LỜI MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện nay –nền kinh tế quá độ lên chủ
nghĩa xã hội có sự quản lý của nhà nước ,việc quản lý và dụng vốn của cả nước ,của
từng thành phần kinh tế ,của từng doanh nghiệp là một vấn đề phức tạp và hết sức
bức thiết. Đặc biệt trong vài năm trở lại đây kinh tế thị trường đã tạo raq một môi
trường kinh tế hết sức sôi động và cạnh tranh gay gắt ; do đó để tốn tại và phát triển
đứng vững trên thị trường các doanh nghiệp cần kết hợp phân tích lý thuyết tuần
hoàn và chu chuyển tư bản với điều kiện hiện có của doanh nghiệp để từ đó có
những quyết định đúng đắn đối với việc phân bổ các nhân tố sản xuất sao cho phù
hợp
Xuất phát từ thực tiễn của vấn đề đó, cùng với sự tâm đắc ý nghĩa của đề tài và
lòng ham thích tìm hiểu sâu hơn về môn kinh tế chính trị nói chung, vấn đề tuần
hoàn và chu chuyển nói chung em đã quyết định chọn đề tài:
“Học thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản và sự vận dụng nó vào nền kinh tế
thị trường thời kỳ quá độ ở nước ta”.
Với lý luận và thực tiễn như vậy đề án của em có kết cấu như sau:
Phần 1: Mở đầu
Nói lên tính cấp thiết của đề tài,phương pháp và phạm vi nghiên cứu
Phần 2: Nội dung
Bao gồm cơ sở lý luận của đề tài, thực trạng ở Việt Nam và mạnh dạn đưa ra
một số giải pháp cho vấn đề
Phần 3 : Kết luận
ý nghĩa của đề tài
1
Với khuôn khổ một tiểu luận, thời gian và trình độ có hạn nên tiểu luận của
em không tránh khỏi thiếu sót và hạn chế. Em rất mong có sự động viên và đóng
góp ý kiến của thầy cô giáo bộ môn kinh tế chính trị để tiểu luận của em được
hoàn thiện hơn.
2
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1.Tuần hoàn của tư bản
1.1 Ba giai đoạn vận động và phát triển
Sự biến hoá hình thái của tư bản trong quá trình vận động .Tính chất TBCN ở
trong từng giai đoạn.
Giai đoạn I:T-H
Giai đoạn này biến tiền tệ thành hàng hoá:T-H.Đối với người mua ,đó là tiền biến
thành hàng.Còn đối với người bán,thì đó là biến hàng thành tiền.Đó là một hành vi
lưu thông hàng hoá thông thường .Nhưng nếu nhìn vào nôị dung vật chất của việc
mua bán đó,thì sẽ thấy tính chất tư bản chủ nghĩa của nó.
Hàng hoá mua bán là những loại hàng hoá nhất định ;tư liệu sản xuất và sức lao
động ,tức là những nhân tố của sản xuất. Quá trình mua bán đó có thể biểu diễn
thành:
T-H
TLSX
SL
Đ
Như thế nghĩa là có hai hành vi mua bán:T-SLĐ và T-TLSX. Hai hành vi này xảy
ra trên hai thị trường hoàn toàn khác nhau là thị trường sức lao động và thị trường
hàng hoá thông thường. Tiền của nhà tư bản phải chia làm hai phần theo tỉ lệ thích
đáng:một phần mua sức lao động,một phần mua tư liệu sản xuất.
Đối với hành vi T-TLSX,căn cứ vào ngành kinh doanh cụ thể phải tính toán thế
nào để mua đủ tư liệu sản xuất để sử dụng hết số nhân công thu được;nếu thiếu tư
liệu sản xuất thì không có việc cho công nhân làm,quyền sử dụng lao động thặng dư
sẽ trở thành vô ích đối với nhà tư bản. Ngược lại,nếu thiếu công nhân thì tư liệu sản
xuât sẽ không biến thành sản phẩm được.
3
Ta lại xét quá trình T-SLĐ. Nhà tư bản có tiền,công nhân có sức lao động,hai
bên mua bán với nhau. Đó là một quan hệ mua bán,một quan hệ hàng hoá - tiền tệ
thông thường. Nhưng đồng thời đó cũng là sự mua bán giữa một bên là nhà tư bản
chuyên môn mua như thế và một bên là người vô sản chuyên môn bán như vậy. Sở
dĩ có quan hệ mua bán kiểu đó,chính là vì nhưngx điều kiện cần thiết để thực hiện
sức lao động - tư liệu sản xuất và tư liệu sinh hoạt- đã bị tách rời khỏi người lao
động. Tính chất tư bản chủ nghĩa trong việc mua bán trên không phải do bản thân
tiền tệ gây nên,và tiền tệ ở đây đã biến thành tư bản tiền tệ,chứ không còn là tiền tệ
thông thường nữa. Như vậy,giai đoạn I của sự vận động của tư bản là giai đoạn biến
tư bản tiền tệ thành tư bản sản xuất.
Giai đoạn II:H..SX..H’
Sau khi mua được hàng hoá (tư liệu sản xuất và sức lao động) thì tư bản đã trút
bỏ hình thức tiền tệ mà mang hình thức hiện vật. Với hình thức hiện vật đó,nó
không thể tiếp tục lưu thông được. Nhà tư bản không thể đem bán công nhân như
hàng hoá được,vì công nhân chỉ bán sức lao động trong một thời gian ,chứ không
phải là nô lệ của nhà tư bản. Tư liệu sản xuất và sức lao động phải được đem ra tiêu
dùng cho sản xuất. Nhà tư bản bắt công nhân phải vận dụng tư liệu sản xuất để sản
xuất ra sản phẩm. Kết quả là nhà tư bản có được một số hàng hoá mới mà giá trị của
chúng lớn hơn giá trị của những nhân tố dùng để sản xuất ra số hàng hoá đó. Ở
đây,chúng ta coi quá trình sản xuất này như một giai đoạn trong sự vận động của tư
bản. Trong giai đoạn vận động này,tư bản trút bỏ hình thức tư bản sản xuất để
chuyển sang hình thức tư bản hàng hoá.
Giai đoạn III:H’-T’.
H’ sản xuất ra phải được bán đi. Nhà tư bản lại xuất hiện trên thị trường , nhưng
lần nà chỉ xuất hiện trên thị trường hàng hoá thông thường.
Bán H’ lấy T’,tức là T’đã lớn lên, vì có thêm giá trị thặng dư. Sở dĩ có thể thu về
một giá trị lớn hơn số giá trị đã bỏ ra trong giai đoạn đầu, chính là vì đến giai đoạn
III, đã ném ra thị trường một số hàng hoá có giá trị lớn hơn giá trị đã ứng ra trước
4
đây. Số lớn hơn đó chính là giá trị thặng dư mà công nhân đã sáng tạo ra trong giai
đoạn sản xuất và bị nhà tư bản chiếm không.Như vậy, giai đoạn III của sự vận động
là giai đoạn biến tư bản hàng hoá thành tư bản tiền tệ.
Toàn bộ quá trình vận động tuần hoàn của tư bản có thể tóm tắt như sau:
SL
Đ
T-H .......SX.......H-T
TLSX
Tư bản đã vận động qua ba giai đoạn và trong mỗi giai đoạn, tư bản đã tồn tại dưới
một hình thức và làm tròn một chức năng nhất định. Ở giai đoạn I, tư bản tồn tại
dưới hình thức tư bản tiền tệ mà chức năng của nó là mua hàng hoá.ở giai đoạn II,
tư bản tồn tại dưới hình thức tư bản sản xuất mà chức năng của nó là sản xuất ra giá
trị thặng dư. ở giai đoạn III, tư bản tư bản tồn tại dưới hình thức tư bản hàng hoá mà
chức năng của nó là thực hiện giá trị và giá trị thặng dư.
Cuộc vận động đó là cuộc vận động tuần hoàn của tư bản công nghiệp.
Như vậy, tuần hoàn của tư bản là sự biến chuyển liên tiếp của tư bản qua ba giai
đoạn, trải qua ba hình thái, thực hiện ba chức năng tương ứng, để trở về hình thái
ban đầu với lượng giá trị lớn hơn.
1.2. Các hình thái tuần hoàn của tư bản công nghiệp:
Trong ba giai đoạn vận động tuần hoàn của tư bản thì giai đoạn I và giai đoạn
III diễn ra trong lưu thông, thực hiện các chức năng mua yếu tố sản xuất và bán
hàng hoá có chứa đựng giá trị thặng dư. Giai đoạn II diễn ra trong sản xuất, thực
hiện chức năng sản xuất giá trị và giá trị thặng dư. Do vậy, giai đoạn II là giai đoạn
có tính chất quyết định vì chỉ trong giai đoạn đó mới sáng tạo ra giá trị và giá trị
5