BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
HOÀNG THỊ DUYÊN
NHẬT KÝ NHƯ MỘT THỂ LOẠI VĂN HỌC
Chuyên ngành: Lí luận văn học
Mã số: 9.22.01.20
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS.TS Lê Trà My
2. PGS.TS Phùng Ngọc Kiếm
Hà Nội – 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các
kết quả nêu trong luận án là trung thực, đảm bảo độ chuẩn xác cao nhất.
Các tài liệu tham khảo, trích dẫn có xuất xứ rõ ràng. Tôi xin hoàn toàn
chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình.
Tác giả
Hoàng Thị Duyên
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận án Nhật ký như một thể loại văn học, chúng tôi
nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của nhiều tập thể và cá nhân, nhiều nhà khoa
học, bạn bè, đồng nghiệp, gia đình và người thân. Tôi xin chân thành cảm ơn
tập thể Khoa Ngữ văn, trường Đại học sư phạm Hà Nội, xin cảm ơn những
thầy giáo, cô giáo trong tổ Lí luận văn học, khoa Ngữ văn, Trường Đại học sư
phạm Hà Nội, đã tận tình giảng dạy và góp ý trong quá trình học tập nghiên
cứu, hoàn thành luận án. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tập thể Khoa Ngữ
văn, Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 nơi tôi công tác đã tạo mọi điều kiện
giúp đỡ để tôi được dành thời gian hoàn thành luận án này.
Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS.TS. Lê Trà My,
PGS.TS Phùng Ngọc Kiếm đã hướng dẫn tận tình và dìu dắt tôi trên con
đường nghiên cứu khoa học.
Tôi xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp, người thân và gia đình đã động
viên, khích lệ, tạo mọi điều kiện trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.
Hà Nội, tháng 11 năm 2018
Tác giả
Hoàng Thị Duyên
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 1
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 3
3. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................... 3
4. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................... 4
5. Đóng góp mới của luận án ...................................................................................... 5
6. Cấu trúc của luận án ................................................................................................ 5
Chương 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ....................................... 6
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu thể loại nhật ký ................................................ 6
1.1.1. Nhật ký trong tư duy lý luận, phê bình văn học ở Việt Nam ......................... 6
1.1.2. Nhật ký trong một số tư liệu nghiên cứu ở nước ngoài .............................. 13
1.2. Về thể loại văn học và vấn đề xác lập đặc trưng thể loại nhật ký ...................... 18
1.2.1. Về thể loại văn học ...................................................................................... 18
1.2.2. Về vấn đề xác lập đặc trưng thể loại nhật ký ............................................. 22
Chương 2. CHIẾN LƯỢC GIAO TIẾP CỦA THỂ LOẠI NHẬT KÝ .............. 32
2.1. Chiến lược thông tin của nhật ký ....................................................................... 32
2.1.1. Nguyên tắc giao tiếp tôi - tôi ...................................................................... 33
2.1.2. Cơ chế “nghe lén” và hoạt động tiếp nhận nhật ký ................................... 41
2.1.3. Thông điệp trong nhật ký giống như một bức mật thư ............................... 48
2.2. Nhật ký mã hóa cái cá nhân riêng tư .................................................................. 55
2.2.1. Nhật ký là sự trải nghiệm của cá nhân người viết ...................................... 55
2.2.2. Cấu trúc con người cá nhân trong nhật ký ................................................. 60
Chương 3. CẤU TRÚC VĂN BẢN CỦA THỂ LOẠI NHẬT KÝ ...................... 73
3.1. Tọa độ của sự ghi và vấn đề cấu trúc văn bản nhật ký ...................................... 73
3.2. Tính biên niên và tính phiến đoạn của nhật ký .................................................. 78
3.3. Tính liên văn bản của nhật ký ............................................................................ 86
3.4. Tính phi chuẩn mực trong kết cấu nhật ký ......................................................... 93
Chương 4. NHẬT KÝ CHIẾN TRƯỜNG Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945 – 1975
NHÌN TỪ ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI ................................................................. 104
4.1. Nhật ký chiến trường nhìn từ không gian văn hoá đương đại ......................... 104
4.1.1. Bối cảnh lịch sử, văn hóa thời kỳ đổi mới và sự trở lại của dòng văn học
tư liệu .................................................................................................................. 104
4.1.2. Nhu cầu về sự thật và giá trị tư liệu của nhật ký chiến trường ................ 109
4.2. Diện mạo cuộc chiến trong nhật ký chiến trường ............................................ 114
4.2.1. Cuộc chiến hào hùng của lòng yêu nước bất diệt ..................................... 114
4.2.2. Cuộc chiến của những hi sinh, mất mát, khổ đau ..................................... 117
4.3. Cấu trúc cái tôi cá nhân trong nhật ký chiến trường ........................................ 122
4.3.1. Con người cá nhân điển mẫu trong nhật ký chiến trường ........................ 122
4.3.2. Con người cá nhân phi điển mẫu trong nhật ký chiến trường ................. 127
4.4. Cấu trúc văn bản của nhật ký chiến trường giai đoạn 1945-1975 ................... 133
4.4.1. Kết cấu nhật ký chiến trường .................................................................... 133
4.4.2. Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật trong nhật ký chiến trường ............... 139
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 146
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
ĐẾN LUẬN ÁN ..................................................................................................... 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 152