VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
LÊ THỊ HỢI
VAI TRÒ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI
TRONG GIA ĐÌNH HIỆN NAY
(Nghiên cứu trường hợp tỉnh Thanh Hóa)
LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC
HÀ NỘI – 2021
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
LÊ THỊ HỢI
VAI TRÒ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI
TRONG GIA ĐÌNH HIỆN NAY
(Nghiên cứu trường hợp tỉnh Thanh Hóa)
Ngành: Xã hội học
Mã số: 9310301
LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS LÊ NGỌC VĂN
HÀ NỘI – 2021
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan nội dung luận án là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn
của PGS. TS. Lê Ngọc Văn. Các thông tin, số liệu trong luận án là trung thực. Các
luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của luận án chưa
từng được công bố ở bất kỳ công trình khoa học nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Lê Thị Hợi
ii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận án tiến sỹ này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới
Khoa Xã hội học - Học viện khoa học Xã hội đã giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi cho
tôi hoàn thành chương trình học nghiên cứu sinh. Đặc biệt, PGS.TS Lê Ngọc Văn,
người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ và chỉ bảo tận tình cho tôi từ khi hình thành ý
tưởng đề tài nghiên cứu đến khi hoàn thành luận án tiến sỹ.
Chân thành cảm ơn tập thể cán bộ và người dân ở P. Đông Sơn, TP.Thanh
Hóa, xã Lương Sơn, huyện Thường Xuân, xã Hoằng Tiến, Hoằng Hóa, Thanh Hóa
đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thu thập thông tin tại địa phương.
Chân thành cảm ơn Trường đại học Hồng Đức, Khoa Khoa học xã hội và Bộ
môn Xã hội học đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và
hoàn thành luận án.
Tôi xin cảm ơn bạn bè và các đồng nghiệp, những người đã chia sẻ, động
viên, giúp tôi có thêm nhiều kinh nghiệm, kiến thức khoa học. Lòng biết ơn sâu sắc
của tôi dành cho gia đình và những người thân yêu. Sự động viên, khích lệ của họ
có giá trị rất lớn để tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu này.
Hà Nội, tháng 06 năm 2021
Nghiên cứu sinh
Lê Thị Hợi
iii
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 1
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI ............................................................................................................ 13
1.1. Những vấn đề nội dung, lý thuyết và phương pháp nghiên cứu về
NCT liên quan đến đề tài ........................................................................................ 13
1.1.1. Những nội dung liên quan đến đề tài nghiên cứu ................................ 13
1.1.2. Những quan điểm lý thuyết và phương pháp liên quan đến đề tài....... 26
1.2. Nhận xét và định hướng nghiên cứu mới của đề tài ..................................... 29
Tiểu kết chương 1 .................................................................................................... 33
Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ......................... 34
2.1. Định nghĩa và giải thích các khái niệm làm việc ........................................... 34
2.1.1. Người cao tuổi (Older person/the elderly) ........................................... 34
2.1.2. Vai trò (Role) ....................................................................................... 34
2.1.3. Gia đình (family) .................................................................................. 35
2.1.4. Vai trò người cao tuổi trong gia đình ................................................... 37
2.2. Các cách tiếp cận lý thuyết của đề tài ........................................................... 39
2.2.1. Tiếp cận lý thuyết về vai trò (Role theory) .......................................... 39
2.2.2. Tiếp cận lý thuyết hiện đại hóa (Modernization theory) ...................... 41
2.2.3. Tiếp cận thuyết gỡ bỏ (disengagement theory) .................................... 43
2.2.4. Tiếp cận thuyết hoạt động (Activity theory) ........................................ 45
2.3. Quan điểm của Đảng và Chính sách nhà nước về NCT ............................... 47
2.4. Giới thiệu địa bàn nghiên cứu ......................................................................... 51
2.4.1. Đôi nét về tỉnh Thanh Hóa ................................................................... 51
2.4.2. Về các phường, xã nơi tiến hành cuộc điều tra .................................... 52
2.5. Lược đồ phân tích ............................................................................................ 56
Tiểu kết chương 2 .................................................................................................... 57
Chương 3: VAI TRÒ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI TRONG GIA ĐÌNH Ở
THANH HÓA .......................................................................................................... 58
3.1. Thực trạng già hóa và một vài đặc điểm của người cao tuổi ở Thanh Hóa ...... 58
