LUẬN VĂN:
Nền Kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Lời nói đầu
Một trong những nội dung lớn của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng là xây dựng
nhà nước pháp quyền kiểu mới. Đảng ta đã xác định , chính sách kinh tế nhiều thành phần theo
định hướng XHCN có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính quy luật từ sản xuất nhỏ đi lên CNXH ,
có tác dụng to lớn trong việc động viên nhân dân xây dựng kinh tế, phát triển lực lượng sản xuất.
Hiện nay, trong các thành phần kinh tế thì kinh tế nhà nước đóng góp vào GDP vẫn luôn chiếm tỉ
trọng chủ yếu. Song trên thực tế, kinh tế nhà nước chưa thực sự phát huy tối đa hiệu quả trong việc
điều tiết nền kinh tế thị trường.
Các chính sách cải cách kinh tế gần đây ở Việt Nam đã ảnh hưởng tích cực tới cấu trúc và sự
tăng trưởng kinh tế. Các biện pháp kinh tế như kiểm soát lạm phát, giảm dần thiếu hụt ngân sách,
thực thi chính sách tiền tệ thắt chặt... kết hợp với các biện pháp tự do hoá như giảm bớt sự can
thiệp của chính phủ trung ương đối với các hoạt động kinh tế đã tạo nên những chuyển biến đáng
mừng về tốc độ tăng trưởng và ổn định môi trường kinh tế vĩ mô. Cùng với các chính sách tiến bộ
trên, chính sách của nhà nước Việt Nam đối với nền kinh tế đã có những thay đổi đáng kể tạo nên
những chuyển biến đáng kể. Việc chuyển nền kinh tế nước ta vận hành theo kinh tế thị trường có
sự quản lý của nhà nước là phù hợp với tính tất yếu khá7ch quan của nền kinh tế, phù hợp với xu
hướng quốc tế hoá nền kinh tế. Tuy nhiên vì chưa có tiền lệ nào trong lịch sử về quá độ từ nền
kinh tế kế hoặch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường nên công cuộc đổi mới đang đòi hỏi phải
giải quyết nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn. Nền kinh tế là một cơ thể sống luôn phát triển nên
đòi hỏi mọi sự quản lý điều hành phải sáng tạo. Nghiên cứu kinh nghiệm thành công và thất bại
của các nước cung với việc xây dựng sáng tạo chính sách kinh tế phù hợp với điều kiện trình độ
phát triển, mục tiêu kinh tế xã hội và nền văn hoá đất nước là những việc làm mang tính cần thiết
và chiến lược.
Triển vọng phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tới của Việt Nam có lẽ sẽ phụ thuộc
rất nhiều vào việc giải quyết các vấn đề cơ bản mà nội dung của chúng có liên quan đến chính sự
tiếp tục quá trình cơ cấu lại nền kinh tế. Vấn đề nổi bật nhất và là mục tiêu số một là xác định vai
trò quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường. Quá trình chuyển từ nền kinh tế tập trung
sang nền kinh tế thị trường đòi hỏi Việt Nam phải xây dựng một mô hình kinh tế sử dụng được
những khiếm khuyết của cả hai yếu tố thị trường và sự can thiệp của nhà nước về hai mặt: tăng
trưởng kinh tế và bảo đảm công bằng xã hội.
Trên cơ sở nghiên cứu những học thuyết về vai trò kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị
trường và những tìm tòi tham khảo tài liệu sách báo trong những năm gần đây cùng với sự hướng
dẫn của giáo viên bộ môn, em đã chọn đề tài"Nền Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam ". Đồng thời đề tài cũng giúp em hiểu và thấy được những chính sách, giải
pháp và hướng đi đúng đắn của Đảng và nhà nước trong quá trình đổi mới nền kinh tế Việt Nam.
I. lý luận chung về kinh tế thị trường và việc cần thiết chuyển sang kinh tế thị
trường định hướng XHCN ở việt nam.
1. Lý luận chung về kinh tế thị trường.
Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá phát triển ở trình độ cao, khi tất cả các quan
hệ kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội đều được tiền tệ hoá; các yếu tố của sản xuất
như đất đai và tài nguyên, vốn bằng tiền và vốn vật chất, sức lao động, công nghệ và
quản lý; các sản phẩm và dịch vụ tạo ra; chất xám đều là đối tượng mua bán, là hàng hoá
Kinh tế thị trường được coi như một hệ thống các quan hệ kinh tế. khi các quan hệ
kinh tế giữa các chủ thể đều biểu hiện qua mua bán hàng hoá dịch vụ trên thị trường
(người bán cần tiền, người mua cần hàng và họ phải gặp nhau trên thị trường) thì nền
kinh tế đó là nền kinh tế thị trường.
Kinh tế thị trường là cách tổ chức nền kinh tế - xã hội, trong đó, các quan hệ kinh tế
của các cá nhân, các doanh nghiệp đều biểu hiện qua mua bán hàng hoá, dịch vụ trên thị
trường và thái độ cư xử của từng thành viên chủ thể kinh tế là hướng vào việc tìm kiếm
lợi ích của chính mình theo sự dẫn dắt của giá cả thị trường.
a. Ưu điểm.
Với cách hiểu như trên ta có thể thấy kinh tế thị trường có một số ưu điểm như sau:
- Kinh tế thị trường thúc đẩy việc cải tiến kĩ thuật tăng năng suất lao động làm cho
sản phẩm hàng hoá phong phú đa dạng , giá thành hạ, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát
triển nhanh. Bởi mục đích của người sản xuất hàng hoá là có lãi cao nhất, do đó họ phải
làm thế nào để có giá trị cá biệt của hàng hoá là thấp nhất. Muốn vậy, họ phải tăng năng
suất lao động. Vì vậy phải cải tiến kĩ thuật, nâng cao trình độ tay nghề, tổ chức quản lý
sản xuất trong đó yếu tố quan trọng nhất, yếu tố có tính chất quyết định là kĩ thuật. Cải
tiến kĩ thuật lúc đầu ứng dụng ở từng người, từng xí nghiệp sau lan rộng ra toàn xã hội
làm xuất hiện một ngành mới. Và như vậy lực lượng sản xuất đã phát triển thêm một
bước.
- Kinh tế thị trường thúc đẩy sự phân công lao động xã hội phát triển nhanh chóng
làm cho sự chuyên môn hoá và hiệp tác hoá ngày càng cao. Do đó, quá trình xã hội hoá
sản xuất, xã hội hoá lao động phát triển nhanh. Đó là xu hướng phát triển của nền kinh tế
hiện đại.
- Kinh tế thị trường thúc đẩy quá trình tích tụ tập trung sản xuất cao độ, các mối
quan hệ kinh tế phát triển, tạo điều kiện cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển nhanh.
b. Nhược điểm.
Mặc dù với những ưu điểm không thể phủ nhận như trên, nền kinh tế thị trường
cũng không tránh khỏi những khuyết tật cố hữu.
- Trong nền kinh tế thị trường lợi nhuận vừa là động lực vừa là mục đích của các
chủ thể kinh tế. Vì lợi nhuận kích thích các chủ thể kinh tế năng động, ra sức cải tiến kĩ
thuật, hợp lý hoá sản xuất, nâng cao trình độ tay nghề làm sản phẩm hàng hoá phong phú
đa dạng mà giá trị lại giảm xuống. Nhưng cũng vì lợi nhuận, họ bất chấp những thủ đoạn,
những gian trá giả dối trong kinh doanh. Bản thân họ thì được lợi nhưng cái lợi đó so với
những thiệt hại đồng thời gây ra cho người tiêu dùng và toàn xã hội là quá nhỏ bé không
thể bù đắp. Mục tiêu kinh tế của đất nước không thực hiện được. Về kinh tế thì như vậy
còn đạo đức tình người trong xã hội cũng bị xem nhẹ và lãng quên.
- Bản chất thị trường là bất bình đẳng, kẻ mạnh thì sống, kẻ yếu thì chết. Trong
cạnh tranh ai không cải tiến kĩ thuật, năng suất thấp, giá trị cao thì lỗ, trở thành người
nghèo và ngược lại. Qua đó sự phân hoá giàu nghèo gia tăng mà tệ nạn xã hội cũng dễ
phát triển.
- Nền kinh tế thị trường có cơ cấu không hợp lý, mất cân đối. Những ngành nghề
nào trong xã hội đem lại lợi nhuận cao sẽ có nhiều người tham gia và ngược lại. Bởi
trong cơ chế thị trtường sự gia nhập hay rút lui khỏi một ngành nghề, lĩnh vực là tự do.
- Kinh tế thị trường tạo ra sự ô nhiễm môi trường. Do mục đích người sản xuất là
lợi nhuận cao nhất, họ phải tiết kiệm chi phí triệt để. Những chất thải độc hại trong quá
trình sản xuất chưa có tác động trực tiếp đến họ không được xử lý. Ô nhiễm môi trường
sống chung của toàn xã hội là tất yếu.