Cng I
nh÷ng lý luËn c¬ b¶n vÒ ho¹t ®éng b¸n hµng
trong kinh doanh th¬ng m¹i
I. Kinh doanh th¬ng m¹i vai trß cña ho¹t ®éng b¸n hµng trong kinh doanh
th¬ng m¹i:
1. Kinh doanh th¬ng m¹i.
Ho¹t ®éng trao ®æi, mua b¸n s¶n phÈm hµng ho¸ t chÊt trong
nÒn kinh t¹o ra tiÒn ®Ò héi cho h×nh thµnh ph¸t triÓn
t lÜnh vùc kinh doanh: Kinh doanh th¬ng m¹i.
Kinh doanh th¬ng m¹i ®Çu t tiÒn cña, c«ng søc cña mét
nh©n hay mét tæ chøc vµo viÖc mua b¸n hµng ho¸ ®Ó b¸n l¹i hµng ho¸
®ã vµ kiÕm lêi.
Nhµ s¶n suÊt chÕ t¹o ra sÈn phÈm ®Ó b¸n. Khi b¸n s¶n phÈm cña
m×nh nhµ s¶n xuÊt cã thÓ lùa chän:
+ B¸n trùc tiÕp (tù b¸n) cho ngêi tiªu thô.
+ B¸n qua ngêi trung gian ngêi trung gian tiÕp tôc b¸n cho ngêi tiªu
thô
Ngêi tiªu dïng (hé tiªu dïng) cÇn s¶n phÈm cña nhµ s¶n xuÊt
®Ó tho¶ m·n nhu cÇu cña m×nh. Hä còng cã thÓ lùa chän hai kh¶ n¨ng
kh¸c nhau ®Ó cã (mua) s¶n phÈm:
+ Mua trùc tiÕp tõ nhµ s¶n xuÊt.
+ Mua qua ngêi trung gian.
thuyÕt thùc tiÔn ®· chøng minh u thÕ to lín lîi Ých mang
l¹i viÖc trao ®æi, mua b¸n s¶n phÈm qua trung gian. Kh«ng chØ víi
hiÖu qu¶ chung cña toµn héi, víi viÖc tham gia cña ngêi trung gian
vµo qu¸ tr×nh mua hµng ho¸ gi÷a ngêi tiªu thô nhµ s¶n xuÊt trong
nÒn kinh tÕ, th× kh¶ n¨ng tho¶ m·n tèt h¬n nhu cÇu cña nhµ s¶n xuÊt
lÉn ngêi tiªu thô ®îc n©ng cao mét c¸ch rÖt. Nhµ s¶n xuÊt ngêi
tiªu thô chÊp nhËn mét c¸ch nguyÖn s½n sµng tr¶ c«ng (chi phÝ
vµ lîi nhuËn) cho sù tham gia cña ngêi trung gian vµo qu¸ tr×nh nµy.
chÊp nhËn cña nhµ s¶n xuÊt ngêi tiªu thô t¹o ra kh¶ n¨ng tham gia
khai th¸c héi kinh doanh trong ho¹t ®éng mua b¸n s¶n phÈm
hµng ho¸: T¹o kh¶ n¨ng kinh doanh th¬ng m¹i. ViÖc khai th¸c kh¶ n¨ng
kinh doanh th¬ng m¹i dÉn ®Õn ra ®êi ph¸t triÓn mét thèng
`
1
kinh doanh th¬ng m¹i trong nÒn kinh quèc d©n bao gåm c¸c
nh©n (th¬ng nh©n) hoÆc chøc (doanh nghiÖp th¬ng i) chuyªn
kinh doanh trong lÜnh vùc mua b¸n hµng ho¸. Víi thèng nµy, ngµnh
th¬ng m¹i cña nÒn kinh quèc d©n ®îc h×nh thµnh ph¸t triÓn nh
t tÊt yÕu kh¸ch quan.
2. Vai trß cña ho¹t ®éng b¸n hµng trong kinh doanh th¬ng m¹i.
B¸n hµng mét ho¹t ®éng cïng quan träng, quyÕt ®Þnh
®Õn tån t¹i ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp. vËy quan niÖm thÕ
nµo b¸n hµng ý nghÜa to lín. Cho ®Õn nay rÊt nhiÒu quan
niÖm kh¸c nhau b¸n hµng ®iÒu ®ã n ®Õn c¸ch m«
gi¶i quyÕt néi dung ho¹t ®éng b¸n hµng kh¸c nhau. Mét trong c¸c c¸ch
tiÕp cËn b¸n hµng ®îc nhiÒu doanh nghiÖp ¸p dông tiÕp cËn b¸n
hµng víi t c¸ch mét kh©u quan träng, mét bé phËn h÷u c¬ cña qu¸ tr×nh
kinh doanh. Theo c¸ch tiÕp cËn nµy th×: B¸n hµng mét kh©u mang
tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh trong ho¹t ®éng kinh doanh, mét phËn cÊu
thµnh thuéc thèng chøc qu¶n kinh doanh cña doanh nghiÖp
chuyªn thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng nghiÖp liªn quan ®Õn viÖc thùc
hiÖn chøc n¨ng chuyÓn ho¸ h×nh th¸i gi¸ trÞ cña s¶n phÈm hµng ho¸
hµng sang tiÒn cña tæ chøc ®ã “.
Vai trß cña ho¹t ®éng b¸n hµng ®îc thÓ hiÖn trªn c¸c mÆt sau:
+ B¸n hµng lµ nghiÖp kinh doanh b¶n, trùc tiÕp thùc hiÖn
chøc n¨ng lu th«ng hµng ho¸ phôc cho s¶n xuÊt ®êi sèng nh©n
d©n, kh©u quan träng nèi liÒn s¶n xuÊt víi tiªu dïng, ®¶m b¶o c©n
®èi gi÷a cung cÇu ®èi víi tõng mÆt hµng thÓ gãp phÇn æn
®Þnh gi¸ c¶ thÞ trêng.
B¸n hµng nghiÖp b¶n thùc hiÖn môc ®Ých kinh doanh
cña doanh nghiÖp lîi nhuËn. Mµ lîi nhuËn phÇn chªnh lÖch gi÷a
doanh thu vµ chi phÝ. VËy ®Ó cã lîi nhuËn cao th× doanh thu b¸n hµng
dÞch ph¶i lín h¬n chi phÝ kinh doanh . Muèn doanh thu b¸n
hµng dÞch lín th× ph¶i chiÕm ®îc kh¸ch hµng, ph¶i b¸n ®îc
nhiÒu hµng ho¸ vµ gi¶m c¸c chi phÝ kh«ng cÇn thiÕt.
+ Trong kinh doanh th¬ng m¹i c¸c doanh nghiÖp cßn môc tiªu
n÷a kh«ng ngõng t¨ng thÕ lùc cña m×nh. Víi nÒn kinh nhiÒu
thµnh phÇn, trªn thÞ trêng nhiÒu ngêi cung øng hµng ho¸. C¹nh
tranh trªn thÞ trêng ®ßi hái c¸c doanh nghiÖp thu hót ngµy cµng nhiÒu
`
2
kh¸ch hµng, ph¶i kh«ng ngõng t¨ng doanhb¸n hµngdÞch vô cïng
víi ph¸t triÓn réng thÞ trêng. Môc ®Ých thÕ lùc c tiªu
ph¸t triÓn quy kinh doanh thÞ phÇn trªn thÞ trêng.
§iÒu nµy chØthÓ thùc hiÖn ®îc khi doanh nghiÖp tæ chøc hiÖu
qu¶ ho¹t ®éng b¸n hµng.
+ Kinh doanh th¬ng m¹i trong thêi buæi ngµy nay th× cã rÊt nhiÒu
héi nhng còng rÊt nhiÒu rñi ro. vËy ho¹t ®éng nh thÕ nµo
th× c¸c doanh nghiÖp còng ph¶i ®¶m b¶o an toµn trong kinh doanh.
§Ó ®¶m b¶o an toµn th× doanh nghiÖp ph¶i gi÷ ®îc møc æn ®Þnh
trong viÖc t¨ng doanh thu qua c¸c n¨m, do vËy ho¹t ®éng thóc ®Èy b¸n
hµng quyÕt ®Þnh ®Õn viÖc t¨ng doanh thu ®¶m b¶o an toµn
trong kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp.
+ Ho¹t ®éng b¸n hµng ®îc thùc hiÖn theo chiÕn lîc ho¹ch
kinh doanh ®· v¹ch ra, hµng ho¸ a doanh nghiÖp ®îc kh¸ch ng
chÊp nhËn, uy tÝn cña ®¬n ®îc gi÷ v÷ng cñng trªn thÞ trêng.
B¸n hµng kh©u ho¹t ®éng quan mËt thiÕt víi kh¸ch hµng, ¶nh
hëng tíi niÒm tin, uy tÝn t¸i t¹o nhu cÇu cña ngêi tiªu dïng. Do
vËy, ®ã còng lµ khÝ c¹nh tranh m¹nh cña doanh nghiÖp víi c¸c
®èi thñ c¹nh tranh.
+ Trong nÒn kinh thÞ trêng, ho¹t ®éng b¸n hµng ph¶n chiÕu
t×nh h×nh kinh doanh, thíc ®o ph¶n chiÕu hiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh
doanh cña doanh nghiÖp. HiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh
nghiÖp ®îc ®¸nh gi¸ th«ng qua khèi lîng hµng ho¸ b¸n ra trªn thÞ trêng
i nhuËn doanh nghiÖp thu ®îc qua b¸n hµng, hµng ho¸ ®îc
chuyÓn ho¸ nh th¸i hiÖn vËt sang h×nh th¸i gi¸ trÞ vßng chu
chuyÓn vèn cña doanh nghiÖp ®îc hoµn thµnh. §èi víi doanh nghiÖp
th¬ng m¹i ho¹t ®éng b¸n hµng trÝ quan träng quyÕt ®Þnh c¸c
nghiÖp vô kh¸c trong qu¸ tr×nh kinh doanh nh: Nghiªn cøu thÞ trêng, t¹o
nguån mua hµng, dÞch vô, tr÷... sau khi b¸n hµng, kh«ng nh÷ng
doanh nghiÖp thu ®îc toµn chi phÝ ra cßn thu ®îc lîi nhuËn
®Ó ph¸t triÓn ho¹t ®éng kinh doanh. Trong ®iÒu kiÖn nh tranh gay
t, n©ng cao ®îc khèi lîng b¸n ra tøc lµ doanh nghiÖp ®· n©ng cao ®-
îc kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn thÞ trêng thÕ lùc cña doanh
nghiÖp trªn thÞ trêng.
ThÞ trêng lu«n lu«n biÕn ®éng, thay ®æi kh«ng ngõng thÕ
b¸n hµng kh«ng cßn lµ vÊn ®Ò míinhng lu«n mang tÝnh thêi
`
3
cÊp b¸ch, mèi quan t©m hµng ®Çu cña c¸c doanh nghiÖp. VËy
c¸c doanh nghiÖp ph¶i chøc thùc hiÖn b¸n hµng nh thÕ nµo ®Ó
®em l¹i lîi nhuËn cao ®¸p øng tèt nhu cÇu kh«ng g©y ¸ch t¾c trong
lu th«ng. Thùc ®· chøng minh doanh nghiÖp nµo thèng b¸n
hµng hîp lý khoa häc sÏ gi¶m ®Õn møc thÊp nhÊt gi¸ c¶ hµng ho¸ v× nã
gi¶m ®¸ng chi phÝ lu th«ng. MÆt kh¸c hÖ thèng b¸n hµng tèt sÏ gãp
phÇn ®Èy nhanh tèc ®é chu chuyÓn hµng ho¸, t¨ng nhanh vßng quay
cña vèn.
II. C¸c h×nh thøc b¸n hµng ë doanh nghhiÖp th¬ng m¹i.
Trong ho¹t ®éng kinh doanh, ngêi mua còng nh ngêi b¸n quyÒn
lùc chän nh÷ng h×nh thøc ph¬ng thøc b¸n hµng thuËn tiÖn phï hîp
víi ®iÒu kiÖn cña m×nh.
H×nh thøc ph¬ng thøc b¸n ph¶n ¸nh mèi quan gi÷a ngêi
mua ngêi b¸n, thanh to¸n, vËn chuyÓn... Thùc tiÔn ho¹t ®éng kinh
doanh th¬ng m¹i thÕ giíi vµ trong níc cã c¸c h×nh thøc b¸n sau:
1. C¨n vµo ®Þa ®iÓm giao hµng cho kh¸ch hµng h×nh thøc
b¸n t¹i kho cña ngêi cung øng ,t¹i kho cña doanh nghiÖp th¬ng
m¹i ,b¸n qua cöa hµng quÇy hµng vµ b¸n t¹i ®¬n vÞ tiªu dïng .
+ B¸n t¹i kho cña ngêi cung øng hay kho cña doanh nghiÖp th¬ng
m¹i H×nh thøc nµy thÝch hîp víi nhu cÇu lín, tiªu dïng æn ®Þnh ng-
êi mua n ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn hµng ho¸. B¸n qua cöa hµng
quÇy hµng thÝch hîp víi nhu cÇu, danh c hµng ho¸ nhiÒu, chu
tiªu dïng kh«ng æn ®Þnh.
+ B¸n tËn ®¬n tiªu dïng, b¸n t¹i nhµ theo yªu cÇu cña kh¸ch
hµng h×nh thøc b¸n t¹o thuËn lîi cho ngêi mua ph¬ng thøc chñ
yÕu n©ng cao chÊt lîng phôc vô kh¸ch hµng vµ c¹nh tranh lÉn nhau.
2. Theo kh©u lu chuyÓn hµng ho¸ cã b¸n bu«n vµ b¸n lÎ .
+ B¸n bu«n b¸n i khèi lîng lín, theo hîp ®ång thanh to¸n
kh«ng dïng tiÒn mÆt. KÕt thóc qu¸ tr×nh b¸n bu«n, hµng ho¸ vÉn n»m
trong kh©u lu th«ng cha bíc vµo tiªu dïng. Do kh«ng ph¶i lu kho, b¶o
qu¶n s¾p xÕp l¹i hµng ho¸ t¹i cöa hµng nªn gi¸ b¸n h¬n doanh
thêng cao h¬n so víi b¸n lÎ. u ®iÓm n¨ng suÊt lao ®éng
cao, chi phÝ ho¹t ®éng b¸n hµng Ýt, doanhth× t¨ng nhanh. Nhng
`
4
còng nhîc ®iÓm doanh nghiÖp kh«ng liªn trùc tiÕp víi
ngêi tiªu dïng nªn kh«ng n¾m râ ®îc th«ng tin tõ ngêi tiªu dïng.
+ B¸n b¸n cho nhu cÇu nhá cña ngêi tiªu dïng, ®¸p øng yªu
cÇu kÞp thêi cña kh¸ch hµng thanh to¸n ngay. hµng ho¸ ph¶i qua
kh©u b¸n bu«n, lu kho, chi phÝ cho b¸n hµng nªn gi¸ b¸n thêng cao
h¬n, viÖc t¨ng doanh cña doanh nghiÖp th¬ng m¹i chËm h¬n, nhng
l¹i nhËn ®îc th«ng tin trùc tiÕp tõ kh¸ch hµng.
3. Theo ph¬ng thøc b¸n gåm b¸n theo hîp ®ång ®¬n hµng :
ThuËn mua võa b¸n ,b¸n ®Êu gi¸ vµ xuÊt khÈu hµng ho¸ .
Tuú thuéc vai trß quan träng cña hµng ho¸ yªu cÇu cña ngêi
b¸n thÓ ngêi mua ph¶i t hîp ®ång göi ®¬n hµng cho ngêi
b¸n. Th«ng thêng hµng ho¸ quan träng, b¸n víi khèi lîng lín, ®Ó t¹o ®iÒu
kiÖn cho ngêi b¸n chuÈn hµng ho¸ theo yªu cÇu cña ngêi mua,
trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn hîp ®ång, hai bªn cïng thÓ hiÖn tr¸ch nhiÖm
vµ t«n träng lîi Ých cña nhau.
§èi víi hµng ho¸ kh«ng quan träng thÓ thuËn mua võa b¸n
kh«ng cÇn ký kÕt hîp ®ång, kh«ng cÇn göi ®¬n hµng. Mét sè lo¹i hµng
ho¸ cÇn b¸n víi lîng lín, hµng khã tiªu chuÈn ho¸, hµng chuyªn dïng,
ngêi ta dïng ph¬ng ph¸p ®Êu gi¸ ®Ó t×m ngêi mua víi gi¸ cao nhÊt.
XuÊt khÈu ph¬ng thøc b¸n hµng ®Æc biÖt cÇn tu©n theo c¸c
quy ®Þnh xuÊt nhËp khÈu cña ChÝnh phñ vµ còng chØ c¸c ®¬n®-
îc phÐp kinh doanh xuÊt nhËp khÈu thùc hiÖn.
4. Theo mèi quan thanh to¸n mua ®øt b¸n ®o¹n dông
c¸c h×nh thøc tÝn dông trong thanh to¸n nh n hµng tr¶ chËm,
b¸n hµng tr¶ gãp...
+ Mua ®øt b¸n ®o¹n mua b¸n thanh to¸n ngay khi giao
nhËn hµng ho¸. u ®iÓm doanh nghiÖp thu ®îc tiÒn ngay,
®¶m b¶o an toµn trong kinh doanh, nhng còng g©y trë ng¹i cho nh÷ng
kh¸ch hµng kh«ng tiÒn ngay nhÊt kh«ng ®ñ tiÒn
muèn mua tr¶ gãp.
+ Mét hµng ho¸ th«ng thêng ngêi tiªu dïng réng r·i ph©n t¸n, ngêi
ta dông h×nh thøc b¸n qua ®¹i tr¶ chËm tuú theo tõng lo¹i hµng
ho¸ nh tivi, l¹nh, xe m¸y... B¸n hµng tr¶ chËm, tr¶ gãp ®ang h×nh
thøc ®îc kh¸ch hµng a chuéngh×nh thøc b¸n hµng kh¸ phæ biÕn
ë níc ngoµi. Tuy nhiªn ë ViÖt Nam do cha hoµn thiÖn thèng luËt
`
5