1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------
NGÔ THỊ PHƢƠNG
BIỂU TƢỢNG NGƢỜI MẸ QUA
TỤC THỜ MẪU Ở VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÔN GIÁO HỌC
HÀ NỘI - 2020
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------
NGÔ THỊ PHƢƠNG
BIỂU TƢỢNG NGƢỜI MẸ QUA
TỤC THỜ MẪU Ở VIỆT NAM
Chuyên ngành: Tôn giáo học
Mã số: 8229009.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÔN GIÁO HỌC
Ngƣời hƣớng dẫn: PGS.TS. Trần Thị Kim Oanh
HÀ NỘI - 2020
3
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu
khoa học của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong
luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Những
kết luận khoa học trong luận văn chưa từng được công
bố trên bất kỳ công trình nào khác.
Tác giả luận văn
Ngô Thị Phương
4
LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo trong Bộ môn Tôn
giáo học đã giảng dạy, trang bị kiến thức giúp tác giả nắm vững những vấn đề
lý luận và phương pháp luận để hoàn thành tốt luận văn này. Đặc biệt, tác giả
xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS. Trần Thị Kim Oanh - người thầy
đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tác giả trong suốt quá trình làm luận văn.
Con xin đê đầu đỉnh lễ và tri ân chư tôn Hòa Thượng, chư Thượng tọa
lãnh đạo Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã quan tâm, tạo nhiều
thuận duyên cho con trong suốt quá trình học tập, bên cạnh đó nhờ sự động
viên và trợ duyên quý báu của gia đình cũng như đàn na thí chủ.
Kính chúc Chư Liệt vị pháp thể khinh an, đạo lộ tấn pháp, chúng sinh
dị độ, Phật đạo viên thành!
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả luận văn
Ngô Thị Phương
5
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chương 1. NỀN TẢNG TẠO DỰNG BIỂU TƯỢNG NGƯỜI MẸ TRONG
TỤC THỜ MẪU Ở VIỆT NAM ..................................................................... 13
1.1. Nền tảng đời sống xã hội trong phức hợp văn hóa Việt Nam ........ 13
1.1.1. Nguyên lý Mẹ trong văn hóa Việt Nam ......................................... 13
1.1.2. Yếu tố Nữ trong tín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam ........................... 16
1.2. Nền tảng thực nghiệm trong tục thờ Mẫu ở Việt Nam ................... 21
1.2.1. Sự tạo tác nên biểu tượng người Mẹ .............................................. 21
1.2.2. Sự hoàn thiện biểu tượng người Mẹ ............................................... 24
Tiểu kết chƣơng 1 ...................................................................................... 27
Chương 2. ĐẶC TRƯNG TIÊU BIỂU CỦA BIỂU TƯỢNG NGƯỜI MẸ
QUA TỤC THỜ MẪU Ở VIỆT NAM ........................................................... 29
2.1. Tính thiêng trong phức hợp văn hóa của biểu tƣợng ngƣời Mẹ qua
tục thờ Mẫu ................................................................................................ 29
2.1.1. Tính thiêng của biểu tượng người Mẹ tự nhiên qua tục thờ Mẫu....... 29
2.1.2. Tính thiêng của biểu tượng người Mẹ lịch sử, dân tộc qua tục
thờ Mẫu .................................................................................................... 35
2.1.3. Tính thiêng của biểu tượng người Mẹ - Mẫu Nghi thiên hạ qua tục
thờ Mẫu .................................................................................................... 43
2.2. Tính quyền năng trong phức hợp văn hóa của biểu tƣợng ngƣời
Mẹ qua tục thờ Mẫu .................................................................................. 50
2.2.1. Tính quyền năng cai quản trong phức hợp văn hóa của biểu tượng
người Mẹ .................................................................................................. 50
2.2.2. Tính quyền năng sinh sôi nảy nở, tạo dựng hạnh phúc của biểu
tượng người Mẹ ........................................................................................ 53
Tiểu kết chƣơng 2 ...................................................................................... 60
Chương 3. BẢO TỒN GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỦA BIỂU TƯỢNG NGƯỜI
MẸ QUA TỤC THỜ MẪU Ở VIỆT NAM .................................................... 61