/#memorials

A330

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A331

Yvonne Chambers Yvonne was a much loved Mother and Grandma. She will be sadly missed by Toni, Darren, Oliver and Amelia. Iâ€™m so glad I got to hold your hand one last time. Shine bright in the sky. Jacqueline Baker You where not a typical Mum and you had more than your fair share of problems but you made me so proud every single day. You will always be loved and forever in our thoughts. Now fly my angle back to your beloved Tom x Anna Gibson My mum lost her life to covid in her care home after 8 months of isolation from her family . Iâ€™m sorry I wasnâ€™t with you . I love you with all my heart and you are with me always ,Thank you for all you gave me Ruth x Catherine Aynsley Her life was snatched from her by Covid. So young, so sad, but never forgotten. Ivan Reynolds Remembering Ivan. Now at rest with Mum, Dad & brother David. Missed so much by sisters Beryl, Rosie, and families. Michael, George, Ros, and all his friends. Those we love don’t go away, they walk beside us every day. David Williams My soul mate, best friend, husband and dad to our 2 beautiful children, you are missed so much. Shine bright in the sky and watch over us until we meet again. We love you always and forever in our hearts Dave. Adele Lloyd (nee Freeman) Our Beautiful Adele A much loved Daughter to Mary a Sister to John and a loving Mother to Tamiara and Koen your now reunited with your little sister Natalie life for us will never be the same until we all meet again Shauri Banerjee On May 5th we bid farewell to Shauri – husband, father, grandfather, father-in-law, friend and passionate self-confessed music man. Heaven just got a whole lot noisier. Thank you for the music. Christine Lily Simmonds In Loving Memory of our Beautiful Sister, Wife, Mum, Nan, Aunt & Great Aunt. We all love and miss you dearly and hope you are resting in eternal peace with your Mum, Dad, your Sister Margaret and other loved ones xxxxx Sandra Moran Much loved Wife, Sister and Family member. Missing you, remembered with love and treasured memories. Now at peace in Gods care, Goodnight Darling x

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A332

249

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A333

https://www.rememberme2020.uk/page /11/#memorials

A334

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A335

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A336

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A337

Roy Miller In loving memory of a wonderful Husband, Father, Grandfather and Great Grandfather. We miss dreadfully but we knew you were in pain, so God came and took you and with him you will remain. We love you now and forever xoxo Amrik Biring In memory of my most beloved and trusted companion,my husband.I thank God for giving me his precious,enjoyable company all these years.His passing has left an inexplainable gap in my life. God, please, take care of him. Alan Mason Our beautiful Dad lost his life 15th December 2020 through the Covid pandemic he was 71,taken too soon leaving 4 daughters,9 grandchildren & 4 great grandchildren and waiting the arrival of twin great granddaughters Margaret Mason Our beautiful Mam passed away 9days after Dad she tried so hard to stay with us all but she lost her fight Christmas Eve 2020 with Covid we loved her so much and will never forget Mam&Dad Thankyou for our memories Ronald Brown Our Dear Dad & Grandad Ron, Rest at Peace, Reunited with Dearest Rosie. You walk beside us every day, unseen, unheard but always near. Much loved and deeply missed. God Bless. Cilla, Ian, Colin, Lauren & Charlie XXXXX The connection that the soul has with God in the Next World is created through the person’s choices and hardships in this world. The Next World is where we reap what we sow in this world. My father, of blessed memory, suffered immensely. He had a weak immune system causing him to get sick easily and he was legally blind. He had to call 1-800TELLME just to get the time. A little while after his passing I realized he’s not suffering anymore! It hit me like a ton of bricks. He is in the best possible place; better than any hospital, rehabilitation center, or five-star hotel. My father fulfilled his purpose in this world and reached his ultimate resting place.

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A338

Mum you left us too soon, there’s a hole in our hearts where you used to be, but now your at peace, we all love and miss you everyday, you were a good Mum we will meet again and our hearts will mend, love you so much.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A339

Kelly was a beautiful and caring husband, dad , son , brother and uncle who was taken too soon from this world. He will be sadly missed but never forgotten. Fly high my beautiful husband until we meet again

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A340

Ma, you were my best friend, my life, my light. The world is a darker place without you in it. Your courage and strength will live on in the people who love you and whom you loved. Good night and God Bless x

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A341

In loving memory of our golden hearted husband and father. We miss you beyond words. Your love and memory will be kept forever in our hearts. May you sleep in eternal peace and watch over us always.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A342

Dad you were our shining light that went out too soon. Our hearts were broken when we could not say our goodbyes, you deserved so much more. You will always be remembered by your family and friends. love you always T&L

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A343

God saw you getting tired when a cure was not to be, he wrapped his arms around you and said come with me, you fought so hard to stay but that was all in vain, he took you to his loving home and freed you from your pain

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A344

250

A345 Dearest Mum, we did not get a chance to say goodbye. You will always be in our thoughts and hearts. Sleep well and rest in peace.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

You were a hardworking fireman at Birmingham Airport. You enjoyed the great outdoors, fishing, allotment & caravan. You leave behind your much loved wife ‘Dot’, your two sons David & Gary & Grandaughter Edie.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A346

Dearest Jackie , Best friend you will be sorely missed by all who knew you , large as life character and spread joy wherever you went. I will miss you everyday. May you shine the brightest in heaven. Love you always …

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A347

A Lovely Lady’ Wonderful Mom, Nan and Great Nan. Now reunited with husband Norman who died in November 2019. Precious memories of happy times spent together. We love and miss you so much. You’re forever in our hearts

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A348

Taken too soon and suddenly from this terrible virus, a much loved brother, father and friend . Missed so much by us all but now safe in the arms of his loving parents ….till we meet again x

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A349

An incredible mother and a soon-to-be grandmother. You were taken from us far too soon. The world will miss your kind, considerate, loving, generous soul. You will be forever in our thoughts and hearts. Sleep peacefully

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A350

Regardless of your age you were taken before time. Gone but not forgotten. God bless and may you rest in peace, with love from your family and friends

https://www.rememberme2020.uk/pag e/18/#memorials

A351

You will always be in are hearts mum you left us to soon we didn’t get to say goodbye but you know that I was thinking of you rest now mum your back with dad bless

https://www.rememberme2020.uk/pag e/18/#memorials

A352

Mark, you will forever hold a place in our hearts. The sun shone brightly the day of your funeral as the streets gave you a standing ovation. Wishing you eternal peace. Love all of your family and friends xxxx

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A353

A354 Love you mum goodnight God bless love Janet & family

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A355

A loving wife, mother, sister and friend, always smiling and making us laugh. Taken too soon, forever in our hearts and minds. You will always be missed and loved. You lit up the room, now light up the sky

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A356 Much missed wife, mother, grandmother and great grandmother. Always in our thoughts, sleep tight until we meet again.

At home in tears I saw you sinking my heart was broken l hope you were free from pain that someone held your hands & said kind words as you slept peacefully. Romona

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A357

Mother, gran ,great gran, sister ,friend . loved and missed by so many always in our hearts .you are the sun the wind the rain the bird song in the morning and the stars at night you are all around us

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A358

A beloved son, dad, grandad and husband. Watch over and guide us like you’ve always done. I’ll carry you in my heart until I can hold you in my arms again all my love Anne

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A359

A wonderful mother and grandmother and faithful follower of Jesus, who has now gone to be with him in heaven reunited with her beloved husband Raymond.

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A360

A361

I know you are always watching over us Dad and we are all going to make you proud Rest in Paradise x

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

251

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A362 Husband, Dad and Grandad who was taken from us so quickly. Rest easy and remember our shared love and laughter XXXX

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A363 The angels came and took you away no more pain love Steve & Sandra

A364

Margaret was a beautiful person inside and out who loved her garden and lived life to the full and was deeply loved and will be sadly missed .rip marg now reunited with your beloved charlie x

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A365

Unfortunately we could not be with you at the end mom it broke our hearts RIP beautiful lady we are so very very proud to have called you our amazing mom We will love you forever Michelle Shaun Lisa Family friends

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A366

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A367

Loving Mum and Nana, loved by so many and will be greatly missed by all. Tragically gone too soon but grief is the price we pay for love. In loving memory of our beautiful daughter at 21 years old god decided you were a angel to special for earth and called for you, you’re a vibrant and cherished sister, auntie and girlfriend taken too soon. Forever in our hearts and thoughts, your presence was a ray of sunshine now you light up the sky, we love you X

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A368

Dad you were my rock, my soul mate, the last thing I remember saying to you is I love you and you said it back, I will always love you dad and always be forever in my heart sleep tight and God bless goodnight

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A369

Bessie was a kind hearted soul who loved her family and friends and always put other people first. She had little herself but gave generously to others. Bessie is missed by her family and friends. May she rest in peace.

https://www.rememberme2020.uk/page /15/#memorials

A370

She loved life and laughter and always saw the best in everything.She will be so sorely missed by all of her family and friends. A light has gone out of our lives but she will live on in our hearts.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A371

My sweet husband Rob, father of Tom and Guy. You’re not gone from us, you will be forever in our hearts. Forever love to you, night night darling. Tina, Tom and Guy

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A370 Gone forever, never forgotten , always in our hearts fly high beautiful angel love all the family xxxx

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

A371

A much loved husband, father, grandfather, brother, uncle and best friend. Our hearts are broken you will be greatly missed. Sleep peacefully until we meet again.

https://www.rememberme2020.uk/pag e/15/#memorials

252