Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu đối chiếu hành vi chúc mừng và hồi đáp chúc mừng trong tiếng Việt và tiếng Anh

Nghiên cứu hành vi ngôn ngữ (HVNN) trong ngữ dụng học ngày càng nhận được sự quan tâm rộng rãi, đặc biệt là trong bối cảnh giao tiếp đa văn hóa. Trong số các HVNN, hành vi chúc mừng (HVCM) và hồi đáp chúc mừng (HĐCM) đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì và tăng cường các mối quan hệ xã hội. Tuy nhiên, cách thức thể hiện và tiếp nhận những hành vi này lại có sự khác biệt đáng kể giữa các nền văn hóa, chẳng hạn như giữa người Việt và người Mỹ. Luận án này nhằm mục đích lấp đầy khoảng trống nghiên cứu bằng cách đối chiếu toàn diện HVCM và HĐCM trong tiếng Việt và tiếng Anh, làm rõ các chiến lược ngôn ngữ, phương thức biểu đạt, và sự chi phối của các yếu tố xã hội như quyền lực và khoảng cách xã hội, từ đó góp phần vào lý thuyết ngữ dụng học đối chiếu và nâng cao hiệu quả giao tiếp liên văn hóa.

Nghiên cứu sinh, giảng viên, chuyên gia ngôn ngữ học, xã hội học, nghiên cứu văn hóa, và những người quan tâm đến giao tiếp đa văn hóa và giảng dạy ngoại ngữ.

Luận án này thực hiện một nghiên cứu đối chiếu chuyên sâu về hành vi chúc mừng (HVCM) và hồi đáp chúc mừng (HĐCM) giữa người Việt và người Mỹ, với mục tiêu làm sáng tỏ cấu trúc, ngữ nghĩa, và những điểm tương đồng và khác biệt trong bối cảnh văn hóa đa dạng. Sử dụng phương pháp kết hợp định tính làm trung tâm và định lượng hỗ trợ, ngữ liệu được thu thập từ phim điện ảnh Việt Nam và Mỹ, cùng phiếu Hoàn thiện diễn ngôn. Kết quả cho thấy cả sự tương đồng về phương thức biểu hiện, mức độ trực tiếp, và các chiến lược kết hợp trong HVCM và HĐCM, đặc biệt trong các tình huống nghi thức hoặc mối quan hệ thân thiết, nhưng cũng có những khác biệt rõ rệt về văn hóa. Nghiên cứu đã hệ thống hóa các chiến lược cụ thể cho HVCM (trực tiếp như nhấn mạnh lực tại lời, biểu đạt hạnh phúc cá nhân; gián tiếp như cho lời chúc, đề nghị tổ chức tiệc) và HĐCM (chấp nhận như tri ân, đồng ý; không chấp nhận như phủ nhận, lảng tránh), đồng thời chỉ ra ảnh hưởng của quyền lực và khoảng cách xã hội đến việc lựa chọn chiến lược. Đóng góp về mặt lý luận bao gồm việc mở rộng lý thuyết HVNN trong mối quan hệ với các yếu tố xã hội và văn hóa, nhấn mạnh xu hướng tinh tế của người Việt và tính trực tiếp của người Mỹ. Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp tài liệu hữu ích cho giảng dạy và học tập ngoại ngữ, dịch thuật, và nghiên cứu liên ngành, góp phần nâng cao năng lực tương tác đa văn hóa trong thời đại toàn cầu hóa.