ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––
ĐẶNG THỊ HUYỀN TRANG
BÀI CA NGHI LỄ CỦA NGƯỜI NÙNG
Ở HỮU LŨNG, LẠNG SƠN
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ,
VĂN HỌC VÀ VĂN HOÁ VIỆT NAM
THÁI NGUYÊN - 2018
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––
ĐẶNG THỊ HUYỀN TRANG
BÀI CA NGHI LỄ CỦA NGƯỜI NÙNG
Ở HỮU LŨNG, LẠNG SƠN
Ngành: Văn học Việt Nam
Mã ngành: 8.22.01.21
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ,
VĂN HỌC VÀ VĂN HOÁ VIỆT NAM
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Thu
THÁI NGUYÊN - 2018
i
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Ngữ Văn trường Đại học Sư
Phạm - Đại học Thái Nguyên, cùng toàn thể các thầy cô giáo đã tham gia giảng dạy
và hướng dẫn nghiên cứu khoa học cho tập thể lớp Cao học K24A - Văn học Việt
Nam đã tạo điều kiện để tôi có cơ hội học tập và nghiên cứu khoa học.
Xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS. TS. Nguyễn Thị
Minh Thu - người thầy rất chu đáo, tận tình trong công việc đã truyền thụ cho tôi
nhiều kiến thức quý báu cũng như kinh nghiệm nghiên cứu khoa học trong suốt quá
trình học tập và nghiên cứu đề tài.
Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã luôn động
viên, ủng hộ, khuyến khích và tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian học tập,
nghiên cứu và thực hiện luận văn này.
Thái Nguyên, ngày 02 tháng 07 năm 2018
Tác giả luận văn
Đặng Thị Huyền Trang
ii
MỤC LỤC
Lời cam đoan .................................................................................................................. i
Lời cảm ơn ..................................................................................................................... ii
Mục lục ........................................................................................................................ iii
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ....................................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. ........................................................................................ 3
3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu. ......................................................... 8
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. ............................................................................ 8
5. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................... 8
6. Dự kiến đóng góp của đề tài ...................................................................................... 9
7. Cấu trúc luận văn ..................................................................................................... 10
NỘI DUNG ................................................................................................................. 10
Chương 1: TỔNG QUAN VỀ DÂN TỘC NÙNG VÀ BÀI CA NGHI LỄ CỦA NGƯỜI
NÙNG Ở HỮU LŨNG - LẠNG SƠN ...................................................................................... 11
1.1. Tổng quan về dân tộc Nùng .................................................................................. 11
1.1.1. Vài nét về người Nùng ở Việt Nam ................................................................... 11
1.1.2. Người Nùng ở Hữu Lũng, Lạng Sơn ................................................................. 12
1.2. Khái quát chung về bài ca nghi lễ của người dân tộc Nùng ................................. 22
1.2.1. Nguồn gốc và khái niệm của bài ca nghi lễ ...................................................... 22
1.2.2. Khái quát vài nét về nội dung và nghệ thuật của bài ca nghi lễ ........................ 25
1.2.3. Vai trò và giá trị của bài ca nghi lễ trong đời sống văn học, văn hoá của người
Nùng…………………………………………………………………………………27
1.2.4. Bài ca nghi lễ của người Nùng ở Hữu Lũng, Lạng Sơn trong đời sống hiện nay ..... 29
Tiểu kết chương 1 ........................................................................................................ 29
Chương 2: MỘT SỐ NGHI LỄ CỦA NGƯỜI NÙNG Ở HỮU LŨNG, LẠNG
SƠN VÀ BÀI CA NGHI LỄ NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG ................ 32
2.1. Nghi lễ giải hạn và bài ca cầu mong trong nghi lễ giải hạn ................................. 32
2.1.1. Nghi lễ giải hạn .................................................................................................. 32
iii
2.1.2. Bài ca cầu mong trong nghi lễ giải hạn ............................................................. 36
2.2. Nghi lễ sinh nhật và bài ca chúc phúc trong lễ sinh nhật .......................................... 44
2.2.1. Nghi lễ sinh nhật ............................................................................................... 45
2.2.2. Bài ca chúc phúc trong lễ sinh nhật ..................................................................46
2.3. Nghi lễ cấp sắc và bài ca thỉnh cầu trong nghi lễ cấp sắc ..................................... 52
2.3.1. Nghi lễ cấp sắc .................................................................................................. 52
2.3.2. Bài ca thỉnh cầu trong nghi lễ cấp sắc ............................................................... 54
Tiểu kết chương 2 ........................................................................................................ 61
Chương 3: BÀI CA NGHI LỄ CỦA NGƯỜI NÙNG Ở HỮU LŨNG, LẠNG
SƠN NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT ................................................ 63
3.1. Thể thơ và kết cấu ................................................................................................. 63
3.1.1. Thể thơ .............................................................................................................. 63
3.1.2. Kết cấu .............................................................................................................. 69
3.2. Các biện pháp tu từ ............................................................................................... 70
3.2.1. Biện pháp điệp ................................................................................................... 70
3.3.2. Biện pháp so sánh .............................................................................................. 74
3.3.3. Biện pháp liệt kê ................................................................................................ 78
3.2. Nghệ thuật diễn xướng trong bài ca nghi lễ .......................................................... 79
3.2.1. Âm nhạc trong bài ca nghi lễ ............................................................................. 79
3.1.2. Các điệu trong bài ca nghi lễ. ............................................................................ 81
Tiểu kết chương 3 ........................................................................................................ 86
KẾT LUẬN ................................................................................................................. 87
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 91
PHỤ LỤC .................................................................................................................... 87