VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYỄN THỊ HẢI VÂN
NGHIÊN CỨU VĂN BẢN
TÁC PHẨM DIỄN NÔM NHỊ ĐỘ MAI
LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÁN NÔM
Hà Nội - 2018
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYỄN THỊ HẢI VÂN
NGHIÊN CỨU VĂN BẢN
TÁC PHẨM DIỄN NÔM NHỊ ĐỘ MAI
Ngành: Hán Nôm
Mã số: 9.22.01.04
LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÁN NÔM
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Hoàng Thị Ngọ
2. PGS.TS. Hà Văn Minh
Hà Nội - 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng: Luận án Tiến sĩ với đề tài Nghiên cứu văn bản tác
phẩm diễn Nôm Nhị độ mai là kết quả làm việc, nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả trình bày trong Luận án là trung thực. Và những kết quả của các nhà
nghiên cứu trƣớc đã đƣợc tiếp thu một cách chân thực, có trích dẫn cụ thể.
Tác giả Luận án
Nguyễn Thị Hải Vân
LỜI CẢM ƠN
Trƣớc tiên, tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS. Hoàng Thị Ngọ và PGS.TS.
Hà Văn Minh là hai thầy hƣớng dẫn khoa học đã tận tình dẫn dắt, chỉ bảo nhiều
kiến thức quý báu và cổ vũ nhiệt tình trong quá trình tôi học tập, nghiên cứu.
Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến Các vị lãnh đạo Học viện Khoa học
Xã hội, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, các bác, các cô chú, các bạn đồng nghiệp đã
tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt thời gian tôi công tác, nghiên cứu và hoàn
thành Luận án.
Xin gửi lời tri ân đến các thầy cô giáo trong Bộ môn Hán Nôm, Khoa Ngữ
văn, Trƣờng Đại học Sƣ Phạm Hà Nội đã dìu dắt em từ những ngày đầu học tập bộ
môn Hán Nôm, các thầy cô trong tổ Văn học Việt Nam, Khoa Ngữ văn, trƣờng Đại
học Sƣ Phạm Hà Nội 2 đã hƣớng dẫn, chỉ bảo tận tình khi em bắt đầu bƣớc vào
giảng dạy bộ môn Hán Nôm.
Chân thành cám ơn gia đình và bạn bè đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện
tốt nhất để tôi hoàn thành Luận án.
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chƣơng 1: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
LUẬN ÁN ......................................................................................................... 6
1.1. Khái niệm “diễn Nôm” trong Văn học Trung đại Việt Nam ..................... 6
1.2. Tình hình nghiên cứu văn bản tác phẩm diễn Nôm Nhị độ mai .............. 10
Chƣơng 2: HỆ THỐNG VĂN BẢN DIỄN NÔM NHỊ ĐỘ MAI Ở
VIỆT NAM -NGUỒN GỐC VÀ ĐẶC TRƢNG ......................................... 26
2.1. Các truyện Nhị độ mai ở Trung Quốc ...................................................... 26
2.2. Khảo sát hệ thống văn bản diễn Nôm Nhị độ mai ở Việt Nam .............. 31
2.3. Vấn đề tác giả truyện thơ Nôm Nhị độ mai ............................................. 61
2.4. Vấn đề niên đại của các truyện thơ Nôm Nhị độ mai .............................. 65
Chƣơng 3: TÌNH HÌNH VĂN BẢN CỦA CÁC TÁC PHẨM DIỄN
NÔM NHỊ ĐỘ MAI QUA KHẢO SÁT VÀ SO SÁNH ĐỐI CHIẾU ....... 69
3.1. Khảo sát các đặc điểm của văn bản nền Nhị độ mai diễn ca kí hiệu
VNb.22 ............................................................................................................ 69
3.2. Quá trình truyền bản của các văn bản truyện thơ Nôm Nhị độ mai
diễn ca ............................................................................................................. 85
3.3. Quá trình truyền bản của các văn bản diễn Nôm Nhị độ mai .................... 101
Chƣơng 4: GIÁ TRỊ VÀ VỊ THẾ CỦA CÁC TÁC PHẨM DIỄN
NÔM NHỊ ĐỘ MAI QUA VIỆC NGHIÊN CỨU VĂN BẢN ................. 107
4.1. Hình thức nghệ thuật .............................................................................. 107
4.2. Giá trị nội dung tƣ tƣởng ........................................................................ 120
4.3. Giá trị của các bản diễn xƣớng Nhị độ mai ............................................ 131
KẾT LUẬN .................................................................................................. 137
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ ........................................... 140
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .................................................................... 140
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 141
PHỤ LỤC ..................................................................................................... 151