VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYỄN VĂN BA
VĂN HỌC DÂN GIAN CAO LAN
NHÌN TỪ VĂN HÓA TỘC NGƢỜI
LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC
HÀ NỘI - 2018
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYỄN VĂN BA
VĂN HỌC DÂN GIAN CAO LAN
NHÌN TỪ VĂN HÓA TỘC NGƢỜI
Chuyên ngành: Văn học dân gian
Mã số: 9.22.01.25
LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS.TS. Đỗ Lai Thúy
2. TS. Bùi Thị Thiên Thai
HÀ NỘI - 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả
nêu trong luận án là trung thực, đảm bảo độ chuẩn xác cao nhất có thể. Các tài
liệu tham khảo, trích dẫn có xuất xứ rõ ràng. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
về công trình nghiên cứu của mình.
Hà Nội, tháng 12 năm 2018
TÁC GIẢ
Nguyễn Văn Ba
MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Quy ước cách viết trong luận án
Danh mục sơ đồ, bản thống kê trong luận án
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
7
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
10
6. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận án
10
7. Kết cấu của luận án
11
NỘI DUNG
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT
12
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
12
1.1.1. Về nguồn gốc và lịch sử tộc người Cao Lan ở Việt Nam
12
1.1.2. Về thành phần tộc người và tộc danh Cao Lan
18
1.1.3. Về văn hóa Cao Lan
28
1.1.4. Về văn học dân gian Cao Lan
33
1.1.5. Nghiên cứu văn học từ góc nhìn văn hóa
35
1.1.6. Văn học dân gian Cao Lan từ góc nhìn văn hóa
36
1.2. Cơ sở lí thuyết
39
1.2.1. Không gian xã hội trong mối tương quan với văn hóa tộc người
39
1.2.2. Văn học dân gian trong mối quan hệ với không gian xã hội
42
1.2.3. Những phương diện cơ bản của không gian xã hội
43
Chƣơng 2: KHÁI QUÁT VĂN HỌC DÂN GIAN CAO LAN
47
2.1. Truyện cổ Cao Lan
47
2.1.1. Về diện mạo truyện cổ Cao Lan
47
2.1.2. Về phân loại truyện cổ Cao Lan
49
2.1.3. Nội dung truyện cổ Cao Lan
49
2.2. Dân ca Cao Lan
59
2.2.1. Cội nguồn tiếng hát
59
2.2.2. Phân loại dân ca Cao Lan
61
2.2.3. Giới thiệu một số loại dân ca Cao Lan
63
2.3. Tục ngữ, câu đố, truyện thơ Cao Lan
74
2.3.1. Tục ngữ
74
2.3.2. Câu đố
75
2.3.3. Truyện thơ
75
Chƣơng 3: VĂN HỌC DÂN GIAN CAO LAN NHÌN TỪ KHÔNG GIAN
SINH TỒN
77
3.1. Một nhận thức về không gian sinh tồn
77
3.2. Văn học dân gian Cao Lan nhìn từ những mối quan hệ trong
không gian sinh tồn
78
3.2.1. Các mối quan hệ [của con người] với không gian và thời gian
78
3.2.2. Các mối quan hệ [của con người] với môi trường tự nhiên
84
3.2.3. Các mối quan hệ [của con người] thông qua sự trao đổi
93
3.2.4. Các mối quan hệ trong gia đình, họ hàng và xóm giềng
97
3.3. Không gian sinh tồn và ý thức tộc ngƣời [ở ngƣời] Cao Lan
106
Chƣơng 4: VĂN HỌC DÂN GIAN CAO LAN NHÌN TỪ KHÔNG
GIAN THIÊNG
112
4.1. Mối quan hệ giữa không gian sinh tồn và không gian thiêng
112
4.2. Không gian thiêng và đời sống gia đình của ngƣời Cao Lan
115
4.2.1. Ngôi nhà sàn: bài ca sự sống
115
4.2.2. Nghi lễ nhà xe: bài ca đưa tiễn linh hồn
123
4.3. Không gian thiêng và đời sống cộng đồng, làng bản
128