Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
--------------------------------
NGUYỄN THUÝ QUỲNH
BƢỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU SỰ NGHIỆP VĂN
CHƢƠNG CỦA NAM XƢƠNG - NGUYỄN CÁT NGẠC
(Ở HAI THỂ LOẠI: KỊCH BẢN VĂN HỌC VÀ TRUYỆN NGẮN)
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60.22.34
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS – TS Trần Thị Việt Trung
THÁI NGUYÊN – 2008
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
2
MỤC LỤC
Phần mở đầu:…………………………………………………………………..2
Chƣơng I: Vài nét về đời sống xã hội - văn hóa Việt Nam giai đoạn
đầu thế kỷ XX và tác giả Nam Xƣơng - Nguyễn Cát Ngạc…………………9
1.1. Đời sống xã hội – văn hoá Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX ảnh hưởng
đến việc hình thành ngòi bút Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc………………...9
1.2. Cuộc đời và sự nghiệp văn học của tác giả Nam Xương
- Nguyễn Cát Ngạc………………………………………………………… 17
Chƣơng II. Một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật kịch bản
của Nam Xƣơng - Nguyễn Cát Ngạc……………………………………...26
2.1.Tóm tắt các kịch bản của Nam Xương…………………………………....26
2.2. Một số đặc điểm nổi bật về nội dung tư tưởng của
kịch Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc………………………………………..31
2.3. Một số đặc điểm nổi bật về nghệ thuật
của kịch Nam Xương- Nguyễn Cát Ngạc……………………………………49
Chƣơng III. Một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật
truyện ngắn của Nam Xƣơng - Nguyễn Cát Ngạc………………………...67
3.1. Vài nét về tình hình sáng tác truyện ngắn
của Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc………………………………………..67
3.2. Một số đặc điểm nổi bật về nội dung truyện ngắn
của Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc…………………………………………69
3.3. Một số đặc điểm nổi bật về nghệ thuật truyện ngắn của
Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc……………………………………………..93
Kết luận ………………………………………………………….. ……….107
Tài liệu tham khảo………………………………………………………. ..110
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Với hai kịch bản nổi tiếng một thời (giai đoạn đầu thế kỷ XX) là Ông
Tây An Nam và Chàng Ngốc, trong mấy chục năm qua, Nam Xương - Nguyễn
Cát Ngạc đã được các nhà nghiên cứu văn học ở Việt Nam khẳng định là một
trong những tác giả đầu tiên tham gia xây dựng nền móng của nền kịch nói
Việt Nam hiện đại. Tuy nhiên, ngoài sự khẳng định trên, cho đến nay, sự
nghiệp của Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc chưa được nghiên cứu một cách
hệ thống và đầy đủ, cho dù sau khi hy sinh ở miền Nam vào năm 1958, ông
đã để lại một di sản văn chương khá phong phú. Trên thực tế, ngoài việc giới
thiệu khái quát tên tuổi của Nam Xương trong một số công trình nghiên cứu
về văn học và sân khấu Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XX, tên tuổi ông ít
được nhắc tới, và các nhà nghiên cứu cũng thường xem xét ông trong tư cách
tác giả kịch bản. Nhưng cuộc đời và sự nghiệp của Nam Xương - Nguyễn Cát
Ngạc không chỉ có vậy. Với lòng yêu nước sâu sắc, ngay từ đầu, ông đã dấn
thân vào phong trào yêu nước, rồi gia nhập đội ngũ của những người cộng
sản, ông đã hai lần nhận án tử hình của Nhật và Pháp, và cuối cùng ông đã hy
sinh ở miền Nam năm 1958 với cương vị là chiến sĩ tình báo của cách mạng.
Trên bước đường hoạt động ấy, Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc vẫn tiếp tục
sáng tác trên nhiều thể loại, từ kịch bản tới tiểu thuyết, truyện ngắn, một vài
thể loại khác và bộ phận chủ yếu của di sản này vẫn chưa được công bố. Vì
thế, giới nghiên cứu vẫn chưa có điều kiện tiếp xúc và khảo sát toàn bộ những
sáng tác của ông, và đó là lý do giải thích vì sao sự nghiệp văn chương của
ông lại chỉ được nghiên cứu một cách hạn hẹp.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
4
Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc bắt đầu sáng tác từ đầu những năm ba
mươi của thế kỷ trước. Trong giai đoạn này, công cuộc hiện đại hoá văn học
Việt Nam, như một yêu cầu khách quan của lịch sử, được hình thành từ giai
đoạn giao thời, đã phát triển một cách toàn diện. Sự ra đời của Thơ mới, của
tiểu thuyết và truyện ngắn, của nghệ thuật tạo hình, sân khấu kịch nói…đã tạo
nên một diện mạo mới của nền văn học - nghệ thuật nước nhà, tạo đà cho các
bước phát triển sau này. Chính vì thế, việc nghiên cứu một cách kỹ lưỡng, đầy
đủ hơn về bối cảnh lịch sử - xã hội - văn hóa, về các tác giả đã đi tiên phong
trong giai đoạn đầu của công cuộc hiện đại văn học Việt Nam là hết sức quan
trọng và cần thiết. Nam Xương – Nguyễn Cát Ngạc là một trong những tác
giả như vậy. Nghiên cứu sự nghiệp văn chương của Nam Xương - Nguyễn
Cát Ngạc, chúng tôi mong muốn được khám phá và khẳng định vị trí của ông
đối với việc góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hoá nền văn học Việt Nam
đầu thế kỷ XX.
Do sẵn lòng kính trọng và yêu mến những sáng tác của Nam Xương -
Nguyễn Cát Ngạc, đặc biệt là có may mắn được tiếp xúc với di cảo ông mà
gia đình ông còn lưu giữ, chúng tôi chọn đề tài Bước đầu nghiên cứu sự
nghiệp văn chương của Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc (ở hai thể loại: kịch
bản và truyện ngắn) để bước đầu khảo sát về ông, với ý muốn phục dựng một
gương mặt văn học còn ít người biết tới. Sự phục dựng ấy có mục đích giới
thiệu và đưa ra một số nhận định bước đầu về đặc điểm sáng tác của Nam
Xương - Nguyễn Cát Ngạc, qua đó khẳng định những đóng góp của ông ở hai
thể loại: kịch bản và truyện ngắn. Ngoài hai thể loại này, ông còn sáng tác ở
các thể loại văn xuôi khác, nhưng trong phạm vi nghiên cứu của một luận văn
cao học và do khả năng còn có giới hạn, nên chúng tôi chỉ đi sâu vào 2 thể
loại trên để nghiên cứu.
2. Lịch sử vấn đề
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
5
Là người tham gia hoạt động văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại từ
khá sớm và để lại dấu ấn qua hai kịch bản Ông Tây An Nam và Chàng Ngốc
(trong đó, "ông Tây An Nam" đã trở thành một kiểu thành ngữ của người Việt
Nam khi đề cập tới những người Việt vọng ngoại, bắt chước phương Tây một
cách lố lăng), nhưng do nhiều biến cố của cuộc đời ông mà sự nghiệp của
Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc chưa được giới nghiên cứu chú ý. Hơn nữa,
do sáng tác của Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc chủ yếu công bố trong vùng
tạm chiếm khi ông hoạt động công khai trong nội thành Hà Nội và sau đó vào
miền Nam hoạt động với danh nghĩa trí thức, nên việc sưu tầm tác phẩm của
Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc là rất khó khăn. Theo khảo sát bước đầu của
chúng tôi, cho tới nay đã có những công trình nghiên cứu sau đề cập đến tác
giả Nam Xương :
1. Bước đầu tìm hiểu Lịch sử kịch nói Việt Nam trước cách mạng tháng
Tám (Phan Kế Hoành - Huỳnh Lý, NXB Văn hoá, H.1978)
2. Từ điển Văn học, mục từ Nam Xương (bản in năm 1984)
3. Từ điển Văn học (bộ mới), mục từ Nam Xương (bản in năm 2005)
4. Văn học Việt Nam thế kỷ XX, GS Phan Cự Đệ chủ biên, NXB Giáo
dục, H.2004 (phần về kịch bản do PGS TS Phan Trọng Thưởng thực hiện).
5. Tổng tập văn học Việt Nam, tập 23, GS Đinh Gia Khánh chủ biên,
NXB Khoa học xã hội, H.1997.
6. Kịch nói Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, GS Hà Minh Đức chủ biên,
NXB Sân khấu, H.1997.
7. Bài báo Về tác giả vở kịch nói Ông Tây An Nam (Nguyễn Hòa, Tạp
chí Nghiên cứu văn học - Viện Văn học, số 7 năm 2001)
Trong các nguồn tư liệu này, thì ở 2 bộ từ điển chỉ giới thiệu về cuộc đời
và sự nghiệp của Nam Xương một cách khá sơ lược. Trong Từ điển Văn học,
mục từ Nam Xương, Trần Hữu Tá giới thiệu: "Nam Xương tham gia cách
mạng từ tháng Tám năm 1945, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương