LUẬN VĂN:
Giải thích tác động tràn của FDI
đến khu vực kinh tế trong nước
LỜI MỞ ĐẦU
FDI có thể ảnh hưởng tới nền kinh tế ở tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hoá và xã hội.
Tuy nhiên, đối với các nước đang phát triển, nhất là các nước nghèo, kỳ vọng lớn nhất
của việc thu hút FDI chủ yếu là nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Kỳ vọng này dường
như được thể hiện trong tư tưởng của các nhà kinh tế và các nhà hoạch định chính sách
với ba lý do chính.
Một là, FDI góp phần làm tăng thặng dư của tài sản vốn, góp phần cải thiện cán cân
thanh toán nói chung cà ổn định kinh tế vĩ mô.
Hai là, các nước đang phát triển thường có tỷ lệ tích luỹ vốn thấp và vì vậy, FDI
thường được coi là nguồn vốn quan trọng để bổ sung đầu tư trong nước nhằm mục đtiêu
tăng trưởng kinh tế.
Ba là, FDI tạo cơ hội cho các nước nghèo tiếp cận công nghệ tiên tiến hơn, dễ dàng
chuyển giao công nghệ hơn, thúc đẩy quá trình phổ biến kiến thức, nâng cao kỹ năng
quản lý và trình độ lao động.v.v…
Tác động này được xem là các tác động tràn của FDI, góp phần làm tăng năng suất
của các doanh nghiệp trong nước và cuối cùng là đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nói
chung. Trên thực tế không phải nước nào cũng đạt được cùng một lúc hai kỳ vọng này.
Một số nước thu hút được dòng vốn FDI khá lớn nhưng tác động tràn hầu như không xảy
ra. Ở một tình thế khác, vốn FDI vào một nước có thể làm tăng vốn đầu tư cho nền kinh
tế nhưng đóng góp của nguồn vốn này vào tăng trưởng là thấp. Cả hai trường hợp trên
đều được coi là không thành công với chính sách thu hút FDi chưa tận dụng triệt để và
lãng phí nguồn lực này dưới góc độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là của các nước đang
phát triển.
Đề tài “Giải thích tác động tràn của FDI đến khu vực kinh tế trong nước” sẽ tập trung
giải thích và làm rõ tác động gián tiếp của FDI tới tăng trưởng kinh tế.
Phần một
LÝ LUẬN CHUNG
I. FDI
1. Các khái niệm:
Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư trong đó người bỏ vốn đầu tư và
người sử dụng vốn đầu tư là một chủ thể. Có nghĩa là các doanh nghiệp, các cá nhân
người nước ngoài trực tiếp tham gia vào quá trình quản lý, sử dụng vốn đầu tư và vận
hành các kết quả đầu tư nhằm thu hồi vốn đã bỏ ra.
Theo IMF thì đầu tư trực tiếp nước ngoài là một tổ chức kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp)
thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác. Mục đích của
nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại
nền kinh tế đó.
Theo luật đầu tư trực tiếp nước ngoài thì đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc tổ chức,
cá nhân người nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào được
chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc thành
lập xí nghiệp liên doanh hoặc doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài theo quy định của luật
này.
Kể từ năm 1996 thì khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài được hiểu là việc nhà đầu
tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất cứ tài sản nào khác để tiến hành
hoạt động đầu tư theo quy định của luật đầu tư nước ngoài.
Tóm lại, đầu tư trực tiếp nước ngoài tại một quốc gia là việc nhà đầu tư ở một nước
khác đưa vốn bằng tiền hoặc bất kỳ một tài sản nào khác vào quốc gia đó để có được
quyền sở hữu và quản lý hoặc quyền kiểm soát một thực thể kinh tế tại quốc gia đó với
mục tiêu tối đa hoá lợi ích của mình.
Như vậy đầu tư trực tiếp nước ngoài bao giờ cũng là một dạng quan hệ kinh tế có
nhân tố nước ngoài: chủ đầu tư, vốn đầu tư, địa điểm đầu tư từ các quốc gia khác nhau.
Nhân tố nước ngoài ở đây không chỉ thể hiện ở sự khác biệt về quốc tịch hoặc lãnh thổ cư
trú thường xuyên của các bên tham gia vào quan hệ đầu tư trực tiếp nước ngoài mà còn
thể hiện ở việc di chuyển tư bản trong đầu tư trực tiếp vượt ra khỏi biên giới một quốc
gia.
Qua đó ta có thể thấy được đầu tư trực tiếp nước ngoài hiện nay có hai đặc điểm nổi
bật đó là: có sự di chuyển tư bản trong phạm vi quốc tế và chủ đầu tư trực tiếp tham gia
vào quá trình hoạt động sử dụng vốn và quản lý đối tượng đầu tư.
Trong thực tiễn, FDI được thực hiện theo những hình thức khác nhau, trong đó
những hình thức được áp dụng phổ biến bao gồm:
+ Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hợp tác kinh doanh
+ Doanh nghiệp liên doanh
+ Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài
Ngoài những hình thức đầu tư trên, còn một vài hình thức đầu tư 100% vốn nước
ngoài khác như BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao), BTO (xây dựng - chuyển
giao - kinh doanh), BT (x©y dùng -
chuyÓn giao)…
2. Vai trò FDI đối với sự tăng trưởng và phát triển kinh tế ở các nước đang phát
triển:
2.1. FDI bæ sung vèn cho nÒn kinh tÕ:
Tõ thÕ kû tr-íc, nhµ kinh tÕ häc Paul Samuelson ®· ®-a ra lý thuyÕt “vßng luÈn
quÈn cña sù chËm tiÕn vµ có huých tõ bªn ngoµi”. Theo lý thuyÕt nµy, ®a sè c¸c n-íc
®ang ph¸t triÓn ®Òu thiÕu vèn, do kh¶ n¨ng tÝch luü vèn h¹n chÕ. “Nh÷ng n-íc dÉn
®Çu trong ch¹y ®ua t¨ng tr-ëng ph¶i ®Çu t- Ýt nhÊt 20% thu nhËp quèc d©n vµo viÖc
t¹o vèn. Tr¸i l¹i, nh÷ng n-íc n«ng nghiÖp l¹c hËu th-êng chØ cã thÓ tiÕt kiÖm ®-îc 5%
thu nhËp quèc d©n. H¬n n÷a, phÇn nhiÒu trong kho¶n tiÕt kiÖm nhá bÐ nµy ph¶i dïng
®Ó cung cÊp nhµ cöa vµ nh÷ng c«ng cô gi¶n ®¬n cho sè d©n ®ang t¨ng lªn”.
Trong cuèn “Nh÷ng vÊn ®Ò h×nh thµnh vèn ë c¸c n-íc chËm ph¸t triÓn”, R.Nurkes
®· tr×nh bµy cã hÖ thèng viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vèn . Theo «ng, xÐt vÒ l-îng cung
ng-êi ta thÊy kh¶ n¨ng tiÕt kiÖm Ýt ái, t×nh h×nh ®ã lµ do møc ®é thÊp cña thu nhËp
thùc tÕ. Møc thu nhËp thùc tÕ ph¶n ¸nh n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, ®Õn l-ît m×nh, n¨ng
suÊt lao ®éng th¸p phÇn lín do t×nh tr¹ng thiÕu t- b¶n g©y ra. ThiÕu t- b¶n l¹i lµ kÕt
qu¶ cña kh¶ n¨ng tiÕt kiÖm Ýt ái ®-a l¹i. Vµ thÕ lµ c¸i vßng ®-îc khÐp kÝn. Trong c¸i
“vßng luÈn quÈn cña sù nghÌo ®ãi” ®ã, nguyªn nh©n c¬ b¶n lµ thiÕu vèn. Do vËy, më
cöa cho ®Çu t- trùc tiÕp n-íc ngoµi ®-îc «ng xem lµ gi¶i ph¸p thùc tÕ nhÊt ®èi víi c¸c
n-íc ®ang ph¸t triÓn.
Samuelson còng cho r»ng, ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ ph¶i cã có huých tõ bªn ngoµi
nh»m ph¸ vì c¸i “vßng luÈn quÈn” ®ã, ph¶i cã ®Çu t- cña n-íc ngoµi vµo c¸c n-íc ®ang
ph¸t triÓn. Theo «ng, nÕu cã qu¸ nhiÒu trë ng¹i ®èi víi viÖc ®i t×m nguån tiÕt kiÖm
trong n-íc ®Ó t¹o vèn th× t¹i sao kh«ng dùa nhiÒu h¬n vµo c¸c nguån bªn ngoµi?
“Ch¼ng ph¶i lý thuyÕt kinh tÕ ®· tõng nãi víi chóng ta r»ng, mét n-íc giµu sau khi ®·
hót hÕt nh÷ng dù ¸n ®Çu t- cã lîi nhuËn cao cho m×nh, còng cã thÓ lµm lîi cho chÝnh
nã vµ n-íc nhËn ®Çu t- b»ng c¸ch ®Çu t- vµo nh÷ng dù ¸n lîi nhuËn cao ra n-íc ngoµi
®ã sao”.
FDI kh«ng chØ bæ sung nguån vèn ®Çu t- ph¸t triÓn mµ cßn lµ mét luång vèn æn
®Þnh h¬n so víi c¸c luång vèn ®Çu t- quèc tÕ kh¸c, bëi FDI dùa trªn quan ®iÓm dµi h¹n
vÒ thÞ tr-êng, vÒ triÓn väng t¨ng tr-ëng vµ kh«ng t¹o ra nî cho chÝnh phñ n-íc tiÕp
nhËn ®Çu t-, do vËy, Ýt cã khuynh h-íng thay ®æi khi cã t×nh huèng bÊt lîi.
2.2. FDI cung cÊp c«ng nghÖ míi cho sù ph¸t triÓn:
Cã thÓ nãi c«ng nghÖ lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh tèc ®é t¨ng tr-ëng vµ sù ph¸t triÓn cña
mäi quèc gia, ®èi víi c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn th× vai trß nµy cµng ®-îc kh¼ng ®Þnh râ.
Bëi vËy, t¨ng c-êng kh¶ n¨ng c«ng nghÖ lu«n lµ mét trong nh÷ng môc tiªu -u tiªn ph¸t
triÓn hµng ®Çu cña mäi quèc gia. Tuy nhiªn, ®Ó thùc hiÖn môc tiªu nµy ®ßi hái kh«ng
chØ cÇn nhiÒu vèn mµ cßn ph¶i cã mét tr×nh ®é ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh cña khoa häc -
kü thuËt.
Lªnin còng ®· tõng kh¼ng ®Þnh: “Kh«ng cã kü thuËt ®¹i t- b¶n chñ nghÜa ®-îc
x©y dùng trªn nh÷ng ph¸t minh míi nhÊt cña khoa häc hiÖn ®¹i, kh«ng cã mét tæ chøc