Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
i
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
---------***---------
ĐOÀN THỊ HẢI YẾN
NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN
PHẠM DUY NGHĨA
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60.22.34
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS TÔN THẢO MIÊN
THÁI NGUYÊN - 2011
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
ii
Lời cảm ơn
Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Tôn Thảo Miên, người đã tận tình
hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới nhà văn Phạm Duy Nghĩa, người đã
nhiệt thành giúp đỡ tôi khi thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo khoa Ngữ văn, khoa Sau đại
học, cán bộ phòng quản lý khoa học trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái
Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên
cứu tại trường.
Tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với BGH, bạn bè,
đồng nghiệp trường THPT Mỏ Trạng, Sở GD & ĐT tỉnh Bắc Giang cùng
những người thân yêu trong gia đình đã động viên, quan tâm chia sẻ và tạo
mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành tốt khoá học này.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2011
Tác giả
Đoàn Thị Hải Yến
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
iii
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề ......................................................................................................... 3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 6
4. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................... 7
5. Đóng góp của luận văn ............................................................................................ 7
6. Cấu trúc luận văn .................................................................................................... 7
PHẦN NỘI DUNG .................................................................................................... 8
CHƢƠNG 1: CỐT TRUYỆN TRUYỆN NGẮN PHẠM DUY NGHĨA .............. 8
1.1. Khái niệm cốt truyện ............................................................................................ 8
1.2. Các kiểu cốt truyện truyện ngắn Phạm Duy Nghĩa ............................................ 10
1.2.1. Cốt truyện liền mạch, tuyến tính ..................................................................... 10
1.2.2.Cốt truyện huyền ảo ......................................................................................... 19
1.2.3. Cốt truyện ghép mảnh ..................................................................................... 24
1.2.4. Cốt truyện khung ............................................................................................. 27
1.2.5. Cốt truyện tâm lí .............................................................................................. 29
CHƢƠNG 2: NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN PHẠM DUY NGHĨA .. 33
2.1. Khái niệm nhân vật ............................................................................................ 33
2.2. Các kiểu nhân vật trong truyện ngắn Phạm Duy Nghĩa ..................................... 34
2.2.1. Nhân vật hướng sáng ....................................................................................... 35
2.2.2. Nhân vật tha hoá .............................................................................................. 49
CHƢƠNG 3: NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN PHẠM DUY
NGHĨA ..................................................................................................................... 61
3.1. Khái niệm ngôn ngữ văn học ............................................................................. 61
3.2. Ngôn ngữ truyện ngắn Phạm Duy Nghĩa ........................................................... 62
3.2.1. Ngôn ngữ giàu chất thơ và nhạc tính .............................................................. 62
3.2.2. Ngôn ngữ giàu chất họa .................................................................................. 71
PHẦN KẾT LUẬN .................................................................................................. 81
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 83
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Văn xuôi Việt Nam từ sau 1975, nhất là từ 1986 đến nay, đã có
những thay đổi lớn lao và phát triển mạnh mẽ. Đi cùng với sự thay đổi chung
ấy, thể loại truyện ngắn cũng ngày càng khẳng định vị thế của mình. Trong
những thập niên qua, truyện ngắn đã có những thay đổi sâu sắc từ tư duy nghệ
thuật, quan niệm về con người đến nghệ thuật trần thuật ... Điều đó không
những đã làm nên một diện mạo mới cho truyện ngắn mà còn đem lại những
thành tựu rực rỡ cho thể loại này.
Góp phần vào sự “lên ngôi” của truyện ngắn đương đại, không chỉ có
những cây bút kỳ cựu, những nhà văn thuộc thế hệ đi trước mà còn có sự
đóng góp không nhỏ của thế hệ nhà văn trẻ đang rất sung sức hôm nay. Nhà
văn trẻ, theo quan niệm chung hiện nay, là các cây bút dưới 40 tuổi, chủ yếu
thuộc thế hệ 7X, 8X (những người sinh trong khoảng thời gian những năm
1970, 1980). Họ đang xuất hiện ngày càng đông đảo, là một lực lượng viết
trẻ, khoẻ, có chất, và ngày càng có nhiều đóng góp cho sự phát triển của văn
học nói chung, truyện ngắn nói riêng.
Trong những năm vừa qua, giới lí luận – phê bình cũng đã dành cho thể
loại truyện ngắn nhiều sự quan tâm. Đã có những hội thảo được mở rộng và
có nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái chiều đựơc trình bày. Cũng đã có
nhiều bài viết, chuyên luận nghiên cứu về truyện ngắn đương đại. Nhưng thực
tế cũng đang đặt ra những câu hỏi : Truyện của các nhà văn trẻ như thế nào ?
Họ đang viết về điều gì? Viết như thế nào? Những tác phẩm của họ kế thừa
thế hệ đi trước điều gì và cách tân, sáng tạo ra sao? Họ đã và đang đóng góp
gì cho sự phát triển của truyện ngắn đương đại? Quả thật, còn hiếm những
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
2
nghiên cứu chuyên sâu về các cây bút văn xuôi trẻ hiện nay mặc dù họ đang
xuất hiện đông đảo và khá thuyết phục.
2. Bằng giải nhất cuộc thi truyện ngắn báo văn nghệ 2003 – 2004 (với
tác phẩm Cơn mưa hoa mận trắng), Phạm Duy Nghĩa đã gia nhập làng văn
với một cốt cách văn xuôi “trang trọng”, “vững chãi”, “cổ điển” và anh ngày
càng khẳng định được vị trí của mình.
Miệt mài hơn 10 năm trong nghề viết Phạm Duy Nghĩa đã trở thành
một nhà văn có dấu ấn và bản sắc riêng. Anh đã được trao một số giải thưởng
như: Giải thưởng Hội văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam 2006,
Giải thưởng Phan Xi Păng tỉnh Lào Cai 2002 – 2007, ..., được kết nạp vào
Hội văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, là Uỷ viên Ban nhà
văn trẻ của Hội Nhà văn Hà Nội, nhất là được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt
Nam năm 2007 với số phiếu bầu cao nhất. Hiện nay anh đang giữ chức
Trưởng ban Lí luận phê bình của Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Liên tục từ năm
2002 đến 2010, tác phẩm của anh đều đặn được in ấn bởi các nhà xuất bản có
uy tín như Nxb Văn học, Nxb Lao động, Nxb Quân đội,..., và được độc giả
trân trọng đón nhận. Tất cả đã cho thấy sự tin yêu, kỳ vọng của giới chuyên
môn và độc giả dành cho một nhà văn trẻ tài năng, triển vọng.
Phạm Duy Nghĩa là "một trong số ít những nhà văn nam viết hay hiện
nay"[24]. Truyện ngắn của anh “cổ điển” mà vẫn “có sức hấp dẫn và thuyết
phục cao, khiến người đọc phải ngỡ ngàng về khả năng chiếm lĩnh và bút lực”
của nhà văn. Tìm hiểu “Nghệ thuật truyện ngắn Phạm Duy Nghĩa”, đề tài
nhằm khám phá những điều làm nên sức cuốn hút của truyện ngắn Phạm Duy
Nghĩa. Đồng thời, qua đó góp phần định vị một gương mặt nhà văn trẻ bắt
đầu có dấu ấn riêng trong nền văn xuôi đương đại.