BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ NỘI VỤ
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
TẠ THỊ BÍCH NGỌC
XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG
HÀ NỘI, 2021
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ NỘI VỤ
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
TẠ THỊ BÍCH NGỌC
XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 9 34 04 03
LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1. PGS TS Trương Quốc Chính
2. PGS TS Đặng Khắc Ánh
HÀ NỘI, 2021
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số
liệu trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận
khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào.
Tác giả luận án
Tạ Thị Bích Ngọc
i
MỤC LỤC
MỤC LỤC ........................................................................................................................................................ i
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT .......................................................................... iii
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ ................................................................................................. iv
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................................... 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .................................................................................. 4
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu .............................................................. 4
5. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu ................................................................. 6
6. Điểm mới của Luận án................................................................................................... 7
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án .................................................................... 8
8. Cấu trúc của Luận án ..................................................................................................... 9
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC VÀ XÃ
HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC ............................................................................................................ 10
1.1. Các công trình ngoài nước ........................................................................................ 10
1.2. Các công trình trong nước ......................................................................................... 15
1.3. Nhận xét kết quả nghiên cứu của các công trình có liên quan và vấn đề đặt ra đối với
luận án ............................................................................................................................ 31
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ............................................... 34
ĐẠI HỌC ....................................................................................................................................................... 34
2.1. Các khái niệm liên quan ............................................................................................ 34
2.1.1. Khái niệm “xã hội hóa” .................................................................................... 34
2.1.2. Khái niệm “giáo dục đại học” ........................................................................... 40
2.1.3. Khái niệm “xã hội hóa giáo dục đại học” ......................................................... 41
2.2. Nội dung, đặc điểm và vai trò của xã hội hóa giáo dục đại học .................................. 42
2.2.1. Nội dung của xã hội hóa giáo dục đại học ......................................................... 42
2.2.2. Đặc điểm của xã hội hóa giáo dục đại học ........................................................ 50
2.2.3. Vai trò của xã hội hóa giáo dục đại học ............................................................ 56
2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến xã hội hóa giáo dục đại học ............................................. 59
2.3.1. Truyền thống văn hóa về giáo dục ..................................................................... 59
2.3.2. Trình độ phát triển kinh tế - xã hội .................................................................... 59
2.3.3. Chính sách và pháp luật của nhà nước về xã hội hóa giáo dục đại học .............. 60
2.3.4. Nhận thức, sự đồng thuận và năng lực thực hiện xã hội hóa của các cơ sở giáo
dục đại học và cộng đồng ........................................................................................... 61
2.3.5. Thực tiễn hội nhập quốc tế sâu rộng và sự tham gia đầu tư vào giáo dục đại học
của đối tác ngoài nước ................................................................................................ 63
2.3.6. Thực trạng giáo dục đại học và kết quả triển khai xã hội hóa giáo dục đại học
giai đoạn đầu .............................................................................................................. 63
2.4. Kinh nghiệm quốc tế về xã hội hóa giáo dục đại học và bài học cho Việt Nam ......... 64
2.4.1. Chia sẻ chi phí giáo dục đại học ........................................................................ 65
2.4.2. Mở rộng quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học ...................................... 67
2.4.3. Phát triển mô hình đại học doanh nghiệp .......................................................... 69
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM .................... 72
3.1. Khái quát về giáo dục đại học Việt Nam ................................................................... 72
3.1.1. Về mạng lưới ..................................................................................................... 72
3.1.2. Về quy mô ......................................................................................................... 73
3.1.3. Về giảng viên .................................................................................................... 74
ii
3.2. Cơ sở chính trị và pháp lý của xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam .................... 75
3.2.1. Cơ sở chính trị của xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam ............................. 75
3.2.2. Pháp luật về xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam ........................................ 79
3.3. Phân tích và đánh giá kết quả xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam ..................... 85
3.3.1. Về phát triển giáo dục đại học ngoài công lập ................................................... 85
3.3.2. Về thu hút tài chính ngoài ngân sách cho giáo dục đại học................................ 90
3.3.3. Về tiếp nhận các nguồn lực phi tài chính cho giáo dục đại học .......................... 99
3.3.4. Về thực hiện quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học............................... 108
3.3.5. Về hợp tác quốc tế về giáo dục đại học ............................................................ 113
3.3.6. Đánh giá chung về kết quả xã hội hóa giáo dục đại học .................................. 116
CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
Ở VIỆT NAM ............................................................................................................................................. 120
4.1. Bối cảnh và xu hướng xã hội hóa giáo dục đại học hiện nay .................................... 120
4.1.1. Bối cảnh đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại học hiện nay ................................ 120
4.1.2. Xu hướng xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay ............................ 123
4.2. Quan điểm đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam ................................ 128
4.2.1. Xã hội hóa giáo dục đại học là nhằm hướng tới nâng cao chất lượng và hiệu quả
của giáo dục đại học ................................................................................................. 128
4.2.2. Tăng cường xã hội hóa giáo dục đại học không tách rời việc nâng cao hiệu lực và
hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục đại học ......................................................... 129
4.2.3. Thực hiện xã hội hóa giáo dục đại học phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế-xã
hội ............................................................................................................................ 129
4.2.4. Mở rộng và đa dạng hóa toàn hệ thống giáo dục đại học song hành với đầu tư
trọng điểm một số lĩnh vực mũi nhọn trong các trường đại học nghiên cứu ............... 130
4.2.5. Quyền tự chủ luôn gắn liền với trách nhiệm giải trình và năng lực tự chủ của
trường đại học .......................................................................................................... 130
4.3. Giải pháp đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại học ở Việt Nam .................................. 131
4.3.1. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của xã hội hóa giáo dục đại học ......... 131
4.3.2. Hoàn thiện chính sách, pháp luật xã hội hóa giáo dục đại học ........................ 134
4.3.3. Tổ chức thực hiện có hiệu quả xã hội hóa giáo dục đại học ............................. 140
4.3.4. Bảo đảm các điều kiện đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục đại học ......................... 142
KẾT LUẬN ................................................................................................................................................. 149
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ...................................................................................... 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................................................ 152
PHỤ LỤC .................................................................................................................................................... 163
