Luận văn Thạc sĩ Giáo dục học: Định hướng cho học sinh tự lực học tập trong dạy học chương "Chất khí" - Vật Lý 10 Nâng cao

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC SÖ PHAÏM TP. HOÀ CHÍ MINH

PHAN QUYÙ

ÑÒNH HÖÔÙNG CHO HOÏC SINH TÖÏ LÖÏC HOÏC TAÄP TRONG DAÏY HOÏC CHÖÔNG “CHAÁT KHÍ” VAÄT LÍ 10 NAÂNG CAO

Chuyeân ngaønh Maõ soá

: Lyù luaän vaø phöông phaùp daïy hoïc moân Vaät lí : 60 14 10

LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ GIAÙO DUÏC HOÏC

NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS. NGUYEÃN MAÏNH HUØNG

Thaønh Phoá Hoà Chí Minh - 2008

Lêi cam ®oan

T«i xin cam ®oan ®©y lμ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i, c¸c sè liÖu

vμ kÕt qu¶ nghiªn cøu nªu trong luËn v¨n lμ trung thùc vμ ch−a tõng ®−îc

c«ng bè trong bÊt kú mét c«ng tr×nh nμo kh¸c.

T¸c Gi¶

Phan Quý

Danh môc c¸c kÝ hiÖu vμ ch÷ viÕt t¾t

: GV Gi¸o viªn

: HS Häc sinh

: NV NhiÖm vô

S¸ch gi¸o khoa : SGK

: §C §èi chøng

: TN Thùc nghiÖm

Khoa häc tù nhiªn : KHTN

Ph−¬ng tr×nh tr¹ng th¸i : PTTT

Tr¹ng th¸i : TT

Më ®Çu

1. LÝ do chän ®Ò tμi

HiÖn nay víi sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña khoa häc kü thuËt vμ sù bïng næ

th«ng tin khoa häc lμm cho kho tμng tri thøc nh©n lo¹i t¨ng lªn mét c¸ch ®¸ng kÓ,

m©u thuÉn gi÷a quü thêi gian gi¶ng d¹y trong nhμ tr−êng vμ l−îng kiÕn thøc cÇn

trang bÞ cho HS ngμy cμng gay g¾t. §Ó ®¸p øng nhu cÇu ®μo t¹o nguån nh©n lùc cho

sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc vμ yªu cÇu ngμy cμng cao cña x·

héi, ®ßi hái ngμnh gi¸o dôc ph¶i ®æi míi mét c¸ch toμn diÖn néi dung, ph−¬ng ph¸p,

ph−¬ng tiÖn d¹y häc vμ ph−¬ng ph¸p kiÓm tra ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp.

Tr−íc thùc tr¹ng vμ ®ßi hái cña x· héi hiÖn nay ®èi víi ngμnh gi¸o dôc, NghÞ

quyÕt Trung −¬ng 4 khãa VII [5], [21] ®· kh¼ng ®Þnh ph¶i “khuyÕn khÝch tù häc”,

“¸p dông ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc hiÖn ®¹i ®Ó båi d−ìng cho HS n¨ng lùc t− duy s¸ng

t¹o, n¨ng lùc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò”. NghÞ quyÕt Trung −¬ng 2 khãa VIII tiÕp tôc kh¼ng

®Þnh “ph¶i kh¾c phôc lèi truyÒn thô mét chiÒu, rÌn luyÖn thμnh nÕp t− duy s¸ng t¹o

cña ng−êi häc. Tõng b−íc ¸p dông ph−¬ng ph¸p tiªn tiÕn vμ ph−¬ng tiÖn hiÖn ®¹i

vμo qu¸ tr×nh d¹y häc, ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn vμ thêi gian tù häc, tù nghiªn cøu cña HS,

nhÊt lμ sinh viªn ®¹i häc”. §iÒu 28, ®iÓm 2 luËt gi¸o dôc 2005 [25]“Ph−¬ng ph¸p

gi¸o dôc phæ th«ng ph¶i ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, tù gi¸c, chñ ®éng, s¸ng t¹o cña HS;

phï hîp víi ®Æc ®iÓm cña tõng líp häc, m«n häc; båi d−ìng ph−¬ng ph¸p tù häc,

kh¶ n¨ng lμm viÖc theo nhãm; rÌn luyÖn kü n¨ng vËn dông kiÕn thøc vμo thùc tiÔn;

t¸c ®éng vμo t×nh c¶m, ®em l¹i niÒm vui, høng thó häc tËp cho HS.”

T×nh h×nh d¹y häc vËt lý hiÖn nay ®−îc ®¸nh gi¸ [5], [8], [21]: “VËt lý lμ mét

m«n khoa häc thùc nghiÖm nh−ng ch−a gi¶ng d¹y ®óng nh− tªn gäi cña nã. HiÖn

t−îng d¹y chay cßn kh¸ phæ biÕn, kÓ c¶ nh÷ng tr−êng cã ®ñ thiÕt bÞ thÝ nghiÖm.”,

cïng víi c¸ch d¹y häc hiÖn nay chñ yÕu vÉn lμ thÇy chñ quan truyÒn ®¹t, trß thô

®éng ghi nhí kh«ng ®¸p øng ®−îc yªu cÇu ®æi míi nªu trªn.

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y viÖc ®æi míi ch−¬ng tr×nh, SGK, ph−¬ng ph¸p gi¶ng

d¹y ®ang ®−îc triÓn khai trªn toμn quèc. C¸c ph−¬ng ph¸p míi ®−îc giíi thiÖu vμ

båi d−ìng cho gi¸o viªn phæ th«ng nh−: Ph−¬ng ph¸p thùc nghiÖm, ph−¬ng ph¸p m«

h×nh, vÊn ®¸p t×m tßi, d¹y häc hîp t¸c nhãm, d¹y häc theo lý thuyÕt kiÕn t¹o, d¹y

häc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, d¹y häc dù ¸n, d¹y häc theo chñ ®Ò... tuy nhiªn viÖc vËn

dông, phèi hîp c¸c ph−¬ng ph¸p cho tõng bμi häc cô thÓ ë c¸c tr−êng phæ th«ng cßn

nhiÒu h¹n chÕ.

Víi mong muèn h−íng dÉn HS häc tËp hiÖu qu¶, phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña

tr−êng phæ th«ng vμ yªu cÇu cña viÖc ®æi míi gi¸o dôc hiÖn nay t«i ®· chän ®Ò tμi:

§Þnh h−íng cho häc sinh tù lùc häc tËp trong d¹y häc ch−¬ng “ChÊt khÝ” vËt lÝ

10 n©ng cao.

2. Môc tiªu ®Ò tμi

Nghiªn cøu vμ vËn dông c¬ së t©m lý - gi¸o dôc, c¸c c¸ch ®Þnh h−íng hμnh

®éng trong d¹y häc vμ thiÕt kÕ quy tr×nh d¹y häc gióp HS tù lùc häc tËp trong qu¸

tr×nh d¹y häc m«n vËt lÝ ë tr−êng phæ th«ng.

VËn dông quy tr×nh thiÕt kÕ ho¹t ®éng d¹y häc ®Ó gi¶ng d¹y ch−¬ng VI - “ChÊt

khÝ” - trong ch−¬ng tr×nh vËt lÝ 10 n©ng cao, trung häc phæ th«ng vμ thùc nghiÖm s−

ph¹m ®Ó ®¸nh gi¸ quy tr×nh trªn.

3. Gi¶ thuyÕt khoa häc

NÕu phèi hîp c¸c c¸ch ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp ®Ó tæ chøc ho¹t ®éng

cho HS mét c¸ch hîp lý trong qu¸ tr×nh d¹y häc th× cã thÓ gióp HS tù lùc cña häc

tËp, ®¶m b¶o chÊt l−îng, hiÖu qu¶ vμ phï hîp víi ®Þnh h−íng ®æi míi trong d¹y häc

vËt lÝ ë tr−êng phæ th«ng.

4. §èi t−îng nghiªn cøu

§èi t−îng nghiªn cøu: qu¸ tr×nh d¹y vμ häc ch−¬ng “ChÊt khÝ” trong ch−¬ng

tr×nh vËt lÝ 10 n©ng cao THPT.

Ph¹m vi nghiªn cøu: c¬ së ®Ó ph¸t huy tÝnh tù lùc cña HS, c¸c c¸ch ®Þnh h−íng

HS tù lùc häc tËp vμ vËn dông trong d¹y häc ch−¬ng “ChÊt khÝ” t¹i tr−êng THPT

TrÇn Quèc To¶n, Eakar, §¨kL¨k.

5. NhiÖm vô nghiªn cøu

 Nghiªn cøu c¬ së t©m lý vÒ ph¸t huy tÝnh tù lùc.

 Nghiªn cøu c¬ së lý luËn vÒ viÖc lùa chän, sö dông c¸c c¸ch ®Þnh h−íng häc tËp

trong c¸c ph−¬ng ph¸p d¹y häc, chiÕn l−îc d¹y häc.

 Nghiªn cøu ph−¬ng ph¸p tæ chøc nhãm häc tËp cña HS vμ ®Þnh h−íng häc tËp

trong nhãm.

 Nghiªn cøu ch−¬ng tr×nh SGK vËt lÝ 10 n©ng cao THPT vμ ®iÒu kiÖn c¬ së vËt

chÊt b¶o ®¶m cho viÖc thùc hiÖn ®Ò tμi.

 Nghiªn cøu viÖc sö dông c¸c thiÕt bÞ thÝ nghiÖm, c¸c phÇn mÒm phôc vô cho

viÖc gi¶ng d¹y vμ häc tËp ch−¬ng chÊt khÝ.

 Nghiªn cøu, thiÕt kÕ ho¹t ®éng d¹y häc ch−¬ng “ChÊt khÝ” theo h−íng ph¸t huy

tÝnh tù lùc cña HS qua ®Þnh h−íng cña GV vμ tæ chøc ho¹t ®éng nhãm.

 TiÕn hμnh thùc nghiÖm s− ph¹m t¹i tr−êng phæ th«ng nh»m x¸c ®Þnh møc ®é

phï hîp, tÝnh kh¶ thi, hiÖu qu¶ cña ®Ò tμi.

6. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu

§Ó thùc hiÖn c¸c NV nªu trªn chóng t«i sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu sau:

Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu lý luËn.

- Nghiªn cøu LuËt gi¸o dôc 2005, c¸c chØ thÞ cña Ban ChÊp hμnh Trung −¬ng

vμ cña Bé Gi¸o dôc vμ §μo t¹o vÒ nh÷ng ®Þnh h−íng c¬ b¶n cña viÖc ®æi míi

PPDH trong giai ®o¹n hiÖn nay.

- Nghiªn cøu c¸c t¹p chÝ gi¸o dôc; c¸c tμi liÖu vÒ lý luËn d¹y häc; c¸c tμi liÖu

vÒ båi d−ìng ®æi míi ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cho GV

Ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra, quan s¸t

- T×m hiÓu ®iÒu kiÖn häc tËp, c¸ch häc cña HS, c¸c c¬ së vËt chÊt phôc vô cho

®Ò tμi.

- Theo dâi, quan s¸t, ghi l¹i qu¸ tr×nh häc tËp ®Ó kiÓm tra l¹i c¸c ®Þnh h−íng

cña GV vμ c¸c hμnh ®éng cña HS cã diÔn ra ®óng nh− ®Þnh h−íng dù kiÕn

kh«ng.

Ph−¬ng ph¸p thùc nghiÖm s− ph¹m.

- LËp quy tr×nh thiÕt kÕ c¸c tiÕn tr×nh d¹y häc theo ®Þnh h−íng cña GV vμ vËn

dông vμo ch−¬ng chÊt khÝ.

- Thùc nghiÖm s− ph¹m t¹i tr−êng THPT

Ph−¬ng ph¸p thèng kª to¸n häc.

7. Bè côc cña luËn v¨n

LuËn v¨n gåm:

 Më ®Çu

 Ch−¬ng 1: C¬ së lý luËn

 Ch−¬ng 2: So¹n th¶o c¸c tiÕn tr×nh d¹y häc ch−¬ng chÊt khÝ

 Ch−¬ng 3: Thùc nghiÖm s− ph¹m.

 KÕt luËn

 Tμi liÖu tham kh¶o

 Phô lôc

Ch−¬ng 1: C¥ Së Lý LUËN

Thμnh tùu næi bËt nhÊt cña t©m lý häc thÕ kû XX lμ sù kh¸m ph¸ ra vai trß

quyÕt ®Þnh cña ho¹t ®éng cña con ng−êi trong viÖc h×nh thμnh c¸c n¨ng lùc vμ phÈm

chÊt. Nh÷ng kh¶ n¨ng trÝ tuÖ, n¨ng lùc chuyªn m«n, c¸c phÈm chÊt nghÒ nghiÖp,

thuéc tÝnh nh©n c¸ch cña con ng−êi lμ kÕt qu¶ cña viÖc con ng−êi, b»ng ho¹t ®éng

cña chÝnh b¶n th©n m×nh, chuyÓn hãa nh÷ng n¨ng lùc vμ phÈm chÊt ng−êi cña loμi

ng−êi thμnh tμi s¶n riªng cho b¶n th©n. Gi¸o dôc vμ d¹y häc, vÒ b¶n chÊt, chÝnh lμ sù

tæ chøc ho¹t ®éng lÜnh héi cho ng−êi häc, h−íng vμo lÜnh héi kinh nghiÖm x· héi-

lÞch sö cña loμi ng−êi. ChÊt l−îng cña c¸c n¨ng lùc, sù h×nh thμnh phÈm chÊt t©m lý

kh¸c nhau tïy thuéc ë c¸ch mμ con ng−êi tiÕn hμnh ho¹t ®éng lÜnh héi.

Theo quan ®iÓm ho¹t ®éng, D¹y häc lμ mét qu¸ tr×nh gåm hai ho¹t ®éng g¾n

bã chÆt chÏ vμ t¸c ®éng lÉn nhau, ®ã lμ “D¹y” vμ “Häc”. Trong ®ã “D¹y” lμ ho¹t ®éng

tæ chøc, h−íng dÉn, ®Þnh h−íng, t¹o ®iÒu kiÖn cho HS lÜnh héi ®−îc kiÕn thøc, kü

n¨ng, kinh nghiÖm x· héi ®ång thêi h×nh thμnh ë hä phÈm chÊt vμ n¨ng lùc c¸ nh©n.

§Ó lμm ®−îc ®iÒu ®ã ng−êi GV cÇn ph¶i nghiªn cøu ho¹t ®éng häc, c¨n cø vμo ®Æc

®iÓm cña ho¹t ®éng häc ®Ó ®−a ra nh÷ng hμnh ®éng d¹y thÝch hîp.

1.1. Nh÷ng c¬ së lý luËn vÒ ho¹t ®éng häc cña HS

1.1.1. Kh¸i niÖm ho¹t ®éng häc

Häc lμ qu¸ tr×nh con ng−êi tiÕp thu, tÝch luü nh÷ng kinh nghiÖm sèng, trªn

c¬ së ®ã t¹o nªn nh÷ng tri thøc tiÒn khoa häc, lμm c¬ së tiÕp thu nh÷ng kh¸i niÖm

khoa häc ë trong nhμ tr−êng. §ã chÝnh lμ viÖc häc, lμ c¸ch häc theo ph−¬ng ph¸p

cña cuéc sèng th−êng ngμy, gièng nh− con ng−êi khi sinh ra ®Õn khi chÕt häc ¨n

häc nãi häc gãi häc më, ®i mét ngμy ®μng häc mét sμng kh«n...

Trªn thùc tÕ, chØ cã ph−¬ng thøc ®Æc thï trong nhμ tr−êng míi cã kh¶ n¨ng tæ

chøc ®Ó c¸ nh©n tiÕn hμnh ho¹t ®éng häc, qua ®ã h×nh thμnh ë c¸ nh©n nh÷ng tri

thøc khoa häc, n¨ng lùc míi phï hîp víi ®ßi hái cña thùc tiÔn; vμ trong t©m lý häc

s− ph¹m, ho¹t ®éng häc lμ kh¸i niÖm chÝnh ®−îc dïng ®Ó chØ ho¹t ®éng häc diÔn

theo ph−¬ng thøc ®Æc thï, nh»m chiÕm lÜnh tri thøc, kÜ n¨ng, kÜ x¶o [28].

1.1.2. §èi t−îng cña ho¹t ®éng häc

NÕu gäi chñ thÓ cña ho¹t ®éng häc lμ ng−êi häc, th× ®èi t−îng cña ho¹t ®éng

häc h−íng tíi ®ã lμ tri thøc. Nh−ng tri thøc mμ HS ph¶i häc ®−îc lùa chän tõ nh÷ng

khoa häc kh¸c nhau, theo nh÷ng nguyªn t¾c nhÊt ®Þnh, lμm thμnh nh÷ng m«n häc

t−¬ng øng, vμ ®−îc cô thÓ ë nh÷ng ®¬n vÞ cÊu thμnh nh−: kiÕn thøc, kÜ n¨ng, th¸i

®é... §èi t−îng cña ho¹t ®éng häc cã liªn quan chÆt chÏ víi ®èi t−îng cña khoa häc.

Tuy vËy, cã sù kh¸c nhau vÒ nguyªn t¾c gi÷a ho¹t ®éng häc vμ ho¹t ®éng nghiªn

cøu khoa häc. Ho¹t ®éng häc lμ ho¹t ®éng t¸i t¹o l¹i nh÷ng tri thøc ®· cã tõ tr−íc ë

ng−êi häc, cßn ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc ®ã lμ ph¸t hiÖn nh÷ng ch©n lý khoa

häc mμ loμi ng−êi ch−a biÕt ®Õn. Cã thÓ nãi: ®èi t−îng cña ho¹t ®éng häc lμ c¸i míi

víi c¸ nh©n nh−ng kh«ng míi ®èi víi nh©n lo¹i.

1.1.3. B¶n chÊt cña ho¹t ®éng häc

Ho¹t ®éng häc tËp h−íng vμo sù t¸i t¹o l¹i tri thøc ë ng−êi häc. Sù t¸i t¹o ë

®©y hiÓu theo nghÜa lμ ph¸t hiÖn l¹i. Sù thuËn lîi cho ng−êi häc ë ®©y ®ã lμ con

®−êng ®i mμ ®Ó ph¸t hiÖn l¹i ®· ®−îc c¸c nhμ khoa häc t×m hiÓu tr−íc, giê ng−êi häc

chØ viÖc t¸i t¹o l¹i. Vμ ®Ó t¸i t¹o l¹i, ng−êi häc kh«ng cã c¸ch g× kh¸c ®ã lμ ph¶i huy

®éng néi lùc cña b¶n th©n (®éng c¬, ý chÝ, ...), cμng ph¸t huy cao bao nhiªu th× viÖc

t¸i t¹o l¹i cμng diÔn ra tèt bÊy nhiªu. Do ®ã ho¹t ®éng häc lμm thay ®æi chÝnh ng−êi

häc. Ai häc th× ng−êi ®ã ph¸t triÓn, kh«ng ai häc thay thÕ ®−îc, ng−êi häc cÇn ph¶i

cã tr¸ch nhiÖm víi chÝnh b¶n th©n m×nh, v× m×nh trong qu¸ tr×nh häc.

Ho¹t ®éng häc lμ ho¹t ®éng tiÕp thu nh÷ng tri thøc lý luËn, khoa häc. NghÜa

lμ viÖc häc kh«ng chØ dõng l¹i ë viÖc n¾m b¾t nh÷ng kh¸i niÖm ®êi th−êng mμ häc

ph¶i tiÕn ®Õn nh÷ng tri thøc khoa häc, nh÷ng tri thøc cã tÝnh chän lùa cao, ®· ®−îc

kh¸i qu¸t ho¸, hÖ thèng ho¸.

Ho¹t ®éng häc tËp kh«ng chØ h−íng vμo viÖc tiÕp thu nh÷ng tri thøc, kÜ n¨ng,

kÜ x¶o mμ cßn h−íng vμo viÖc tiÕp thu c¶ nh÷ng tri thøc cña chÝnh b¶n th©n ho¹t

®éng häc. Ho¹t ®éng häc muèn ®¹t kÕt qu¶ cao, ng−êi häc ph¶i biÕt c¸ch häc,

ph−¬ng ph¸p häc, nghÜa lμ ph¶i cã nh÷ng tri thøc vÒ chÝnh b¶n th©n ho¹t ®éng häc.

Ho¹t ®éng häc lμ ho¹t ®éng chñ ®¹o cña løa tuæi HS. Do ®ã nã gi÷ vai trß

chñ ®¹o trong viÖc h×nh thμnh vμ ph¸t triÓn t©m lý cña ng−êi häc trong løa tuæi nμy.

1.1.4. CÊu tróc cña ho¹t ®éng häc

A.N.Leonchep ®· nªu cÊu tróc cña ho¹t ®éng bao gåm 6 thμnh tè. Trong ®ã

cã 3 thμnh tè thuéc vÒ chñ thÓ lμ: ho¹t ®éng - hμnh ®éng - thao t¸c. Ba thμnh tè

thuéc vÒ kh¸ch thÓ ®ã lμ: ®éng c¬ - môc ®Ých - ph−¬ng tiÖn vμ ®−îc kh¸i qu¸t theo

s¬ ®å [7], [6], [20], [22], [28]:

H×nh 1.1: S¬ ®å cÊu tróc ho¹t ®éng häc

C¸c thμnh tè lu«n cã mèi quan hÖ t¸c ®éng qua l¹i chÆt chÏ víi nhau trong sù

t¸c ®éng qua l¹i gi÷a chñ thÓ vμ kh¸ch thÓ. §iÒu ®ã ®−îc biÓu hiÖn cô thÓ nh− sau:

Mçi ho¹t ®éng ®−îc hîp thμnh bëi nhiÒu hμnh ®éng vμ mçi hμnh ®éng ®−îc thùc

hiÖn b»ng nhiÒu thao t¸c kh¸c nhau. Ho¹t ®éng nμo còng ®−îc thóc ®Èy bëi mét

®éng c¬ nhÊt ®Þnh lμ môc ®Ých chung cña ho¹t ®éng. §Ó ®¹t ®−îc môc ®Ých con

ng−êi ph¶i sö dông c¸c ph−¬ng tiÖn, tïy theo ®iÒu kiÖn ph−¬ng tiÖn mμ con ng−êi

thùc hiÖn c¸c thao t¸c ®Ó t¹o ra s¶n phÈm cña ho¹t ®éng.

VËn dông vμo trong d¹y häc ta thÊy r»ng, muèn h×nh thμnh ho¹t ®éng cÇn

ph¶i h×nh thμnh cho ng−êi häc c¸c thμnh tè cña ho¹t ®éng häc: ®éng c¬, môc ®Ých

häc tËp ®Ó qua ®ã h×nh thμnh thao t¸c, hμnh ®éng vμ ho¹t ®éng häc.

1.1.4.1. H×nh thμnh vμ duy tr× ®éng c¬ häc tËp

§éng c¬ häc tËp lμ nh÷ng g× th«i thóc HS thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng häc tËp

mét c¸ch v« thøc hoÆc h÷u ý. §Ó h×nh thμnh ho¹t ®éng häc, tr−íc hÕt ph¶i nãi ®Õn

sù h×nh thμnh ®éng c¬ häc tËp. Ho¹t ®éng häc víi chñ thÓ lμ ng−êi häc, cßn ®èi

t−îng cña nã lμ nh÷ng tri thøc khoa häc, víi môc tiªu cuèi cïng lμ h×nh thμnh nh©n

c¸ch cho ng−êi häc. Chñ thÓ khi tiÕn hμnh ho¹t ®éng häc, chiÕm lÜnh tri thøc th×

chÝnh tri thøc ®ã trë thμnh c¸i tinh thÇn, th«i thóc ng−êi häc. V× vËy cã thÓ hiÓu

®éng c¬ häc tËp lμ søc m¹nh tinh thÇn ®iÒu khiÓn, ®iÒu chØnh ho¹t ®éng häc nh»m

chiÕm lÜnh tri thøc khoa häc, ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu nμo ®ã cña ng−êi häc. §éng c¬

cña ho¹t ®éng häc tËp ë HS ®−îc hiÖn th©n ë nh÷ng tri thøc, kÜ n¨ng, kÜ x¶o mμ gi¸o

dôc ë nhμ tr−êng mang l¹i cho c¸c em.

Trong thùc tiÔn gi¸o dôc, mét c¸ch t−¬ng ®èi, ®éng c¬ häc tËp ®−îc chia

thμnh hai lo¹i: §éng c¬ chñ quan vμ ®éng c¬ kh¸ch quan. [10], [11], [16], [20], [28].

 §éng c¬ chñ quan lμ lßng ham mª, kh¸t khao më réng tri thøc, say mª víi

nh÷ng m«n häc... lμ ®èi t−îng ®Ých thùc cña ho¹t ®éng häc tËp. Nã kÝch thÝch

sù tù gi¸c, tÝch cùc cña ng−êi häc, thóc ®Èy sù h×nh thμnh vμ duy tr× ho¹t

®éng häc vμ sau khi ho¹t ®éng häc kÕt thóc ng−êi häc tho¶ m·n nhu cÇu vÒ

®èi t−¬ng häc do tiÕp nhËn ®−îc nh÷ng kiÕn thøc, kÜ n¨ng, kÜ x¶o mong

muèn. Ho¹t ®éng häc tËp ®−îc thóc ®Èy bëi ®éng c¬ nμy nã kh«ng chøa

nh÷ng m©u thuÉn bªn trong vμ nã ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng nç lùc ý chÝ ®Ó ®¹t

®−îc nguyÖn väng chø kh«ng ph¶i h−íng vμo ®Êu tranh víi chÝnh b¶n th©n

m×nh.

 §éng c¬ kh¸ch quan lμ ®éng c¬ tho¶ m·n nhu cÇu kh«ng n»m trong ®èi

t−îng häc nh− sù th−ëng ph¹t hoÆc ®e do¹, nh÷ng ¸p lùc gia ®×nh, nhμ

tr−êng, c«ng viÖc,... ë møc ®é nμo ®ã ®éng c¬ nμy mang tÝnh c−ìng bøc vμ cã

lóc xuÊt hiÖn nh− mét vËt c¶n cÇn kh¾c phôc ®Ó v−ît qua ®¹t ®−îc môc ®Ých

cña m×nh.

XÐt vÒ mÆt lý luËn, mçi ho¹t ®éng ®−îc thóc ®Èy bëi mét ®éng c¬ nhÊt ®Þnh.

Môc ®Ých cña ho¹t ®éng häc h−íng ®Õn lμ nh÷ng tri thøc, th× chÝnh c¸c tri thøc trë

thμnh ®éng c¬ cña ho¹t ®éng Êy. §éng c¬ chñ quan lμ ®éng c¬ chÝnh cña ho¹t ®éng

häc tËp. Nh−ng trªn thùc tÕ cßn cã ®éng c¬ kh¸ch quan lu«n tån t¹i vμ song hμnh

víi ®éng c¬ hoμn thiÖn tri thøc, trë thμnh mét bé phËn cña ®éng c¬ chñ quan. Khi

®éng c¬ chñ quan ®−îc ®¸p øng th× ®ång nghÜa víi nã lμ ®éng c¬ kh¸ch quan còng

®−îc tho¶ m·n. C¶ hai lo¹i ®éng c¬ nμy ®Òu xuÊt hiÖn trong qu¸ tr×nh häc tËp vμ

trong tõng hoμn c¶nh cô thÓ mμ ®éng c¬ nμy hay ®éng c¬ kia chiÕm vÞ trÝ quan träng

h¬n.

Trong d¹y häc ®Ó h×nh thμnh ®éng c¬ häc tËp cho HS, GV th−êng ph¶i ®−a

HS vμo c¸c t×nh huèng häc tËp c−ìng bøc cã môc ®Ých (HS ph¶i häc), tõ ®ã cñng cè

vμ më réng ý nghÜa kÕt qu¶ häc tËp ®¹t ®−îc ®Ó h×nh thμnh ý thøc cho HS vÒ nhu

cÇu hoμn thiÖn tri thøc. Khi cã nhu cÇu nμy t×nh h−èng häc tËp trë thμnh t×nh huèng

häc tËp tù gi¸c cã môc ®Ých ®−îc kÝch thÝch bëi ®éng c¬ chñ quan cña chñ thÓ (HS

thÝch häc) vμ nÕu cã ®−îc ®iÒu kiÖn thuËn lîi ho¹t ®éng häc tËp cña HS sÏ ®−îc h×nh

thμnh.

Tuy nhiªn trong thùc tÕ cã rÊt nhiÒu yÕu tè ngoμi tÇm kiÓm so¸t cña GV ¶nh

h−ëng tiªu cùc ®Õn ®éng c¬ häc tËp cña HS nh− gia ®×nh, b¹n bÌ, GV cò, kiÕn thøc

t−¬ng tù ®· häc... do ®ã GV ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p thiÕt thùc ®Ó liªn tôc h×nh

thμnh vμ duy tr× ®éng c¬ häc tËp cho HS, ®Æc biÖt lμ c¸c ®éng c¬ mang tÝnh c−ìng

bøc. Theo c¸c t¸c gi¶ Madeline hunter vμ Robin Hunter [11] chóng ta cã thÓ sö dông

c¸c nh©n tè sau:

Møc ®é tËp trung cña HS: lμ nh©n tè mμ GV cã thÓ kiÓm so¸t ®−îc trong

giê häc b»ng c¸c biÖn ph¸p sau, tuy nhiªn còng cÇn l−u ý TËp trung ë møc ®é võa

ph¶i lμ cÇn thiÕt ®Ó t¨ng c−êng ®éng lùc häc tËp nh−ng tËp trung qu¸ cao ®é sÏ bÞ

c¨ng th¼ng cßn Ýt chó ý th× kh«ng tiÕp thu ®−îc:

- GÇn gòi víi HS, ®Õn gÇn hoÆc ngåi c¹nh HS Ýt tËp trung ®Ó t¨ng sù chó ý

cña HS vμ t×m hiÓu chóng ®ang lμm g×.

- Giíi h¹n hoÆc t¨ng thêi gian chuÈn bÞ cña HS.

- Im lÆng trong thêi gian l©u.

- §Æt c©u hái cho c¶ nhãm, c¶ líp ®Ó tÊt c¶ HS sinh ®Òu suy nghÜ, tr¸nh gäi

HS tr−íc khi ®Æt c©u hái vμ dμnh thêi gian cho HS suy nghÜ tr−íc khi tr¶

lêi v× trong thêi gian chê sè HS cã g¾ng suy nghÜ vÒ c©u tr¶ lêi sÏ gia t¨ng

vμ GV còng cã nhiÒu ®¸p ¸n kh¸c nhau.

- Kh«ng nªn ra ®iÒu kiÖn mμ nªn yªu cÇu (thay v× hái ai cã thÓ ...? Em nμo

xung phong ...? Chóng ta cã thÓ yªu cÇu c¸c em h·y suy nghÜ vμ gi¶i thÝch

cho thÇy (c«) biÕt t¹i sao ...?)

S¾c th¸i t×nh c¶m cña HS: lμ mét nh©n tè cho GV biÕt ®−îc HS ®· s½n sμng

häc tËp hay ch−a, nã th−êng biÓu hiÖn qua c¸c tr¹ng th¸i thÝch thó, trung hoμ, ch¸n

n¶n. HS sÏ nç lùc nhiÒu nhÊt khÝ chóng c¶m thÊy thÝch thó trong viÖc häc. Trong

d¹y häc GV ph¶i cã g¾ng ®Ó nhËn biÕt c¸c tr¹ng th¸i trªn cña HS vμ khÐo lÐo t¹o ra

c¸c tr¹ng th¸i cÇn thiÕt ®Ó t¨ng c−êng ®éng c¬ häc tËp b»ng c¸c biÖn ph¸p:

- T¹o bÇu kh«ng khÝ tho¶i m¸i ®Ó HS c¶m thÊy an t©m khi häc tËp.

- T¹o cho HS c¶m gi¸c m×nh lμ ng−êi quan trong trong líp häc.

- Sö dông tÝnh hμi h−íc trong giê häc.

- T¹o c¶m gi¸c Ðp buéc mét c¸ch phï hîp ®èi víi nh÷ng HS høng thó

nh−ng kh«ng chÞu häc.

- §−a ra nh÷ng nhËn xÐt cã tÝnh chÊt khuyÕn khÝch HS: “§õng lo nÕu c¸c

em cßn m¾c mét sè lçi nhá, v× nã kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn kÕt qu¶ xÕp lo¹i

cña c¸c em, vμ b©y giê c¸c em ®· biÕt m×nh cÇn ph¶i lμm nh− thÕ nμo råi.”

Sù thμnh c«ng trong häc tËp cña HS còng lμ mét nh©n tè gãp phÇn lμm

t¨ng vμ duy tr× ®éng c¬ häc tËp. Ngoμi kh¶ n¨ng vμ nç lùc cña HS cßn cã mét sè

yÕu tè lμm nªn sù thμnh c«ng trong viÖc häc mμ GV kiÓm so¸t ®−îc ®ã lμ møc ®é

khã hay dÔ cña vÊn ®Ò ®−îc ®−a ra vμ kh¶ n¨ng h−íng dÉn cña GV. Do ®ã, GV ph¶i

biÕt møc ®é nμo lμ thÝch hîp ®èi víi HS vμ ®−a ra nh÷ng vÊn ®Ò cã ®é khã hîp lý

sao co HS cã thÓ ®¹t ®−îc.

Sù thÝch thó cña HS ®èi víi bμi gi¶ng lμ nh©n tè ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh

häc tËp vμ GV cã thÓ t¹o ra sù thÝch thó b»ng c¸c c¸ch:

- Lμm cho HS thÝch thó víi chÝnh m×nh nh−: dïng tªn HS trong c¸c vÝ dô

mang tÝnh tÝch cùc, liªn hÖ bμi gi¶ng víi thùc tÕ cuéc sèng cña HS, dïng

c¸c vÝ dô ®Ò cËp ®Õn c¸c ho¹t ®éng mμ HS ®· thùc hiÖn trong líp häc,

khen ngîi HS ...

- T¨ng c−êng tÝnh thiÕt thùc cña ho¹t ®éng d¹y vμ häc.

- T¹o ra sù ®a d¹ng trong c¸ch d¹y nh−: thay ®æi giäng ®iÖu hoÆc vÞ trÝ ®Ó

thu hót HS, sö dông phim, b¨ng video, internet, sö dông c¸c phÇn mÒm

d¹y häc ...

Sù nhËn biÕt kÕt qu¶ häc tËp: kÕt qu¶ häc tËp ë ®©y kh«ng chØ lμ ®iÓm sè

mμ con lμ th«ng tin vÒ bμi lμm cña HS ,v× khi thùc hiÖn xong c¸c NV HS lu«n cã

mong muèn biÕt ®−îc chóng ®· lμm ®óng hay kh«ng, lμm ®óng nh÷ng chç nμo, chæ

nμo cÇn chØnh söa vμ lμm g× ®Ó söa sai. Khi HS c¶m thÊy m×nh cã kh¶ n¨ng lμm

®−îc th× chóng sÏ cè g¾ng hoμn thiÖn h¬n, ®éng c¬ häc tËp ®−îc duy tr×. Do ®ã GV

cã thÓ:

- Cho HS biÕt ®−îc kÕt qu¶ cña m×nh mét c¸ch chi tiÕt b»ng lêi nãi hay viÕt

trong bμi lμm cña HS.

- KhuyÕn khÝch kh¶ n¨ng t− duy b»ng c¸ch yªu cÇu HS nhËn xÐt, gi¶i thÝch

vÒ kÕt qu¶ t×m ®−îc hay t×m c¸ch lμm kh¸c.

1.1.4.2. Môc ®Ých häc tËp

Theo t©m lý häc ho¹t ®éng, môc ®Ých ®−îc hiÓu lμ c¸i mμ hμnh ®éng ®ang

diÔn ra h−íng tíi. Ho¹t ®éng häc ®−îc thóc ®Èy bëi ®éng c¬ vμ nã ®−îc tiÕn hμnh

d−íi c¸c hμnh ®éng häc. VËy môc ®Ých cña ho¹t ®éng häc lμ c¸c kh¸i niÖm, c¸c gi¸

trÞ, c¸c chuÈn mùc... mμ c¸c hμnh ®éng häc ®ang diÔn ra h−íng ®Õn nh»m ®¹t ®−îc

nã. Qu¸ tr×nh h×nh thμnh môc ®Ých b¾t ®Çu tõ viÖc h×nh thμnh trong chñ thÓ d−íi c¸c

d¹ng lμ c¸c biÓu t−îng sau ®ã ®−îc tæ chøc ®Ó hiÖn thùc ho¸ biÓu t−îng trªn thùc tÕ.

Môc ®Ých cña ho¹t ®éng häc còng ®−îc h×nh thμnh nh− vËy, chØ cã ®iÒu nã cã tÝnh

®Æc thï riªng ®ã lμ viÖc h×nh thμnh môc ®Ých häc tËp h−íng ®Õn lμ ®Ó thay ®æi chÝnh

chñ thÓ ë ®©y lμ ng−êi häc. Vμ môc ®Ých nμy chØ cã thÓ ®−îc b¾t ®Çu h×nh thμnh khi

chñ thÓ b¾t ®Çu b¾t tay vμo thùc hiÖn hμnh ®éng häc tËp cña m×nh. Trªn con ®−êng

chiÕm lÜnh ®èi t−îng nã lu«n diÔn ra qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ gi÷a môc ®Ých vμ ph−¬ng

tiÖn häc tËp. Môc ®Ých bé phËn ®−îc thùc hiÖn ®Çy ®ñ nã l¹i trë thμnh c«ng cô ®Ó

chiÕm lÜnh c¸c môc ®Ých tiÕp theo.

1.1.4.3. H×nh thμnh hμnh ®éng vμ thao t¸c häc

Häc tËp lμ mét qu¸ tr×nh do ®ã khi nãi ®Õn ho¹t ®éng häc ph¶i nãi ®Õn sù

h×nh thμnh c¸c hμnh ®éng häc. §©y lμ ch×a kho¸ dÉn ®Õn thμnh c«ng trong d¹y häc

v× h×nh thμnh ®−îc hμnh ®éng häc sÏ cã thÓ h×nh thμnh ho¹t ®éng häc. Bªn c¹nh ®ã,

tõ hμnh ®éng häc cã thÓ rÌn luyÖn ®Ó thμnh thao t¸c cho hμnh ®éng kh¸c.

Trong c¸c hμnh ®éng cã hμnh ®éng vËt chÊt - lμ t¸c dông trùc tiÕp lªn ®èi

t−îng ®Ó nhËn biÕt c¸c ®Æc tÝnh cña ®èi t−îng vμ hμnh ®éng trÝ tuÖ - lμ so s¸nh,

ph©n tÝch, suy luËn... diÔn ra trong bé n·o ®Ó rót ra kÕt luËn chung vÒ ®èi t−îng.

Trong khi hμnh ®éng con ng−êi thùc hiÖn nh÷ng thao t¸c. øng víi hμnh ®éng vËt

chÊt lμ thao t¸c ch©n tay vμ øng víi hμnh ®éng trÝ tuÖ lμ thao t¸c trÝ tuÖ.

§Ó h×nh thμnh hμnh ®éng häc cho HS tr−íc hÕt ph¶i x¸c ®Þnh môc ®Ých häc

tËp vμ gióp HS ý thøc ®−îc môc ®Ých ®ã. B−íc tiÕp theo lμ huy ®éng c¸c thao t¸c vμ

ph−¬ng tiÖn kÜ thuËt ®Ó thùc hiÖn môc ®Ých ®· ®−îc ý thøc theo hai con ®−êng [16]:

- Con ®−êng thø nhÊt: H×nh thμnh hμnh ®éng th«ng qua ho¹t ®éng ch¬i. Khi

ch¬i trÎ h×nh thμnh c¸c hμnh ®éng ch¬i cã b¶n chÊt rÊt gÇn víi hμnh ®éng

häc. Ban ®Çu c¸c thao t¸c ch¬i ®−îc trÎ chó ý sau ®ã néi dung vμ quy t¾c ch¬i

®−îc trÎ em ý thøc vμ chuyÓn thμnh môc ®Ých cña viÖc ch¬i. Tõ ®ã hμnh ®éng

ch¬i ®−îc h×nh thμnh vμ lμm xuÊt hiÖn c¸c yÕu tiÒn ®Ò t©m lý cña hμnh ®éng

häc. §©y lμ c¬ së cña nguyªn t¾c “häc mμ ch¬i, ch¬i mμ häc”

- Con ®−êng thø hai: ChuyÓn ho¸ ho¹t ®éng häc thμnh hμnh ®éng häc, trªn c¬

së chuyÓn ho¸ ®éng c¬ thμnh môc ®Ých. C¬ së t©m lý cña viÖc lμm nμy lμ sù

ph¸t triÓn kh«ng ngõng cña nhu cÇu häc tËp cña ng−êi häc, trong ®ã c¸c nhu

cÇu ban ®Çu ®· chuyÓn chøc n¨ng vμ trë thμnh ph−¬ng tiÖn ®Ó thùc hiÖn nhu

cÇu häc tËp cao h¬n, tøc lμ phôc vô cho ®éng c¬ míi, tõ ®ã xuÊt hiÖn hμnh

®éng häc tËp míi. ViÖc h×nh thμnh thao t¸c häc còng ®−îc thùc hiÖn theo c¬

chÕ chuyÓn ho¸ hμnh ®éng häc thμnh thao t¸c häc. Qóa tr×nh nμy ®−îc thùc

hiÖn trªn hai ph−¬ng diÖn: luyÖn tËp vμ rót gän hμnh ®éng häc tËp tíi møc

thμnh th¹o sau ®ã ®−a thao t¸c ®ã vμo trong hμnh ®éng kh¸c. Hay nãi c¸ch

kh¸c trong d¹y häc bÊt kú kh¸i niÖm nμo còng ph¶i ®−îc h×nh thμnh nh− mét

hμnh ®éng häc tËp vμ trë thμnh ph−¬ng tiÖn ®Ó h×nh thμnh kh¸i niÖm tiÕp

theo. §©y lμ c¬ së cña nguyªn t¾c “Häc ®i ®«i víi hμnh”.

1.1.4.4. Ph−¬ng tiÖn vμ ®iÒu kiÖn häc tËp

Ho¹t ®éng bao giê còng h−íng tíi mét ®èi t−îng cô thÓ, vμ chñ thÓ ph¶i cã

nh÷ng ph−¬ng tiÖn, nh÷ng ®iÒu kiÖn cô thÓ ®Ó chiÕm lÜnh ®èi t−îng. Trong ho¹t

®éng häc tËp, ngoμi nh÷ng ph−¬ng tiÖn vËt chÊt nh−: giÊy, bót, s¸ch, gi¸o tr×nh, m¸y

tÝnh... cßn cã ph−¬ng tiÖn häc tËp ®−îc h×nh thμnh chÝnh trong qu¸ tr×nh chñ thÓ

tham gia ho¹t ®éng häc tËp. §ã lμ c¸c hμnh ®éng häc tËp: so s¸nh, ph©n lo¹i, ph©n

tÝch, kh¸i qu¸t ho¸... T©m lý häc ®· kh¼ng ®Þnh so s¸nh, ph©n lo¹i lμ nh÷ng hμnh

®éng häc tËp lμ ph−¬ng tiÖn ®¾c lùc cho viÖc h×nh thμnh nh÷ng kh¸i niÖm kinh

nghiÖm, cßn ph©n tÝch, kh¸i qu¸t ho¸ lμ ph−ong tiÖn ®Ó h×nh thμnh nªn nh÷ng kh¸i

niÖm khoa häc. CÇn nhÊn m¹nh r»ng trong ho¹t ®éng häc, ph−¬ng tiÖn chñ yÕu lμ t−

duy. Trong gi¸o dôc, tÊt c¶ c¸c h×nh thøc t− duy ®Òu quan träng vμ cÇn thiÕt [28].

Ho¹t ®éng häc muèn ®−îc diÔn ra ph¶i cã ®iÒu kiÖn cña nã. §iÒu kiÖn ®Çu

tiªn ®ã lμ cã sù tham gia cña c¸c yÕu tè bªn ngoμi (ngo¹i lùc) nh−: cã sù h−íng dÉn

cña thÇy, s¸ch, vë, bót, m¸y tÝnh, gi¸o tr×nh...Vμ ®iÒu kiÖn thø hai ®ã lμ cã sù vËn

®éng cña chÝnh b¶n th©n ng−êi häc hay cßn gäi lμ yÕu tè néi lùc. §ã lμ nh÷ng tri

thøc mμ ng−êi häc häc ®−îc, tr×nh ®é trÝ tuÖ hiÖn cã cña ng−êi häc, ®éng c¬, ý chÝ,

høng thó cña ng−êi häc... Cã ®Çy ®ñ nh÷ng ®iÒu kiÖn ®ã, ng−êi häc dï trong hoμn

c¶nh cã thÇy víi trß, hay kh«ng cã ®èi mÆt víi thÇy thËm chÝ khi ra tr−êng, ho¹t

®éng häc vÉn diÔn ra. Tõ ®ã cã thÓ hiÓu häc lμ qu¸ tr×nh t−¬ng t¸c c¸c yÕu tè ngo¹i

lùc vμ yÕu tè néi lùc th«ng qua ho¹t ®éng d¹y vμ häc. Trong ®ã, yÕu tè néi lùc ë ®©y

®ãng vai trß quan träng trong ho¹t ®éng häc cña ng−êi häc.

1.2. §Þnh h−íng häc sinh tù lùc häc tËp.

1.2.1. T¹i sao trong d¹y häc ph¶i ®Þnh h−íng häc sinh tù lùc häc tËp?

Theo tõ ®iÓn tiÕng viÖt [26]:

Tù lùc: “Tù søc m×nh lμm lÊy, kh«ng dùa dÉm nhê v¶ ng−êi kh¸c”

Tù häc: “Tù m×nh häc lÊy, kh«ng cÇn ai d¹y”

Trong thùc tÕ, kh«ng cã ai kh«ng nhê ng−êi kh¸c mμ biÕt ®−îc phÇn lín

nh÷ng g× m×nh biÕt. Tr−íc tiªn, ng−êi ta häc mÑ, cha, anh, chÞ ..., råi ®Õn nh÷ng

ng−êi sèng quanh. Vμ nÕu cã ai kh«ng ®−îc mét ng−êi thÇy trùc tiÕp d¹y b¶o cho

mét c¸i g× ®Êy, th× còng cã nh÷ng ng−êi thÇy gi¸n tiÕp d¹y m×nh b»ng c¸ch sèng vμ

c¸ch hμnh ®éng cña hä. Ho¹t ®éng häc kh«ng chØ diÔn ra trong ph¹m vi vμ trong

thêi gian ®Õn tr−êng v× nhu cÇu häc lu«n g¾n kÕt víi nhu cÇu lμm, nhu cÇu sèng cña

con ng−êi ë mäi løa tuæi, mäi tr×nh ®é, mäi ngμnh nghÒ, mäi vÞ trÝ x· héi, mäi thêi

®¹i. Do ®ã khi cßn ngåi trªn ghÕ nhμ tr−êng th× viÖc h−íng dÉn cho HS tù lùc häc

tËp ®Ó c¸c em häc thËt, lμm thËt, tÝch cùc tù häc, tù lμm d−íi sù h−íng dÉn cña thÇy,

míi tù trang bÞ cho m×nh kü n¨ng häc, kü n¨ng lμm, kü n¨ng s¸ng t¹o vμ kü n¨ng

sèng - nh÷ng kü n¨ng tèi cÇn thiÕt cho con ng−êi tiÕp tôc tù häc suèt ®êi.

Theo L.X.Vygotski [8], [10], [15], [28] “TrÎ em kh«ng thÓ tù m×nh trùc tiÕp

lÜnh héi kinh nghiÖm x· héi - lÞch sö. §Ó lμm ®−îc viÖc nμy, trÎ em ph¶i gi¸n tiÕp

th«ng qua ng−êi lín, th«ng qua ho¹t ®éng hîp t¸c gi÷a trÎ em víi ng−êi lín”. Trong

d¹y häc còng vËy, HS kh«ng cã ®ñ thêi gian vμ kh¶ n¨ng ®Ó hoμn toμn tù lùc häc

tËp. Do ®ã cÇn ph¶i cã sù gióp ®ì, ®Þnh h−íng cña GV ®Ó cã thÓ thùc hiÖn NV häc

tËp. §iÒu ®ã ch¾c ch¾n sÏ ®em l¹i hiÖu qu¶ cao h¬n viÖc c¸c em tù mß mÉm ®i ®Õn

kiÕn thøc.

T©m lý häc vμ lý luËn d¹y häc hiÖn ®¹i còng kh¼ng ®Þnh [8], [13], [18], [21]:

“C¸ch tèt nhÊt ®Ó n¾m v÷ng ®−îc nh÷ng tri thøc, kü n¨ng, kinh nghiÖm lμ ng−êi häc

t¸i t¹o ra chóng th«ng qua ho¹t ®éng tù lùc cña b¶n th©n”; “Con ®−êng cã hiÖu qu¶

nhÊt ®Ó lμm HS n¾m v÷ng kiÕn thøc vμ ph¸t triÓn n¨ng lùc s¸ng t¹o, lμ ph¶i ®−a HS

vμo vÞ trÝ chñ thÓ nhËn thøc”. GV lμ ng−êi t¹o nh÷ng ®iÒu kiÖn tèt nhÊt cho HS ho¹t

®éng, cßn HS ph¶i tù lùc ho¹t ®éng ®Ó t¹o ra nh÷ng kiÕn thøc vμ n¨ng lùc mμ loμi

ng−êi tÝch luü ®Ó biÕn chóng thμnh cña m×nh.

Nh÷ng lËp luËn trªn cho thÊy sù ®Þnh h−íng cña GV gióp HS tù lùc häc tËp lμ

mét trong nh÷ng c¸ch tèt ®Ó HS chiÕm lÜnh tri thøc.

1.2.2. C¬ së lý luËn vÒ ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp

Theo D.C. Enconin [9], [10] cã ba thμnh phÇn c¬ b¶n cña cÊu tróc ho¹t ®éng

d¹y - häc. §ã lμ c¸c ®éng c¬ häc tËp - nhËn thøc, c¸c NV häc tËp vμ c¸c hμnh ®éng

häc tËp. HS gi¶i quyÕt ®−îc c¸c NV häc tËp nhê c¸c hμnh ®éng häc tËp.

Theo P.I. Galperin [9], [10], [17], [28] cÊu tróc cña mét hμnh ®éng cã hai

thμnh phÇn: phÇn ®Þnh h−íng vμ phÇn thùc hiÖn. Trong ®ã phÇn ®Þnh h−íng quyÕt

®Þnh phÇn thùc hiÖn. §ã lμ c¬ chÕ ®iÒu khiÓn, ®Þnh h−íng hμnh ®éng cña chñ thÓ vμo

viÖc lμm. Chøc n¨ng c¬ b¶n cña ®Þnh h−íng hμnh ®éng lμ: nhËn thøc (cÇn ph¶i lμm

g×?); lËp kÕ ho¹ch (lμm nh− thÕ nμo?); kiÓm tra vμ ®iÒu chØnh hμnh ®éng cho phï

hîp víi kÕ ho¹ch.

Theo t¸c gi¶ Ph¹m H÷u Tßng [22], mçi hμnh ®éng diÔn ra theo ba pha: §Þnh

h−íng, chÊp hμnh vμ kiÓm tra. C¬ së ®Þnh h−íng hμnh ®éng lμ nh÷ng kiÕn thøc cÇn

thiÕt cho viÖc thùc hiÖn hμnh ®éng cña chñ thÓ. §Ó ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp

cña HS trong mét t×nh huèng häc tËp vi m« cÇn x¸c ®Þnh ®−îc:

 VÊn ®Ò cÇn ®−îc gi¶i quyÕt

 D¹ng hμnh ®éng thÝch hîp ®ßi hái ë HS

 KÕt qu¶ mong muèn

 KiÓu ®Þnh h−íng hμnh ®éng dù ®Þnh.

Tõ c¸c quan ®iÓm trªn cã thÓ hiÓu:

- PhÇn ®Þnh h−íng gåm cã sù ®Þnh h−íng cña b¶n th©n chñ thÓ khi hμnh ®éng

vμ sù ®Þnh h−íng cña c¸c nh©n tè bªn ngoμi chñ thÓ. Trong d¹y häc sù ®Þnh

h−íng cña cña nh©n tè bªn ngoμi (GV, b¹n bÌ, c¸c ph−¬ng tiÖn hç trî ...)

®ãng vai trong quan träng trong viÖc thay ®æi ®Þnh h−íng cña b¶n th©n chñ

thÓ. C¸c nh©n tè bªn ngoμi ®Þnh h−íng chñ thÓ tr−íc, trong hoÆc sau khi mét

hμnh ®éng nμo ®ã ®−îc tiÕn hμnh cho ®Õn khi ®¹t ®−îc kÕt qu¶ mong muèn.

- Sù tù ®Þnh h−íng cña c¸c chñ thÓ kh¸c nhau vμ tiÕp nhËn ®Þnh h−íng cña c¸c

nh©n tè bªn ngoμi cña c¸c chñ thÓ cã thÓ kh«ng nh− nhau v× phô thuéc vμo

n¨ng lùc cña mçi chñ thÓ vμ ®Æc biÖt lμ phô thuéc vμo c¸ch thøc ®Þnh h−íng

cña c¸c nh©n tè bªn ngoμi. §Æc biÖt trong líp häc, víi sù ®a d¹ng trong møc

®é nhËn thøc cña chñ thÓ th× sù ®Þnh h−íng cña GV cã thÓ cã hiÖu qu¶ víi

chñ thÓ nμy nh−ng kh«ng hiÖu qu¶ ®èi víi chñ thÓ kh¸c. §©y còng lμ ®iÒu mμ

GV cÇn l−u ý khi ®−a ra c¸c c¸ch ®Þnh h−íng.

- Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Õn khi thμnh c«ng, lu«n cã sù kiÓm tra vμ ®iÒu

chØnh hμnh ®éng cña chñ thÓ vμ cña c¸c nh©n tè bªn ngoμi ®Ó ®¹t ®−îc môc

tiªu ®Æt ra.

1.2.3. C¸c hμnh ®éng trong häc tËp m«n vËt lý

§Ó chiÕm lÜnh kiÕn thøc ®ã HS cÇn tiÕn hμnh nh÷ng hμnh ®éng nμo? Trong

thùc tÕ cã rÊt nhiÒu t×nh huèng kh¸c nhau vμ øng víi mçi t×nh huèng mçi ng−êi häc

cã thÓ cã nh÷ng hμnh ®éng kh¸c nhau. Trong häc tËp m«n vËt lý ng−êi häc cã thÓ

thùc hiÖn c¸c hμnh ®éng sau [9], [21], [22]:

 Quan s¸t, nhËn biÕt nh÷ng dÊu hiÖu ®Æc tr−ng cña sù vËt, hiÖn t−îng.

 T×m c¸c dÊu hiÖu gièng nhau cña c¸c sù vËt, hiÖn t−îng.

 §o mét ®¹i l−îng vËt lý.

 Bè trÝ thÝ nghiÖm ®Ó t¹o ra hiÖn t−îng trong nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh.

 Ph©n tÝch mét hiÖn t−îng phøc t¹p thμnh mét hiÖn t−îng ®¬n gi¶n.

 X¸c ®Þnh nh÷ng giai ®o¹n diÔn biÕn cña hiÖn t−îng.

 T×m nh÷ng tÝnh chÊt chung cña nhiÒu sù vËt hiÖn t−îng.

 T×m c¸c mèi quan hÖ kh¸ch quan, phæ biÕn, nh©n qu¶... gi÷a c¸c sù vËt hiÖn

t−îng.

 T×m mèi quan hÖ hμm sè gi÷a c¸c ®¹i l−îng vËt lý, biÓu diÔn b»ng c«ng thøc

to¸n häc.

 X©y dùng mét gi¶ thuyÕt.

 Tõ gi¶ thuyÕt suy ra mét hÖ qu¶.

 LËp ph−¬ng ¸n thÝ nghiÖm ®Ó kiÓm tra gi¶ thuyÕt, hÖ qu¶.

 T×m nh÷ng biÓu hiÖn cô thÓ trong thùc tÕ cña c¸c kh¸i niÖm, ®Þnh luËt vËt lý.

 Dù ®o¸n diÔn biÕn cña mét hiÖn t−îng trong nh÷ng ®iÒu kiÖn thùc tÕ x¸c

®Þnh.

 Gi¶i thÝch mét hiÖn t−îng thùc tÕ.

 M« h×nh ho¸ nh÷ng sù kiÖn thùc tÕ quan s¸t ®−îc d−íi d¹ng nh÷ng kh¸i

niÖm, m« h×nh lý t−ëng ®Ó sö dông chóng lμm c«ng cô t− duy.

 DiÔn ®¹t b»ng lêi c¸c kÕt qu¶ thu ®−îc qua hμnh ®éng.

 §¸nh gi¸ kÕt qu¶ hμnh ®éng.

 T×m ph−¬ng ph¸p chung ®Ó gi¶i quyÕt mét lo¹i vÊn ®Ò.

1.2.4. C¸c kiÓu ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp

Theo P.I.Ganlpªrin [9], [10], [17] viÖc ph©n lo¹i c¸c kiÓu ®Þnh h−íng hμnh

®éng häc tËp d−a vμo ba tiªu chuÈn: §é kh¸i qu¸t cña viÖc ®Þnh h−íng (tõng phÇn

hay kh¸i qu¸t) ; tÝnh ®Çy ®ñ cña ®Þnh h−íng (®Çy ®ñ vμ kh«ng ®Çy ®ñ) vμ chñ thÓ

®Þnh h−íng (GV hay HS) tæ hîp ba tiªu chuÈn nμy ta cã 8 kiÓu ®Þnh h−íng trong ®ã

cã ba kiÓu ®Þnh h−íng c¬ b¶n:

a. §Þnh h−íng “Tõng phÇn - kh«ng ®ñ - HS tù lμm”. Theo kiÓu nμy, tr−íc khi

HS hμnh ®éng c¸c em ®−îc quan s¸t mÉu hμnh ®éng vμ s¶n phÈm cña nã. Kh«ng cã

lêi chØ dÉn hμnh ®éng ®Çy ®ñ nªn HS ph¶i mß mÉm, tù lμm, theo kiÓu thö vμ sai cho

®Õn khi cã hμnh ®éng ®óng. Víi kiÓu ®Þnh h−íng nμy, hμnh ®éng diÔn ra rÊt chËm

vμ kh«ng æn ®Þnh.

b. §Þnh h−íng “Tõng phÇn - ®Çy ®ñ - do GV h−íng dÉn”. KiÓu ®Þnh h−íng nμy

cã mÉu hμnh ®éng, s¶n phÈm cña nã vμ chØ dÉn ®Ó lμm ®óng hμnh ®éng. thùc hiÖn

®óng chØ dÉn th× sÏ thμnh c«ng. Tuy nhiªn, khi chuyÓn sang hμnh ®éng kh¸c ph¶i cã

sù h−íng dÉn l¹i tõ ®Çu cña GV.

c. §Þnh h−íng “Kh¸i qu¸t - ®Çy ®ñ - HS th−c hiÖn”. Víi kiÓu ®Þnh h−íng nμy,

tr−íc khi tiÕn hμnh mét hμnh ®éng, HS ®−îc huÊn luyÖn ph−¬ng ph¸p vμ c¸ch thøc

hμnh ®éng chung, dùa vμo ®ã HS tù vËn dông cho c¸c hμnh ®éng cô thÓ.

Theo t¸c gi¶ Ph¹m H÷u Tßng[22], cã ba kiÓu ®Þnh h−íng h−íng c¬ b¶n:

a. §Þnh h−íng t¸i t¹o lμ kiÓu ®Þnh h−íng trong ®ã ng−êi d¹y h−íng HS vμo viÖc

huy ®éng, ¸p dông nh÷ng kiÕn thøc, c¸ch thøc hμnh ®éng mμ HS ®· n¾m ®−îc hoÆc

®· ®−îc ng−êi d¹y chØ ra mét c¸ch t−êng minh ®Ó HS cã thÓ thùc hiÖn ®−îc NV mμ

hä ®¶m nhËn. Trong ®Þnh h−íng t¸i t¹o còng ®−îc chia lμm hai møc ®é:

 §Þnh h−íng t¸i t¹o tõng thao t¸c cô thÓ, riªng rÏ. Trong ®ã ng−êi häc theo

dâi, thùc hiÖn, b¾t ch−íc lÆp l¹i nh÷ng thao t¸c mÉu do ng−êi d¹y chØ ra.

 §Þnh h−íng t¸i t¹o Ang«rit. Ng−êi d¹y chØ ra mét c¸ch kh¸i qu¸t tæng thÓ

tr×nh tù hμnh ®éng ®Ó ng−êi häc tù chñ gi¶i quyÕt ®−îc NV.

b. §Þnh h−íng t×m tßi lμ kiÓu ®Þnh h−íng mμ ng−êi d¹y chØ ®−a ra nh÷ng gîi ý

sao cho HS cã thÓ tù t×m tßi, huy ®éng hoÆc x©y dùng nh÷ng kiÕn thøc vμ c¸ch thøc

ho¹t ®éng ®Ó gi¶i quyÕt NV mμ hä ®¶m nhËn.

c. §Þnh h−íng kh¸i qu¸t ch−¬ng tr×nh ho¸ lμ kiÓu ®Þnh h−íng hμnh ®éng theo

tõng b−íc, ®−îc ch−¬ng tr×nh hãa liªn tiÕp theo mét tr×nh tù chÆt chÏ, phï hîp víi

tr×nh ®é cña HS. Nã gióp HS biÕt hμnh ®éng tõng b−íc cô thÓ, râ rμng.

Tæng hîp c¸c quan ®iÓm trªn vμ mét sè quan ®iÓm kh¸c nhau,

t¸c gi¶ NguyÔn M¹nh Hïng [9], [10] ®−a ra mét sè kiÓu ®Þnh h−íng sau.

a. §Þnh h−íng theo mÉu - kh«ng ®Çy ®ñ

Lμ kiÓu ®Þnh h−íng trong ®ã GV chØ lμm mÉu hμnh ®éng mμ kh«ng gi¶i thÝch

c¸ch lμm. HS chØ theo dâi hμnh ®éng cña GV, xem s¶n phÈm mÉu cßn ph¶i tù mμy

mß t×m ph−¬ng thøc råi hμnh ®éng theo. Cã thÓ nãi ®©y chØ lμ nh÷ng hμnh ®éng b¾t

ch−íc cña HS ®Ó lμm ra s¶n phÈm t©m lý. Tïy vμo n¨ng lùc nhËn thøc cña HS mμ cã

thÓ hμnh ®éng ®−îc víi c¸c møc ®é vμ hiÖu qu¶ kh¸c nhau. KiÓu ®Þnh h−íng nμy

kh«ng hiÖu qu¶, tÝnh chÊt vμ møc ®é ®Þnh h−íng cßn thÊp nªn HS sÏ gÆp nhiÒu khã

kh¨n trong hμnh ®éng häc tËp.

b. §Þnh h−íng theo mÉu - ®Çy ®ñ.

KiÓu ®Þnh h−íng nμy t−¬ng tù kiÓu ®Þnh h−íng theo mÉu - kh«ng ®Çy ®ñ,

nh−ng nh− tªn gäi, nã kh¸c ë chç GV võa hμnh ®éng mÉu võa gi¶i thÝch ph−¬ng

thøc hμnh ®éng. HS võa theo dâi hμnh ®éng, võa ®−îc gi¶i thÝch ph−¬ng thøc hμnh

®éng, võa ®−îc xem s¶n phÈm mÉu nªn hμnh ®éng ®−îc ®Þnh h−íng râ h¬n. HiÖu

qu¶ hμnh ®éng cao h¬n vμ ®¶m b¶o nhiÒu HS hμnh ®éng ®−îc, ngay c¶ víi nh÷ng

®èi t−îng cã n¨ng lùc nhËn thøc thÊp. KiÓu ®Þnh h−íng nμy rÊt phæ biÕn trong thùc

tiÔn d¹y häc hiÖn nay. ThÝ dô, GV võa gi¶i bμi tËp mÉu võa nªu c¸c b−íc gi¶i cho

tõng bμi tËp, tõng d¹ng bμi tËp. Còng nh− kiÓu ®Þnh h−íng trªn, kiÓu ®Þnh h−íng nμy

Ýt cã t¸c dông ph¸t triÓn t− duy cña HS v× b¶n chÊt cña hμnh ®éng vÉn lμ lμm theo.

c. KiÓu ®Þnh h−íng theo mÉu - t¸i t¹o.

Lμ kiÓu ®Þnh h−íng cho HS b»ng c¸ch nh¾c l¹i nh÷ng hμnh ®éng mμ GV ®· chØ

dÉn hoÆc lÆp l¹i nh÷ng hμnh ®éng quen thuéc ®· lμm trong nh÷ng t×nh huèng t−¬ng

tù mμ HS ®· quªn do ch−a ®−îc luyÖn tËp ®Ó trë thμnh kü n¨ng. KiÓu ®Þnh h−íng

nμy chØ cã t¸c dông cñng cè ph−¬ng thøc hμnh ®éng cò. Tuy nhiªn còng cÇn thiÕt

ph¶i sö dông nã v× viÖc h×nh thμnh nh©n c¸ch vμ c¸c phÈm chÊt t©m lý lμ mét qu¸

tr×nh luyÖn tËp cho tíi møc ®é æn ®Þnh.

d. KiÓu ®Þnh h−íng suy luËn

Kh¸c víi c¸c kiÓu ®Þnh h−íng lμm theo mÉu, trong kiÓu ®Þnh h−íng nμy, hμnh

®éng cña HS ®· lμ hμnh ®éng t×m tßi, nh−ng b»ng con ®−êng suy luËn l«gic. KiÓu

®Þnh h−íng nμy h¬n h¼n hai kiÓu ®Þnh h−íng trªn v× nã t¹o ®iÒu kiÖn cho HS hμnh

®éng t×m tßi x©y dùng kiÕn thøc míi vμ ph¸t triÓn ®−îc t− duy l«gic, mét lo¹i t− duy

rÊt quan träng trong ho¹t ®éng häc tËp cña HS. Cïng kiÓu ®Þnh h−íng nμy l¹i cã thÓ

ph©n biÖt hai lo¹i kh¸c nhau, c¨n cø vμo ph−¬ng thøc suy luËn. §ã lμ :

- §Þnh h−íng suy luËn - ch−¬ng tr×nh hãa. Lμ kiÓu ®Þnh h−íng trong ®ã GV

chØ ra môc ®Ých hμnh ®éng, h−íng dÉn HS hμnh ®éng theo tõng buíc, ®−îc ch−¬ng

tr×nh hãa liªn tiÕp theo mét tr×nh tù ch¾t chÏ, phï hîp víi tr×nh ®é cña HS. Nã gióp

HS hμnh ®éng tõng b−íc cô thÓ, râ rμng. Th−êng cã hai h×nh thøc ®Þnh h−íng

ch−¬ng tr×nh hãa. §ã lμ x©y dùng hÖ thèng c©u hái t×m tßi ®Ó ®μm tho¹i víi HS vμ

®Æt ra hÖ thèng c¸c yªu cÇu ®Ó HS thùc hiÖn theo mét tr×nh tù chÆt chÏ, tõng b−íc

trong viÖc x©y dùng c¸c m« h×nh kiÕn thøc.

HÖ thèng c©u hái cña GV ph¶i ®¶m b¶o tÝnh l«gic chÆt chÏ vμ ph¶i dùa trªn

tr×nh ®é hiÓu biÕt ®· cã cña HS. Nã nh− sîi d©y dÉn ®−êng cho HS lÇn theo ®Ó ®i tíi

®Ých. V× vËy kh«ng ®−îc ng¾t qu·ng. ChÝnh v× thÕ viÖc x©y dùng mét hÖ thèng c©u

hái lμ rÊt quan träng vμ ph¶i ®−îc chuÈn bÞ tr−íc theo mét dμn ý chÆt chÏ. Tuy nhiªn

còng kh«ng thÓ m¸y mãc v× nhiÒu c©u hái vμ lêi h−íng dÉn cña GV l¹i dùa vμo c©u

tr¶ lêi cña HS, dùa vμo nh÷ng t×nh huèng míi n¶y sinh. Do ®ã kiÓu ®Þnh h−íng nμy

cßn mang tÝnh nghÖ thuËt vμ s¸ng t¹o cña GV. Nã rÊt linh ho¹t.

- §Þnh h−íng suy luËn - t−¬ng tù. Lμ kiÓu ®Þnh h−íng trong ®ã GV chØ ra

môc ®Ých hμnh ®éng vμ nh÷ng ph−¬ng ph¸p hμnh ®éng t−¬ng tù nh− nh÷ng hμnh

®éng HS ®· thùc hiÖn vμ ®· n¾m ®−îc, råi tõ ®ã cho HS chuyÓn sang hμnh ®éng t×m

tßi víi ®èi t−îng míi. KiÓu ®Þnh h−íng nμy thùc chÊt lμ cho HS chuyÓn ph−¬ng

ph¸p cïng lo¹i sang ®èi t−îng míi ®Ó nhËn thøc chóng. §©y còng lμ kiÓu ®Þnh

h−íng kh¸ phæ biÕn trong thùc tiÔn. Nã cã t¸c dông gióp HS hμnh ®éng t×m tßi

nh−ng võa søc.

e. KiÓu ®Þnh h−íng t×m tßi

Lμ kiÓu ®Þnh h−íng trong ®ã GV chØ ra môc ®Ých hμnh ®éng cho HS vμ cung

cÊp nh÷ng gîi ý hoÆc ph−¬ng ph¸p chung nhÊt cho hμnh ®éng. Nh÷ng ph−¬ng thøc

míi nμy HS ch−a hÒ biÕt hoÆc dùa vμo ®©u ®Ó hμnh ®éng nªn hoμn toμn ph¶i tù lùc

t×m tßi theo gîi ý ®ã ®Ó ®¹t ®Õn môc ®Ých cuèi cïng. KiÓu ®Þnh h−íng nμy cã t¸c

dông cao h¬n vÒ ph¸t triÓn n¨ng lùc nhËn thøc cho HS so víi c¸c kiÓu ®Þnh h−íng

trªn vμ t−¬ng ®èi phï hîp víi ®èi t−îng HS trung häc. Tuy nhiªn, mét nh−îc ®iÓm

cña nã lμ cÇn ph¶i cã nhiÒu thêi gian.

f. KiÓu ®Þnh h−íng t×m tßi s¸ng t¹o

Lμ kiÓu ®Þnh h−íng trong ®ã GV chØ chØ ra môc ®Ých hμnh ®éng vμ cung cÊp

nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho HS hμnh ®éng. Cßn HS ph¶i tù lùc t×m ra ph−¬ng thøc

hμnh ®éng vμ thùc hiÖn hμnh ®éng ®Ó s¸ng t¹o tri thøc, kü n¨ng míi. TÊt nhiªn ë

®©y, sù s¸ng t¹o cña HS lμ s¸ng t¹o l¹i, ph¶i tæ chøc cho hä lμm theo c¸ch mμ c¸c

nhμ khoa häc ®· lμm. Tuy nhiªn, thùc hiÖn kiÓu ®Þnh h−íng nμy lμ khã kh¨n vμ phøc

t¹p nhÊt, nã ®ßi hái tr×nh ®é hiÓu biÕt cao vμ n¨ng lùc toμn diÖn cña GV còng nh−

cña HS. Nh−ng, ®Ó d¹y s¸ng t¹o cho HS th× b¾t buéc ph¶i thùc hiÖn. §iÒu nμy ®ßi

hái ë ng−êi GV còng ph¶i rÊt s¸ng t¹o khi tæ chøc häc tËp cho HS.

Qua t×m hiÓu c¸c kiÓu ®Þnh h−íng trªn t«i nhËn thÊy:

Theo c¸c tiªu chÝ ph©n lo¹i ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp cña Gan-pe-rin cã

bèn kiÓu ®Þnh h−íng cña gi¸o viªn ®ã lμ: Tõng phÇn - kh«ng ®Çy ®ñ, Tõng phÇn -

®Çy ®ñ, Kh¸i qu¸t - kh«ng ®Çy ®ñ vμ kh¸i qu¸t - ®Çy ®ñ HS lμ ng−êi thùc hiÖn. KiÓu

®Þnh h−íng kh¸i qu¸t yªu cÇu møc ®é tù lùc khi hμnh ®éng cao h¬n tõng phÇn,

kh«ng ®Çy ®ñ cao h¬n ®Çy ®ñ. Khi vËn dông vμo thùc tÕ ba kiÓu ®Þnh h−íng chÝnh

cña Gan-pe-rin chñ yÕu h−íng cho HS lμm theo, Ýt ph¸t huy ®−îc tÝnh tù lùc, s¸ng

t¹o, kh«ng ®ßi hái møc ®é t− duy cao phï hîp víi bËc tiÓu häc.

C¸c kiÓu ®Þnh h−íng cña c¸c t¸c gi¶ Ph¹m H÷u Tßng vμ NguyÔn M¹nh Hïng

cô thÓ ho¸ viÖc ®Þnh h−íng b»ng viÖc ®−a thªm vμo kiÓu (con ®−êng) thùc hiÖn ®Þnh

h−íng (t¸i t¹o, t×m tßi, suy luËn). Trong ®ã s¸u kiÓu ®Þnh h−íng cña t¸c gi¶ NguyÔn

M¹nh Hïng ®· thÓ hiÖn ®−îc c¸c møc ®é ®Þnh h−íng tõ kh¸i qu¸t ®ßi hái HS ph¶i

®μo s©u suy nghÜ, t×m tßi s¸ng t¹o ®Õn nh÷ng kiÓu ®Þnh h−íng tõng phÇn, cô thÓ, HS

cã thÓ tõng b−íc suy luËn hoÆc lμm theo ®Ó ®¹t ®−îc kÕt qu¶ nªn phï hîp víi thùc tÕ

d¹y häc ë tr−êng phæ th«ng hiÖn nay. Do ®ã trong luËn v¨n nμy t«i vËn dông s¸u

kiÓu ®Þnh h−íng nμy ®Ó ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp cho HS.

1.2.5. §Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp cho nhãm

Trong d¹y häc nhãm líp häc ®−îc chia thμnh nhiÒu nhãm nhá, sè l−îng HS

mçi nhãm kho¶ng tõ 4 ®Õn 8 ng−êi, tuú tõng vÊn ®Ò häc tËp vμ môc ®Ých s− ph¹m

mμ GV ph©n nhãm cho thÝch hîp. Nhãm ®−îc duy tr× æn ®Þnh hoÆc thay ®æi trong

tõng tiÕt häc vμ c¸c nhãm cã thÓ ®−îc giao cïng NV hoÆc c¸c NV kh¸c nhau. Mçi

nhãm ®Òu cã nhãm tr−ëng chÞu tr¸ch nhiÖm ph©n chia c«ng viÖc trong nhãm vμ ®iÒu

khiÓu ho¹t ®éng cña nhãm thùc hiÖn NV ®−îc giao. Mçi nhãm ®−îc tr×nh bμy vμ

b¶o vÖ kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña nhãm m×nh tr−íc líp.

D¹y häc nhãm cã thÓ tæ chøc theo ba giai ®o¹n: Giao NV; lμm viÖc nhãm;

tr×nh bμy vμ ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ [1], [5], [8], [14], [24].

Giao NV: Giai ®o¹n nμy ®−îc thùc hiÖn trong toμn líp, bao gåm nh÷ng ho¹t

®éng chÝnh sau:

- Giíi thiÖu chñ ®Ò chung cña giê häc: th«ng th−êng GV thùc hiÖn viÖc giíi thiÖu chñ ®Ò, NV chung còng nh− nh÷ng chØ dÉn cÇn thiÕt, th«ng qua thuyÕt

tr×nh, ®μm tho¹i hay lμm mÉu. §«i khi viÖc nμy còng ®−îc giao cho HS tr×nh

bμy víi ®iÒu kiÖn lμ ®· cã sù thèng nhÊt vμ chuÈn bÞ tõ tr−íc cïng GV.

- X¸c ®Þnh NV cña c¸c nhãm: x¸c ®Þnh vμ gi¶i thÝch NV cô thÓ cña c¸c nhãm, x¸c ®Þnh râ nh÷ng môc tiªu cô thÓ cÇn ®¹t ®uîc. Th«ng th−êng, NV cña c¸c

nhãm lμ gièng nhau, nh−ng còng cã thÓ kh¸c nhau.

- Thμnh lËp c¸c nhãm lμm viÖc: cã rÊt nhiÒu ph−¬ng ¸n thμnh lËp nhãm kh¸c

nhau. Tuú theo môc tiªu d¹y häc ®Ó quyÕt ®Þnh c¸ch thμnh lËp nhãm. Sau ®©y

lμ mét sè c¸ch thμnh lËp nhãm th−êng dïng:

1. C¸c nhãm gåm nh÷ng ng−êi tù nguyÖn, chung mèi quan t©m

¦u ®iÓm: §èi víi HS th× ®©y lμ c¸ch dÔ Nh−îc ®iÓm: DÔ t¹o ra sù t¸ch biÖt gi÷a

chÞu nhÊt ®Ó thμnh lËp nhãm, ®¶m b¶o c¸c nhãm trong líp, v× vËy c¸ch t¹o lËp

c«ng viÖc thμnh c«ng nhanh nhÊt. nhãm nh− thÕ nμy kh«ng nªn lμ kh¶ n¨ng

duy nhÊt.

2. C¸c nhãm ngÉu nhiªn ®−îc thμnh lËp b»ng c¸ch ®Õm sè, ph¸t thÎ, g¾p th¨m, s¾p

xÕp theo mμu s¾c,....

¦u ®iÓm: C¸c nhãm lu«n lu«n míi sÏ Nh−îc ®iÓm: Nguy c¬ cã trôc trÆc sÏ t¨ng

®¶m b¶o lμ tÊt c¶ c¸c HS ®Òu cã thÓ häc cao. HS ph¶i sím lμm quen víi viÖc ®ã ®Ó

tËp chung nhãm víi tÊt c¶ c¸c HS kh¸c. thÊy r»ng c¸ch lËp nhãm nh− vËy lμ b×nh

th−êng.

3. C¸c nhãm cè ®Þnh trong mét thêi gian dμi ®−îc duy tr× trong mét sè tuÇn hoÆc

mét sè th¸ng. C¸c nhãm nμy thËm chÝ cã thÓ ®−îc ®Æt tªn riªng.

¦u ®iÓm: C¸ch lμm nμy ®· ®−îc chøng Nh−îc ®iÓm: Sau khi ®· quen nhau mét

tá tèt trong nh÷ng nhãm häc tËp cã thêi gian dμi th× viÖc lËp c¸c nhãm míi sÏ

nhiÒu vÊn ®Ò. khã kh¨n.

4. Nhãm cã HS kh¸ ®Ó hç trî HS yÕu: Nh÷ng HS kh¸ giái trong líp cïng luyÖn tËp

víi c¸c HS yÕu h¬n vμ ®¶m nhËn tr¸ch nhiÖm cña ng−êi h−íng dÉn.

¦u ®iÓm: TÊt c¶ ®Òu ®−îc lîi. Nh÷ng HS Nh−îc ®iÓm: Ngoμi viÖc mÊt nhiÒu thêi

giái ®¶m nhËn tr¸ch nhiÖm, nh÷ng HS gian th× chØ cã Ýt nh−îc ®iÓm, trõ phi

yÕu ®−îc gióp ®ì. nh÷ng HS giái h−íng dÉn sai.

Lμm viÖc nhãm: Trong giai ®o¹n nμy c¸c nhãm tù lùc thùc hiÖn NV ®uîc giao,

trong ®ã cã nh÷ng ho¹t ®éng chÝnh lμ:

ChuÈn bÞ chç lμm viÖc nhãm: cÇn s¾p xÕp bμn ghÕ phï hîp víi c«ng viÖc

nhãm, sao cho c¸c thμnh viªn cã thÓ ®èi diÖn nhau ®Ó th¶o luËn. CÇn lμm nhanh ®Ó

kh«ng tèn thêi gian vμ gi÷ trËt tù.

LËp kÕ ho¹ch lμm viÖc:

- ChuÈn bÞ tμi liÖu häc tËp;

- §äc s¬ qua tμi liÖu ;

- Lμm râ xem tÊt c¶ mäi ng−êi cã hiÓu c¸c yªu cÇu cña NV hay kh«ng;

- Ph©n c«ng c«ng viÖc trong nhãm ;

- LËp kÕ ho¹ch thêi gian.

Tho¶ thuËn vÒ quy t¾c lμm viÖc:

- Mçi thμnh viªn ®Òu cã phÇn NV cña m×nh;

- Tõng ng−êi ghi l¹i kÕt qu¶ lμm viÖc;

- Mçi ng−êi ng−êi l¾ng nghe nh÷ng ng−êi kh¸c;

- Kh«ng ai ®−îc ng¾t lêi ng−êi kh¸c.

TiÕn hμnh gi¶i quyÕt NV:

- §äc kü tμi liÖu;

- C¸ nh©n thùc hiÖn c«ng viÖc ®· ph©n c«ng;

- Th¶o luËn trong nhãm vÒ viÖc gi¶i quyÕt NV;

- S¾p xÕp kÕt qu¶ c«ng viÖc.

ChuÈn bÞ b¸o c¸o kÕt qu¶ tr−íc líp:

- X¸c ®Þnh néi dung, c¸ch tr×nh bμy kÕt qu¶;

- Ph©n c«ng c¸c NV tr×nh bμy trong nhãm;

- Lμm c¸c h×nh ¶nh minh häa;

- Quy ®Þnh tiÕn tr×nh bμi tr×nh bμy cña nhãm.

Tr×nh bμy vμ ®¸nh gi¸ kÕt qu¶:

- §¹i diÖn c¸c nhãm tr×nh bμy kÕt qu¶ tr−íc toμn líp: th«ng th−êng tr×nh

bμy miÖng hoÆc tr×nh miÖng víi b¸o c¸o viÕt kÌm theo. Cã thÓ tr×nh bμy cã

minh ho¹ th«ng qua biÓu diÔn hoÆc tr×nh bμy mÉu kÕt qu¶ lμm viÖc nhãm...

- KÕt qu¶ tr×nh bμy cña c¸c nhãm ®−îc ®¸nh gi¸ vμ rót ra nh÷ng kÕt luËn

cho viÖc häc tËp tiÕp theo.

D¹y häc nhãm nÕu ®−îc tæ chøc tèt sÏ ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, tù lùc vμ tÝnh

tr¸ch nhiÖm cña HS, Ph¸t triÓn n¨ng lùc céng t¸c lμm viÖc, T¨ng c−êng kÕt qu¶ häc

tËp... Tuy nhiªn, d¹y häc nhãm ®ßi hái thêi gian nhiÒu. Thêi gian 45 phót cña mét

tiÕt häc còng lμ mét trë ng¹i trªn con ®−êng ®¹t ®−îc thμnh c«ng cho c«ng viÖc nhãm.

NÕu ®−îc tæ chøc vμ thùc hiÖn kÐm, nã th−êng sÏ dÉn ®Õn kÕt qu¶ ng−îc l¹i víi nh÷ng

g× dù ®Þnh sÏ ®¹t. KiÓu tæ chøc d¹y häc nμy ®ßi hái GV ph¶i n¾m v÷ng ph−¬ng ph¸p,

cã n¨ng lùc lËp kÕ ho¹ch vμ tæ chøc, sù chuÈn bÞ chu ®¸o (nghiªn cøu néi dung cã phï

hîp víi d¹y häc nhãm kh«ng, chia nhãm thÕ nμo, giao NV chung hay riªng, kª bμn

ghÕ nh− thÕ nμo...) cßn HS ph¶i cã sù hiÓu biÕt vÒ ph−¬ng ph¸p, ®−îc luyÖn tËp c¸c

quy t¾c lμm viÖc nhãm, kü thuËt lμm viÖc nhãm vμ th«ng th¹o c¸ch häc nμy.

Nh− vËy, trong häc tËp nhãm, NV häc tËp ®−îc giao cho mét hoÆc nhiÒu

nhãm HS. Trong mçi nhãm c¸c HS cïng hμnh ®éng ®Ó thùc hiÖn NV vμ cïng chÞu

tr¸ch nhiÖm vÒ s¶n phÈm cña nhãm m×nh. §Þnh h−íng cña GV trong d¹y häc nhãm

mang tÝnh kh¸i qu¸t, chñ yÕu thùc hiÖn trong giai ®o¹n giao NV. Trong giai ®o¹n

lμm viÖc nhãm, GV chñ yÕu quan s¸t, t×m hiÓu ý kiÕn c¸c nhãm, gióp ®ì tõng nhãm

khi cÇn thiÕt. Khi HS tr×nh bμy kÕt qu¶, GV ®ãng vai trß lμ träng tμi, ®Þnh h−íng ®Ó

gióp HS kh¼ng ®Þnh, s÷a ch÷a vμ thèng nhÊt trong c¶ líp. §Æc biÖt, trong tæ chøc

d¹y häc nhãm, ngoμi ®Þnh h−íng cña GV vμ tù ®Þnh h−íng cña mçi c¸ nh©n, cßn cã

sù ®Þnh h−íng cña c¸c thμnh viªn trong nhãm, c¸c nhãm trong líp chñ yÕu ®−íi

d¹ng t¸i t¹o hoÆc t×m tßi. Tuy nhiªn sù hç trî lÉn nhau nμy kh«ng ph¶i lóc nμo còng

hiÖu qu¶ vμ ®«i lóc n»m ngoμi tÇm kiÓm so¸t cña GV.

Trong luËn v¨n nμy, t«i sö dông nhãm nh− mét h×nh thøc tæ chøc häc tËp víi

môc ®Ých ®Ó c¸c HS cã thÓ phèi h¬p, trî gióp lÉn nhau. §Ó ®Þnh h−íng cho nhãm

GV còng cã thÓ vËn dông c¸c kiÓu ®Þnh h−íng ë trªn ®Ó ®Þnh h−íng hμnh ®éng cho

c¸c c¸ nh©n khi c¸c nhãm thùc hiÖn cïng NV, hoÆc ®Þnh h−íng riªng cho tõng

nhãm. Bªn c¹nh ®ã, ®Ó ph¸t huy hÕt kh¶ n¨ng cña tõng c¸ nh©n vμ sù hç trî cña

nhãm GV cã thÓ ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp trong d¹y häc nhãm cã thÓ thùc

hiÖn theo c¸c kiÓu:

- §Þnh h−íng t×m tßi (Kh¸i qu¸t - §Çy ®ñ) - Nhãm thùc hiÖn: lμ kiÓu ®Þnh h−íng

trong ®ã GV giao NV häc tËp vμ nh÷ng yªu cÇu cÇn ®¹t ®−îc cña s¶n phÈm,

®ång thêi cung cÊp, chØ dÉn cho HS t×m kiÕm mét mét sè ph−¬ng tiÖn cã thÓ sö

dông. Nhãm HS tù lùc hç trî nhau t×m ra c¸ch thøc vμ thùc hiÖn hμnh ®éng ®Ó

®¹t ®−îc yªu cÇu, tr×nh bμy, b¶o vÖ, chØnh söa s¶n phÈm cña nhãm trong qóa

tr×nh häc tËp trªn líp.

- §Þnh h−íng t×m tßi s¸ng t¹o (Kh¸i qu¸t - Kh«ng ®Çy ®ñ) - Nhãm thùc hiÖn: lμ

kiÓu ®Þnh h−íng mμ GV chØ giao NV häc tËp, t¹o ®iÒu kiÖn vμ hç trî HS khi

cÇn thiÕt. Nhãm HS tù lùc lËp kÕ ho¹ch, ph©n chia c«ng viÖc vμ hç trî nhau tiÕn

hμnh c¸c hμnh ®éng.

Hai kiÓu ®Þnh h−íng trªn pháng theo qu¸ tr×nh lμm tiÓu luËn, nh−ng møc ®é

®Þnh h−íng cña GV kh¸c nhau vμ ®Òu cÇn nhiÒu thêi gian ®Ó thùc hiÖn. Do ®ã GV

th−êng ph¶i giao nhiÖm vô tr−íc ®Ó HS chuÈn bÞ, tiÕt häc trªn líp chñ yÕu ®Ó HS

tr×nh bμy, b¶o vÖ kÕt qu¶ vμ ®¸nh gi¸ nhËn xÐt.

1.2.6. C©u hái vμ lÖnh trong ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp

1.2.6.1. C©u hái ®Þnh h−íng

C¸c c©u hái ®Þnh h−íng ph¶i ®¸p øng ®−îc nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n [10], [22]:

C©u hái ph¶i ®−îc diÔn ®¹t chÝnh x¸c vÒ ng÷ ph¸p vμ néi dung khoa häc; C©u hái

ph¶i diÔn ®¹t chÝnh x¸c ®iÒu ®Þnh hái; Néi dung c©u hái ph¶i ®¸p øng ®óng ®ßi hái

cña sù ®Þnh h−íng hμnh ®éng cña HS trong t×nh huèng ®ang xÐt, vÒ kiÓu ®Þnh h−íng

hμnh ®éng dù ®Þnh vμ s¸t hîp víi viÖc thùc hiÖn NV nhËn thøc ®Æt ra; C©u hái ph¶i

võa søc HS.

Theo môc tiªu nhËn thøc ®· ®−îc x¸c ®Þnh cã thÓ ®Æt c©u hái theo c¸c møc

®é nhËn thøc cña Bloom [5], :

 C©u hái “BiÕt” dïng ®Ó kiÓm tra kh¶ n¨ng ghi nhí cña HS vÒ c¸c d÷ kiÖn, sè

liÖu, hiÖn t−îng, kh¸i niÖm... ViÖc tr¶ lêi c©u hái nμy gióp HS nhí l¹i nh÷ng ®iÒu

®· häc. Víi lo¹i c©u hái nμy c¸c tõ ®Ó hái th−êng lμ: H·y ph¸t biÓu, tr×nh bμy, m«

t¶, nªu, viÕt...?

 C©u hái “HiÓu” dïng ®Ó kiÓm tra HS c¸ch liªn hÖ, kÕt nèi c¸c sè liÖu, sù kiÖn,

vÞ trÝ, kh¸i niÖm, hiÖn t−îng... Khi tr¶ lêi c©u hái nμy HS suy nghÜ ®Ó t×m, so s¸nh

vμ diÔn ®¹t mèi liªn hÖ gi÷a c¸c yÕu tè. Côm tõ ®Ó hái th−êng lμ: T¹i sao...?, H·y

ph©n tÝch, so s¸nh, liªn hÖ... ?

 C©u hái “vËn dông” dïng ®Ó kiÓm tra kh¶ n¨ng ¸p dông c¸c dù kiÖn, kh¸i

niÖm, quy luËt... vμo hoμn c¶nh, ®iÒu kiÖn míi. Tr¶ lêi ®−îc c©u hái lo¹i nμy HS

kh¶ n¨ng hiÓu ®−îc c¸c quy luËt, c¸c kh¸i niÖm..., vμ cã thÓ lùa chän tèt ph−¬ng

¸n ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vμ ¸p dông vμo thùc tiÔn. Víi lo¹i c©u hái nμy côm tõ ®Ó

hái th−êng lμ: Lμm thÕ nμo...?, H·y chØ ra c¸ch...?

 C©u hái “ph©n tÝch” nh»m kiÓm tra kh¶ n¨ng ph©n tÝch néi dung vÊn ®Ò ®Ó

®−a ra c¸c kÕt luËn hay t×m c¸c mèi liªn hÖ hoÆc chøng minh mét ®Æc ®iÓm tÝnh

chÊt nμo ®ã cña c¸c sù vËt hiÖn t−îng. vμ ®Ó lμm ®−îc ®iÒu ®ã HS th−êng ph¶i tr¶i

qua mét sè b−íc suy luËn trung gian. C¸c c©u hái th−êng sö dông lμ: Em cã nhËn

xÐt g× vÒ ...?, H·y chøng minh ...? Tõ kÕt qu¶ thÝ nghiÖm em h·y nhËn xÐt vÒ mèi

liªn hÖ gi÷a ...?

 C©u hái “Tæng hîp” nh»m kiÓm tra kh¶ n¨ng s¸ng t¹o cña HS khi ®−a ra c¸c

nhËn xÐt, dù ®o¸n, gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò... ®Ó tr¶ lêi lo¹i c©u hái nμy HS cÇn cã

thêi gian chuÈn bÞ. C¸c c©u hái th−êng b¾t ®Çu b»ng côm tõ: H·y ®−a ra c¸c biÖn

ph¸p, gi¶i ph¸p ®Ó ...? H·y t×m c¸ch ®Ó ... víi ®iÒu kiÖn...?

 C©u hái “®¸nh gi¸” nh»m kiÓm tra xem HS cã thÓ ®ãng gãp ý kiÕn, gi¶i ph¸p,

ý t−ëng vÒ mét vÊn ®Ò nμo ®ã, theo mét tiªu chuÈn nμo ®ã. C¸c c©u hái th−êng b¾t

®Çu b»ng côm tõ: Theo em, cã thÓ thùc hiÖn ...?, Theo em, trong c¸c gi¶i ph¸p ®−a

ra, gi¶i ph¸p nμo hiÖu qu¶ h¬n?

Dùa vμo c¸c thao t¸c t− duy cña HS trong qu¸ tr×nh häc cã thÓ sö dông c¸c

lo¹i c©u hái sau [6]:

 C©u hái so s¸nh: Nh÷ng hiÖn t−îng nμy cã ®iÓm nμo gièng (kh¸c) nhau? gièng

(kh¸c) nh− thÕ nμo? ...

 C©u hái ph©n lo¹i: Ta cã thÓ s¾p xÕp nh÷ng sù vËt (hiÖn t−îng) trªn vμo nh÷ng

nhãm nμo?, §Æc tr−ng cña c¸c nhãm ®ã lμ g×? ...

 C©u hái quy n¹p: Dùa vμo nh÷ng quan s¸t, sè liÖu, sù kiÖn sau ..., c¸c em cã

thÓ tiªn ®o¸n hoÆc rót ra kÕt luËn g×? ...

 C©u hái diÔn dÞch: Dùa vμo quy luËt nμy, c¸c em cã thÓ tiªn ®o¸n hoÆc rót ra

kÕt luËn g× vÒ ...?, Dùa vμo quy luËt nμy, c¸c em h·y cho biÕt hiÖn t−îng sÏ

diÔn ra nh− thÕ nμo nÕu ...? ...

 C©u hái ph©n tÝch lçi: ý kiÕn, lËp luËn cã chÝnh x¸c kh«ng? H·y chØ ra ®iÓm

ch−a chÝnh x¸c vμ c¸ch söa? dùa vμo ®©u ®Ó cã thÓ nãi ®−îc ý kiÕn, lËp luËn

trªn ®óng hay sai? ...

 C©u hái kh¸i qu¸t ho¸: C¸c vÊn ®Ò trªn cã ®iÓm g× chung? KÕt luËn nμy cã thÓ

¸p dông cho nh÷ng tr−êng hîp nμo? ...

 C©u hái ph©n tÝch quan ®iÓm: Em cã ý kiÕn g× vÒ vÊn ®Ò nμy?, theo em hiÖn

t−îng trªn cã Ých hay h¹i, gi¶i thÝch? ...

ViÖc sö dông lo¹i c©u hái nμo tuú thuéc vμo môc tiªu ®Æt ra, hμnh ®éng, thao

t¸c mμ GV mong muèn HS thùc hiÖn.

1.2.6.2. LÖnh

LÖnh lμ nh÷ng ®iÒu GV yªu cÇu HS thùc hiÖn. Trong lÖnh th−êng cã Hμnh

®éng mμ HS ph¶i lμm vμ c¸c chØ dÉn, yªu cÇu khi tiÕn hμnh hμnh ®éng.

VÝ du: - §äc vμ tãm t¾t bμi tËp 3, trang 230, SGK.

- ViÕt biÓu thøc cña ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp vμ tõ ®ã suy ra

biÓu thøc tÝnh khèi l−îng khÝ.

LÖnh mang tÝnh c−ìng bøc thùc hiÖn hμnh ®éng nh−ng ®−îc dïng rÊt nhiÒu

trong d¹y häc. §Æc biÖt, víi nh÷ng HS yÕu, nh÷ng lóc bÕ t¾c cÇn kh¬i gîi nh÷ng

ph−¬ng thøc hμnh ®éng cò,... lÖnh lμ gi¶i ph¸p ®Þnh h−íng h÷u hiÖu gióp HS thùc

hiÖn hμnh ®éng.

LÖnh Ýt cã t¸c dông ph¸t triÓn t− duy cña HS v× hμnh ®éng mμ HS thùc hiÖn

vÉn lμ lμm theo. Do ®ã, Trong d¹y häc th−êng phèi hîp c¶ lÖnh vμ c©u hái ®Ó ®¶m

b¶o c¸c yªu cÇu cña ®Þnh h−íng.

1.2.7. C¸c ph−¬ng tiÖn d¹y häc

Bªn c¹nh sö dông c©u hái vμ lÖnh ®Ó thùc hiÖn viÖc ®Þnh h−íng hμnh ®éng,

GV cã thÓ sö dông c¸c ph−¬ng tiÖn häc tËp ®Ó hç trî viÖc ®Þnh h−íng. Ph−¬ng tiÖn

d¹y häc [12], [20] lμ c¸c ph−¬ng tiÖn vËt chÊt do GV vμ HS sö dông d−íi sù h−íng

dÉn cña GV nh»m ®¹t ®−îc môc ®Ých d¹y häc. Cã rÊt nhiÒu c¸c ph−¬ng tiÖn häc tËp

nh−: vËt thËt, m« h×nh, thiÕt bÞ thÝ nghiÖm, tranh, ¶nh, biÓu ®å, phÊn - b¶ng, phiÕu

häc tËp, s¸ch vë, phim, c¸c phÇn mÒm hç trî ... C¸c ph−¬ng tiÖn häc tËp cã thÓ dïng

®Ó t¹o ®éng c¬ häc tËp, ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc, h×nh thμnh nh÷ng kiÕn thøc kÜ

n¨ng míi, ph¸t triÓn t− duy, «n tËp, më réng, hÖ thèng l¹i, kiÓm tra nh÷ng kiÕn thøc,

kÜ n¨ng mμ HS thu ®−îc...

Ngoμi c¸c ph−¬ng tiÖn d¹y häc truyÒn thèng, gÇn ®©y mét sè ph−¬ng tiÖn

kh¸c còng ®−îc sö dông rÊt nhiÒu ®ã lμ: phiÕu häc tËp, phÇn mÒm hç trî d¹y...

PhiÕu häc tËp ph−¬ng tiÖn ®−îc GV thiÕt kÕ s½n trªn giÊy vμ giao cho c¸ nh©n

HS vμ nhãm HS cïng thùc hiÖn. Néi dung cña phiÕu cã thÓ lμ mét hÖ thèng c¸c c©u

hái, m«t hÖ thèng c¸c nhiÖm vô liªn tiÕp khi HS thùc hiÖn xong sÏ lÜnh héi ®−îc tri

thøc hoÆc cã thÓ lμ mét nhiÖm vô, mét bμi tËp, mét vÊn ®Ò nμo ®ã cÇn chuÈn bÞ ®Ó

trao ®æi th¶o luËn trong nhãm hoÆc dÉn d¾t HS tíi mét kiÕn thøc, t©p d−ît mét kü

n¨ng, rÌn luyÖn mét thao t¸c t− duy hoÆc th¨m do ý kiÕn tr−íc vÒ mét vÊn ®Ò nμo

®ã... viÖc thiÕt kÕ phiÕu häc tËp còng thÓ hiÖn kh¶ n¨ng s¸ng t¹o cña GV vμ qua ®ã

còng cã thÓ ®¸nh gi¸ ®−îc møc ®é chuÈn bÞ cña GV, tÝnh logic, tÝnh hÖ thèng cña

bμi d¹y; sù phï hîp víi ®èi t−îng HS; tæng hîp c¸c ý kiÕn; ®¸nh gi¸ ®−îc HS cã

hiÓu bμi kh«ng...

C¸c phÇn mÒm hç trî d¹y häc dïng ®Ó qu¶n lý, xö lÝ sè liÖu, vÏ h×nh, tÝnh

to¸n, «n tËp, kiÓm tra kiÕn thøc, m« pháng c¸c qu¸ tr×nh, hiÖn t−îng, thÝ nghiÖm ...

lμ nh÷ng ch−¬ng tr×nh ®−îc lËp tr×nh s½n nªn c¸c hμnh ®éng trong diÔn ra nhanh,

trùc quan, sinh ®éng ®Æc biÖt m« t¶ ®−îc c¸c hiÖn t−îng trong thÕ giíi vi m« mμ m¾t

th−êng kh«ng nh×n thÊy ®−îc, gióp HS tiÕp nhËn kiÕn thøc nhanh h¬n. Tuy nhiªn ®Ó

sö dông ®−îc c¸c phÇn mÒm nμy ®ßi hái ph¶i cã m¸y tÝnh, m¸y chiÕu vμ GV ph¶i

th«ng th¹o trong viÖc sö dông m¸y tÝnh vμ phÇn mÒm.

1.2.8. Phèi hîp c¸c kiÓu ®Þnh h−íng trong d¹y häc

Yªu cÇu cña viÖc ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp lμ [9], [11], [22]:

- §Þnh h−íng ®−îc hμnh ®éng häc nh»m ®óng môc tiªu vÒ kiÕn thøc vμ kü n¨ng

cÇn ®¹t tíi.

- §Þnh h−íng ®−îc hμnh ®éng phï hîp víi tiÕn tr×nh nhËn thøc khoa häc, víi néi

dung cña c¸c yÕu tè trong tiÕn tr×nh ®ã.

- §Þnh h−íng ®−îc hμnh ®éng võa søc häc sinh vμ cã t¸c dông thóc ®Èy ®éng c¬

häc tËp.

- §Þnh h−íng t¹o ra vïng ph¸t triÓn gÇn cho häc sinh ®Ó ph¸t triÓn n¨ng lùc ho¹t

®éng nhËn thøc.

- §Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp ph¶i cho phÐp kiÓm tra ®−îc hμnh ®éng häc tËp

cña häc sinh ®Ó cã thÓ ®iÒu chØnh, bæ sung mét c¸ch hiÖu qu¶.

- §Þnh h−íng sao cho häc sinh hμnh ®éng s¸ng t¹o vμ t×m tßi.

C¸c kiÓu ®Þnh h−íng trªn kh«ng hoμn toμn ®éc lËp víi nhau mμ chóng cã thÓ

®an xen vμo nhau víi c¸c møc ®é kh¸c nhau. ViÖc ph©n ®Þnh ra c¸c lo¹i ®Þnh h−íng

riªng biÖt chØ nh»m gióp GV thÊy râ ho¹t ®éng ®Þnh h−íng c¬ b¶n trong mét giai

®o¹n nhÊt ®Þnh nμo ®ã cña qu¸ tr×nh d¹y häc. Trong qu¸ tr×nh tæ chøc d¹y häc mét

kiÕn thøc cô thÓ kh«ng thÓ lu«n lu«n ®Þnh h−íng s¸ng t¹o, cã nh÷ng giai ®o¹n vÉn

ph¶i ®Þnh h−íng suy luËn vμ theo mÉu. VÊn ®Ò lμ “liÒu l−îng” vμ sù phèi hîp chóng

nh− thÕ nμo cho phï hîp víi néi dung kiÕn thøc, víi tr×nh ®é HS vμ c¶ víi c¸c yÕu tè

kh¸c nh− thêi gian, c¬ së vËt chÊt.

ViÖc ®Þnh h−íng cã thÓ ®−îc thùc hiÖn tõng b−íc, theo yªu cÇu tõ cao ®Õn

thÊp; tõ tæng qu¸t ®Õn bé phËn. Tr×nh tù nh− sau:

- §Çu tiªn, sö dông c¸c kiÓu ®Þnh h−íng nh−: ®Þnh h−íng t×m tßi, s¸ng t¹o, kh¸i

qu¸t - kh«ng ®Çy ®ñ yªu cÇu HS ph¶i tù lùc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò.

- Sau ®ã nÕu HS kh«ng thùc hiÖn ®−îc th× sù ®Þnh h−íng tiÕp theo lμ suy luËn: cô

thÓ hãa h¬n, chi tiÕt h¬n, thu hÑp ph¹m vi, møc ®é t×m tßi cho HS.

- NÕu HS vÉn kh«ng thùc hiÖn ®−îc yªu cÇu th× ph¶i chuyÓn sang c¸c kiÓu ®Þnh

h−íng theo mÉu.

§Þnh h−íng theo tr×nh tù trªn vÉn mang yÕu tè thö - sai vμ cÇn cã nhiÒu thêi

gian, trong ®iÒu kiÖn häc tËp hiÖn nay khã thøc hiÖn. Do ®ã GV cã thÓ giao tr−íc

NV ®Ó HS cã thêi gian chuÈn bÞ hoÆc x¸c ®Þnh mét hoÆc hai kh©u quan träng ¸p

dông b»ng ®−îc kiÓu ®Þnh h−íng t×m tßi, s¸ng t¹o nh»m ph¸t triÓn n¨ng lùc s¸ng t¹o

cña HS. C¸c giai ®o¹n cßn l¹i, cã thÓ ¸p dông kiÓu ®Þnh h−íng suy luËn vμ theo mÉu

v× ta kh«ng thÓ yªu cÇu HS t×m tßi tÊt c¶ mäi vÊn ®Ò cña bμi häc, ®iÒu ®ã lμ qu¸ søc

vμ kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn.

1.2.9. §Þnh h−íng häc sinh häc tËp ë nhμ

Tù lùc häc tËp ë nhμ lμ ho¹t ®éng kh«ng thÓ thiÕu vμ b¾t buéc trong qu¸ tr×nh

häc tËp cña HS, hiÖn nay ho¹t ®éng nμy th−êng tån t¹i ë hai d¹ng. Mét lμ «n tËp

kiÕn thøc cò vμ lμm bμi tËp, hai lμ chuÈn bÞ bμi míi. §èi víi m«n vËt lý hÇu hÕt HS

míi thùc hiÖn ë d¹ng ®Çu tiªn, cßn viÖc chuÈn bÞ bμi míi rÊt Ýt HS thùc hiÖn hoÆc chØ

thùc hiÖn khi GV cã nh÷ng yªu cÇu cô thÓ. ViÖc häc vμ chuÈn bÞ bμi ë nhμ cã vai trß

rÊt quan träng, quyÕt ®Þnh kÕt qu¶ häc tËp cña HS v× [10]:

 L−îng kiÕn thøc cÇn cung cÊp cho HS trong mét bμi häc nhiÒu, thêi gian häc

trªn líp chØ giíi h¹n trong mét hoÆc hai tiÕt, khi tæ chøc ho¹t ®éng häc tËp

th−êng mÊt nhiÒu thêi gian, do ®ã HS kh«ng thÓ tiÕp nhËn toμn bé kiÕn thøc

trªn líp mμ cßn ph¶i tù t×m hiÓu ë nhμ.

 Qu¸ tr×nh rÌn luyÖn c¸c kü n¨ng vμ ghi nhí chØ cã thÓ ®−îc thùc hiÖn ®−îc bëi

chÝnh b¶n th©n HS vμ cÇn cã nhiÒu thêi gian, lÆp l¹i nhiÒu lÇn, nªn kh«ng thÓ

chØ rÌn luyÖn trªn líp mμ cßn ph¶i tù rÌn luyÖn ë nhμ.

 KiÕn thøc mμ HS tiÕp nhËn ®−îc trong qu¸ tr×nh rÌn luyÖn vμ chuÈn bÞ ë nhμ lμ

c¬ së ®Ó HS tÝch cùc, chñ ®éng tiÕp nhËn c¸c kiÕn thøc míi.

§Þnh h−íng HS «n tËp vμ sö dông kiÕn thøc cã hiÖu qu¶: C¸c kiÕn thøc

®−îc HS tiÕp thu ë trªn líp chØ cã thÓ tån t¹i l¹i khi HS ghi nhí vμ th−êng xuyªn sö

dông nã chuyÓn nã thμnh ng«n ng÷ cña b¶n th©n. Do ®ã GV cã thÓ ®Þnh h−íng cho

HS tr×nh bμy l¹i kiÕn thøc ®· häc theo nhiÒu c¸ch nh− viÕt, vÏ, so s¸nh, ph©n lo¹i, s¬

®å ho¸... ®Ó HS n¾m ®−îc kiÕn thøc tæng qu¸t vμ mèi liªn hÖ cña c¸c kiÕn thøc trong

bμi, ch−¬ng, phÇn GV cã thÓ:

 H−íng dÉn HS «n tËp theo mét sè nguyªn t¾c sau [10]:

Träng t©m ho¸ bμi häc: ChØ cÇn n¾m nh÷ng ®iÒu träng t©m nhÊt cña bμi häc. -

- Cô thÓ ho¸ bμi häc: Liªn hÖ bμi häc cã néi dung trõu t−îng víi nh÷ng h×nh

¶nh cô thÓ h»ng ngμy.

- HÖ thèng ho¸ bμi häc: nh×n tæng qu¸t bμi häc b»ng mét dμn bμi.

ThÝch øng ho¸ bμi häc: ¸p dông tèi ®a bμi häc vμo cuéc sèng. -

- VËn dông hÕt c¸c gi¸c quan: miÖng ®äc, m¾t nh×n, tai nghe ...

Thñ thuËt ho¸ bμi häc: dïng c¸c thñ thuËt trÝ nhí -

 Cung cÊp mét sè ph−¬ng ph¸p tù häc nh− Ph−¬ng ph¸p “M.U.R.D.E.R” cña J.R.

Hayes [27], trong ®ã:

- Mood (T©m tr¹ng): T¹o ra mét t©m tr¹ng tho¶i m¸i cho m×nh tr−íc khi b¾t

®Çu häc. Chän mét kho¶ng thêi gian, kh«ng gian vμ th¸i ®é thÝch hîp ®Ó b¾t

®Çu viÖc häc.

- Understanding (Sù hiÓu biÕt): Khi gÆp mét c¸i g× kh«ng hiÓu trong mét

phÇn, h·y ®¸nh dÊu l¹i. Cè tËp trung vμo mét phÇn hay mét nhãm c¸c bμi

tËp mμ b¹n cã thÓ gi¶i quyÕt ®−îc

- Recall (nh¾c l¹i): Sau khi ®· häc ®−îc mét phÇn, dõng l¹i vμ chuyÓn nh÷ng

g× b¹n võa häc sang ng«n ng÷ cña chÝnh b¹n.

- Digest (hÊp thô): Quay trë l¹i víi c¸i mμ lóc n·y b¹n ch−a hiÓu vμ thö xem

xÐt l¹i c¸c d÷ kiÖn. Cã thÓ tham kh¶o thªm c¸c tμi liÖu kh¸c ( mét quyÓn

s¸ch nμo ®ã hay sù chØ dÉn cña thÇy c« ch¼ng h¹n). NÕu b¹n vÉn kh«ng hiÓu

®−îc.

- Expand (më réng): Trong b−íc nμy, h·y ®Æt ra ba d¹ng c©u hái liªn quan

tíi nh÷ng g× b¹n võa häc, nh−: NÕu t«i cã thÓ nãi chuyÖn víi t¸c gi¶ cña

cuèn s¸ch th× t«i sÏ hái g× vμ sÏ phª b×nh c¸i g×?; Nh÷ng tμi liÖu nμy sÏ ®−îc

¸p dông nh− thÕ nμo vμo nh÷ng thø t«i thÊy thó vÞ?; T«i sÏ ph¶i lμm nh− thÕ

nμo ®Ó khiÕn vÊn ®Ò nμy trë nªn hÊp dÉn vμ dÔ hiÓu ®èi víi c¸c HS, sinh viªn

kh¸c?

- Review («n l¹i): L−ít qua tÊt c¶ nh÷ng g× b¹n míi hoμn thμnh, Xem xem

ph−¬ng thøc nμo ®· gióp b¹n hiÓu vμ (hoÆc) gi÷ l¹i nh÷ng kiÕn thøc cò ®Ó ¸p

dông vμo nh÷ng g× b¹n ®ang häc.

Bªn c¹nh ®ã, viÖc gióp cho HS nhËn thÊy ®−îc vai trß to lín cña kiÕn thøc

trong viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò thùc tiÔn trong vμ ngoμi nhμ tr−êng còng rÊt quan

träng, v× qua ®ã HS ®−îc cñng cè niÒm tin vμo kiÕn thøc vμ cã høng thó trong viÖc

vËn dông dông kiÕn thøc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ®Æt ra vμ chØ khi ®ã kiÕn thøc míi

®−îc sö dông cã hiÖu qu¶. Muèn vËy GV ph¶i thiÕt kÕ hÖ thèng bμi tËp gåm nhiÒu

lo¹i, tõ dÔ ®Õn khã, ®ång thêi ®Þnh h−íng cho HS nhËn ra c¸c vÊn ®Ò vμ c¸ch gi¶i

quyÕt qua c¸c bμi tËp mÉu, ®Ó tõ ®ã HS cã thÓ tù lùc thùc hiÖn c¸c bμi tËp cña m×nh.

Cuèi cïng ë mét møc ®é cao h¬n, GV cã thÓ khuyÕn khÝch HS tù ®−a ra nh÷ng bμi

tËp s¸ng t¹o cña b¶n th©n, nÕu lμm ®−îc nh− vËy th× cã thÓ nãi HS ®· tiÕp thu vμ sö

dông kiÕn thøc hiÖu qu¶.

§Þnh h−íng HS chuÈn bÞ bμi míi: ViÖc chuÈn bÞ bμi míi ®óng c¸ch sÏ gióp

cho HS nhËn ra ®−îc kiÕn thøc träng t©m, nh÷ng khã kh¨n v−íng m¾c mμ b¶n th©n

kh«ng gi¶i quyÕt ®−îc ®Ó tõ ®ã chñ ®éng trong viÖc häc tËp trªn líp. Bªn c¹nh ®ã,

viÖc chuÈn bÞ bμi míi còng gióp cho GV tæ chøc c¸c ho¹t ®éng häc tËp cña HS tèt

h¬n, tËp trung khai th¸c ®−îc c¸c vÊn ®Ò trong t©m cña bμi häc. Do ®ã viÖc ®Þnh

h−íng cho HS chuÈn bÞ bμi míi lμ rÊt quan träng, cã thÓ quyÕt ®Þnh ®Õn chÊt l−îng

häc tËp cña HS. VËy GV cã thÓ ®Þnh h−íng HS chuÈn bÞ bμi míi nh− thÕ nμo? Tuú

thuéc tÝnh chÊt cña tõng bμi häc, GV cã thÓ giao NV cho tõng c¸ nh©n hoÆc nhãm

mét sè NV cô thÓ, h−íng dÉn HS ®äc SGK vμ c¸c tμi liÖu vμ thùc hiÖn NV ®−îc

giao. C¸c NV GV giao ®−îc thÓ hiÖn th«ng qua nh÷ng c©u hái liªn quan ®Õn bμi

häc míi, cã thÓ lμ nh÷ng c©u hái tæng qu¸t hoÆc chi tiÕt vÒ mét vÊn ®Ò nμo ®ã. Môc

®Ých chÝnh lμ ®Ó HS ®äc s¸ch ë nhμ. HoÆc GV cã thÓ nªu tr−íc môc ®Ých vμ vÊn ®Ò

cÇn gi¶i quyÕt vμ yªu cÇu HS t×m hiÓu ng−êi ta ®· gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®ã nh− thÕ nμo?

kÕt qu¶ ra sao? HoÆc GV cã thÓ giao cho HS t×m hiÓu c¸c h×nh vÏ, ®å thÞ, b¶ng sè

liÖu, thÝ nghiÖm ®Ó xem chóng cho ta biÕt ®iÒu g×? hay tõ ®ã cã thÓ rót ra kÕt luËn

g×?

Tuy nhiªn, víi c¸ch häc thô ®éng cña HS hiÖn nay vμ sè l−îng m«n häc

nhiÒu, thêi gian häc ë nhμ Ýt th× viÖc thùc hiÖn c¸c NV häc tËp ë nhμ phÇn nhiÒu cßn

mang tÝnh ®èi phã. Do ®ã, khã kh¨n nhÊt vÉn lμ c¸ch kiÓm tra, ®éng viªn HS tù gi¸c

häc tËp, tæ chøc cho HS tù lùc thùc hiÖn ®iÒu ®ã ®ßi hái nhiÒu c«ng søc cña GV.

1.2.10. Ph¸t huy tÝnh tÝch cùc cña häc sinh

HS khã cã thÓ ®¹t hiÖu qu¶ cao trong häc tËp nÕu kh«ng cã th¸i ®é vμ nhËn

thøc tÝch cùc vÒ viÖc häc. Do ®ã tr−íc hÕt GV cÇn ph¸t huy néi lùc cña HS b»ng

c¸ch gióp cho HS cã t©m lý tho¶i m¸i, høng thó víi bμi häc ®Ó HS tÝch cùc, tù gi¸c

tham gia vμo c¸c ho¹t ®éng häc tËp. Sau ®ã t¹o ®iÒu kiÖn cho HS thùc hiÖn vμ hoμn

thμnh NV häc tËp. Cuèi cïng lμ gióp HS kiÓm tra ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ ®¹t ®−îc.

§Ó HS cã c¶m gi¸c tho¶i m¸i vμ høng thó víi giê häc GV ph¶i thùc sù quan

t©m, t«n träng, cã th¸i ®é th©n mËt víi HS (thÓ hiÖn qua ¸nh m¾t, hμnh ®éng, cö chØ,

lêi nãi...) ®Ó t¹o kh«ng khÝ tho¶i m¸i trong líp häc vμ sù tin t−ëng cña HS. HiÖn nay,

HS quen víi lèi víi lèi häc thô ®éng, Ýt tù lùc suy nghÜ, th−êng lóng tóng, rôt rÌ, sî

sai, sî bμn bÌ c−êi... nªn viÖc t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi vÒ mÆt t©m lý ®éng viªn, gióp

®ì ®Ó HS m¹nh d¹n tham gia ph¸t biÓu, v−ît qua nh÷ng trë ng¹i ban ®Çu lμ hÕt søc

cÇn thiÕt. §ång thêi GV còng ph¶i t¹o ra nh÷ng m©u thuÉn nhËn thøc ®Ó kh¬i gîi

®éng c¬, høng thó häc tËp cña HS vμ duy tr× nã th«ng qua c¸c biÖn ph¸p t¹m thêi

nh− khen th−ëng vμ c¸c biÖn ph¸p bÒn v÷ng nh− gióp HS thÊy ®−îc gi¸ trÞ cña kiÕn

thøc, gi¸ trÞ cña NV häc tËp, kh¶ n¨ng thùc hiÖn cña HS, kh¶ n¨ng vËn dông kiÕn

thøc vμo thùc tÕ cuéc sèng,

§Ó gióp HS thùc hiÖn vμ hoμn thμnh NV häc tËp, GV cÇn t×m hiÓu kü néi

dung bμi häc vμ ph©n chia bμi häc thμnh nhiÒu vÊn ®Ò nhá phï hîp víi tr×nh ®é cña

HS, ®ång thêi cã thÓ sö dông c¸c kiÓu ®Þnh h−íng sao cho hä cã thÓ hiÓu ®−îc yªu

cÇu cña NV vμ tù lùc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. §Æc biÖt chó träng ®Õn viÖc rÌn luyÖn cho

HS thùc hiÖn mét sè thao t¸c c¬ b¶n vμ gióp HS lμm quen víi c¸c ph−¬ng ph¸p nhËn

thøc phæ biÕn. Bªn c¹nh ®ã, viÖc th¶o luËn c¸c c©u hái, c¸c vÊn ®Ò kh«ng chØ giíi

h¹n ë viÖc cho HS tr×nh bμy ý kiÕn cña m×nh hoÆc tr¶ lêi c©u hái ®¬n thuÇn, mμ cÇn

ph¶i tæ chøc cho HS b¶o vÖ ý kiÕn cña m×nh tr−íc líp víi nh÷ng b»ng chøng, vÝ dô

cô thÓ, v× qua ®ã ng−êi tr×nh bμy thÓ hiÖn ®−îc hiÓu biÕt, kh¶ n¨ng truyÒn ®¹t, thuyÕt

phôc, cña m×nh vμ ng−êi nghe còng thÓ hiÖn ®−îc nh÷ng hiÓu biÕt cña m×nh th«ng

qua chÊt vÊn b¹n.

ViÖc ®¸nh gi¸ HS gåm nhËn xÐt ®¸nh gi¸ cña mçi HS, nhËn xÐt ®¸nh gi¸ cña

nhãm vμ ®¸nh gi¸ cña GV, ®¸nh gi¸ tõng giai ®o¹n vμ ®¸nh gi¸ c¶ qu¸ tr×nh häc [18]

®Ó HS cè g¾ng vμ tù ®éng ®iÒu chØnh ho¹t ®éng häc cña m×nh ®Ó ®¹t kÕt qu¶ cao

h¬n, vμ qua ®ã GV còng xem xÐt ®iÒu chØnh l¹i c¸ch ®Þnh h−íng cña m×nh cho phï

hîp víi tõng ®èi t−îng. Tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ ho¹t ®éng häc tËp tù lùc cña HS dùa

trªn møc ®é hoμn thμnh NV ®−îc giao. C¨n cø vμo ®ã tù b¶n th©n HS, c¸c thμnh

viªn trong nhãm vμ GV cã thÓ ®¸nh gi¸ ®−îc qu¸ tr×nh häc tËp cña HS. ViÖc ®¸nh

gi¸ cña mçi HS vμ cña nhãm cã thÓ tiÕn hμnh ngay cuèi tiÕt häc. ViÖc ®¸nh gi¸ cña

GV cã thÓ thùc hiÖn ngay trong tiÕt häc hoÆc qua c¸c bμi kiÓm tra th−êng xuyªn vμ

®Þnh kú. §Æc biÖt cã thÓ t¹o c¬ héi cho HS söa sai b»ng c¸ch ®¸nh gi¸ l¹i.

1.3. C¸c b−íc so¹n th¶o tiÕn tr×nh d¹y häc gióp häc sinh tù lùc häc tËp b»ng

®Þnh h−íng cña gi¸o viªn trong d¹y häc

1.3.1. ChuÈn bÞ cho bμi häc

§èi víi mçi bμi häc, C¨n cø vμo néi dung bμi häc, GV x¸c ®Þnh môc tiªu

(kiÕn thøc, kü n¨ng, th¸i ®é vμ c¸c hμnh ®éng tù lùc); X¸c ®Þnh c¸c NV häc tËp, Dù

kiÕn c¸c hμnh ®éng t−¬ng øng vμ c¸ch ®Þnh h−íng; lËp kÕ ho¹ch d¹y häc, thêi gian,

ph−¬ng tiÖn, c¸ch lμm viÖc ®Ó gióp HS gi¶i quyÕt NV vμ qua ®ã lÜnh héi c¸c tri thøc

trong bμi.

Víi c¸c kiÕn thøc ®· ®−îc häc, cã liªn quan ®Õn bμi häc, c¸c NV cã thÓ ®Æt

ra cho HS:

 §äc l¹i, nhí l¹i, Tr×nh bμy l¹i.

 VËn dông ®Ó gi¶i thÝch, chøng minh c¸c vÊn ®Ò t−¬ng tù.

 VËn dông ®Ó dù ®o¸n nh÷ng hiÖn t−îng cã thÓ xÈy ra trong ®iÒu kiÖn míi...

Víi c¸c kiÕn thøc míi HS sÏ lÜnh héi trong tiÕt häc, c¸c NV ®Æt ra cho HS :

 §äc vμ t×m hiÓu kÕt cÊu, néi dung cña bμi häc míi.

 §äc vμ t×m hiÓu c¸c tμi liÖu cã liªn quan ®Õn bμi häc. (Theo yªu cÇu cña GV)

 T×m hiÓu nh÷ng néi dung cô thÓ vμ tr¶ lêi c¸c c©u hái, yªu cÇu cña GV giao

cho.

 T×m c¸c vÝ dô, hiÖn t−îng cã liªn quan trong thùc tÕ.

 LËp b¶ng so s¸nh, ph©n lo¹i, s¬ ®å liªn hÖ gi÷a c¸c kiÕn thøc trong bμi,

ch−¬ng...

1.3.2. Giao nhiÖm vô cho häc sinh

§Ó giao NV, GV t×m hiÓu sè l−îng, kh¶ n¨ng cña HS, giao tr¸ch nhiÖm qu¶n

lý, ®iÒu hμnh líp, nhãm vμ c¸c NV häc tËp trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp qua c¸n sù líp,

tr−ëng nhãm. §ång thêi x¸c ®Þnh néi dung nhiÖm vô («n tËp, t×m hiÓu kiÕn thøc

míi...); c¸ch giao nhiÖm vô (trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp, dïng phiÕu häc tËp hay lêi

nãi...); thêi gian, ®Þa ®iÓm thùc hiÖn; dù kiÕn s¶n phÈm ®¹t ®−îc, c¸ch thu nhËn kÕt

qu¶.

C¸c NV dù kiÕn hoÆc míi ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh häc cã ®−îc thùc hiÖn

thùc hiÖn ë nhμ hoÆc trªn líp cã thÓ lμ:

 Tr¶ lêi c¸c c©u hái, bμi tËp cuèi bμi häc, trong s¸ch bμi tËp, c¸c c©u hái bμi

tËp GV cho thªm.

 ChuÈn bÞ ®äc, t×m hiÓu c¸c vÊn ®Ò cô thÓ liªn quan ®Õn bμi häc míi do GV

giao.

 §Æt c¸c c©u hái liªn quan ®Õn bμi míi.

 Giao NV t×m kiÕm, lμm tμi liÖu phôc vô häc tËp.

 Yªu cÇu c¸c HS kh¸c trong líp gi¶i ®¸p.

 H−íng dÉn HS vËn dông kiÕn thøc ®· häc ®Ó gi¶i thÝch.

 Giao cho HS vÒ nhμ t×m hiÓu thªm vμ gi¶i ®¸p vμo tiÕt häc kh¸c...

1.3.3. §Þnh h−íng häc sinh gi¶i quyÕt nhiÖm vô

§Ó HS thùc hiÖn tèt c¸c NV, GV cÇn cung cÊp th«ng tin vÒ NV, h−íng dÉn,

huÊn luyÖn vÒ ph−¬ng thøc hμnh ®éng, phèi hîp vμ h−íng dÉn HS phèi hîp cïng

nhau, h−íng dÉn gi¶i quyÕt c¸c th¾c m¾c n¶y sinh trong qu¸ tr×nh häc tËp. §ång thêi

cã biÖn ph¸p khÝch lÖ HS trong qu¸ tr×nh häc.

Víi mçi nhiÖm vô cÇn ®Þnh h−íng cho HS tù lùc häc tËp GV cÇn x¸c ®Þnh râ,

c¸ch ®Þnh h−íng (t¸i t¹o, mÉu, ch−¬ng tr×nh ho¸...), ®èi t−îng ®Þnh h−íng (c¸ nh©n,

nhãm, líp), n¬i thùc hiÖn (trªn líp, ë nhμ), GV ®Þnh h−íng b»ng lêi nãi, phiÕu häc

tËp hay HS, nhãm tù ®Þnh h−íng... Tuú tõng tr−êng hîp mμ GV cã thÓ linh ho¹t

trong viÖc phãi hîp c¸c kiÓu ®Þnh h−íng. Cã thÓ lμ:

 GV lμm mÉu, h−íng dÉn chi tiÕt tõng b−íc vμ rót ra ph−¬ng ph¸p chung HS

thùc hiÖn theo vμ ¸p dông cho vÊn ®Ò t−¬ng øng.

 GV h−íng dÉn HS tõng giai ®o¹n, HS thùc hiÖn vμ rót ra ph−¬ng ph¸p chung.

 GV ph©n tÝch NV vμ gióp cho HS thÊy ®−îc nh÷ng b−íc cÇn thùc hiÖn ®Ó

hoμn thμnh NV.

 GV yªu cÇu mét sè HS ph©n tÝch NV cho c¸c HS kh¸c thÊy ®−îc nh÷ng b−íc

cÇn ®Ó thùc hiÖn NV.

 GV yªu cÇu mét sè HS gióp b¹n, gióp nhãm hoÆc c¸c nhãm th¶o luËn ®Ó

hoμn thμnh NV.

 GV ®Þnh h−íng, chØ dÉn mét sè c¸ nh©n thùc hiÖn NV.

 H−íng dÉn HS th¶o luËn, nhËn xÐt kÕt qu¶ thùc hiÖn.

 H−íng dÉn HS chØnh söa nh÷ng kÕt qu¶ ch−a hîp lý.

 Yªu cÇu mét sè HS trong líp gióp mét sè b¹n thùc hiÖn NV...

1.3.4. KiÓm tra, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ thùc hiÖn nhiÖm vô

Hμnh ®éng häc tËp ®−îc hoμn thμnh khi qu¸ tr×nh kiÓm tra ®¸nh gi¸ hoμn tÊt.

KiÓm tra ë ®©y cã thÓ lμ tù kiÓm tra hoÆc GV kiÓm tra ®−îc tiÕn hμnh theo c¸c c¸ch:

 Yªu cÇu c¸ nh©n hoÆc nhãm tr×nh bμy trùc tiÕp kÕt qu¶ b»ng lêi nãi, b¶ng

phô, phÊn b¶ng.

 Yªu cÇu HS kh¸c nhãm kh¸c so s¸nh kÕt qu¶ vμ nhËn xÐt c¸ch tr×nh bμy lËp

luËn cña b¹n hoÆc nhãm b¹n

 Thu c¸c phiÕu häc tËp ®Ó kiÓm tra kÕt qu¶ thùc hiÖn cña tõng c¸ nh©n.

 LËp phiÕu theo dâi kÕt qu¶ thùc hiÖn NV cho tõng nhãm theo mÉu sau:

 §Æt c¸c c©u hái cã liªn quan cho HS hoÆc nhãm tr¶ lêi ®Ó kiÓm tra møc ®é

hiÓu bμi cña HS.

 Sö dông c¸c bμi kiÓm tra nhanh vÒ c¸c vÊn ®Ò t−¬ng tù NV ®−îc giao.

 KiÓm tra vë ghi, vë bμi tËp.

 KiÓm tra cuèi ch−¬ng.

 §¸nh gi¸ c¸c nh©n vμ nhãm sau mçi NV, mçi bμi häc, ch−¬ng.

 §¸nh gi¸ l¹i c¸c NV sau khi chØnh söa.

 §¸nh gi¸ qua c¸c bμi kiÓm tra th−êng xuyªn.

 §¸nh gi¸ qua bμi kiÓm tra cuèi ch−¬ng, cuèi k×.

 X¸c ®Þnh c¸c c«ng viÖc ch−a lμm ®−îc, lμm ch−a ®óng, hay ch−a lμm. T×m

hiÓu nguyªn nh©n. §éng viªn, khuyÕn khÝch khen th−ëng, xö ph¹t hîp lý...

Ch−¬ng 2

So¹n Th¶o c¸c TiÕn Tr×nh D¹y Häc ®Þnh h−íng

cho Häc sinh tù lùc häc tËp CH¦¥NG ChÊt KHÝ

2.1. Môc tiªu, néi dung kiÕn thøc vμ cÊu tróc ch−¬ng ChÊt khÝ

2.1.1. Môc tiªu [1]

2.1.1.1. KiÕn thøc

- Ph¸t biÓu ®−îc néi dung c¬ b¶n cña thuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ.

- Nªu ®−îc c¸c ®Æc ®iÓm cña khÝ lÝ t−ëng.

- Nªu ®−îc thÕ nμo lμ qu¸ tr×nh ®¼ng tÝch, ®¼ng nhiÖt, ®¼ng ¸p vμ ph¸t biÓu

®−îc c¸c ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt, S¸c-l¬, Gay luy-X¸c

- Nªu ®−îc nhiÖt ®é tuyÖt ®èi lμ g×.

- Nªu ®−îc c¸c th«ng sè p, V, T x¸c ®Þnh TT cña mét l−îng khÝ lÝ t−ëng.

- ViÕt ®−îc PTTT cña khÝ lÝ t−ëng.

- ViÕt ®−îc ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp.

2.1.1.2. KÜ n¨ng

- VËn dông thuyÕt ®éng häc ph©n tö ®Ó gi¶i thÝch ®Æc ®iÓm vÒ h×nh d¹ng, thÓ

tÝch cña c¸c chÊt ë thÓ khÝ, láng vμ r¾n.

- VÏ ®−îc c¸c ®−êng ®¼ng tÝch, ®¼ng nhiÖt vμ ®¼ng ¸p trong hÖ to¹ ®é (p, V)

- VËn dông c¸c ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt, S¸c-l¬, Gay luy-X¸c, PTTT cña khÝ

lÝ t−ëng vμ ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp ®Ó gi¶i ®−îc c¸c bμi tËp

c¬ b¶n.

2.1.1.3. Th¸i ®é

- Cã th¸i ®é tù gi¸c, tÝch cùc; Kh¸ch quan, trung thùc; CÈn thËn, chÝnh x¸c

trong häc tËp.

- Cã tinh thÇn hîp t¸c, hç trî lÉn nhau trong häc tËp.

2.1.1.4. Hμnh ®éng

- HS nhí l¹i c¸c kh¸i niÖm mol, l−îng chÊt, khèi l−îng mol, thÓ tÝch mol, ®iÒu

kiÖn tiªu chuÈn; c¸c c«ng thøc tÝnh sè mol, mËt ®é ph©n tö vμ vËn dông tÝnh

to¸n nh÷ng bμi tËp ®¬n gi¶n.

- HS tr×nh bμy ®−îc c¸c tÝnh chÊt cña chÊt khÝ vμ hiÓu ®−îc thÕ nμo lμ tÝnh dÔ

nÐn, bμnh tr−íng vμ cã khèi l−îng riªng nhá

- HS Tr×nh bμy ®−îc thuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ, nguyªn nh©n g©y ra ¸p suÊt chÊt khÝ lªn thμnh b×nh vμ suy ra ®−îc c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn ¸p suÊt

chÊt khÝ.

- HS LËp ®−îc b¶ng so s¸nh c¸c TT cÊu t¹o chÊt.

- HS tiÕn hμnh thÝ nghiÖm ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt ®Ó lÊy vμ xö lý sè liÖu;

kÕt luËn ®−îc ¸p suÊt tØ lÖ nghÞch víi thÓ tÝch.

- HS vËn dông ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt ®Ó lμm nh÷ng bμi tËp ®¬n gi¶n.

- HS dùa vμ h×nh vÏ 46.1 HS m« t¶ ®−îc c¸ch tiÕn hμnh, lÊy sè liÖu vμ xö lý sè

liÖu thÝ nghiÖm vÒ ®Þnh luËt S¸c-l¬.

- HS suy luËn t×m ®−îc kh«ng ®é tuyÖt ®èi, t×m ®−îc biÓu thøc cña ®Þnh luËt

S¸c-l¬ trong nhiÖt giai Ken vin

- HS vËn dông ®Þnh luËt S¸c-l¬ ®Ó lμm mét sè bμi tËp ®¬n gi¶n.

- HS thiÕt lËp ®−îc PTTT cña khÝ lý t−ëng.

- HS suy ra vμ ph¸t biÓu ®−îc ®−îc ®Þnh luËt Gay Luy -X¾c

- HS thiÕt lËp ®−îc ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp.

- Tõ ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp HS suy ra ®−îc PTTT vμ biÓu

thøc cña c¸c ®Þnh luËt thùc nghiÖm.

2.1.2. Néi dung c¬ b¶n vμ nh÷ng vÊn ®Ò cÇn l−u ý

ChÊt khÝ lμ ch−¬ng më ®Çu cña phÇn nhiÖt häc, néi dung cña ch−¬ng ®Ò cËp

®Õn nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n sau:

- CÊu tróc ph©n tö còng nh− tÝnh chÊt nhiÖt cña chÊt ë TT khÝ, trong ®ã cã sù so

s¸nh víi cÊu tróc vμ tÝnh chÊt cña hai TT láng vμ r¾n: mËt ®é ph©n tö, kho¶ng

c¸ch gi÷a c¸c ph©n tö, lùc t−¬ng t¸c gi÷a c¸c ph©n tö, chuyÓn ®éng cña c¸c ph©n

tö, ®Æc ®iÓm vÒ thÓ tÝch, h×nh d¹ng cña c¸c thÓ khÝ, láng vμ r¾n.

- C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ l−îng chÊt, mol, sè A-v«-ga-®r«, khÝ lý t−ëng, nhiÖt ®é

tuyÖt ®èi vμ thuyÕt ®éng häc ph©n tö vÒ chÊt khÝ.

- ThiÕt lËp c¸c ph−¬ng tr×nh, ®å thÞ vμ ®Þnh luËt c¬ b¶n vÒ c¸c qu¸ tr×nh biÕn ®æi TT

cña chÊt khÝ lý t−ëng nh−: §Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt, S¸c-l¬, Gay Luy-x¸c,

PTTT cña khÝ lý t−ëng vμ ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp ®ång thêi vËn

dông chóng ®Ó gi¶i c¸c bμi tËp vμ thiÕt lËp kiÕn thøc míi.

Khi gi¶ng d¹y nh÷ng néi dung trªn cÇn l−u ý nh÷ng vÊn ®Ò sau:

- VÒ lÞch sö h×nh thμnh c¸c ®Þnh luËt vμ thuyÕt ®éng häc ph©n tö: c¶ ba ®Þnh luËt

®Òu ®−îc t×m ra b»ng thùc nghiÖm trong ®iÒu kiÖn ¸p suÊt vμ nhiÖt ®é phßng thÝ

nghiÖm, ®éc lËp ®èi víi nhau ®Þnh luËt B«i-l¬ (n¨m 1662)- Ma-ri-èt n¨m 1676,

®Þnh luËt S¸c-l¬ n¨m 1787, ®Þnh luËt Gay Luy-x¸c n¨m 1802 vμ sau nμy Cla-pª-

r«n gép kÕt qu¶ cña ba ®Þnh luËt vμo mét ph−¬ng tr×nh - n¨m 1834 - gäi lμ PTTT

cña khÝ lý t−ëng. §Ó gi¶i thÝch kÕt qu¶ thùc nghiÖm cña c¸c ®Þnh luËt c¸c nghiªn

cøu cña c¸c nhμ khoa häc lÇn l−ît ®−îc ®−a ra nh− nghiªn cøu cña Cr«-nic n¨m

1856 coi “ChÊt khÝ lμ tËp hîp c¸c nguyªn tö ®μn håi, chuyÓn ®éng hçn lo¹n trong

kh«ng gian trèng rçng, khi va ch¹m víi thμnh b×nh c¸c nguyªn tö t¹o ra ¸p suÊt

chÊt khÝ...”, nghiªn cøu cña Clau-di-ut n¨m 1857 bæ sung thªm “... Trong chÊt r¾n

c¸c ph©n tö chuyÓn ®éng quanh mét vÞ trÝ c©n b»ng nμo ®ã. Trong chÊt láng,

chóng chuyÓn ®éng trong mét thÓ tÝch x¸c ®Þnh. Trong chÊt khÝ, chóng tho¸t khái

søc hÊp dÉn cña nhau vμ chuyÓn ®éng tù do theo mäi ph−¬ng...” N¨m 1860, «ng

®−a ra m« h×nh chÊt khÝ gåm v« sè nh÷ng h¹t trßn nhá, va ch¹m ®μn håi víi nhau

vμ chØ t−¬ng t¸c víi nhau khi va ch¹m vμ t×m ra qu·ng ®−êng tù do trung b×nh cña

c¸c ph©n tö khÝ, hÖ sè néi ma s¸t vμ nμy ®· ®−îc thùc nghiÖm chóng minh lμ ®óng

vμ nh− vËy thuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ lý t−ëng ®· ®−îc hoμn thiÖn víi

nh÷ng néi dung nh− chóng ta biÕt hiÖn nay.

- VÒ nhiÖt giai Ken-vin vμ kh«ng ®é tuyÖt ®èi: nhiÖt ®é trong nhiÖt giai Ken-vin lÊy

0K lμ kh«ng ®é tuþªt ®èi, gäi lμ nhiÖt ®é tuyÖt ®èi. SGK hiÖn nay tõ biÓu thøc

®Þnh luËt S¸c-l¬ lËp luËn r»ng “-2730C lμ nhiÖt ®é thÊp nhÊt kh«ng thÓ ®¹t ®−îc vμ

gäi lμ kh«ng ®é tuyÖt ®èi” víi lËp luËn nμy ng−êi ®äc cã thÓ coi ë c¸c nhiÖt ®é rÊt

thÊp ®Þnh luËt S¸c-l¬ vÉn nghiÖm ®óng vμ kh«ng cã nhiÖt ®é tuyÖt ®èi ©m. §iÒu

nμy kh«ng chÝnh x¸c v× [1]:

+ LËp luËn nh− vËy lμ ®· ngo¹i suy ®Þnh luËt S¸c-l¬ ®Õn nhiÖt ®é -2730C,

nh−ng thùc tÕ khi ®Õn nhiÖt ®é -2700C th× mäi lo¹i khÝ thùc ®Òu ho¸ láng.

+ NhiÖt ®éng lùc häc vμ thùc tiÔn ®· chøng minh ®−îc cã nhiÖt ®é thÊp nhÊt lμ

-2730C (chÝnh x¸c lμ -273,150C) vμ vÉn cã nhiÖt ®é tuyÖt ®èi ©m ®èi víi nh÷ng

hÖ mμ phæ n¨ng l−îng chØ cã mét sè gi¸ trÞ h÷u h¹n. Trong hÖ cã nhiÖt ®é tuyÖt

®èi ©m sè h¹t cã n¨ng l−îng cao nhiÒu h¬n sè h¹t cã n¨ng l−îng thÊp vμ n¨ng

l−îng tæng céng lín h¬n lín h¬n hÖ cã nhiÖt ®é tuyÖt ®èi d−¬ng - sè h¹t ë møc

n¨ng l−îng thÊp nhiÒu h¬n sè h¹t ë møc n¨ng l−îng cao vμ phæ n¨ng l−îng liªn

tôc - ®iÒu ®ã còng cã nghÜa lμ nhiÖt ®é tuyÖt ®èi ©m cao h¬n nhiÖt ®é tuyÖt ®èi

d−¬ng vμ kh«ng ®é tuyÖt ®èi vÉn lμ nhiÖt ®é thÊp nhÊt. HÖ cã nhiÖt ®é tuyÖt ®èi

©m ®−¬c dïng ®Ó khuÕch ®¹i l−îng tö trong Lade.

2.1.3. CÊu tróc vμ c¸c c¸ch h×nh thμnh kiÕn thøc

H×nh 2.1: S¬ ®å kiÕn thøc ch−¬ng chÊt khÝ

CÊu tróc vμ c¸ch h×nh thμnh c¸c ®¬n vÞ kiÕn thøc cña ch−¬ng chÊt khÝ cã thÓ

®−îc tãm t¾t qua s¬ ®å trªn.

Sau khi t×m hiÓu vÒ mét sè kh¸i niÖm, thuyÕt ®éng häc ph©n tö vμ ®Æc ®iÓm

cña c¸c TT cÊu t¹o chÊt HS sÏ ®−îc t×m hiÓu c¸c ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt vμ ®Þnh

luËt S¸c-l¬ tõ thùc nghiÖm sau ®ã tõ ®Þnh luËt S¸c-l¬ ngo¹i suy ra kh«ng ®é tuyÖt ®èi

vμ nhiÖt ®é tuyÖt ®èi vμ vËn dông hai ®Þnh luËt trªn ®Ó thiÕt lËp PTTT cña khÝ lý

t−ëng vμ ®Þnh luËt Gay luy-x¾c vμ cuèi cïng lμ kÕt hîp PTTT vμ ®iÒu kiÖn tiªu

chuÈn ®Ó suy ra ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp.

Ngoμi ra cã thÓ thiÕt lËp c¸c kiÕn thøc trªn tõ thuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt

khÝ vμ c¸c ®Þnh luËt c¬ b¶n cña c¬ häc ng−êi ta còng x©y dùng ®−îc ph−¬ng tr×nh

p=n.k.T lμ mét d¹ng kh¸c cña ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp, trong ®ã n lμ

mËt ®é ph©n tö khÝ, k lμ h»ng sè B«n-x¬-man, tõ ®ã ta cã thÓ suy ra PTTT cña khÝ lý

t−ëng vμ c¸c ®Þnh luËt cña c¸c ®¼ng qu¸ tr×nh.

2.2. So¹n th¶o tiÕn tr×nh d¹y häc ch−¬ng “ChÊt khi”

2.2.1. TiÕt 62: ThuyÕt ®éng häc ph©n tö. CÊu t¹o chÊt.

A. Môc tiªu bμi häc

a. KiÕn thøc

- BiÕt kh¸i niÖm vÒ l−îng chÊt; hiÓu râ rμng vμ chÝnh x¸c kh¸i niÖm mol, sè Av«-ga-

®r«; LËp luËn, tÝnh to¸n t×m ra mét sè hÖ qu¶ trùc tiÕp.

- N¾m ®−îc néi dung c¬ b¶n cña thuyÕt ®éng häc ph©n tö vÒ chÊt khÝ

- BiÕt mét sè ®Æc ®iÓm cña chÊt khÝ, chÊt láng vμ chÊt r¾n.

b. Kü n¨ng

- BiÕt tÝnh to¸n mét sè ®¹i l−îng cña chÊt khÝ: sè mol, sè ph©n tö, khèi l−îng mol,

thÓ tÝch mol,...

- Gi¶i thÝch ®−îc c¸c tÝnh chÊt cña chÊt khÝ.

c. Th¸i ®é: TÝch cùc, tù gi¸c vμ hîp t¸c trong häc tËp

d. Hμnh ®éng tù lùc

- VËn dông ®−îc c¸c kh¸i niÖm mol, khèi l−îng mol, thÓ tÝch mol, sè Av«-ga-®r«,

®iÒu kiÖn tiªu chuÈn vμ c«ng thøc tÝnh sè mol ®Ó t×m ®−îc c¸c c«ng thøc tÝnh sè

ph©n tö, khèi l−îng ph©n tö vμ lμm mét sè bμi tËp liªu quan.

- Gi¶i thÝch ®−îc mét sè tÝnh chÊt cña chÊt khÝ.

- Suy luËn ®−îc c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn ¸p suÊt cña chÊt khÝ lªn thμnh b×nh.

- LËp ®−îc b¶ng so s¸nh c¸c TT cÊu t¹o chÊt.

B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS

a. GV - Dông cô thÝ nghiÖm nh− h×nh 44.1 hoÆc h×nh vÏ.

- H×nh vÏ 44.2, 44.3.

- C¸c phiÕu häc tËp

- Bμi gi¶ng ®iÖn tö vμ c¸c phÇn mÒm m« pháng vÒ chuyÓn ®éng nhiÖt cña

c¸c ph©n tö.

PHIÕU HäC TËP Sè 1

H·y thùc hiÖn c¸c NV sau ®©y ë nhμ ®Ó chuÈn bÞ cho tiÕt häc bμi 44.

NV 1: §äc SGK vμ ghi l¹i c¸c kh¸i niÖm sau: L−îng chÊt, mol, sè A-v«-ga-®r«,

khèi l−îng mol, thÓ tÝch mol, mËt ®é ph©n tö. C«ng thøc tÝnh sè mol  (nuy) chøa

trong khèi l−îng m cña chÊt cã khèi l−îng mol  hoÆc chøa trong thÓ tÝch V cña

chÊt ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn

NV 2: VËn dông c¸c kh¸i niÖm trªn t×m c«ng thøc tÝnh liªn hÖ gi÷a c¸c ®¹i l−îng

sau:

- T×m khèi l−îng cña mét ph©n tö nÕu biÕt khèi l−îng mol  vμ sè A-v«-ga-®r« NA.

- T×m sè ph©n tö N cã trong  mol chÊt hoÆc khèi l−îng m cña chÊt cã khèi l−îng

mol .

NV 3: Thùc hiÖn c¸c tÝnh to¸n sau:

- X¸c ®Þnh khèi l−îng mol cña c¸c chÊt sau: O2, N2, H2, He.

- TÝnh khèi l−îng cña mét ph©n tö «xy.

- TÝnh sè mol vμ sè ph©n tö trong 10 gam «xy.

NV 4: §äc phÇn 1, 2 vμ 4 SGK vμ tr×nh bμy ng¾n gän c¸c lËp luËn vÒ cÊu tróc ph©n

tö khÝ.

PHIÕU HäC TËP Sè 2

NV 5: §äc phÇn 5, tr×nh bμy néi dung cña thuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ vμ

kh¸i niÖm khÝ lý t−ëng.

NV 6: T×m hiÓu nguyªn nh©n g©y ra ¸p suÊt chÊt khÝ lªn thμnh b×nh. Theo em ¸p

suÊt chÊt khÝ phô thuéc vμo nh÷ng yÕu tè nμo? Gi¶i thÝch

NV 7: §Æt c©u hái vÒ nh÷ng th¾c m¾c cña em trong qu¸ tr×nh ®äc bμi vμ thùc hiÖn

c¸c NV trªn.

b. HS

- Hoμn thμnh phiÕu häc tËp sè 1, 2.

- ¤n c¸c kiÕn thøc vÒ cÊu t¹o chÊt ®· häc ë líp 8.

C. KiÕn thøc c¬ b¶n

1. TÝnh chÊt cña chÊt khÝ

- Bμnh tr−íng: chiÕm toμn bé thÓ tÝch b×nh chøa

- DÔ nÐn: cã thÓ lμm gi¶m thÓ tÝch cña mét l−îng khÝ

- Cã khèi l−îng riªng nhá.

2. CÊu tróc cña chÊt khÝ

- ChÊt khÝ ®−îc t¹o thμnh tõ nh÷ng ph©n tö cã mét hoÆc nhiÒu nguyªn tö. C¸c ph©n

tö cña mçi chÊt khÝ gièng hÖt nhau.

3. L−îng chÊt vμ mol

- L−îng chÊt chøa trong mét vËt ®−îc x¸c ®Þnh theo sè ph©n tö hay nguyªn tö

chóa trong vËt. l−îng chÊt cã ®¬n vÞ lμ mol.

- 1 mol lμ l−îng chÊt trong ®ã cã chøa mét sè ph©n tö hay nguyªn tö b»ng sè

nguyªn tö trong 12g cacbon 12.

- Sè ph©n tö hay nguyªn tö cã trong mét mol cña mäi chÊt ®Òu cã cïng mét gi¸ trÞ,

gäi lμ sè A-v«-ga-®r«, NA=6,02.1023 mol-1.

- Khèi l−îng mol  (muy) cña mét chÊt lμ khèi l−îng cña mét mol chÊt Êy.

- ThÓ tÝch mol cña mét chÊt lμ thÓ tÝch cña mét mol chÊt Êy.

- ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn (00C, 1atm) thÓ tÝch mol cña mäi chÊt khÝ ®Òu b»ng 22,4

lÝt/mol hay 0,0024 m3/mol.

- sè mol  (nuy) chøa trong khèi l−îng m cña chÊt:

m 

- sè ph©n tö cã trong khèi l−îng m cña chÊt: N=.NA = .NA

4. Mét vμi lËp luËn ®Ó hiÓu cÊu tróc ph©n tö chÊt khÝ

- ChÊt khÝ cã khèi l−îng riªng nhá, tøc lμ mËt ®é ph©n tö khÝ nhá, kho¶ng c¸ch

gi÷a c¸c ph©n tö khÝ lín nªn dÔ nÐn. Trong phÐp tÝnh gÇn ®óng ta cã thÓ coi kÝch

th−íc ph©n tö lμ nhá vμ bá qua so víi kÝch th−íc kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c ph©n tö khÝ.

- KhÝ cã tÝnh bμnh tr−íng nªn c¸c ph©n tö khÝ chuyÓn ®éng hçn lo¹n vÒ mäi phÝa

vμ chØ bÞ ng¨n l¹i khi gÆp thμnh b×nh, cã thÓ coi r»ng c¸c ph©n tö khÝ chuyÓn ®éng

gÇn nh− tù do gi÷a hai va ch¹m.

5. ThuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ

- ChÊt khÝ bao gåm c¸c ph©n tö cã kÝch th−íc nhá so víi kho¶ng c¸ch gi÷a chóng

nªn mçi ph©n tö ®−îc coi nh− mét chÊt ®iÓm.

- C¸c ph©n tö chuyÓn ®éng hçn lo¹n (chuyÓn ®éng nhiÖt) kh«ng ngõng theo mäi

ph−¬ng. NhiÖt ®é cμng cao th× vËn tèc chuyÓn ®éng hçn lo¹n cμng lín.

- Khi chuyÓn ®éng ph©n tö va ch¹m víi ph©n tö kh¸c vμ víi thμnh b×nh. Gi÷a hai

vμ ch¹m c¸c ph©n tö gÇn nh− tù do vμ chuyÓn ®éng th¼ng ®Òu. Khi ph©n tö nμy va

ch¹m víi ph©n tö kh¸c th× c¶ hai ph©n tö t−¬ng t¸c lμm thay ®æi h−íng chuyÓn ®éng

vμ vËn tèc cña tõng ph©n tö. Khi va ch¹m víi thμnh b×nh ph©n tö bÞ ph¶n x¹ vμ t¸c

dông lùc ®Èy vμo thμnh b×nh, lùc nμy t¹o ra ¸p suÊt chÊt khÝ lªn thμnh b×nh.

- Tãm l¹i: Cã thÓ coi gÇn ®óng ph©n tö cña chÊt khÝ lμ nh÷ng chÊt ®iÓm, chuyÓn

®éng hçn lo¹n kh«ng ngõng vμ chØ t−¬ng t¸c víi nhau khi va ch¹m. ChÊt khÝ nh−

vËy gäi lμ khÝ lý t−ëng.

6. CÊu t¹o ph©n tö cña chÊt

ChÊt khÝ ChÊt láng ChÊt r¾n

Ph©n tö, nguyªn tö Ph©n tö, nguyªn tö Ph©n tö, nguyªn tö CÊu t¹o tõ

Nhá lín rÊt lín MËt ®é ph©n tö

lín nhá rÊt nhá kho¶ng c¸ch gi÷a

c¸c ph©n tö

Yªó m¹nh rÊt m¹nh Lùc t−¬ng t¸c

gi÷a c¸c ph©n tö

hçn lo¹n vÒ mäi Dao ®éng t¹i mét Dao ®éng quanh ChuyÓn ®éng

phÝa vÞ trÝ c©n b»ng métvÞ trÝ c©n b»ng nhiÖt cña c¸c

kh«ng cè ®Þnh cè ®Þnh ph©n tö

Cã thÓ tÝch vμ h×nh Cã thÓ tÝch x¸c Lu«n chiÕm toμn ThÓ tÝch vμ h×nh

d¹ng x¸c ®Þnh ®Þnh vμ cã h×nh bé thÓ tÝch b×nh d¹ng .

d¹ng cña phÇn b×nh chøa

chøa nã

D. NhËn xÐt vÒ néi dung vμ h−íng gi¶ng d¹y

Trong bμi 44, C¸c kh¸i niÖm l−îng chÊt, mol, khèi l−îng mol, thÓ tÝch mol,

sè A-v«-ga-®r«, ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn ®· häc trong m«n ho¸ häc, ®iÒu nμy rÊt thuËn

lîi cho HS trong viÖc tù häc. Tuy nhiªn sù kh¸c nhau vÒ kÝ hiÖu cña sè mol, khèi

l−îng mol vμ tªn gäi cña khèi l−îng mol còng sÏ lμ c¶n trë ®èi víi HS. Do ®ã GV

cÇn cã ®Þnh h−íng cho HS tù m×nh «n l¹i c¸c kh¸i niÖm vμ vËn dông lμm tr−íc mét

sè bμi tËp cô thÓ ë nhμ. GV kiÓm tra vμ nhËn xÐt kÕt qu¶ lμm viÖc cña HS trªn líp.

Trong bμi cã s¸u môc nhá, nh−ng kiÕn thøc ë c¸c môc 1, 2 vμ 4 kh¸ trïng

lÆp. ChÊt ®−îc cÊu t¹o tõ c¸c ph©n tö, nguyªn tö HS ®· ®−îc häc ë ch−¬ng tr×nh vËt

lý 8, vμ trong ho¸ häc. C¸c tÝnh chÊt nh− bμnh tr−íng, dÔ nÐn vμ cã khèi l−îng riªng

nhá cã thÓ dÔ dμng nhËn ra ®−îc vμ cã thÓ suy ra tõ c¸c lËp luËn trong phÇn 4. GV

cã thÓ gép ba môc lμm mét vμ ®Þnh h−íng cho HS tù nghiªn cøu tr−íc ë nhμ, tãm t¾t

l¹i vμ nhËn xÐt vÒ c¸c lËp luËn ®ã.

ThuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ cã ba néi dung chÝnh ®ã lμ: ChÊt khÝ cã cÊu

t¹o ph©n tö, mçi ph©n tö ®−îc coi lμ mét chÊt ®iÓm; C¸c ph©n tö chuyÓn ®éng nhiÖt

hçn lo¹n; C¸c ph©n tö chØ t−¬ng t¸c víi nhau khi va ch¹m, khi va ch¹m víi thμnh

b×nh lùc t−¬ng t¸c t¹o ra ¸p suÊt cña chÊt khÝ lªn thμnh b×nh. C¸c néi dung cña

thuyÕt ®−îc tæng hîp tõ c¸c lËp luËn vÒ cÊu tróc ph©n tö cña chÊt khÝ vμ ®−îc dïng

®Ó ®−a ra kh¸i niÖm khÝ lÝ t−ëng vμ gi¶i thÝch mèi liªn hÖ gi÷a c¸c th«ng sè TT khi

mét trong ba th«ng sè kh«ng ®æi, nªn ®©y lμ träng t©m cña bμi GV cÇn kh¾c s©u

phÇn vËn dông vμ dμnh thêi gian ®Ó nãi vÒ lÞch sö h×nh thμnh thuyÕt ®Ó t¨ng thªm

niÒm tin vμ sù h−ng phÊn trong häc tËp.

CÊu t¹o ph©n tö cña chÊt ®Ò cËp ®Õn ba TT r¾n, láng vμ khÝ cã thÓ cho HS tù

lËp b¶ng so s¸nh mét sè ®Æc ®iÓm cña ba TT nμy vμ th¶o luËn trªn líp.

E. TiÕn tr×nh tiÕt häc

1. æn ®Þnh líp, kiÓm tra sü sè. (2 phót)

2. Giíi thiÖu vÒ phÇn nhiªt häc vμ ch−¬ng chÊt khÝ (3 phót)

Khi mét vËt nãng lªn hay l¹nh ®i th× tÝnh chÊt cña vËt thay ®æi. Khi nhiÖt ®é

cña hÖ vËt thay ®æi trong hÖ xÈy ra c¸c hiÖn t−îng nhiÖt. NhiÖt häc lμ phÇn cña vËt lÝ

häc nghiªn cøu c¸c hiÖn t−îng nhiÖt.

VËt lÝ häc ph©n tö gi¶i thÝch nh÷ng hiÖn t−îng nhiÖt dùa vμo cÊu tróc ph©n tö

cña vËt chÊt. (Ph−¬ng ph¸p vi m«)

NhiÖt ®éng lùc häc gi¶i thÝch c¸c hiÖn t−îng nhiÖt th«ng qua c¸c quy luËt

biÕn ®æi n¨ng l−îng cã sù trao ®æi nhiÖt vμ c«ng. (Ph−¬ng ph¸p vÜ m«)

3. Bμi míi

Ho¹t ®éng 1: T×m hiÓu c¸c kh¸i niÖm c¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n vμ tÝnh chÊt cña

chÊt khÝ, cÊu tróc cña ph©n tö khÝ. (20 phót)

GV ®Þnh h−íng t¸i t¹o theo mÉu cho c¸c HS thùc hiÖn ë nhμ b»ng c¸ch

giao c¸c nhiÖm vô t×m hiÓu vμ vËn dông l¹i mét sè kiÕn thøc vËt lÝ ®· häc ë líp 8 vμ

kiÕn thøc ho¸ häc cô thÓ qua phiÕu häc tËp sè 1 vμ sè 2 cho HS chuÈn bÞ tr−íc.

GV chia nhãm ®Ó c¸c em gióp nhau hoμn thμnh phiÕu häc tËp sè 1 vμ 2 trªn

líp, kiÓm tra trùc tiÕp kÕt qu¶ thùc hiÖn b»ng c¸ch yªu cÇu HS tr×nh bμy mét sè

nhiÖm vô vμ gi¸n tiÕp qua phiÕu thèng kª ®ång thêi th«ng b¸o hoÆc kÕt luËn vÒ

nhiÖm vô.

TG ho¹t ®éng cña GV ho¹t ®éng cña HS

- Tù mçi c¸ nh©n HS thùc hiÖn - ChuÈn bÞ phiÕu häc tËp 1 vμ giao

c¸c NV ®−îc giao trong phiÕu NV cho HS. (tiÕt tr−íc)

häc tËp sè 1 (ë nhμ).

5 - Yªu cÇu HS trao ®æi trong nhãm ®Ó - Trao ®æi víi c¸c b¹n trong

nhãm ®Ó hoμn thμnh phiÕu häc kiÓm tra l¹i kÕt qu¶ thùc hiÖn ë nhμ,

tËp. vμ gióp nhau hoμn thμnh c¸c NV.

- Nhãm tr−ëng thèng kª kÕt qu¶ - KiÓm tra viÖc thùc hiÖn c¸c NV

thùc hiÖn NV cña c¸c b¹n trong phiÕu häc tËp sè 1, 2 qua

trong nhãm vμ nép cho GV. phiÕu thèng kª.

5 - Th«ng b¸o kÕt qu¶ NV 1 - KiÓm tra kÕt qu¶ cña m×nh vμ

kÕt qu¶ thÇy cung cÊp. 1. L−îng chÊt. mol

- chØnh söa vμ ghi l¹i nh÷ng phÇn L−îng chÊt chøa trong mét vËt

ch−a thùc hiÖn ®−îc. ®−îc x¸c ®Þnh theo sè ph©n tö hay

nguyªn tö chøa trong vËt. l−îng chÊt

cã ®¬n vÞ lμ mol.

1 mol lμ l−îng chÊt trong ®ã cã

chøa mét sè ph©n tö hay nguyªn tö

b»ng sè nguyªn tö trong 12g cacbon

12.

Sè ph©n tö hay nguyªn tö cã trong

mét mol cña mäi chÊt ®Òu cã cïng mét

sè A-v«-ga-®r«,

gi¸ trÞ, gäi lμ NA=6,02.1023 mol-1.

Khèi l−îng mol  cña mét chÊt lμ

khèi l−îng cña mét mol chÊt Êy.

ThÓ tÝch mol cña mét chÊt lμ thÓ

tÝch cña mét mol chÊt Êy.





Sè mol  chøa trong khèi l−îng m

m 

cña chÊt:

T×m sè mol  chøa trong thÓ tÝch V

 

V 22, 4

(lÝt) cña chÊt ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn:

- Khèi l−îng cña mét ph©n tö: KiÓm tra kÕt qu¶ NV 2

- Yªu cÇu HS tr×nh bμy nhiÖm vô 2 LËp luËn:  gam cã NA ph©n tö

 AN

- Em lËp luËn nh− thÕ nμo ®Ó rót ra (g)  1 ph©n tö cã khèi l−îng c«ng thøc?

m





pt

 N

m N . 

A

A

- Yªu cÇu c¸c HS kh¸c tr×nh bμy ý Nªn: kiÕn bæ sung nÕu cã.

- Sè ph©n tö cã trong khèi l−îng

m cña chÊt:

N

LËp luËn: 1 mol cã NA ph©n tö

A

m 

N

ph©n tö   mol cã .NA =

A

m 

Nªn: N=.NA =

- Ghi nhËn, chØnh söa kÕt qu¶ - ChiÕu kÕt qu¶ ®óng.

4 KiÓm tra kÕt qu¶ NV 3 - Tr×nh bμy c¸ch tÝnh vμ ®äc kÕt

qu¶. - Yªu cÇu mét HS tr×nh bμy c¸ch

m



PT

 N

A

)

5,32.10

23 g





thùc hiÖn vμ kÕt qu¶ tÝnh khèi l−îng Ta cã mét ph©n tö «xy.

( ptm o

2

23

32 6,02.10



- Yªu cÇu c¸c HS kh¸c tr×nh bμy ý

- So s¸nh kÕt qu¶. kiÕn bæ sung nÕu cã.

- Ghi nhËn, chØnh söa kÕt qu¶ - ChiÕu kÕt qu¶ ®óng

- Tr×nh bμy c¸ch tÝnh vμ ®äc kÕt - Thùc hiÖn t−¬ng tù trªn víi yªu cÇu

qu¶. tÝnh sè mol vμ sè ph©n tö trong 10g

0,3125(

)

mol







 o 2

10 32

m o 2  o 2

«xy.

N=.NA = 1,88.1023 (ph©n tö)

- So s¸nh kÕt qu¶ vμ th«ng b¸o

nÕu cã c¸ch lμm hoÆc kÕt qu¶

kh¸c.

KiÓm tra kÕt qu¶ NV 4 6

- Tr×nh bμy: - Yªu cÇu HS tr×nh bμy vÒ tÝnh chÊt

ChÊt khÝ cã khèi l−îng riªng vμ cÊu tróc ph©n tö chÊt khÝ.

nhá, dÔ nÐn, cã tÝnh bμnh tr−íng

vμ cÊu t¹o tõ nh÷ng ph©n tö gièng

nhau. - §Æt c©u hái:

- Tr¶ lêi: ThÕ nμo lμ dÔ nÐn? T¹i sao nãi chÊt khÝ

DÔ nÐn lμ cã thÓ lμm gi¶m thÓ tÝch dÔ nÐn? vμ thÕ nμo lμ bμnh tr−íng?

cña mét khèi l−îng khÝ? Do gi÷a

c¸c ph©n tö khÝ cã kho¶ng c¸ch

Bμnh tr−íng lμ lu«n chiÕm toμn bé

thÓ tÝch b×nh chøa.

- Tr×nh bμy hai lËp luËn:

- Yªu cÇu mét HS tr×nh bμy lËp luËn ChÊt khÝ cã khèi l−îng riªng

vÒ cÊu tróc ph©n tö cña chÊt khÝ vμ nhá, tøc lμ mËt ®é ph©n tö khÝ nhá,

nhãm bæ sung. kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c ph©n tö khÝ

lín. Nªn dÔ nÐn. Trong phÐp tÝnh

gÇn ®óng ta cã thÓ coi kÝch th−íc

ph©n tö lμ nhá vμ bá qua so víi

kÝch th−íc kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c

ph©n tö khÝ

KhÝ cã tÝnh bμnh tr−íng nªn c¸c

ph©n tö khÝ chuyÓn ®éng hçn lo¹n

vÒ mäi phÝa vμ chØ bÞ ng¨n l¹i khi

gÆp thμnh b×nh, cã thÓ coi r»ng

c¸c ph©n tö khÝ chuyÓn ®éng gÇn

nh− tù do gi÷a hai va ch¹m.

- C¸c b¹n cïng nhãm bæ sung.

- Yªu cÇu c¸c nhãm kh¸c gãp ý hoÆc - Nhãm kh¸c gãp ý

®Æt c©u hái ®Ó b¹n gi¶i thÝch.

- NhËn xÐt ý kiÕn cña c¸c em vμ

th«ng b¸o: qua tÝnh to¸n (cét phô,

trang 218, SGK) ng−êi ta thÊy

kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c ph©n tö

kho¶ng 16 lÇn kÝch th−íc cña

chóng, chøng tá kho¶ng c¸ch gi÷a

c¸c ph©n tö khÝ lín.

- kiÓm tra l¹i kÕt qu¶ thùc hiÖn - ChiÕu hai lËp luËn.

- §¸nh gi¸ kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c NV

ë phiÕu häc tËp 1.

Ho¹t ®éng 2: T×m hiÓu thuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ vμ kh¸i niÖm khÝ lý

t−ëng (10 phót)

GV tæng kÕt c¸c lËp luËn vÒ cÊu tróc ph©n tö chÊt khÝ vμ th«ng b¸o cho HS vÒ

thuyÕt ®éng häc ph©n tö.

4 Th«ng b¸o nhiÖm vô 5

- Ghi nhËn néi - Th«ng b¸o: tõ nh÷ng ®Æc ®iÓm nªu trªn vμ c¸c kÕt

dung thuyÕt qu¶ thÝ nghiÖm trong nhiÒu n¨m, c¸c nhμ khoa häc ®·

tæng kÕt vμ ®−a ra thuyÕt ®éng häc ph©n tö víi nh÷ng

néi dung chñ yÕu sau:

- Tr×nh chiÕu néi dung sau:

a. ChÊt khÝ bao gåm c¸c ph©n tö cã kÝch th−íc nhá so

víi kho¶ng c¸ch gi÷a chóng nªn mçi ph©n tö ®−îc

coi nh− mét chÊt ®iÓm.

b. C¸c ph©n tö chuyÓn ®éng hçn lo¹n (chuyÓn ®éng

nhiÖt) kh«ng ngõng theo mäi ph−¬ng. NhiÖt ®é

cμng cao th× vËn tèc chuyÓn ®éng hçn lo¹n cμng

lín.

c. C¸c ph©n tö chuyÓn ®éng th¼ng ®Òu. Khi va ch¹m

víi nhau c¸c ph©n tö thay ®æi vËn tèc. Khi va ch¹m

víi thμnh b×nh ph©n tö bÞ ph¶n x¹ vμ t¸c dông lùc

®Èy vμo thμnh b×nh, lùc nμy t¹o ra ¸p suÊt chÊt khÝ

lªn thμnh b×nh.

- Tãm l¹i: Cã thÓ coi gÇn ®óng ph©n tö cña chÊt khÝ

- Tr¶ lêi: Kh«ng lμ nh÷ng chÊt ®iÓm, chuyÓn ®éng hçn lo¹n kh«ng

cã hay Kh«ng ngõng vμ chØ t−¬ng t¸c víi nhau khi va ch¹m. ChÊt

gièng c¸c khÝ khÝ nh− vËy gäi lμ khÝ lý t−ëng.

trong thùc tÕ - T¹i sao nh÷ng chÊt khÝ nh− trªn gäi lμ khÝ lÝ t−ëng?

GV yªu cÇu HS th¶o luËn vμ ®Þnh h−íng suy luËn ch−¬ng tr×nh ho¸ cho c¶ líp

b»ng c¸ch ®Æt c©u hái ®Ó HS suy ra nh÷ng yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn ¸p suÊt chÊt khÝ vμ

gi¶i thÝch sù phô thuéc cña ¸p suÊt vμo thÓ tÝch vμ nhiÖt ®é.

6 KiÓm tra NV 6

- Tr×nh bμy kÕt qu¶: - Yªu cÇu mét nhãm tr×nh bμy

Nguyªn nh©n g©y ¸p suÊt lªn thμnh nguyªn nh©n g©y ra ¸p suÊt lªn

b×nh lμ do ph©n tö khÝ va ch¹m, t¸c thμnh b×nh vμ c¸c yÕu tè ¶nh h−íng

dông lùc vμo thμnh b×nh ®Õn ¸p suÊt.

¸p suÊt lín hay nhá phô thuéc vμo

sè va ch¹m trong mét ®¬n vÞ thêi

gian, va ch¹m m¹nh hay yÕu Suy

réng ra, ¸p suÊt phô thuéc vμo khèi

l−îng khÝ, nhiÖt ®é khÝ vμ thÓ tÝch - Yªu cÇu c¸c nhãm gãp ý, tr×nh bμy

khÝ. vÒ nh÷ng yÕu tè cã thÓ lμm thay ®æi

¸p suÊt chÊt khÝ lªn thμnh b×nh.

(§Æt c¸c c©u hái ®Þnh h−íng HS

suy luËn nÕu kh«ng tr×nh bμy ®−îc c¸c

yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn ¸p suÊt.

- NÕu sè ph©n tö va ch¹m vμo thμnh

b×nh thay ®æi; va ch¹m nhÑ h¬n

hoÆc m¹nh h¬n th× ¸p suÊt cã thay

®æi kh«ng?

- Nh÷ng yÕu tè nμo sÏ ¶nh h−ëng ®Õn

sè ph©n tö va ch¹m vμo thμnh

b×nh? Nh÷ng yÕu tè nμo ¶nh h−ëng

®Õn ®é m¹nh yÕu cña va ch¹m?

- NÕu chØ thay ®æi thÓ tÝch b×nh chøa

th× sè va ch¹m vμo thμnh b×nh thay

®æi nh− thÕ nμo? ¸p suÊt chÊt khi

sÏ thay ®æi nh− thÕ nμo?

- NÕu chØ thay ®æi khèi l−îng khÝ

trong b×nh ¸p suÊt cã thay ®æi

kh«ng? gi¶i thÝch.

- NÕu chØ thay ®æi nhiÖt ®é th× ¸p

suÊt chÊt khÝ thay ®æi nh− thÕ nμo?)

- Ghi nhËn vμ kiÓm tra kÕt qu¶. - Th«ng b¸o kÕt luËn nhiÖm vô

Ho¹t ®éng 3: T×m hiÓu cÊu t¹o ph©n tö cña chÊt (6 phót)

GV ®Þnh h−íng t×m tßi chiÕu cho líp xem PhÇn mÒm m« pháng " cÊu t¹o chÊt " kÕt

hîp víi SGK lËp b¶ng so s¸nh c¸c tr¹ng th¸i cÊu t¹o chÊt.

- Xem tr×nh chiÕu ghi nhí vμ - Cho HS xem PhÇn mÒm m« pháng

nhËn NV vÒ nhμ thùc hiÖn. " cÊu t¹o chÊt " do c¸c t¸c gi¶ Ph¹m

Xu©n QuÕ vμ §ç ThÞ Phan Thu x©y

dùng.

- Giao NV 8 cho c¸c HS vÒ nhμ lμm

vμo vë gi¸o viªn kiÓm tra sau:

NV 8: §äc phÇn 6 SGK, lËp b¶ng so

s¸nh c¸c yÕu tè sau: Thμnh phÇn CÊu

t¹o, mËt ®é ph©n tö, kho¶ng c¸ch gi÷a

c¸c ph©n tö, lùc t−¬ng t¸c gi÷a c¸c

ph©n tö, chuyÓn ®éng nhiÖt cña c¸c

ph©n tö, thÓ tÝch vμ h×nh d¹ng cña c¸c

chÊt r¾n, láng, khÝ.

4. Cñng cè vμ giao NV (4 phót)

Tr¶ lêi mét sè c©u hái do HS ®Æt ra trong phiÕu häc tËp

Giao nhiÖm vô

- Tr¶ lêi c¸c c©u hái tõ 1 6 vμ lμm bμi tËp 1 4.

- Giao NV chuÈn bÞ bμi míi: §äc phÇn 1, bμi 45 vμ t×m hiÓu Môc ®Ých thÝ nghiÖm,

dông cô, c¸ch tiÕn hμnh vμ xö lÝ kÕt qu¶.

2.2.2. TiÕt 63: §Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt

A. Môc tiªu

a. KiÕn thøc: HiÓu ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt vμ vÏ ®−îc ®−êng biÓu diÔn qu¸ tr×nh

®¼ng nhiÖt.

b. Kü n¨ng

- Quan s¸t vμ theo dâi th× nghiÖm, tõ ®ã rót ra ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt.

- VËn dông ®−îc ®Þnh luËt ®Ó gi¶i thÝch c¸c hiÖn t−îng thùc tÕ vμ gi¶i c¸c bμi to¸n

liªn quan.

- BiÕt vÏ ®å thÞ biÓu diÔn qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt trªn c¸c hÖ trôc täa ®é pV.

c. Th¸i ®é:

- TÝch cùc, tù gi¸c vμ hîp t¸c trong häc tËp

- Cã th¸i ®é kh¸ch quan, kiªn nhÉn khi theo dâi vμ tiÕn hμnh thÝ nghiÖm.

d. Hμnh ®éng tù lùc:

- TiÕn hμnh thÝ nghiÖm, lÊy sè liÖu, xö lý sè liÖu vμ ph¸t biÓu ®−îc ®Þnh luËt B«i-l¬-

Ma-ri-èt.

- VÏ ®−êng ®¼ng nhiÖt.

B. ChuÈn bÞ

a. GV: Dông cô thÝ nghiÖm nh− h×nh 45.1 hoÆc thÝ nghiÖm vÒ ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-

ri-èt cña líp 10 c¬ b¶n; bμi gi¶ng ®iÖn tö .

b. HS: Thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô GV giao tõ tiÕt häc tr−íc

C. KiÕn thøc c¬ b¶n

1. ThÝ nghiÖm

a. Môc ®Ých: T×m hiÓu mèi liªn hÖ gi÷a ¸p suÊt vμ thÓ tÝch cña mét khèi l−îng

khÝ khi nhiÖt ®é kh«ng ®æi.

b. TiÕn hμnh thÝ nghiÖm

- Xilanh chøa khÝ thÓ tÝch 4 Cm3, Pitt«ng nèi víi ¸p kÕ cã giíi h¹n ®o tõ 0 ®Õn

2,5.105 Pa.

- Chøa m«t l−îng khÝ trong xi lanh, thay ®æi chËm thÓ tÝch khÝ vμ ghi l¹i c¸c gi¸ trÞ

cña ¸p suÊt t−¬ng øng.

c. KÕt qu¶

LÇn p.V (105 GTTB vμ Sai sè NhËn xÐt

®o Pa.cm3) V (cm3) p (105 pa)

víi sai sè t−¬ng 3.50 0.60 2.10 1

®èi 4.6% cã thÓ 3.25 0.65 2.11 2 GTTB (p.V)

coi tÝch p.V lμ =2.04.105 3.00 0.70 2.10 3

kh«ng thay ®æi Sai sè 2.75 0.75 2.06 4

vμ ¸p suÊt tØ lÖ (p.V)=0.09.105 2.50 0.80 2.00 5

nghÞch víi thÓ 2.25 0.90 2.03 6 Sai sè t−¬ng ®èi:

tÝch khi nhiªt ®é 0.46=4.6% 2.00 1.00 2.00 7

kh«ng ®æi 1.75 1.10 1.93 8

2. §Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt

a. §inh luËt: ë nhiÖt ®é kh«ng ®æi, tÝch cña ¸p suÊt p vμ thÓ tÝch V cña mét l−îng khÝ

x¸c ®Þnh lμ mét h»ng sè.

p.V=h»ng sè

hay p1.V1 = p2.V2 = p3.V3

b. Qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt vμ ®−êng ®¼ng nhiÖt.

Qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt lμ qu¸ tr×nh biÕn ®æi TT cña c¸c vËt trong ®ã nhiÖt ®é cña vËt

kh«ng ®æi.

§−êng ®¼ng nhiÖt lμ ®−êng ®å thÞ biÓu diÔn qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt.

D. NhËn xÐt vÒ néi dung vμ h−íng gi¶ng d¹y

Bμi 45 ®−îc SGK tr×nh bμy theo h−íng tõ thÝ nghiÖm rót ra ®Þnh luËt. Tïy

®iÒu kiÖn tõng tr−êng phæ th«ng cã thÓ sö dông bé thÝ nghiÖm kh«ng gièng nh− bé

thÝ nghiÖm trong SGK. Sau khi ph¸t biÓu ®Þnh luËt cÇn nh¾c HS vÒ qu¸ tr×nh ®¼ng

nhiÖt vμ ®−êng biÓu diÔn qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt. Cã thÓ yªu cÇu HS t×m hiÓu vÒ c¸c bè

trÝ, tiÕn hμnh vμ xö lý sè liÖu ë nhμ ®Ó khi tiÕn hμnh thÝ nghiÖm trªn líp HS cã thÓ

tham gia lμm, ®äc xö lý kÕt qu¶ vμ rót ra kÕt luËn ®Ó tù vËn dông.

E. TiÕn tr×nh tiÕt häc

1. ổn định lớp, kiểm tra bài cũ (4 phót)

- yêu cầu lớp trưởng báo cáo sỹ số

- Đặt câu hỏi kiểm tra bài cũ:

 Trình bày nội dung thuyết động học phân tử và khái niệm khí lý tưởng?

 Dựa vào thuyết động học phân tử hay cho biết áp suất của một lượng khí xác

định phụ thuộc vào thể tích khí như thế nào nếu nhiệt độ không đổi?

 Lμm thÕ nμo ®Ó biÕt ®−îc hai ®¹i l−îng a vμ b tØ lÖ thuËn hay tØ lÖ nghÞch?

2. Bμi míi

Hoạt động 1: Lμm thÝ nghiÖm vÒ sù phô thuéc cña ¸p suÊt vμo thÓ tÝch khi

nhiÖt ®é kh«ng ®æi vμ rót ra ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt (30 phót)

GV §Æt vÊn ®Ò: ChÊt khÝ cã tÝnh chÊt dÔ nÐn, víi mét khèi l−îng khÝ x¸c

®Þnh TT cña khÝ ®−îc ®Æc tr−ng bëi ba TT lμ thÓ tÝch, ¸p suÊt vμ nhiÖt ®é. Trong bμi

nμy chóng ta kh¶o s¸t ®Þnh l−îng tÝnh dÏ nÐn cña chÊt khÝ ®Ó t×m hiÓu xem ¸p suÊt

cña chÊt khÝ phô thuéc vμo thÓ tÝch nh− thÕ nμo nÕu nhiÖt ®é khÝ kh«ng ®æi.

GV ®Þnh h−íng mÉu ®Çy ®ñ cho c¶ líp th«ng qua c¸c dông cô thÝ nghiÖm

vμ yªu cÇu mçi nhãm tiÕn hμnh mét lÇn ®Ó lÊy sè liÖu thÝ nghiÖm.

TG Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Giíi thiÖu dông cô thÝ nghiÖm b»ng 5

tr×nh chiÕu: - Theo dâi GV giíi thiÖu thÝ

- Xilanh vμ pitt«ng chøa khÝ thÓ tÝch nghiÖm vμ c¸ch tiÕn hμnh

4Cm3, ®é chia nhá nhÊt 0,25Cm3.

- ¸p kÕ giíi h¹n ®o 2.105Pa, ®é chia

nhá nhÊt 0,05.105Pa.

- Gi¸ ®ì.

H−íng dÉn c¸c b−íc tiÕn hμnh b»ng

c¸ch chiÕu vμ thao t¸c mÉu trªn dông cô

thÝ nghiÖm :

- LÊy khÝ vμo trong xi lanh kho¶ng

2Cm3 vμ keo pitt«ng lªn hÕt cì ®Ó

thÓ tÝch khÝ kho¶ng 4Cm3 vμ h¹ tõ tõ

pitt«ng xuèng tõng v¹ch mét trªn

th©n xi lanh (nÕu ®Èy xuèng tr−íc

kh«ng khÝ bÞ rß ra ngoμi nªn kÕt qu¶

®o kh«ng chónh x¸c)

- §äc c¸c sè liÖu t−¬ng øng trªn ¸p kÕ.

Chó ý nÕu kim ¸p kÕ kh«ng trïng víi

v¹ch chia th× ta ph¶i ®äc gi¸ trÞ trªn

hoÆc d−íi kh«ng ®äc gi¸ trÞ gi÷a hai

v¹ch (v× nhá h¬n ®é chia nhá nhÊt).

- Lμm mÉu vμ ghi kÕt qu¶ lªn b¶ng:

LÇn 1: V = 3,5Cm3, p=0,6.105Pa.

- Yªu cÇu HS ghi vμo vë sè liÖu thÝ

nghiÖm

10 Quan s¸t vμ kiÓm tra HS lμm thÝ nghiÖm

- Mét HS tiÕn hμnh ®iÒu chØnh - Yªu cÇu c¸c nhãm HS thùc hiÖn c¸c

pitt«ng vμ ®äc sè liÖu, c¸c HS lÇn ®o tiÕp theo, mçi nhãm ®o vμ lÊy

kh¸c trong nhãm quan s¸t vμ mét sè liÖu. Nhãm kh«ng thùc hiÖn

gãp ý cho b¹n. quan s¸t vμ ghi l¹i sè liÖu.

- Ghi sè liÖu vμo b¶ng. - Theo dâi HS thùc hiÖn ®Ó söa sai kÞp

thêi vμ ghi sè liÖu cuèi cïng vμo

b¶ng.

GV ®Þnh h−íng suy luËn ch−¬ng tr×nh ho¸ cho c¶ líp b»ng c¸ch nªn c¸c

c©u hái ®Ó HS th¶o luËn trong nhãm vμ x¸c ®Þnh ®−îc tÝch p.V b»ng h»ng sè vμ nhËn

xÐt p tØ lÖ nghÞch víi V.

8 - H−íng dÉn HS xö lÝ sè liÖu:

§Æt c©u hái:

- ThÓ tÝch gi¶m vμ ¸p suÊt t¨ng. - Dùa vμo b¶ng sè liÖu, c¸c nhãm h·y

gièng nh− dù ®o¸n tõ thuyÕt nhËn xÐt vÒ sù thay ®æi cña thÓ tÝch

®éng häc ph©n tö. khÝ vμ ¸p suÊt khÝ trong thÝ nghiÖm

trªn vμ so s¸nh víi dù ®o¸n tõ thuyÕt

®éng häc ph©n tö ?

- TÝnh c¸c tÝch p.V nÕu chóng - Hai ®¹i l−îng nh− p vμ V cã thÓ tØ lÖ

b»ng nhau th× p tØ lÖ nghÞch víi nghÞch víi nhau hoÆc liªn hÖ víi

V, nÕu chóng kh«ng b»ng nhau nhau theo mét hμm sè nghÞch biÕn

th× p nghÞch biÕn víi V nμo ®ã. Lμm thÕ nμo ®Ó biÕt ®−îc ¸p

suÊt p tØ lÖ nghÞch hay kh«ng tØ lÖ

nghich víi thÓ tÝch V?

- Em h·y tÝnh c¸c tÝch p.V vμ so s¸nh

c¸c gi¸ trÞ tÝnh ®−îc. - TÝnh p1V1, p2V2,... vμ nhËn xÐt tÝch p.V xÊp xØ b»ng nhau.

- Ta chØ cã thÓ coi c¸c tÝch p,V lμ b»ng

nhau khi sai lÖch cña chóng nhá. Em - NÕu coi c¸c tÝch p.V lμ b»ng

h·y x¸c ®Þnh sai sè gi÷a chóng lμ bao nhau th× sai sè tØ ®èi nhá h¬n

5%. nhiªu nÕu coi c¸c tÝch p.V b»ng

nhau?

Khi nhiÖt ®é vμ khèi luîng khÝ - Qua thÝ nghiÖm trªn ta cã thÓ kÕt

kh«ng ®æi, tÝch cña ¸p suÊt vμ thÓ luËn g× vÒ sù phô thuéc cña p vμo V

tÝch lμ mét h»ng sè. khi nhiÖt ®é kh«ng ®æi?

L−u ý HS: mÆc dï kÕt qu¶ tÝnh kh¸c

nhau nh−ng ta vÉn cã thÓ nãi tÝch p.V lμ

b»ng nhau víi ®iÒu kiÖn sai sè tØ ®èi nhá

h¬n 5%. NÕu ®iÒu kiÖn nμy kh«ng ®¸p

øng th× kh«ng thÓ kÕt luËn tÝch p.V lμ

b»ng nhau.

4 Tæng kÕt:

- Qua rÊt nhiÒu thÝ nghiÖm cña B«i-l¬,

Ma-ri-èt vμ nhiÒu nhμ khoa häc kh¸c

tiÕt hμnh víi nhiÒu lo¹i chÊt khÝ kh¸c

nhau, ®Òu thu ®−îc nh÷ng kÕt qu¶

t−¬ng tù nh− chóng ta ®· lμm. §Ó ghi

nhËn c«ng lao cña nh÷ng ng−êi t×m

ra ng−êi ta ®· ®Æt tªn ®Þnh luËt lμ

B«i-l¬ - Ma-ri-èt.

- Ghi nhËn ®Þnh luËt - ChiÕu néi dung ®Þnh luËt: ë nhiÖt ®é

Tr¶ lêi C3: H»ng sè trong biÓu kh«ng ®æi tÝch cña ¸p suÊt p vμ thÓ

thøc ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt tÝch V cña mét l−îng khÝ x¸c ®Þnh lμ

phô thuéc vμo nhiÖt ®é v× víi cïng mét h»ng sè.

mét l−îng khÝ trong xi lanh nh−ng Yªu cÇu HS tr¶ lêi C3 SGK

ë nhiªt ®é kh¸c th× ¸p suÊt cã gi¸

trÞ kh¸c vμ tÝch p.V cã gi¸ trÞ kh¸c.

tøc lμ ë hai nhiÖt ®é kh¸c nhau

h»ng sè cã gi¸ trÞ kh¸c nhau.

Hoạt động 2: T×m hiểu đường đẳng nhiệt vμ c¸ch vÏ. (6 phót)

GV ®Þnh h−íng mÉu ®Çy ®ñ cho HS trªn líp, b»ng c¸ch tõng b−íc ®Æt c©u hái vμ

vÏ trªn b¶ng ®Ó h−íng dÉn HS vÏ ®−êng ®¼ng nhiÖt

Th«ng b¸o vÒ qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt vμ - Ghi nhËn c¸c kh¸i niÖm qu¸

®−êng ®¼ng nhiÖt b»ng c¸ch chiÕu: tr×nh ®¼ng nhiÖt vμ ®−êng

- Qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt lμ qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt.

biÕn ®«Ø trong ®ã nhiÖt ®é cña vËt ta

xÐt kh«ng ®æi.

- §−êng biÓu diÔn qu¸ tr×nh ®¼ng

nhiÖt lμ ®−êng ®¼ng nhiÖt.

p

- VÏ ®−êng ®¼ng nhiÖt. H−íng dÉn HS vÏ ®−êng ®¼ng nhiÖt

trong hÖ to¹ ®é pV

p1

- Chän trôc (hoμnh 0V, trôc tung 0p),

p0

p2

V

V2

V1

V0

®¬n vÞ.

- BiÓu diÔn ®iÓm (V0, p0) - BiÓu diÔn ®iÓm (V1=2V0, p1=p0/2) - BiÓu diÔn ®iÓm (V2=V0/2, p2=2p0) - Nèi c¸c ®iÓm b»ng ®−êng cong tr¬n

Th«ng b¸o ®−êng cong nμy gäi lμ

®−êng ®¼ng nhiÖt vμ trong to¸n häc

ng−êi ta gäi nã lμ ®−êng hi-pe-bol

Hoạt động 3: Vận dụng, củng cố.

- ChiÕu cho HS xem phÇn mÒm m« 2

pháng thÝ nghiÖm vμ c¸c c¸ch xö lý.

- Yªu cÇu HS lμm nhanh bμi tËp sau vμ

thu 5 bμi cã kÕt qu¶ sím nhÊt: - ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn 1 mol

TÝnh thÓ tÝch cña 0,1 mol khÝ ë ®iÒu kiÖn  22,4 lÝt  0,1 mol  3

tiªu chuÈn. Gi÷ nhiªt ®é kh«ng ®æi vμ 2,24 lÝt

nÐn l−îng khÝ trªn. Khi thÓ tÝch gi¶m ®i - NÕu thÓ tÝch gi¶m mét n÷a ¸p

mét n÷a ¸p suÊt khÝ b»ng bao nhiªu? suÊt t¨ng hai lÇn nªn p = 2 atm

3. Giao nhiÖm vô (2 phót)

- §äc vμ lμm l¹i bμi tËp phÇn 3 bμi tËp vËn dông

- Tr¶ lêi c¸c c©u hái tõ 1  5 vμ lμm bμi tËp tõ 1  5.

- §äc bμi 46 vμ hoμn thμnh phiÕu häc tËp sè 3

2.2.3. TiÕt 64: §Þnh luËt S¸c-l¬. NhiÖt ®é tuyÖt ®èi

A. Môc tiªu

a. KiÕn thøc

- N¾m ®−îc kh¸i niÖm khÝ lý t−ëng, nhiÖt ®é tuyÖt ®èi. HiÓu ®Þnh luËt S¸c-l¬.

- BiÕt vËn dông kh¸i niÖm nhiÖt ®é tuyÖt ®èi ®Ó ph¸t biÓu ®Þnh luËt Sac-l¬.

b. Kü n¨ng

- Xö lÝ sè liÖu thÝ nghiÖm , rót ra nhËn xÐt r»ng trong ph¹m vi biÕn thiªn nhiÖt ®é cña

p  t 

p

p



thÝ nghiÖm th× tØ sè kh«ng ®æi. Thõa nhËn kÕt qu¶ ®ã trong ph¹m vi biÕn thiªn

t 

 10

. nhiÖt ®é lín h¬n, tõ ®ã rót ra

- Gi¶i thÝch ®−îc ®Þnh luËt b»ng thuyÕt ®éng häc ph©n tö.

- VËn dông ®−îc ®Þnh luËt ®Ó gi¶i bμi tËp vμ gi¶i thÝch c¸c hiÖn t−îng liªn quan.

c. Th¸i ®é

- TÝch cùc, tù gi¸c vμ hîp t¸c trong häc tËp.

- Cã th¸i ®é kh¸ch quan, kiªn nhÉn khi t×m hiÓu vμ xö lÝ sè liÖu thÝ nghiÖm.

d. Hμnh ®éng tù lùc

- Dùa vμo H×nh vÏ 46.1, tr×nh bμy ®−¬c dông cô, c«ng dông, c¸ch tiÕn hμnh thÝ

nghiÖm.

- BiÕt c¸ch lËp luËn ®Ó suy ra biÓu thøc ®Þnh luËt S¸c-l¬, TÝnh to¸n ®−îc c¸c gi¸ trÞ

cña hÖ sè t¨ng ¸p ®¼ng tÝch vμ gi¶i thÝch ®−îc ®¬n vÞ cña hÖ sè nμy lμ K-1.

- Suy ra ®−îc -2730C lμ nhiÖt ®é thÊp nhÊt vμ biÓu thøc cña ®Þnh luËt S¸c-l¬ trong

nhiÖt giai Ken-vin.

B. ChuÈn bÞ

a. GV: H×nh vÏ 46.1; PhiÕu häc tËp; bμi gi¶ng ®iÖn tö.

PHIÕU HäC TËP Sè 3

H·y thùc hiÖn c¸c NV sau ®©y ë nhμ ®Ó chuÈn bÞ cho tiÕt häc bμi 46.

NV 1: §äc phÇn 1, 2 bμi 46. T×m hiÓu vμ nªu c«ng dông cña c¸c dông cô cã trong

thÝ nghiÖm ë h×nh 46.1; c¸ch tiÕn hμnh thÝ nghiÖm vμ tr¶ lêi c¸c c©u hái sau:

- T¹i sao møc n−íc ë nh¸nh tr¸i cña èng ch÷ Uph¶i lu«n ë vÞ trÝ sè 0?

- Ng−êi ta lμm thÕ nμo ®Ó møc n−íc ë nh¸nh tr¸i lu«n ë vÞ trÝ sè 0?

- ¸p suÊt cña chÊt khÝ trong b×nh ®−îc tÝnh nh− thÕ nμo?

NV 2: Xem b¶ng 1 kÕt qu¶ thÝ nghiÖm vμ tÝnh to¸n gi¸ trÞ trung b×nh vμ sai sè tuyÖt

p  t 

®èi, sai sè t−¬ng ®èi cña .

NV 3: Tr×nh bμy lËp luËn ®Ó thiÕt lËp c«ng thøc biÓu diÔn sù phô thuéc cña ¸p suÊt

B p 0

.t) vμo nhiÖt ®é cña mét l−îng khÝ khi thÓ tÝch kh«ng ®æi. p=p0+B.t = p0 (1+

B p 0

trong thÝ nghiÖm dùa vμo b¶ng sè liÖu thu ®−îc. NV 4: TÝnh bèn gi¸ trÞ cña

NV 5: T×m hiÓu vÒ kÝ hiÖu, gi¸ trÞ, ®Æc ®iÓm cña hÖ sè t¨ng ¸p ®¼ng tÝch.

NV 6: Ph¸t biÓu ®Þnh luËt S¸c-l¬. Nªu ®iÒu kiÖn ¸p dông ®Þnh luËt S¸c-l¬.

b. HS: ¤n l¹i thuyÕt ®éng häc ph©n tö vμ ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt.

C. KiÕn thøc c¬ b¶n

1. ThÝ nghiÖm

- KÕt qu¶:

p  t 

GTTB Sai sè t (0C) H (mm) p (Pa)

350,5 7,5 360 360 1 36

350 700 2 70

2% 347 1040 3 104

354 1380 4 138

p  t 

- NhËn xÐt: Trong ph¹m vi sai sè 5% cã thÓ coi = B = h»ng sè

p

t

. B t

(1

)









nÕu cho nhiÖt ®é biÕn thiªn tõ 00C th× t= t - t0 = t  p =p - p0 = B.t

p 0

p 0

B p 0

hay

Trong ®ã: p vμ p0 lμ ¸p suÊt ë nhiÖt ®é t0C vμ 00C 2. §Þnh luËt S¸c-l¬

C¸c thÝ nghiÖm cña S¸c-l¬ cho thÊy: víi mäi chÊt khÝ vμ mäi kho¶ng nhiÖt ®é gi¸ trÞ

B p 0

cña kh«ng ®æi

1 273

B p 0

= = (®é-1) gäi lμ hÖ sè t¨ng ¸p ®¼ng tÝch.

§Þnh luËt: Víi mét l−îng khÝ cã thÓ tÝch kh«ng ®æi th× ¸p suÊt p phô thuéc vμo

nhiÖt ®é t cña khÝ nh− sau: p = p0(1+.t)

3. KhÝ lÝ t−ëng

- KhÝ lÝ t−ëng lμ khÝ tu©n theo ®óng hai ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt vμ ®Þnh luËt

S¸c-l¬.

- ë ¸p suÊt thÊp cã thÓ coi mäi khÝ thùc lμ khÝ lý t−ëng.

4. NhiÖt ®é tuyÖt ®èi

- Tõ biÓu thøc ®Þnh luËt S¸c-l¬ ta thÊy: nÕu t = -2730C th× p = 0 ®iÒu nμy kh«ng thÓ

®¹t ®−îc. Do ®ã -2730C lμ nhiÖt ®é thÊp nhÊt gäi lμ kh«ng ®é tuyÖt ®èi trong

nhiÖt giai Ken-vin

- Trong nhiÖt giai Ken-vin nhiÖt ®é kÝ hiÖu T, ®¬n vÞ K, cßn gäi lμ nhiÖt ®é tuyÖt

®èi. Kho¶ng c¸ch nhiÖt ®é 1K b»ng kho¶ng c¸ch 10C. 0 K øng víi nhiÖt ®é

-2730C (chÝnh x¸c - 273,150C ) vμ T = t +273

p 0 273

T - Trong nhiÖt giai Ken-vin biÓu thøc ®Þnh luËt S¸c-l¬ lμ: p =

p 0 273

p T

lμ mét h»ng sè nªn: = h»ng sè Víi mét l−îng khÝ x¸c ®Þnh

D. NhËn xÐt vÒ néi dung vμ h−íng gi¶ng d¹y

ThÝ nghiÖm vÒ ®Þnh luËt S¸c-l¬ kh¸ phøc t¹p, cÇn nhiÒu thêi gian. ThÝ nghiÖm

nμy khã thμnh c«ng nÕu GV tiÕn hμnh trªn líp vμ nÕu cã lμm còng kh«ng ®ñ thêi

gian ®Ó hoμn thμnh bμi häc. Do ®ã GV nªn ®Þnh h−íng HS dùa vμ SGK tù nghiªn

cøu c¸ch bè trÝ, tiÕn hμnh, thu thËp vμ xö lÝ sè liÖu tr−íc tiÕt häc. GV cÇn tËp trung

®Ó gióp HS lËp luËn ®Ó rót ra ®Þnh luËt S¸c-l¬ tõ thÝ nghiÖm vμ lËp luËn vÒ kh«ng ®é

tuyÖt ®èi.

E. TiÕn tr×nh tiÕt häc

1. æn ®Þnh líp, kiÓm tra b×a cò (4 phót)

Yªu cÇu líp tr−ëng b¸o c¸o sü sè

§Æt c©u hái kiÓm tra bμi cò

- Ph¸t biÓu vμ viÕt biÓu thøc ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt.

- Qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt lμ g×? thÕ nμo lμ ®−êng ®¼ng nhiÖt?

- VËn dông thuyÕt ®éng häc ph©n tö h·y dù ®o¸n: NÕu thÓ tÝch cña mét l−îng khÝ

kh«ng ®æi, th× ¸p suÊt biÕn ®æi theo nhiÖt ®é nh− thÕ nμo?

2. Bμi míi

Ho¹t ®éng 1: T×m hiÓu thÝ nghiÖm S¸c-l¬, ®Þnh luËt S¸c-l¬ vμ Kh¸i niÖm khÝ lý

t−ëng theo quan ®iÓm vÜ m«. (24 phót)

GV ®Þnh h−íng theo mÉu - kh«ng ®Çy ®ñ cho tõng HS qua phiÕu häc tËp

®−îc giao cho HS vÒ nhμ thùc hiÖn.

GV tæ chøc nhãm vμ kiÓm tra kÕt qu¶ thùc hiÖn qua phiÕu thèng kª. Sau ®ã

yªu cÇu c¸c nhãm tr×nh bμy mét sè NV ®Ó kiÓm tra møc ®é hiÓu bμi vμ th«ng b¸o

kÕt qu¶ thùc hiÖn mét sè NV ®Ó HS kiÓm tra chØnh söa.

§Æt vÊn ®Ò: Trong bμi häc h«m nay chóng ta sÏ t×m hiÓu vÒ mèi liªn hÖ gi÷a

¸p suÊt vμ nhiÖt ®é cña mét l−îng khÝ x¸c ®Þnh khi thÓ tÝch kh«ng ®æi.

TG 4 Ho¹t ®éng cña HS - Trao ®æi kÕt qu¶ thùc hiÖn Ho¹t ®éng cña GV - Yªu cÇu c¸c thμnh viªn trong c¸c

phiÕu häc tËp sè 3 trong nhãm ®èi chiÕu vμ trao ®æi kÕt qu¶ thùc

nhãm. hiÖn phiÕu häc tËp sè 3. C¸c nhãm

tr−ëng tæng hîp kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c - Nhãm tr−ëng thèng kª kÕt qu¶

NV cña c¸c thμnh viªn trong nhãm. thùc hiÖn NV cña c¸c thμnh

viªn - Quan s¸t kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c NV

cña HS.

5 KiÓm tra kÕt qu¶ thùc hiÖn NV 1

Tr¶ lêi: - ChiÕu h×nh 46.1 vμ yªu cÇu mét HS

- B×nh A chøa khÝ ®Æt trong chËu tr×nh bμy c¸c dông cô trong thÝ

n−íc B nghiÖm vμ c«ng dông cña chóng.

- §iÖn trë R ®Ó lμm nãng n−íc

- Qu¹t ®Ó n−íc trong b×nh nãng

®Òu

- NhiÖt kÕ T ®o nhiÖt ®é

- èng n−íc ë hai nh¸nh h×nh ch÷

U dïng ®Ó ®iÒu chØnh møc

n−íc ë nh¸nh tr¸i lu«n ë vÞ trÝ

sè 0 b»ng c¸ch di chuyÓn

nh¸nh ph¶i vμ ®o ¸p suÊt chÊt

khÝ trong b×nh dùa vμo ®é

chªnh lÖch møc n−íc ë hai

nh¸nh vμ ¸p suÊt khÝ quyÓn.

- NhËn xÐt, kÕt luËn NV 1 - KiÓm tra, chØnh söa kÕt qu¶.

- kiÓm tra ®èi chiÕu kÕt qu¶ 2 Th«ng b¸o b»ng c¸ch chiÕu kÕt qu¶ thùc

hiÖn NV 2

3 Th«ng b¸o b»ng c¸ch chiÕu kÕt qu¶ - kiÓm tra ®èi chiÕu kÕt qu¶

NV 3, 4:

- Tõ sè liÖu thÝ nghiÖm ®· xö lý ta thÊy

B





p t

p k t

p  t 

 

k

víi sai sè 2%, =

h»ng sè, rÊt nhiÒu thÝ nghiÖm ®·

chøng tá kÕt qu¶ trªn ®óng víi mäi ®é

bÕn thiªn nhiÖt ®é kh¸c nhau.

- NÕu nhiÖt ®é ban ®Çu tk=t0=00C th×

t .







0

0

 p 1 . t  0

B p 0

 p=p +B.t = p 1   

  

pk = p0

-  lμ hÖ sè t¨ng ¸p ®¼ng tÝch, ®¬n vÞ ®é-1

1 273

vμ cã chung mét gi¸ trÞ ®èi víi

mäi chÊt khÝ

3 - ChiÕu vμ th«ng b¸o néi dung ®Þnh luËt - Ghi nhËn ®Þnh luËt.

S¸c-l¬

.t

Víi mét l−îng khÝ cã thÓ tÝch kh«ng ®æi

(1) khÝ nh− sau



th× ¸p suÊt p phô thuéc vμo nhiÖt ®é t cña  p=p 1 0

 cã gi¸ trÞ nh− nhau ®èi víi mäi chÊt

1 273

khÝ, mäi nhiÖt ®é vμ b»ng ®é-1

- T¹i sao  cã ®¬n vÞ ®é-1?

- §Æt c©u hái: Tr¶ lêi: - §iÒu kiÖn ®Ó ¸p dông ®Þnh luËt S¸c-l¬ - ThÓ tÝch khÝ kh«ng ®æi, khèi lμ g×? l−îng khÝ kh«ng ®æi

- Tõ biÓu thøc cña ®Þnh luËt S¸c-

l¬, ta thÊy  ph¶i cã ®¬n vÞ sao

cho .t kh«ng cã ®¬n vÞ  

cã ®¬n vÞ ®é-1

- Ghi nhËn kÕt qu¶. 2 - Th«ng b¸o b»ng c¸ch chiÕu kh¸i

niÖm khÝ lÝ t−ëng:

lμ khÝ tu©n theo hai ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-

ri-èt vμ ®Þnh luËt S¸c-l¬

3 H−íng dÉn HS thùc hiÖn NV 5:

- Em h·y viÕt biÓu thøc tÝnh  vμ x¸c

®Þnh ®¹i l−îng ®· biÕt vμ cÇn t×m.

- TÝnh ¸p suÊt p0 ë 00C, khi biÕt

- NÕu nhiÖt ®é gi¶m xuèng 00C pk =1,01.105Pa vμ tk=230C.

B



p  t 

- T×m biÓu thøc tÝnh  khi biÕt B, pk, tk. th× tõ ta cã

p =p +B. 0-t

p

B.t









0

k

k

k

k

B



- Thay sè: tk=230C, pk=1,01.105Pa,

p  t 

 



B t .

B 

cã ë b¶ng sè liÖu ta thu ®−îc

B p 0

p k

k

kÕt qu¶.

Ho¹t ®éng 2: T×m hiÓu nhiÖt ®é tuyÖt ®èi vμ ®Þnh luËt S¸c-l¬ trong nhiÖt giai

Ken-vin (10phót)

GV ®Þnh h−íng suy luËn ch−¬ng tr×nh ho¸ cho c¶ líp b»ng c¸ch ®μm

tho¹i ®Ó HS vËn dông ®Þnh luËt S¸c-l¬ ®Ó t×m ra kh«ng ®é tuyÖt ®èi. Sau ®ã th«ng

b¸o cho HS vÒ nhiÖt giai Ken_vin. §Þnh h−íng suy luËn ®Ó HS thiÕt lËp vμ ph¸t biÓu

®Þnh luËt S¸c-l¬ trong nhiÖt giai Ken_vin.

3 T×m kh«ng ®é tuyÖt ®èi

C¸c c©u hái ®Þnh h−íng suy luËn: - Khi nhiÖt ®é gi¶m th× ¸p

suÊt gi¶m, - Khi nhiÖt ®é gi¶m th× ¸p suÊt sÏ biÕn ®æi

nh− thÕ nμo?

- Kh«ng, v× ¸p suÊt kh«ng thÓ - ¸p suÊt chÊt khÝ cã thÓ gi¶m m·i ®−îc

©m. kh«ng? t¹i sao?

- Dùa vμo nguyªn nh©n g©y ra ¸p suÊt chÊt

khÝ lªn thμnh b×nh h·y cho biÕt ¸p suÊt

nhá nhÊt cña chÊt khÝ b»ng bao nhiªu?

- nhiÖt ®é t−¬ng øng víi ¸p suÊt nhá nhÊt

b»ng bao nhiªu? - Theo ®Þnh luËt S¸c-l¬ khi

p=0 th× t= -2730C. - NhiÖt ®é chÊt khÝ cã thÓ thÊp h¬n

-2730C kh«ng? t¹i sao? - Kh«ng.

- KÕt luËn: Khi p=0 th× t= -2730C, ®©y lμ

nhiªt ®é thÊp nhÊt kh«ng thÓ ®¹t ®−îc (v×

¸p suÊt kh«ng thÓ ©m) vËy ta cã thÓ lÊy -

2730C lμm mèc ®o nhiÖt ®é kh«ng?

3 - Th«ng b¸o: Ken-vin lμ ng−êi ®−a ra

thang ®o nhiÖt ®é míi gäi lμ nhiÖt giai

Ken-vin

- Ghi nhËn vÒ nhiÖt ®é tuyÖt - ChiÕu c¸c ®Æc ®iÓm cña nhiÖt giai Ken-

®èi. vin:

- C¸c nhiÖt ®é trong thang nμy gäi tªn lμ

nhiÖt ®é tuyÖt ®èi, kÝ hiÖu T, ®¬n vÞ K

- NhiÖt ®é thÊp nhÊt 0K, gäi lμ kh«ng ®é

tuyÖt ®èi t−¬ng øng víi

-2730C

- Kho¶ng c¸ch 1 ®é trong nhiÖt giai Ken-

vin b»ng kho¶ng c¸ch 1 ®é trong nhiÖt

giai Xen-xi-ót.

- T = t + 273 (K) (2)

5 §Þnh h−íng suy luËn ®Ó HS thiÕt lËp ®Þnh

luËt S¸c-l¬ trong nhiÖt giai Ken-vin. - ThiÕt lËp c«ng thøc:

T

273

t . 







- (1) lμ biÓu thøc ®Þnh luËt S¸c-l¬ trong



 p p 1 0

 273

 p 1  0 

  

nhiÖt giai Xen-xi-ót vμ (2) lμ biÓu thøc

hay

p

T

(3)



p 0 273

liªn hÖ gi÷a nhiÖt ®é trong nhiÖt giai

Xen-xi-ót vμ nhiÖt giai Ken-vin. Tõ (1)

vμ (2) c¸c em h·y t×m biÓu thøc cña ®Þnh

luËt Sac-l¬ trong nhiÖt giai Ken-vin. - P lμ ¸p suÊt ë nhiÖt ®é T (K)

- Em h·y cho biÕt ý nghÜa cña c¸c ®¹i P0 lμ ¸p suÊt ë 00C

l−îng trong biÓu thøc (3).

- Víi mét khèi l−îng khÝ x¸c ®Þnh cã thÓ - Kh«ng.

tÝch kh«ng ®æi, gi¸ trÞ cña p0 cã thay ®æi kh«ng?

- ¸p suÊt tØ lÖ thuËn víi nhiÖt

®é tuyÖt ®èi. - NÕu P0 kh«ng ®æi th× ¸p suÊt p phô thuéc vμo nhiÖt ®é tuyÖt ®èi T nh− thÕ nμo?

 h»ng sè, ®©y còng lμ

p T

- Ph¸t biÓu: Khi thÓ tÝch - Tõ (3) ta thÊy kh«ng ®æi ¸p suÊt cña mét

biÓu thøc cña ®Þnh luËt S¸c-l¬. víi biÓu l−îng khÝ x¸c ®Þnh tØ lÖ

thøc nμy ta cã thÓ ph¸t biÓu ®Þnh luËt nh− thuËn víi nhiÖt ®é tuyÖt ®èi.

thÕ nμo?

- KÕt luËn

Ho¹t ®éng 3: VËn dông, giao NV

Lμm bμi theo 2 c¸ch 4 - §äc bμi tËp vËn dông: ë nhiÖt ®é 270C



0

¸p suÊt cña mét l−îng khÝ x¸c ®Þnh



1 + .t  1 1 + .t 

0

p 1   p 2

2

p =p (1 + .t )  1 1  p =p (1 + .t )  2 2

b»ng 1 atm. NÕu thÓ tÝch khÝ kh«ng

t

0 327

C





2

- ®æi vμ t¨ng ¸p suÊt lªn hai lÇn th×

p (1 + .t ) - p  2 1 1 p  1.

nhiÖt ®é chÊt khÝ b»ng bao nhiªu?

- Hay: T1=300K, p2 = 2.p1 

T2 = 600K  t = 600 - 273 = 3270C

3. Giao nhiÖm vô (2 phót)

- Tr¶ lêi c©u hái 13 vμ lμm bμi tËp 1 4 SGK.

- ThÕ nμo lμ qu¸ tr×nh ®¼ng tÝch vμ ®−êng ®¼ng tÝch. VÏ ®−êng biÓu diÔn qu¸ tr×nh

®¼ng tÝch trong trong c¸c hÖ to¹ ®é pt, pT, pV.

- §äc tr−íc bμi 47 PTTT cña khÝ lý t−ëng.

2.2.4. TiÕt 65: Ph−¬ng tr×nh tr¹ng th¸i khÝ lý t−ëng. §Þnh luËt Gay-

luy-x¾c

A. Môc tiªu

a. KiÕn thøc

- BiÕt tæng hîp kiÕn thøc cña ®Þnh luËt B«i-l¬-Ma-ri-èt vμ ®Þnh luËt S¸c-l¬ ®Ó t×m ra

sù phô thuéc lÉn nhau cña ba ®¹i l−îng nhiÖt ®é, ¸p suÊt, thÓ tÝch cña mét l−îng khÝ

nhÊt ®Þnh.

- BiÕt c¸ch suy ra quy luËt phô thuéc cña thÓ tÝch vμo nhiÖt ®é khi ¸p suÊt kh«ng ®æi

dùa vμo PTTT.

b. Kü n¨ng

- Tõ PTTT suy ra c¸c ph−¬ng tr×nh øng víi c¸c qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt, ®¼ng ¸p, ®¼ng

tÝch.

- VËn dông PTTT cña khÝ lý t−ëng ®Ó gi¶i c¸c bμi to¸n liªn quan.

c. Th¸i ®é: TÝch cùc, tù gi¸c , phèi hîp, trî gióp lÉn nhau trong häc tËp.

d. Hμnh ®éng tù lùc

- X¸c ®Þnh ®−îc hai giai ®o¹n biÕn ®æi ®Ó tõ TT 1 chÊt khÝ chuyÓn sang TT 2 vμ vËn

dông ®−îc c¸c ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt vμ S¸c-l¬ cho mçi giai ®o¹n ®Ó thiÕt lËp

PTTT cña khÝ lÝ t−ëng.

- Suy ra ®Þnh luËt Gay Luy-x¸c tõ PTTT khÝ lÝ t−ëng

B. ChuÈn bÞ

a. GV: - H×nh vÏ 47.1

b. HS: - Thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô gi¸o viªn giao; ¤n l¹i c¸c ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-

èt vμ S¸c-l¬.



C. KiÕn thøc c¬ b¶n

.p V T

p V . 1 1 T 1

p V . 2 2 T 2

1. PTTT = H»ng sè hay

2. §Þnh luËt Gay Luy-x¾c

V T

= H»ng sè Khi ¸p suÊt p kh«ng ®æi ta cã

§Þnh luËt: ThÓ tÝch V cña mét l−îng khÝ cã ¸p suÊt kh«ng ®æi tØ lÖ víi nhiÖt ®é tuyÖt

®èi cña khÝ.

D. NhËn xÐt vÒ néi dung vμ h−íng gi¶ng d¹y

Trong bμi 47, PTTT ®−îc thiÕt lËp tõ kÕt qu¶ cña hai qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt vμ

®¼ng tÝch, nªn qu¸ tr×nh thiÕt lËp cã tÝnh chÊt vËn dông, GV cã thÓ ®Þnh h−íng ®Ó

HS tù lùc thiÕt lËp PTTT vμ tõ ®ã rót ra ®Þnh luËt Gay Luy-x¸c. Tuy nhiªn trong bμi

cã sö dông ®å thÞ biÓu diÔn ®−êng ®¼ng nhiÖt vμ ®¼ng tÝch, nªn ®Çu giê häc GV nªn

kiÓm tra vμ cñng cè c¸c d¹ng ®−êng biÓu diÔn nμy.

E. TiÕn tr×nh tiÕt häc

1. æn ®Þnh líp, kiÓm tra bμi cò (5 phót)

- Ph¸t biÓu vμ viÕt biÓu thøc ®Þnh luËt S¸c-l¬ trong nhiÖt giai xen-xi-ót. Nªu tªn gäi

cña c¸c ®¹i l−îng trng biÓu thøc.

- Nªu c¸c ®Æc ®iÓm cña nhiÖt ®é trong nhiÖt giai Ken-vin. ¸p suÊt phô thuéc vμo

nhiÖt ®é tuyÖt ®èi nh− thÕ nμo?

- Trong hÖ to¹ ®é pV ®−êng ®¼ng nhiÖt vμ ®−êng ®¼ng tÝch cã ®Æc ®iÓm g×?

2. Bμi míi

Ho¹t ®éng 1: ThiÕt lËp PTTT cña khÝ lÝ t−ëng. (24 phót)

GV ®Þnh h−íng t×m tßi cho c¶ líp b»ng c¸ch nªu môc ®Ých, m« t¶ nhiÖm vô,

®Þnh h−íng HS suy luËn ®Ó t×m ra c¸c c¸ch biÕn ®æi tõ TT 1 sang TT 2 theo hai ®¼ng

qu¸ tr×nh: ®¼ng nhiÖt vμ ®¼ng tÝch, tõ ®ã tù t×m ra mèi liªn hÖ gi÷a c¸c th«ng sè

tr¹ng th¸i cña c¶ hai tr¹ng th¸i.

TG Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS

Theo dâi ®Ó t×m hiÓu NV. 2 - Nªu môc ®Ých, m« t¶ nhiÖm vô

Víi mét l−îng khÝ x¸c ®Þnh, TT cña khÝ

®−îc x¸c ®Þnh bëi ba th«ng sè V, p, T.

Chóng ta ®· t×m hiÓu qu¸ tr×nh biÕn ®æi TT

cña mét l−îng khÝ khi nhiÖt ®é kh«ng ®æi vμ

khi thÓ tÝch kh«ng ®æi. H«m nay chóng ta sÏ

vËn dông c¸c kÕt qu¶ thu ®−îc ®Ó thiÕt lËp

PTTT khÝ lÝ t−ëng lμ ph−¬ng tr×nh m« t¶ mèi

liªn hÖ gi÷a ba th«ng sè TT.

5 §Þnh h−íng HS t×m ra c¸ch biÕn ®æi tõ TT

1 sang TT 2 theo hai ®¼ng qu¸ tr×nh

- M« t¶ trªn ®å thÞ vÏ trªn b¶ng: Khi chÊt

khÝ biÕn ®æi tõ TT 1 (V1, p1, T,) sang TT 2 (V2, p2, T2) th× cã thÓ c¶ ba th«ng sè TT ®Òu biÕn ®æi.

- Muèn chØ cã hai th«ng

sè TT biÕn ®æi khi chuyÓn

l−îng khÝ tõ TT (1) sang (2)

th× ph¶i biÕn ®æi theo nhiÒu

giai ®o¹n qua c¸c TT trung - Cã c¸ch biÕn ®æi nμo ®Ó chuyÓn l−îng khÝ gian. tõ TT (1) sang (2) mμ chØ cã hai th«ng sè - BiÕn ®æi ®¼ng nhiÖt TT biÕn ®æi kh«ng? tr−íc, ®¼ng tÝch sau hoÆc - NÕu chia qu¸ tr×nh biÕn ®æi tõ TT (1) sang ng−îc l¹i. (2) thμnh nhiÒu giai ®o¹n, mçi giai ®o¹n

chØ cã hai th«ng sè TT biÕn ®æi th× cã

nh÷ng c¸ch chia nμo?

- H·y x¸c ®Þnh trªn ®å thÞ, c¸c c¸ch chia ®ã,

ghi ra c¸c TT trung gian nÕu cÇn.

- NhËn xÐt vμ ghi b¶ng: §Ó dÔ dμng trong

viÖc thiÕt lËp PTTT ta xÐt qu¸ tr×nh biÕn

®æi gåm hai giai ®o¹n, mçi giai ®o¹n lμ

mét ®¼ng qu¸ tr×nh ®· biÕt nh− sau:

p 1

' p 1

p 2

1'



  V  1  T  1

  V  2  T  2

  V  1  T  2

' p 2

p 2

p 1

2 '

-   1    2  



  V  1  T  1

  V  2  T  2

  V  2  T  1

-   1      2

15 Giao NV ®Ó HS thùc hiÖn: - C¸c nhãm nhËn NV vμ tæ

chøc thùc hiÖn - Chia líp thμnh 6 nhãm theo d·y bμn

- C¸c nhãm vËn dông ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-

ri-èt vμ ®Þnh luËt S¸c-l¬ ®Ó lËp c¸c ph−¬ng

tr×nh liªn hÖ gi÷a c¸c th«ng sè TT trong

mçi giai ®o¹n vμ gi÷a TT 1 vμ TT 2.

- Nhãm 1, 3, 5 lμm theo qu¸ tr×nh biÕn ®æi

Nhãm lÎ: 1  1’  2

- 11’ ¸p dông ®Þnh luËt

'

p

1

  

Sac-l¬:

' p 1

p 1 T 1

T 2

p T 1 2 T 1

*

- 1’2 ¸p dông ®Þnh luËt

B«i-l¬ - Ma-ri-«t:

' p V 1 1

p V 2 2



**

p V . 1 1 T 1

p V . 2 2 T 2

- * vμ **  - Nhãm 2, 4, 6 lμm theo qu¸ tr×nh biÕn ®æi

1  2’  2 Nhãm ch½n:



- Thêi gian: 8 phót - 12’:

p V 1 1

' p V 2 2

' p   2

p V 1 V 2



*

' p 2 T 1

p 2 T 2

** - 2’2: - Quan s¸t qu¸ tr×nh thùc hiÖn cña c¸c nhãm

vμ trùc tiÕp h−íng dÉn.



p V . 1 1 T 1

p V . 2 2 T 2

* vμ ** 

KiÓm tra kÕt qu¶ thùc hiÖn

- Yªu cÇu ®¹i diÖn hai nhãm lªn b¶ng thiÕt

lËp c«ng thøc ë hai phÇn b¶ng.

- NhËn xÐt kÕt qu¶ trªn b¶ng vμ qu¸ tr×nh

lμm viÖc cña HS trªn líp.

4 Th«ng b¸o vμ ghi b¶ng: - Ghi nhËn kÕt qu¶ cuèi



p V . 1 1 T 1

p V . 2 2 T 2

cïng. - PTTT cña khÝ lÝ t−ëng :

.p V T

hay: = H»ng sè

- H»ng sè trong ph−¬ng tr×nh tr¹ng th¸i cã - §äc vμ tr¶ lêi C1: víi mét mét hay nhiÒu gi¸ trÞ giãng nh− h»ng sè l−îng khÝ x¸c ®Þnh h»ng trong c¸c ®Þnh luËt B«i vμ S¸c-l¬ sè trong PTTT chØ cã mét

gi¸ trÞ v× du c¸c th«ng sè

TT cã biÕn ®æi nh− thÓ

nμo th× p.V/T lu«n cã

cïng mét gi¸ trÞ.

Ho¹t ®éng 2: Suy ra ®Þnh luËt Gay luy-x¸c tõ ph−¬ng tr×nh tr¹ng th¸i. (6 phót)

§Þnh h−íng suy luËn ch−¬ng tr×nh ho¸ cho c¶ líp b»ng c¸ch ®Æt c©u hái cho c¸c

nhãm th¶o luËn vμ tr¶ lêi.

§Æt c©u hái ®Þnh h−íng suy luËn ch−¬ng

tr×nh ho¸.

- Ta ®· biÕt trong qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt p tØ lÖ

nghich V, trong qu¸ tr×nh ®¼ng tÝch p tØ lÖ

thuËn víi nhiÖt ®é tuyÖt ®èi. VËy trong qu¸

tr×nh ®¼ng ¸p, ¸p suÊt cña mét l−îng khÝ

x¸c ®Þnh kh«ng ®æi, thÓ tÝch phô thuéc vμo

nhiÖt ®é tuyÖt ®èi nh− thÕ nμo?

- Tõ PTTT cña khÝ lÝ t−ëng

ta thÊy: Khi p kh«ng ®æi - Tõ PTTT cña khÝ lÝ t−ëng em h·y suy ra

 h»ng sè, tøc lμ ¸p

V T

ph−¬ng tr×nh cña qu¸ tr×nh ®¼ng ¸p vμ cho

biÕt thÓ tÝch phô thuéc vμo nhiÖt ®é tuyÖt

suÊt tØ lÖ thuËn víi nhiÖt ®èi nh− thÕ nμo?

®é tuyÖt ®èi.

 h»ng sè còng chÝnh lμ biÓu thøc cña

V T

- Ph¸t biÓu: ThÓ tÝch cña - mét l−îng khÝ x¸c ®Þnh cã

®Þnh luËt Gay Luy-x¸c, dùa vμo ®ã em h·y ¸p suÊt kh«ng ®æi tØ lÖ

ph¸t biÓu néi dung ®Þnh luËt. thuËn víi nhiÖt ®é tuyÖt

Th«ng b¸o vμ ghi b¶ng kÕt luËn chung: ®èi

- Qu¸ tr×nh biÕn ®æi TT khi ¸p suÊt kh«ng

®æi gäi lμ qu¸ tr×nh ®¼ng ¸p vμ “thÓ tÝch - Ghi nhËn ®Þnh luËt vμ biÓu

thøc cña mét l−îng khÝ x¸c ®Þnh cã ¸p suÊt

kh«ng ®æi tØ lÖ thuËn víi nhiÖt ®é tuyÖt

®èi” lμ néi dung cña ®Þnh luËt Gay Luy-

x¸c

- Tõ PTTT khÝ lÝ t−ëng h·y suy ra biÓu thøc



p V . 1 1 T 1

p V . 2 2 T 2

cña c¸c ®Þnh luËt B«i-l¬ - ma-ri-èt, S¸c-l¬. - PTTT:

- NÕu T1= T2  p1V1 =



p2V2

p 1 T 1

p 2 T 2

- NÕu V1=V2 

Ho¹t ®éng 3: Bμi tËp vËn dông (8 phót)

3 - Yªu cÇu HS lμm bμi tËp 1/233/ SGK. - §¸p ¸n C

(l−u ý nhiÖt ®é ë ®©y lμ nhiÖt ®é tuyÖt ®èi)

- §Þnh h−íng HS lμm bμi tËp 4/233/ SGK.

5 - Bμi to¸n nμy vËn dông PTTT ®Ó t×m thÓ

tÝch. Nh−ng ta chØ biÕt 1 TT vμ ch−a biÕt

h»ng sè trong PTTT vËy tr¹ng th¸i thø 2 lμ

tr¹ng th¸i nμo?

- T¹i sao bμi to¸n l¹i cho 1 mol khÝ, d÷ kiÖn

nμy cã liªn quan ®Õn tr¹ng th¸i ®Æc biÖt

nμo kh«ng?

- ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn, 1 mol khÝ cã V, T,

- 1 mol khi ë ®iÒu kiÖn tiªu p b»ng bao nhiªu?

chuÈn cã: p1=1 atm, - h·y x¸c ®Þnh 2 tr¹ng th¸i vμ tõ PTTT suy

T1=273K, V1=22,4 l ra biÓu thøc tÝnh thÓ tÝch.



- P2 =2 atm, T2 = 303K

V 2

p V T . . 1 1 2 p T . 2 1

=12,4 l - T×m

3. Giao nhiÖm vô (2 phót)

- §äc phÇn em cã biÕt trang 234 / SGK.

- Tr¶ lêi c¸c c©u hái 1 6 vμ lμm bμi tËp 2 4.

- §äc phÇn 3 bμi tËp vËn dông

- «n tËp l¹i tõ bμi 44  47 chuÈn bÞ cho tiÕt bμi tËp

2.2.5. TiÕt 67: Ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp.

A. Môc tiªu

a.KiÕn thøc

- N¾m ®−îc c¸ch tÝnh h»ng sè bªn vÕ ph¶i cña PTTT, tõ ®ã thu ®−îc ph−¬ng tr×nh

Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp .

b. Kü n¨ng

- TÝnh to¸n víi c¸c biÓu thøc t−¬ng ®èi phøc t¹p.

- VËn dông ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp ®Ó gi¶i bμi tËp.

c. Th¸i ®é: TÝch cùc, tù gi¸c, phèi hîp, trî gióp lÉn nhau trong häc tËp.

d. Hμnh ®éng tù lùc

- VËn dông kiÕn thøc ®· häc tÝnh ®−îc h»ng sè trong PTTT cña khÝ lÝ t−ëng, tõ ®ã

suy ra ®−îc ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp.

B. ChuÈn bÞ

a. HS

- ¤n l¹i c¸c kh¸i niÖm l−îng chÊt vμ mol ®· häc ë bμi ®Çu ch−¬ng.

- ¤n l¹i ba ®Þnh luËt vÒ khÝ lý t−ëng, PTTT.

C. KiÕn thøc c¬ b¶n

1. ThiÕt lËp ph−¬ng tr×nh

XÐt mét l−îng khÝ khèi l−îng m, khèi l−îng mol , ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn

(T0=273K, p0=1,013.105 Pa).

. 

- ThÓ tÝch khÝ V= .V0

5 1, 013.10 .0, 0224 273

p V 0 0 T 0

=.R - H»ng sè cña PTTT: C=

p V .

R T . . 





víi R = 8,31 (J/mol.K) gäi lμ h»ng sè cña c¸c khÝ.

m R T . . 

- Thay C vμo PTTT ta cã:

D. NhËn xÐt vÒ néi dung vμ h−íng gi¶ng d¹y

Trong bμi 48, viÖc thiÕt lËp ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp thùc chÊt

lμ viÖc tÝnh gi¸ trÞ cña h»ng sè C trong PTTT cña khÝ lý t−ëng b»ng c¸c xÐt m«t

l−îng khÝ ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn. GV cÇn chó ý gi¸ trÞ cña h»ng sè cña c¸c khÝ R,

trong c¸c hÖ ®¬n vÞ kh¸c nhau cã gi¸ trÞ kh¸c nhau, vμ cã thÓ cho HS tÝnh c¸c gi¸ trÞ

nμy.

Trong bμi nμy còng cã mét ph−¬ng tr×nh kh¸c t−¬ng ®−¬ng víi ph−¬ng tr×nh

Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp ®ã lμ p=nkT víi k lμ h»ng sè B«n-x¬-man. GV còng cÇn

chó ý ®Þnh h−íng ®óng møc ®Ó HS kh«ng coi ®©y lμ phÇn phô.

E. TiÕn tr×nh tiÕt häc

1. æn ®Þnh líp, kiÓm tra bμi cò (4 phót)

- ViÕt PTTT cña khÝ lÝ t−ëng vμ biÓu thøc cña c¸c ®Þnh luËt B«i-l¬ Ma-ri-èt, Sac-l¬

vμ Gay Luy-xac.

- Theo em, H»ng sè trong PTTT phô thuéc vμo yÕu tè nμo?

2. Bμi míi

Ho¹t ®éng 1: ThiÕt lËp ph−¬ng tr×nh Cla-pe-ron - Men-®ª -lª-Ðp (20 phót)

§Þnh h−íng t×m tßi cho c¶ líp b»ng c¸ch yªu cÇu HS lμm bμi tËp, c¸c em tù lμm vμ

trao ®æi víi nhau ®Ó tÝnh ®−îc h»ng sè trong ph−¬ng tr×nh tr¹ng th¸i

TG Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS

Ghi nhËn NV 3 Giao NV: ®äc bμi to¸n

Cho  mol khÝ lÝ t−ëng ë ®iÒu kiÖn tiªu

chuÈn

a. TÝnh thÓ tÝch V0 cña l−îng khÝ trªn ra ®¬n vÞ lÝt vμ m3.

p V 0 0 T 0

theo  b. TÝnh gi¸ trÞ biÓu thøc

(p_Pa; V_m3)

c. So s¸nh kÕt qu¶ víi PTTT cña khÝ lÝ

t−ëng em cã nhËn xÐt g×?

Tù HS tÝnh to¸n. 6 - Quan s¸t qu¸ tr×nh thùc hiÖn NV cña

HS, h−íng dÉn khi HS gÆp khã kh¨n.

- Yªu cÇu HS lªn b¶ng ghi l¹i kÕt qu¶

. 

tÝnh c©u a vμ b. a. V0 = .22,4 (lÝt) = . 0,0224 (m3) b. ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn: P0 = 1 atm=1,013.105 Pa T0 = 273 K

5 1, 013.10 .0, 0224 273

p V 0 0 T 0

= .8,31 - NhËn xÐt kÕt qu¶.

6 H−íng dÉn HS x¸c ®Þnh h»ng sè trong

Tr¶ lêi c©u hái: PTTT

- So s¸nh kÕt qu¶ víi PTTT ta thÊy - So s¸nh kÕt qu¶ víi PTTT cña khÝ lÝ

C





h»ng sè trong ph−¬ng tr×nh t−ëng em cã nhËn xÐt g×?

pV T

p V 0 0 T 0

C = .8,31 v×

- gi¸ trÞ cña h»ng sè nμy phô thuéc - Gi¸ trÞ cña h»ng sè phô thuéc vμo

nh÷ng yÕu tè nμo? vμo , tøc lμ phô thuéc vμo b¶n

chÊt vμ khèi l−îng chÊt khÝ.

- NÕu ®Æt h»ng sè R=8,31 th× gi¸ trÞ - Gi¸ trÞ cña R kh«ng thay ®æi ®èi

cña R ®èi víi c¸c chÊt khÝ kh¸c nhau víi mäi chÊt khÝ. V× c¸c chÊt khÝ

cã thay ®æi kh«ng? v× sao? §¬n vÞ kh¸c nhau ë cïng ®iÒu kiÖn tiªu

cña R lμ g×? chuÈn th× cïng thÓ tÝch mol, ¸p

suÊt, nhiÖt ®é.

- C¸c em hay hay C vμo PTTT vμ rót ®¬n vÞ cña R lμ Pa.m3/ mol.K

R . 





p V . T

m R . 

ra kÕt qu¶ - - Th«ng b¸o: Víi c¸c chÊt khÝ kh¸c

nhau gi¸ trÞ cña R kh«ng ®æi nªn

ng−êi ta gäi R lμ h»ng sè cña c¸c khÝ

5 Th«ng b¸o vμ ghi b¶ng kÕt luËn chung: - Ghi nhËn kÕt qu¶.

- So s¸nh kÕt qu¶ tÝnh víi PTTT vμ ®¨t

pV .

RT . .

RT . .

R . 





 



R=8,31 (J/ mol.K) ta cã :

pV . T

m 

m R . 

Hay

§©y lμ ph−¬ng tr×nh Cla-pe-ron - Men-

®ª-lª-Ðp

- L−u ý HS t¹i sao R cã ®¬n vÞ J/ v× Pa.m3=N.m=J

mol.K nªn R cã ®¬n vÞ J/ mol.K

Ho¹t ®éng 3: VËn dông, cñng cè (15 phót)

2 L−u ý ®¬n vÞ khi sö dông ph−¬ng tr×nh - Ghi nhËn l−u ý vËn dông.

Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp.

- ¸p suÊt p ®¬n vÞ Pa; ThÓ tÝch V ®¬n vÞ

m3; NhiÖt ®é T ®¬n vÞ K;  ®¬n vÞ mol;

 ®¬n vÞ g/mol; M ®¬n vÞ g

- NÕu sö dông ®¬n vÞ kh¸c h»ng sè c¸c

khÝ sÏ cã gi¸ trÞ kh¸c.

3 - §äc vμ Tr¶ lêi c©u hái 1/ 237/ SGK - Ph−¬ng tr×nh Cla-pe-ron -

Men-®ª-lª-Ðp cã thªm h»ng sè

.R so víi PTTT.

ë vÕ ph¶i

3 - §äc bμi tËp vËn dông 1 SGK

7 H−íng dÉn HS lμm bμi tËp vËn dông 2

T×m sù phô thuéc cña ¸p suÊt p cña chÊt

khÝ vμo sè ph©n tö khÝ n cã trong ®¬n vÞ

thÓ tÝch.

Gîi ý cho HS

n





N V

AN .  V

- X¸c ®Þnh biÓu thøc tÝnh n - *

p



- Rót ra biÓu thøc tÝnh p tõ ph−¬ng tr×nh

RT  V

- ** Cla-pe-ron - Men-®ª-lª-Ðp.



- Tõ hai biÓu thøc trªn hay so s¸nh vμ t×m

n N

 V

A

thay vμo ** ta cã - *  mèi liªn hÖ gi÷a p vμ n

p

n

T

nkT







RT  V

R N

- L−u ý HS: p tØ lÖ víi n vμ T, k lμ hÖ sè tØ

A

lÖ gäi lμ h»ng sè B«n-x¬-man cã ý nghÜa

rÊt quan träng trong vËt lý.

3. Giao nhiÖm vô

- Tr¶ lêi c©u hái 2 vμ lμm bμi tËp 1  4, §äc bμi ®äc thªm trang 242/ SGK

- §äc tr−íc phÇn 1 vμ 2 bμi 49 ®Ó chuÈn bÞ cho tiÕt sau.

Ch−¬ng 3

thùc nghiÖm s− ph¹m

3.1. Môc ®Ých vμ nhiÖm vô cña thùc nghiÖm s− ph¹m

Môc ®Ých cña thùc nghiÖm s− ph¹m lμ kiÓm tra tÝnh hiÖu qu¶ cña viÖc ®Þnh

h−íng cho HS tù lùc häc tËp ch−¬ng chÊt khÝ ë tr−êng phæ th«ng theo quy tr×nh so¹n

th¶o ®· ®−îc x©y dùng ë ch−¬ng 2, ®ång thêi tr¶ lêi cho c©u hái:

 C¸c c¸ch ®Þnh h−íng ®−îc vËn dông cã gióp HS tù lùc häc tËp ch−¬ng chÊt

khÝ ®−îc kh«ng?

 §Þnh h−íng cho HS tù lùc häc tËp cã gãp phÇn n©ng cao chÊt l−îng vμ hiÖu

qu¶ cña d¹y häc vËt lÝ ë tr−êng phæ th«ng kh«ng?

3.2. Thêi gian, ®Þa ®iÓm vμ néi dung cña thùc nghiÖm s− ph¹m

Thùc nghiÖm s− ph¹m ®−îc tiÕn hμnh tõ tuÇn thø 27 ®Õn hÕt tuÇn thø 29

(24/3/2008 - 12/3/2008), theo tμi liÖu ph©n phèi ch−¬ng tr×nh THPT m«n vËt lÝ cña

Bé Gi¸o dôc vμ §μo t¹o - ¸p dông tõ n¨m häc 2007-2008 - t¹i tr−êng THPT TrÇn

Quèc To¶n, ThÞ trÊn Eaknèp, huyÖn Eakar, tØnh §¨kl¨k.

ë c¸c c¸c líp thùc nghiÖm GV d¹y theo gi¸o ¸n thùc nghiÖm ®· so¹n. C¸c

bμi gi¶ng ®−îc tiÕn hμnh thùc nghiÖm thuéc ch−¬ng chÊt khÝ cña ch−¬ng tr×nh vËt lÝ

líp 10 n©ng cao. Bao gåm :

TiÕt 62: ThuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ. CÊu t¹o chÊt

TiÕt 63: §Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt

TiÕt 64: §Þnh luËt S¸c-l¬. NhiÖt ®é tuyÖt ®èi

TiÕt 65: PTTT cña khÝ lÝ t−ëng. §Þnh luËt Gay Luy-x¸c

TiÕt 67: ph−¬ng tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp

Trong ®ã c¸c tiÕt 62, 63, 64 c¸c NV häc tËp ®−îc ®Þnh h−íng tr−íc th«ng qua

phiÕu häc tËp, vμ ®−îc chuÈn bÞ thªm ph−¬ng ¸n d¹y b»ng bμi gi¶ng ®iÖn tö. TiÕt

62 cã sö dông phÇn mÒm m« pháng vÒ chuyÓn ®éng nhiÖt cña c¸c ph©n tö chÊt. TiÕt

63 cã sö dông bé thÝ nghiÖm vÒ c¸c ®Þnh luËt vÒ chÊt khÝ cña s¸ch vËt lÝ 10 hoÆc

Flash m« pháng vÒ thÝ nghiÖm cña ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt.

§èi víi c¸c líp ®èi chøng, GV d¹y b×nh th−êng, kh«ng sö dông phiÕu häc tËp,

gi¸o ¸n ®iÖn tö, thÝ nghiÖm vμ c¸c phÇn mÒm hç trî

3.3. Ph−¬ng ph¸p thùc nghiÖm s− ph¹m

3.3.1. Chän mÉu thùc nghiÖm

Sè HS ®−îc kh¶o s¸t trong qu¸ tr×nh thùc nghiÖm s− ph¹m bao gåm 195 HS

cña hai ban, líp 10C10 vμ 10C11 thuéc ban khoa häc tù nhiªn, líp 10C12 vμ 10C13

thuéc ban c¬ b¶n chän m«n to¸n, lÝ, hãa n©ng cao. Trong ®ã cã 2 líp thuéc nhãm

thùc nghiÖm (10C10 vμ 10C13) vμ 2 líp thuéc nhãm ®èi chøng (10C11 vμ 10C12).

C¸c líp ®−îc chän ®Òu thuéc tr−êng THPT TrÇn Quèc To¶n.

KÕt qu¶ häc k× 1 n¨m häc 2007-2008 cña c¸c líp ®−îc thèng kª nh− sau:

B¶ng 3.1: §iÓm TB häc k× 1 vμ ®é lÖch mÉu hiÖu chØnh 10C11 5.21 0.95 10C12 4.45 0.86 10C10 5.86 1.28 10C13 4.48 0.76 Líp X S

B¶ng 3.2. B¶ng ph©n phèi tÇn suÊt vμ tÇn suÊt lòy tÝch ®iÓm tæng kÕt häc k× 1

Sè HS ®¹t tõ ®iÓm Xi trë xuèng Sè % HS ®¹t tõ ®iÓm Xi trë xuèng

®iÓm 10C10 10C11 10C12 10C13 0 3.0 1 3.5 5 4.0 13 4.5 23 5.0 33 5.5 41 6.0 47 6.5 49 7.0 50 7.5 51 8.0 8.5 9.0 0 6 19 31 36 44 46 47 47 47 48 1 6 14 30 39 44 49 50 0 0 2 7 12 24 27 31 36 40 43 45 46 ®iÓm 3.0 3.5 4.0 4.5 5.0 5.5 6.0 6.5 7.0 7.5 8.0 8.5 9.0 10C10 10C11 10C12 10C13 2.00 0.00 0.00 0.00 12.00 0.00 12.50 1.96 28.00 4.35 39.58 9.80 60.00 15.22 25.49 64.58 78.00 26.09 45.10 75.00 88.00 52.17 64.71 91.67 80.39 95.83 58.70 98.00 92.16 97.92 100.00 67.39 96.08 97.92 78.26 98.04 97.92 86.96 93.48 100.00 100.00 97.83 100.00

120.00

100.00

g n ố u x ở r t i

80.00

X ừ

t

TN -10C10

60.00

ĐC -10C11

40.00

20.00

m ể i đ t ạ đ S H % ố S

0.00

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Điểm

BiÓu ®å 3.1: BiÓu ®å ph©n phèi tÇn suÊt lòy tÝch ®iÓm häc k× 1 c¸c líp §C vμ thùc

120.00

100.00

nghiÖm ban khoa häc tù nhiªn

g n ố u x ở r t i

80.00

X ừ

t

ĐC - 10C12

60.00

i

TN - 10C13

40.00

20.00

m ể đ t ạ đ S H % ố S

0.00

0

1

2

3

4

5

6

7

8

Điểm

BiÓu ®å 3.2: BiÓu ®å ph©n phèi tÇn suÊt lòy tÝch ®iÓm häc k× 1 c¸c líp §C vμ thùc

nghiÖm ban c¬ b¶n

So s¸nh ®iÓm trung b×nh häc k× 1 vμ dùa vμo biÓu ®å 3.1, 3.2 T«i nhËn thÊy:

Víi møc ý nghÜa 5% ®iÓm trung b×nh cña líp 10C10 cao h¬n líp 10C11, vμ ®iÓm

trung b×nh cña líp 10C13 kh«ng cao h¬n ®iÓm trung b×nh cña 10C12. Phæ ®iÓm cña

líp thùc nghiÖm 10C10 vμ ®èi chøng 10C12 réng h¬n hai líp cïng ban cßn l¹i.

3.3.2. T×m hiÓu häc sinh líp thùc nghiÖm

Qua ph¸t phiÕu ®iÒu tra cho c¸c HS líp thùc nghiÖm t«i thu l¹i ®−îc 85/95

phiÕu, thèng kª c©u tr¶ lêi cho thÊy:

- HÇu hÕt c¸c em ®−îc gia ®×nh tr¹ng bÞ ®Çy ®ñ SGK vμ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi

cho viÖc häc tËp. Tuy nhiªn c¸ch häc tËp hiÖn t¹i cña c¸c em kh«ng hiªu qu¶ vμ

95% HS kh«ng hμi lßng vÒ kÕt qu¶ häc tËp cña m×nh ë häc k× 1.

- VÒ viÖc häc bμi vμ chuÈn bÞ bμi ë nhμ: 40 % HS th−êng xuyªn xem tr−íc bμi

míi khi ®Õn líp, nh−ng chñ yÕu lμ ®äc s¬ qua néi dung (44%), hoÆc ®Ò môc ®Ó

biÕt m×nh s¾p häc c¸i g×, hoÆc ®äc khi thÇy (c«) yªu cÇu (14%) chØ cã 18% HS

®−îc hái ®äc kÜ vμ ®¸nh dÊu l¹i nh÷ng chç ch−a hiÓu. Mét sè HS cßn cho biÕt

c¸c em hÇu nh− ®i häc c¶ hai buæi, tèi vÒ c¶m thÊy mÖt mái vμ buån ngñ, nh−ng

l¹i ph¶i chuÈn bÞ cho nhiÒu m«n häc h«m sau nªn chñ yÕu chØ häc bμi cò, lμm

bμi tËp lμ chñ yÕu, 6% HS th−êng xuyªn lμm thªm c¸c bμi tËp ngoμi yªu cÇu

cña thÇy

- VÒ c¸ch häc: C¸c em th−êng häc bμi nμo biÕt bμi ®ã thËm chÝ häc thuéc ®Ó tr¶

bμi kh«ng cÇn biÕt cã hiÓu hay kh«ng ; 5% HS th−êng xuyªn cã liªn hÖ l¹i víi

c¸c kiÕn thøc trong ch−¬ng; 2% th−êng xuyªn ®Æt c©u hái hoÆc ®Ò nghÞ thÇy c«

gi¶ng l¹i nh÷ng chç ch−a hiÓu; 24% th−êng xuyªn tranh luËn c¸c vÊn ®Ò häc

tËp víi b¹n hoÆc thÇy, c« nh−ng víi b¹n vÉn lμ chñ yÕu, c¸c em nãi r»ng “Bμi

kh«ng hiÓu th× cã thÓ hái b¹n, cßn thÇy th× ch−a ch¾c v× ng¹i, v× kh«ng ai hái

mμ riªng m×nh ®i hái ... “.

Nh÷ng thèng kª trªn cho thÊy phÇn lín HS vÉn cßn thô ®éng trong häc tËp,

ch−a t×m cho m×nh mét c¸ch häc hiÖu qu¶.

3.3.3. Quan s¸t c¸c tiÕt häc trªn líp

TÊt c¶ c¸c giê häc ë c¸c líp thùc nghiÖm ®Òu ®−îc quan s¸t vμ ghi chÐp vÒ tiÕn

tr×nh d¹y häc theo c¸c néi dung:

- Sù hîp lý cña c¸c NV häc tËp vμ ph©n phèi thêi gian cho c¸c ho¹t ®éng cña

tiÕt häc

- KÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c NV vμ môc tiªu ®· ®Æt ra vμ kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c

®Þnh h−íng cña GV hay kh«ng trong d¹y häc.

- Kh¶ n¨ng tù lùc häc tËp qua kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c NV häc tËp ®−îc giao vμ

møc ®é hiÓu bμi cña HS (th«ng qua chÊt l−îng c©u tr¶ lêi c¸c c©u hái, bμi kiÓm tra),

c¸c khã kh¨n mμ HS vμ GV trong giê häc.

- Kh«ng khÝ líp häc, tÝnh tÝch cùc cña HS (th«ng qua th¸i ®é häc tËp, tr¹ng th¸i

t©m lý cña c¸c em, sù biÓu hiÖn trªn nÐt mÆt HS, tinh thÇn h¨ng say ph¸t biÓu ý kiÕn

vμ c¸c ý kiÕn cña HS sau mçi giê häc)

- Kü n¨ng sö dông ph−¬ng tiÖn d¹y häc cña GV vμ kü n¨ng thùc hμnh, thao t¸c

thÝ nghiÖm cña HS.

- C¸c t×nh huèng ngoμi dù kiÕn.

Sau c¸c giê häc l¾ng nghe c¸c ý kiÕn gãp ý cña HS, ®ång nghiÖp, xem l¹i b¨ng

quay giê häc ®Ó rót kinh nghiÖm .

3.4. §¸nh gi¸ kÕt qu¶ thùc nghiÖm s− ph¹m

3.4.1. NhËn xÐt qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y vμ häc tËp cña líp thùc nghiÖm

Qu¸ tr×nh thùc nghiÖm s− ph¹m t¹i c¸c líp thùc nghiÖm ®−îc tiÕn hμnh ë líp

häc ®èi víi nh÷ng tiÕt d¹y kh«ng sö dông m¸y chiÕu, vμ ë héi tr−êng nÕu sö dông

m¸y chiÕu (do nhμ tr−êng ch−a cã c¸c phßng häc chøc n¨ng). TiÕn tr×nh d¹y häc

®−îc tæ chøc thùc hiÖn nh− kÕ ho¹ch vμ ®−îc rót kinh nghiÖm, chØnh söa l¹i kÕ

ho¹ch d¹y häc hîp lý h¬n. Cô thÓ nh− sau:

- Bμi “ThuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ. CÊu t¹o chÊt”: Thêi gian thùc hiÖn ë líp

10C10 qu¸ 15 phót so víi dù kiÕn, ph¶i d¹y bï vμo buæi kh¸c, líp 10C13 chËm

10 phót. GV ®· chØnh söa l¹i c¸c nhiÖm vô trong phiÕu häc tËp theo h−íng gi¶m

bít vμ ®iÒu chØnh l¹i mét sè nhiÖm vô cho phï hîp.

- Bμi “§Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt” tiÕn hμnh ®óng theo kÕ ho¹ch dù kiÕn.

- Bμi “§Þnh luËt S¸c-l¬. NhiÖt ®é tuyÖt ®èi”: Líp 10C10 chËm 10 phót, GV ®·

chØnh söa theo h−íng chØnh söa nhiÖm vô vμ bë bít mét sè phÇn trong kÕ ho¹ch.

Líp 10C13 kh«ng thùc hiÖn theo kÕ ho¹ch v× phÇn lín HS trong líp, kh«ng nhËn

®−îc phiÕu häc tËp tõ c¸c bé líp. Do ®ã, PhÇn ho¹t ®éng 2 liªn quan ®Õn thÝ

nghiÖm GV chØ th«ng b¸o vÒ dông cô, c¸ch tiÕn hμnh vμ kÕt qu¶, ho¹t ®éng 3

vÉn tiÕn hμnh nh− dù kiÕn vμ yªu cÇu HS vÒ nhμ hoμn thμnh phiÐu häc tËp sau

buæi häc.

- Bμi “Ph−¬ng tr×nh tr¹ng th¸i khÝ lÝ t−ëng. §Þnh luËt Gay Luy-x¸c” vμ “Ph−¬ng

tr×nh Cla-pª-r«n - Men-®ª-lª-Ðp” thùc hiÖn ®óng kÕ ho¹ch dù kiÕn.

Bªn c¹nh ®ã, Tèc ®é nãi cña GV cßn chËm, ®«i chç diÔn ®¹t ch−a tr«i ch¶y;

nãi lÆp mét côm tõ sau mçi c©u, ®o¹n...; Ch−a t¹o ®−îc ®iÓm nhÊn trong giäng ®iÖu;

Bμn ghÕ t¹i c¸c ®Þa ®iÓm häc kh«ng thuËn tiÖn cho HS khi quay l¹i víi nhau ®Ó th¶o

luËn nhãm; Thãi quen chØ ghi chÐp l¹i nh÷ng ®iÒu thÇy ®äc hoÆc ghi trªn b¶ng còng

¶nh h−ëng kh«ng nhë ®Õn tiÕn ®é vμ hiÖu qu¶ cña tiÕt d¹y.

VÒ tinh thÇn vμ ý thøc häc tËp cña HS c¸c líp thùc nghiÖm: Nh×n chung c¸c

em kh¸ tÝch cùc trong viÖc t×m hiÓu vμ thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô chuÈn bÞ cho bμi häc

vμ tÝch cùc tham gia ph¸t biÓu x©y dùng bμi. Trong qu¸ tr×nh häc tËp mét sè em cã

nh÷ng ý kiÕn hay, s¸ng t¹o nh− trong thÝ nghiÖm vÒ ®Þnh luËt S¸c-l¬ khi ®−îc hái

“Lμm thÕ nμo ®Ó møc n−íc trong nh¸nh bªn tr¸i lu«n ë vÞ trÝ sè 0?” c¸c em ®· ®−a ra

®−îc c¸c ph−¬ng ¸n nh− n©ng c¸c èng lªn hay h¹ xuèng, ®æ thªm n−íc vμo. Tuy

nhiªn møc ®é tÝch cùc cña c¸c HS vμ gi−· hai líp thùc nghiÖm ch−a ®ång ®Òu, ®Æc

biÖt líp 10C13 cßn nhiÒu HS kh¸ thô ®éng, thùc hiÖn c¸c NV theo kiÓu ®èi phã.

Mét sè HS cßn e ng¹i trong viÖc tham gia c¸c ho¹t ®éng cña nhãm, v¾ng häc nhiÒu

ë tiÕt 64 v¾ng 8 HS vμ tiÕt 65 v¾ng 10 HS víi c¸c lý do trêi n¾ng HS bÞ mÖt vμ dÞch

thuû ®Ëu nªn ¶nh h−ëng nhiÒu ®Õn kÕt qu¶ häc tËp cña c¸c em.

VÒ møc ®é hoμn thμnh c¸c NV häc tËp:

a. Víi nhãm nhiÖm vô ë nhμ nh− häc bμi cò, lμm bμi tËp

- Qua kiÓm tra bμi cò, vë bμi tËp, HS líp 10C10 häc bμi cò vμ chuÈn bÞ bμi míi

®Çy ®ñ, nh−ng víi c¸c c©u hái vμ bμi tËp cuèi mçi bμi c¸c em chó träng nhiÒu vμo

bμi tËp.

- ë líp 10C13, mét sè HS kh¸ tÝch cùc trong viÖc chuÈn bÞ bμi vμ lμm bμi tËp

nh−ng cßn nhiÒu HS ch−a cè g¾ng trong häc tËp biÓu hiÖn nh−: l−êi ®äc SGK vμ suy

nghÜ, c¸c bμi tËp chÐp s¸ch gi¶i hoÆc cña b¹n mét vμi dßng cho cã hoÆc kh«ng lμm

bμi tËp. Qua kiÓm tra ®· ph¸t hiÖn mét sè t×nh tr¹ng nh− lμm bμi tËp tr−íc khi häc

®Õn ë líp C13, kh«ng gi¶i thÝch ®−îc kÕt qu¶ lμm bμi (Bμi tËp 3, trang 233, SGK khi

®−îc hái “T¹i sao l¹i trõ n¨m ®Ó ra sè bãng bay b¬m ®−îc?” c¸c em ®· kh«ng lÝ

gi¶i ®−îc, cã em l¹i viÖn dÉn ®¸p sè cña SGK nh− vËy nªn khi tÝnh ra ph¶i trõ 5 míi

®óng) sau khi GV ®Þnh h−íng, gi¶i thÝch c¸c em ®· hiÓu vμ thùc hiÖn ®−îc, kiÓm tra

vë bμi tËp ë tiÕt 68, cã ®Õn 11 HS kh«ng hoÆc ch−a lμm hÕt c¸c bμi tËp cña ch−¬ng.

b. Víi NV chuÈn bÞ bμi míi qua phiÕu häc tËp ®−îc thèng kª trong c¸c b¶ng sau:

B¶ng 3.3: Sè % HS 10C10 thùc hiÖn NV ë phiÕu häc tËp sè 1 vμ 2

NV1 NV2 NV3 NV4 NV5 NV6 NV7 NV8

§óng 100 100 0 85 93 0 4 46

Ch−a ®Çy ®ñ 0 0 100 13 7 0 89 0

Ch−a lμm 0 0 0 2 0 100 7 54

B¶ng 3.4: Sè % HS 10C13 thùc hiÖn NV ë phiÕu häc tËp sè 1 vμ 2

NV1 NV2 NV3 NV4 NV5 NV6 NV7 NV8

§óng 88 0 84 80 80 0 20 36

Ch−a ®Çy ®ñ 0 90 0 0 0 0 52 0

Ch−a lμm 12 10 16 20 20 100 28 64

B¶ng 3.5: Sè % HS 10C10 thùc hiÖn NV ë phiÕu häc tËp sè 3

NV1 NV2 NV3 NV4 NV5 NV6

§óng 7 93 98 98 0 98

Ch−a ®Çy ®ñ 89 4 0 2 48 2.2

Ch−a lμm 4 2 2.2 0 52 0

B¶ng 3.6: Sè % HS 10C13 thùc hiÖn NV ë phiÕu häc tËp sè 3

NV1 NV2 NV3 NV4 NV5 NV6

§óng 2 68 74 62 32 74

Ch−a ®Çy ®ñ 72 6 0 10 12 0

Ch−a lμm 26 26 26 26 56 26

Thèng kª kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô trong phiÕu häc tËp mét lÇn n÷a

cho thÊy sù kh¸c biÖt trong ý thøc chuÈn bÞ bμi cña HS hai líp TN 10C10 vμ 10C13.

®ång thêi qua ®ã GV còng ®· ®iÒu chØnh l¹i mét sè nhiÖm vô nh−: NV 3, 6, 7 phiÕu

häc tËp sè 1 vμ 2; NV 1 phiÕu häc tËp sè 3.

C¸c c©u hái mμ HS ®Æt ra kh¸ nhiÒu chñ yÕu lμ c¸c th¾c m¾c xung quanh mét

sè ®¹i l−îng mμ häc sinh buéc ph¶i chÊp nhËn mμ kh«ng hiÓu t¹i sao, cô thÓ nh−

sau:

Líp 10C10

1. Trong ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn vÒ nhiÖt ®é vμ ¸p suÊt, sè ph©n tö trong mét ®¬n vÞ

thÓ tÝch cña c¸c chÊt khÝ kh¸c nhau cã kh¸c nhau kh«ng?

2. T¹i sao chÊt khÝ cã tÝnh bμnh tr−íng chiÕm toμn bé thÓ tÝch cña b×nh trong khi

sè l−îng ph©n tö khÝ rÊt Ýt?

3. T¹i sao mäi vËt lu«n chuyÓn ®éng hçn lo¹n mμ kh«ng ®øng yªn mét chç? T¹i

sao c¸c ph©n tö khÝ kh«ng ®øng yªn mμ chuyÓn ®éng hçn lo¹n?

4. Cã thÓ bá qua kÝch th−íc cña c¸c ph©n tö chÊt láng vμ chÊt r¾n so víi kho¶ng

c¸c gi÷a c¸c ph©n tö ®−îc kh«ng? T¹i sao?

5. TÝnh chÊt hçn lo¹n cña chuyÓn ®éng nhiÖt cña ph©n tö ®−îc thÓ hiÖn ë tèc ®é

ph©n tö nh− thÕ nμo?

6. T¹i sao khi t¨ng hay gi¶m nhiÖt ®é th× vËn tèc cña c¸c ph©n tö l¹i t¨ng hoÆc

gi¶m?

7. T¹i sao ng−êi ta l¹i ph¶i lÊy sè nguyªn tö chøa trong 12g cacbon lμm ®¬n vÞ cña

mol mμ kh«ng lÊy c¸c chÊt kh¸c nh− nit¬ hay Oxi?

8. T¹i sao sè Av«-ga-®r« l¹i lμ 6,02.1023 mol-1 ? Sè Av«-ga-®r« cã ph¶i lÊy tªn cña

nhμ khoa häc kh«ng? xin thÇy cho biÕt thªm th«ng tin vÒ «ng? Trªn nh÷ng c¬

së khoa häc hay nh÷ng phÐp tÝnh to¸n nμo mμ ta x¸c ®Þnh ®−îc sè NA ?

9. §iÓm gièng nhau gi÷a chÊt khÝ lÝ t−ëng vμ chÊt láng lÝ t−ëng?

10. Gi÷a hai va ch¹m c¸c ph©n tö gÇn nh− tù do nghÜa lμ c¸c ph©n tö ë tr¹ng th¸i

nh− thÕ nμo?

11. ChuyÓn ®éng ®−îc t¹o nªn do va ch¹m gi÷a c¸c ph©n tö khÝ vμ c¸c h¹t, c¸c h¹t

ë ®©y lμ g×?

12. LÞch sö h×nh thμnh thuyÕt ®éng häc ph©n tö nh− thÕ nμo? ThuyÕt ®éng häc

ph©n tö do ai ®−a ra?

13. Em ch−a hiÓu phÇn nguyªn nh©n g©y ra ©p suÊt lªn thμnh b×nh ®Æc biÖt lμ khi

nhiÖt ®é hoÆc thÓ tÝch thay ®æi th× ¸p suÊt thay ®æi nh− thÕ nμo?

14. T¹i sao ph¶i tÝnh thÓ tÝch cña ph©n tö khÝ vμ thÓ tÝch chia ®Òu cho mçi ph©n tö

khÝ?

Líp 10C13

1. T¹i sao nhiÖt ®é t¨ng vËn tèc chuyÓn ®éng cña c¸c ph©n tö t¨ng?

2. Ph©n tö chuyÓn ®éng cã phô thuéc vμo giã kh«ng?

3. ThÎ tÝch ph©n tö hi®r« tÝnh b»ng c«ng thøc nμo?

4. MËt ®é ph©n tö lμ g×?

5. T¹i sao ph¶i t×m hiÓu lÞch sö h×nh thμnh thuyÕt ®éng häc ph©n tö? Ai lμ ng−êi

®−a ra thuyÕt ®éng häc ph©n tö?

6. T¹i sao ¸p suÊt t¨ng th× nhiÖt ®é t¨ng vμ ng−îc l¹i? ¸p suÊt t¨ng th× thÓ tÝch

gi¶m vμ ng−îc l¹i?

7. T¹i sao khi lμm thÝ nghiÖm sai sè l¹i lín h¬n lÝ thuyÕt?

8. T¹i sao quy −íc thÓ tÝch mol cña mäi chÊt khÝ b»ng 22,4 lÝt?

9. T¹i sao quy −íc 0,012 kg Cacbon 12 lμm ®¬n vÞ l−îng chÊt cña cacbon 12?

10. Ai lμ nguêi ®Çu tiªn x¸c ®Þnh khèi l−îng vμ kÝch th−íc ph©n tö?

Qua qu¸ tr×nh häc trªn líp vμ kiÓm tra phiÕu häc tËp t«i nhËn thÊy phÇn lín

c¸c c©u hái yªu cÇu ghi l¹i c¸c kiÕn thøc cã trong s¸ch c¸c ®Òu thùc hiÖn ®−îc, víi

c¸c yªu cÇu nh− tr×nh bμy tãm t¾t, t×m hiÓu, gi¶i thÝch c¸c em th−êng ghi nguyªn

nh− trong s¸ch, kh«ng thùc hiÖn hoÆc thùc hiÖn ch−a ®Çy ®ñ. Trong qu¸ tr×nh t×m

hiÓu c¸c em cã nhiÒu c©u hái vÒ mèi liªn hÖ gi÷a nhiÖt ®é, tèc ®é chuyÓn ®éng cña

c¸c ph©n tö, ¸p suÊt, thÓ tÝch vμ vÒ gi¸ trÞ cña nh÷ng ®¹i l−îng nh− sè Av«-ga-®r«,

®¬n vÞ Cacbon. Tuy nhiªn trªn líp hÇu hÕt c¸c em kh«ng d¸m hái. C¸c kÝ tù nh− 

(muy),  (nuy),  (gama) c¸c em khã viÕt vμ viÕt nhÇm (thμnh v, y) , ®Æc biÖt khi

vËn dông tÝnh to¸n c¸c em th−êng liªn hÖ víi c¸ch viÕt trong ho¸ häc (M - khèi

l−îng mol, n - sè mol).

c. Víi nhãm NV trªn líp gåm cã tr×nh bμy, th¶o luËn mét sè NV trong phiÕu

häc tËp vμ NV míi d−íi sù h−íng dÉn cña GV c¸c em thùc hiÖn kh¸ tÝch cùc vμ

hoμn thμnh kh¸ tèt c¸c nhiÖm vô vμ néi dung bμi häc. Tuy nhiªn, cã mét sè nhiÖm

vô dù kiÕn thêi gian vμ c¸ch ®−a ra nhiÖm vô cña GV ch−a phï hîp g©y khã kh¨n

cho HS trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn.

Víi c¸c ho¹t ®éng theo nhãm, c¸c em ®· tù gi¸c thùc hiÖn, cã phèi hîp, trao

®æi víi nhau nh−ng thêi gian trao ®æi Ýt nªn ch−a hç trî nhiÒu cho nhau. Víi c¸c

nhiÖm vô ë nhμ cã thÓ khuyÕn khÝch HS trao ®æi tr−íc vμo thêi gian r¶nh nh− 15

phót ®Çu giê, ra ch¬i ®Ó kÕt qu¶ thùc hiÖn tèt h¬n. Bªn c¹nh ®ã mét sè HS cßn ng¹i

khi ph¶i hái b¹n, ®Æc biÖt lμ trao ®æi gi÷a nam vμ n÷, c¸c em kh«ng thÝch c¸ch chia

nhãm theo d·y bμn nh− GV dïng mμ mong muèn tù chän nhãm.

3.4.2. C¸c bμi kiÓm tra vμ kÕt qu¶ xö lý

Trong ch−¬ng chÊt khÝ, ngoμi c¸c ®iÓm kiÓm tra miÖng, GV cho HS lμm hai

bμi kiÓm tra: Bμi kiÓm tra 15 phót, thùc hiÖn ë tiÕt 66, kiÓm tra kh¶ n¨ng ghi nhí, t¸i

hiÖn, gi¶i thÝch mét sè kiÕn thøc ®· ®−îc häc. Bμi kiÓm tra 15 phót cã 10 ý, mçi ý 1

®iÓm; Bμi kiÓm tra 1 tiÕt, thùc hiÖn ë tiÕt 71, kiÓm tra kh¶ n¨ng ghi nhí, nhËn biÕt

vμ vËn dông kiÕn thøc lμm c¸c bμi tËp trong ch−¬ng gåm 20 c©u hái tr¾c nghiÖm vμ

1 bμi tËp xö lý sè liÖu thÝ nghiÖm.

Trong qu¸ tr×nh xö lý sè liÖu t«i sö dông Microsoft Excel ®Ó lÊy vμ tÝnh to¸n

c¸c víi c¸c hμm hay dïng sau:

 T×m Sè HS ®¹t ®iÓm Xi dïng hμm COUNTIF(range,criteria)

Trong ®ã: range lμ d·y ®iÓm cña c¸c HS, criteria lμ ®iÓm cÇn t×m, hμm nμy cã

10

in X

i



1

X



thÓ t×m ®iÓm lín h¬n, nhá h¬n, hoÆc b»ng vμ t×m c¶ kÝ tù trong d·y.

n

 C«ng thøc tÝnh ®iÓm trung b×nh: hoÆc dïng h μm AVERAGE

(number1,number2,...) trong phÇn mÒm Excel.

2

2

2

ˆ s

X

X

(

)





 C«ng thøc tÝnh ph−¬ng sai mÉu vμ ph−¬ng sai mÉu hiÖu chØnh [2]

2

2

s



Ph−¬ng sai mÉu: hoÆc dïng hμm VARP(number1, number2,...)

1

ˆ. n s n 

Ph−¬ng sai mÉu hiÖu chØnh: hoÆc dïng hμm VAR(number1,

number2,...)

 C«ng thøc tÝnh ®é lÖch mÉu vμ ®é lÖch mÉu hiÖu chØnh

2

ˆ s

ˆ s

2

s

s

§é lÖch mÉu: hoÆc dïng hμm STDEVP(number1, number2,...)

§é lÖch mÉu hiÖu chØnh: hoÆc dïng hμm STDEV(number1,

2

x 1

x

number2,...)

 KiÓm ®Þnh so s¸nh hai trung b×nh víi gi¶ thiÕt H lμ theo quy t¾c[2], [3]:

T×m Z tõ biÓu thøc 2( Z) = 1 -  ; Víi  lμ møc ý nghÜa.

1

2

x

x



Víi møc ý nghÜa 1%, Z = 2,58; Víi møc ý nghÜa 5%, Z= 1,96

Z



0



2 s 2 n

2 s 1 n 1

2

TÝnh thèng kª: , NÕu Z0≤Z th× chÊp nhËn H, nÕu Z0>Z th× b¸c bá H

C¸c th«ng sè thèng kª cña c¸c bμi kiÓm tra thÓ hiÖn qua c¸c b¶ng sau:

KÕt qu¶ kiÓm tra 15 phót

B¶ng 3.7: B¶ng thèng kª sè HS ®¹t ®iÓm Xi bμi kiÓm tra 15 phót

Ban KHTN Ban c¬ b¶n

§iÓm 10C10 - TN 10C11 - §C 10C12 - §C 10C13 - TN

2 0 1 1 1

10 0 2 13 9

5 4 3 9 6

13 4 4 15 8

6 5 5 6 5

10 13 6 2 7

3 10 7 1 9

2 5 8 1 4

0 5 9 0 1

51 46 Tæng 48 50

B¶ng 3.8: B¶ng ph©n phèi tÇn suÊt ®iÓm kiÓm tra 15 phót

Ban KHTN Ban c¬ b¶n

§iÓm 10C10 - TN 10C11 - §C 10C12 - §C 10C13 – TN

1 0.00 3.92 2.08 2.00

2 0.00 19.61 27.08 18.00

3 8.70 9.80 18.75 12.00

4 8.70 25.49 31.25 16.00

5 10.87 11.76 12.50 10.00

6 28.26 19.61 4.17 14.00

7 21.74 5.88 2.08 18.00

8 10.87 3.92 2.08 8.00

9 10.87 0.00 0.00 2.00

10 0.00 0.00 0.00 0.00

Tæng 100 100.00 100 100.00

B¶ng 3.9: B¶ng ph©n phèi tÇn suÊt luü tÝch ®iÓm kiÓm tra 15 phót

Ban KHTN Ban c¬ b¶n

§iÓm 10C10 - TN 10C11 - §C 10C12 - §C 10C13 – TN

1 0.00 4.17 2.13 2.00

2 0.00 22.92 27.66 20.00

3 8.70 33.33 46.81 32.00

4 17.39 60.42 78.72 48.00

5 28.26 70.83 91.49 58.00

6 56.52 89.58 95.74 72.00

7 78.26 95.83 97.87 90.00

8 89.13 98.00 100.00 100.00

9 100.00 100.00

35.00

30.00

i

25.00

TN-10C10

20.00

ĐC-10C11

ĐC-10C12

15.00

TN-10C13

10.00

X m ể i đ t ạ đ S H %

5.00

0.00

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Điểm

120.00

100.00

80.00

TN-10c10

BiÓu ®å 3.3: BiÓu ®å ph©n phèi tÇn suÊt ®iÓm kiÓm tra 15 phót

g n ố u x ở r t i

ĐC-10C11

60.00

ĐC-10C12

i

TN-10C13

40.00

20.00

X m ể đ t ạ đ S H %

0.00

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Điểm

BiÓu ®å 3.4: BiÓu ®å ph©n phèi tÇn suÊt luü tÝch ®iÓm kiÓm tra 15 phót

KÕt qu¶ bμi kiÓm tra 1 tiÕt:

B¶ng 3.10: Thèng kª sè HS ®¹t ®iÓm Xi bμi kiÓm tra 1 tiÕt Ban KHTN Ban c¬ b¶n 10C11 - §C 10C10 - TN 10C11 - §C

0 4 11 13 15 8 1 9 10 13 9 6 2 9 17 15 4 2 1 §iÓm 2 3 4 5 6 7 8 9 Tæng 10C10 - TN 0 2 2 8 11 18 4 1 46 51 48 50

B¶ng 3.11: B¶ng ph©n phèi tÇn suÊt ®iÓm kiÓm tra 1 tiÕt

Ban KHTN Ban c¬ b¶n

§iÓm 10C10 - TN 10C11 - §C 10C10 - TN 10C11 - §C

2 0.0 0.0 2.1 4.0

3 4.3 7.8 18.8 18.0

4 4.3 21.6 20.8 34.0

5 17.4 25.5 27.1 30.0

6 23.9 27.5 18.8 8.0

7 39.1 17.6 12.5 4.0

8 8.7 2.0

9 2.2

45.0

40.0

Tæng 100.00 100.00 100.00 100.00

i

35.0

30.0

TN-10C10

25.0

ĐC-10C11

ĐC-10C12

20.0

TN-10C13

15.0

X m ể i đ t ạ đ S H % ố S

10.0

5.0

0.0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Điểm

BiÓu ®å 3.5: BiÓu ®å ph©n phèi tÇn suÊt ®iÓm kiÓm tra 1 tiÕt

B¶ng 3.12: B¶ng ph©n phèi tÇn suÊt luü tÝch ®iÓm kiÓm tra 1 tiÕt

Ban KHTN Ban c¬ b¶n

§iÓm 10C10 - TN 10C11 - §C 10C10 - TN 10C11 - §C

0.0 2.1 4.0 0.0 2

4.3 20.8 22.0 7.8 3

8.7 41.7 56.0 29.4 4

26.1 68.8 86.0 54.9 5

50.0 87.5 94.0 82.4 6

89.1 98.0 100.0 100.0 7

97.8 100.0 8

120.0

100.0

80.0

TN-10C10

ĐC-10C11

60.0

ĐC-10C12

TN-10C13

40.0

20.0

0.0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

100.0 9

BiÓu ®å 3.6: BiÓu ®å ph©n phèi tÇn suÊt luü tÝch ®iÓm kiÓm tra 1 tiÕt

ˆs

B¶ng 3.13: §iÓm trung b×nh vμ ®é lÖch mÉu cña bμi kiÓm tra 15 phót

X

s Líp

6.22 Ban KHTN TN-10C10 1.68 1.70

4.24 §C-10C11 1.80 1.82

3.56 Ban c¬ b¶n §C-10C12 1.44 1.46

4.80 TN-10C13 2.11 2.13

ˆs

B¶ng 3.14: §iÓm trung b×nh vμ ®é lÖch mÉu cña bμi kiÓm tra 1 tiÕt

X

S Líp

6.24 Ban KHTN TN-10C10 1.27 1.29

5.24 §C-10C11 1.18 1.19

4.79 Ban c¬ b¶n §C-10C12 1.34 1.35

4.40 TN-10C13 1.22 1.23

120.0

100.0

80.0

Tæng hîp ®iÓm hai bμi kiÓm tra (bμi 1 tiÕt hÖ sè 2).

g n ố u x ở r t i

TN-10C10

ĐC-10C11

60.0

ĐC-10C12

TN-10C13

40.0

20.0

X m ể i đ t ạ đ S H % ố S

0.0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Điểm

BiÓu ®å 3.7: BiÓu ®å ph©n phèi tÇn suÊt luü tÝch ®iÓm tæng hîp ch−¬ng chÊt khÝ

ˆs

B¶ng 3.15: §iÓm trung b×nh vμ ®é lÖch mÉu cña c¸c bμi kiÓm tra ch−¬ng chÊt khÝ

X

S Líp

6.23 Ban KHTN TN-10C10 1.20 1.21

4.90 §C-10C11 1.07 1.08

4.38 Ban c¬ b¶n §C-10C12 1.14 1.15

4.53 TN-10C13 1.21 1.23

3.4.3. NhËn xÐt vμ kiÓm ®Þnh gi¸ trÞ trung b×nh c¸c bμi kiÓm tra

Qua c¸c bμi kiÓm tra vμ sè liÖu thèng kª trªn t«i nhËn thÊy:

Nªn ®iÓm trung b×nh kiÓm tra 15 phót cña c¸c líp thùc nghiÖm cao h¬n víi

møc ý nghÜa 1%. Chøng tá víi yªu cÇu ghi nhí vμ t¸i hiÖn l¹i nh÷ng kiÕn thøc ®·

häc trong tuÇn ®Çu tiªn, viÖc ®Þnh h−íng cho HS tù lùc trong häc tËp, ®· mang l¹i

hiÖu qu¶ tøc thêi, HS líp TN cã kh¶ n¨ng ghi nhí vμ t¸i hiÖn tèt h¬n líp §C.

KÕt qu¶ bμi kiÓm tra 1 tiÕt cho thÊy:

- Líp TN cña ban KHTN 10C10 cã ®iÓm trung b×nh cao h¬n líp §C 10C11 víi

møc ý nghÜa 1% (6,24 > 5,24 vμ Z0=3,95 > 2,58).

- Líp TN cña ban c¬ b¶n 10C13 cã ®iÓm trung b×nh nhá h¬n líp §C 10C12

(4,40 < 4,79) cã thÓ do ¶nh h−ëng cña viÖc v¾ng häc nhiÒu trong nh÷ng tiÕt häc

cuèi) nh−ng kh«ng thÊp h¬n víi møc ý nghÜa 1% vμ 5%.

- Qua phÇn tù luËn bμi kiÓm tra 1 tiÕt, T«i còng nhËn thÊy kü n¨ng xö lý sè liÖu

thÝ nghiÖm vμ vÏ ®å thÞ cña HS cßn nhiÒu h¹n chÕ: khi xö lý sè liÖu, c¸c em tÝnh

tÝch p.V vμ kÕt luËn lu«n chóng b»ng nhau (trong khi kÕt qu¶ kh¸c nhau) mμ

kh«ng xÐt ®Õn ®é chªnh lÖch gi÷a c¸c kªt qu¶; khi vÏ ®å thÞ c¸c em m¾c ph¶i

mét sè lçi nh− kh«ng ghi tªn trôc, ®¬n vÞ, chia kho¶ng c¸ch trªn mçi trôc ch−a

hîp lý, nèi c¸c ®iÓm víi nhau b»ng ®−êng th¼ng. §©y lμ ®iÒu mμ b¶n th©n t«i

kh«ng dù tÝnh tr−íc ®Ó h−íng dÉn c¸c em kÜ h¬n ë tiÕt bμi tËp. Qua chÊm bμi,

chØ cã 1 HS lμm trän vÑn phÇn tù luËn nμy.

So s¸nh ®iÓm tæng hîp ch−¬ng chÊt khÝ víi ®iÓm mét tiÕt hÖ sè 2:

- Víi ban KHTN, ®iÓm trung b×nh cña líp TN 10C10 lín h¬n líp §C 10C11 víi

møc ý nghÜa 1% (6,23 > 4,90 vμ Z0=5,69 > 2,58).

- Víi ban c¬ b¶n, ®iÓm trung b×nh cña líp TN 10C13 lín h¬n líp §C 10C12

(4,53 > 4,38) nh−ng kh«ng thÓ kh¼ng ®Þnh cao h¬n víi møc ý nghÜa 1% vμ 5%

(Z0=0,62 < 1,96 < 2,58)

So s¸nh ®iÓm trung b×nh c¸c bμi kiÓm tra ch−¬ng chÊt khÝ víi kÕt qu¶ ®iÓm

trung b×nh häc kú 1 cña c¸c líp TN th× thÊy c¶ hai líp TN 10C10 vμ 10C13 cã

®iÓm trung b×nh lín h¬n (6,23 > 5,86 vμ 4,53 > 4,48) nh−ng kh«ng cao h¬n víi c¸c

møc ý nghÜa 1% vμ 5% (Z0 = 1,42 vμ 0,23 < 1,96 < 2,58).

3.5. KÕt luËn ch−¬ng 3

Qu¸ tr×nh thùc nghiÖm s− ph¹m cho thÊy viÖc ®Þnh h−íng cho HS tù lùc trong

häc tËp ch−¬ng chÊt khÝ ®· cã nh÷ng t¸c dông nhÊt ®Þnh:

- §a sè c¸c em tù gi¸c thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô häc tËp ®−îc giao; tÝch cùc, m¹nh

d¹n tr−íc vμ h¬n c¸c líp §C trong qu¸ tr×nh trao ®æi, th¶o luËn, ph¸t biÓu x©y dùng

bμi; hç trî lÉn nhau trong viÖc häc.

- Sau tiÕt häc ®Çu cßn nhiÒu bì ngì, c¸c em ®· nhanh chãng thÝch nghi vμ tù lùc

thùc hiÖn c¸c hμnh ®éng theo ®Þnh h−íng cña gi¸o viªn. ViÖc ghi nhí vμ t¸i hiÖn l¹i

nh÷ng kiÕn thøc ®· häc tèt h¬n tuy nhiªn ë møc ®é vËn dông, më réng cßn nhiÒu

h¹n chÕ.

- ViÖc giao nhiÖm vô vμ ®Þnh h−íng thùc hiÖn tr−íc cho HS, gióp HS cã thêi gian

chuÈn bÞ, ®−a ra nh÷ng th¾c m¾c, c©u hái, rót ng¾n ®−îc thêi gian th¶o luËn trªn líp.

NÕu ®−îc chuÈn bÞ cÈn thËn, cã thÓ ®Þnh h−íng hiÖu qu¶ hμnh ®éng häc tËp cña HS.

KÕT LUËN vμ kiÕn nghÞ

C¨n cø vμo môc tiªu, nhiÖm vô cña ®Ò tμi t«i nhËn thÊy:

- §· nghiªn cøu c¬ së lý luËn cña ®Þnh h−íng hμnh ®éng häc tËp, tõ ®ã ®Ò ra c¸c

b−íc so¹n th¶o tiÕn tr×nh d¹y häc gióp HS tù lùc b»ng ®Þnh h−íng cña GV trong

d¹y häc.

- T×m hiÓu lÞch sö h×nh thμnh ThuyÕt ®éng häc ph©n tö, ®ång thêi ph©n tÝch môc

tiªu, néi dung, cÊu tróc logic cña c¸c ®¬n vÞ kiÕn thøc trong ch−¬ng chÊt khÝ.

VËn dông c¸c b−íc so¹n th¶o vμ ®−a ra 5 tiÕn tr×nh d¹y c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n

ch−¬ng chÊt khÝ.

- S−u tÇm mét sè phÇn mÒm m« pháng, h×nh ¶nh, h×nh vÏ lμm c¸c ph−¬ng tiÖn

trùc quan hç trî ®Þnh h−íng.

- T×m hiÓu vÒ thùc tr¹ng d¹y häc ë tr−êng phæ th«ng hiÖn nay nãi chung vμ c¸ch

häc cña ®èi t−îng thùc nghiÖm nãi riªng, ®iÒu kiÖn c¬ së vËt chÊt, trang thiÕt bÞ

phôc vô cho d¹y häc ®Ó lμm c¬ së cho viÖc so s¸nh, kiÓm tra, vμ ®Þnh h−íng

hμnh ®éng hoc tËp cho phï hîp.

- Trong qu¸ tr×nh thùc nghiÖm do nh÷ng yªu cÇu vÒ l−îng kiÕn thøc truyÒn ®¹t,

thêi gian tiÕt häc, kh¶ n¨ng cña HS..., nªn c¸c kiÓu ®Þnh h−íng ®−îc sö dông

®ang ë møc ®é thÊp, vμ ®Þnh h−íng cho HS tù lùc häc tËp trong mét sè nhiÖm

vô häc tËp nhá vμ c¸c em ®Òu thùc hiÖn ®−îc c¸c hμnh ®éng. Mét sè kiÓu ®Þnh

h−íng nh− t×m tßi s¸ng t¹o, kh¸i qu¸t nhãm ch−a vËn dông ®−îc trong d¹y häc

cÇn ®−îc nghiªn cøu thªm.

- KÕt qu¶ thùc nghiÖm cho thÊy so víi líp ®èi chøng vμ so víi chÝnh c¸c líp thùc

nghiÖm ë häc kú 1 ®· cã nh÷ng chuyÓn biÕn tÝch cùc trong viÖc häc nh− tù lùc

thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô ®−îc giao, tÝch cùc trong viÖc gióp ®ì lÉn nhau, trao ®æi

vμ t×m kiÕm th«ng tin, thùc hiÖn ®−îc c¸c hμnh ®éng nh− dù kiÕn cña GV.

- Qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n còng ®· cho t«i nhiÒu bμi häc nh−: Thñ thuËt ®Ó

tiÕn hμnh thμnh c«ng thÝ nghiÖm vÒ ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt; Nh÷ng t×nh

huèng ngoμi dù kiÕn, nh÷ng th¾c m¾c cña HS trong phiÕu häc tËp ®· gióp t«i

nhËn ra nh÷ng sai sãt, nh÷ng ®iÓm ch−a phï hîp ®Ó chØnh söa kÕ ho¹ch d¹y

häc; HiÓu thªm vÒ c¸ch nghÜ, c¸ch häc tËp cña HS, BiÕt tËt nãi lÆp cña b¶n

th©n...

- Qua nghiªn cøu néi dung ch−¬ng tr×nh vμ nh÷ng khã kh¨n trong qu¸ tr×nh d¹y

häc t«i cã mét sè ý kiÕn vÒ mét sè néi dung vμ h−íng vËn dông ®Ó qu¸ tr×nh

®Þnh h−íng HS tù lùc häc tËp ®¹t hiÖu qu¶ cao h¬n:

1. Bμi “ThuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ. CÊu t¹o chÊt” cã nhiÒu néi dung vμ néi

dung cña c¸c phÇn tr×nh bμy gÇn gièng nhau GV cã thÓ gi¶ng d¹y theo h−íng tr×nh

bμy lÞch sö h×nh thμnh vμ ph¸t triÓn cña thuyÕt ®Ó HS võa dÔ dμng chÊt nhËn néi

dung vμ cã c¸i nh×n tæng quan vÒ thuyÕt vμ néi dung cña ch−¬ng. Thèng nhÊt kÝ

hiÖu vÒ sè mol, khèi l−îng mol dïng trong SGK m«n vËt lÝ vμ ho¸ häc ®Ó HS dÔ

tiÕp thu vμ kÝ hiÖu.

2. C¸c thÝ nghiÖm vÒ ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt vμ ®Þnh luËt S¸c-l¬ tr×nh bμy trong

SGK, kh¸ cång kÒnh, ®Ó lÊy ®−îc kÕt qu¶ cÇn ph¶i qua mét sè b−íc trung gian do

®ã khã cã kh¶ n¨ng thùc hiÖn trªn líp. Nªn sö dông c¸c thÝ nghiÖm t−¬ng tù cña

vËt lÝ 10 c¬ b¶n ®¬n gi¶n mμ vÉn ®¶m b¶o hiÖu qu¶.

3. Sau c¸c bμi vÒ ®Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt vμ ®Þnh luËt S¸c-l¬ nªn cã thªm phÇn

tr×nh bμy vÒ qu¸ tr×nh ®¼ng nhiÖt, ®¼ng tÝch, c¸ch vÏ c¸c ®−êng ®¼ng nhiÖt, ®¼ng

tÝch d−íi d¹ng tμi liÖu tham kh¶o in s½n ®Ó HS cã c¬ së häc bμi “Ph−¬ng tr×nh tr¹ng

th¸i cña khÝ lÝ t−ëng...” vμ lμm c¸c bμi tËp vÒ ®å thÞ ë bμi “Bμi tËp vÒ chÊt khÝ”

TμI LIÖU THAM KH¶O

TiÕng ViÖt

1. Bé gi¸o dôc ®μo t¹o (2006), Tμi liÖu båi d−ìng GV thùc hiÖn ch−¬ng tr×nh vμ

SGK líp 10, NXB Gi¸o dôc.

2. §Ëu ThÕ CÊp (2006), X¸c suÊt thèng kª lý thuyÕt vμ bμi tËp, NXB Gi¸o dôc.

3. Hoμng Chóng (1982), Ph−¬ng ph¸p thèng kª to¸n häc trong khoa hoc gi¸o dôc,

NXB Gi¸o dôc.

4. NguyÔn V¨n C−êng (2007), “C¸c lý thuyÕt häc tËp c¬ së t©m lý cña ®æi míi

ph−¬ng ph¸p d¹y häc”, T¹p chÝ Gi¸o dôc, (sè 153).

5. L−¬ng ThÕ Dòng, NguyÔn Ngäc Minh (2006), N©ng cao n¨ng lùc cho GV

THPT vÒ ®æi míi ph−¬ng Ph¸p d¹y häc, Tμi liÖu båi d−ìng n©ng cao n¨ng

lùc cho GV cèt c¸n THPT, Dù ¸n ph¸t triÕn gi¸o dôc THPT - Tr−êng §¹i

häc Quy nh¬n.

6. §¹i häc cÇn th¬ (2004), Nghiªn cøu viÕt tμi liÖu dùa vμo n¨m ®Þnh h−íng cña

Marzano vμ t− t−ëng cña Forgaty.

7. §ç Ngäc §¹t (1997), TiÕp cËn hiÖn ®¹i ho¹t ®éng d¹y häc, NXB §¹i häc Quèc

gia Hμ néi.

8. Lª V¨n Gi¸o, Lª C«ng Triªm, Lª Thóc TuÊn (2005), Mét sè vÊn ®Ò vÒ ph−¬ng

Ph¸p d¹y häc vËt lý ë tr−êng phæ th«ng, Gi¸o tr×nh båi d−ìng th−êng

xuyªn GV THPT chu kú III, NXB Gi¸o dôc.

9. NguyÔn M¹nh Hïng (2006), Tæ chøc ho¹t ®éng nhËn thøc cña HS theo h−íng

ph¸t triÓn n¨ng lùc t×m tßi s¸ng t¹o, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vμ t− duy khoa häc,

Tμi liÖu båi d−ìng th−êng xuyªn chu kú III 2004 - 2007, Tr−êng ®¹i häc s−

ph¹m TP Hå ChÝ Minh (tμi liÖu l−u hμnh néi bé).

10. NguyÔn M¹nh Hïng (2006), Tæ chøc ho¹t ®éng häc tËp vËt lý tÝch cùc, tù lùc

vμ s¸ng t¹o cho HS trung häc phæ th«ng, Tμi liÖu båi d−ìng GV cèt c¸n

tr−êng THPT, Tr−êng ®¹i häc s− ph¹m TP Hå ChÝ Minh (tμi liÖu l−u hμnh

néi bé).

11. Madeline Hunter, Robin Hunter (2005), Lμm chñ ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y, NXB

§¹i häc quèc gia TP Hå ChÝ Minh.

12. NguyÔn V¨n Kh¶i, TriÖu ThÞ ChÝn (2006), “Sö dông phiÕu häc tËp d¹y häc bμi

“c¸c ®Þnh luËt b¶o toμn” (vËt lÝ 10) theo ph−¬ng ph¸p ghÐp nhãm”, T¹p chÝ

Gi¸o dôc, (sè 148)

13. NguyÔn Kú (1995), Ph−¬ng Ph¸p d¹y häc tÝch cùc lÊy ng−êi häc lμm trung

t©m, NXB Gi¸o dôc.

14. NguyÔn ThÞ Hång Nam (2002), “Tæ chøc ho¹t ®éng hîp t¸c trong häc tËp theo

h×nh thøc th¶o luËn nhãm”, T¹p chÝ Gi¸o dôc, (sè 26).

15. Phan Träng Ngä (2002), “Mét sè luËn ®iÓm t©m lý häc cña L.X.VYGOTSKI vμ

kh¶ n¨ng øng dông vμo lÜnh vùc d¹y häc”, T¹p chÝ Gi¸o dôc, (sè 36).

16. Phan Träng Ngä (2002), “øng dông lý luËn cña A.N.LEONCHIEV vÒ ho¹t

®éng t©m lý vμo lÜnh vùc d¹y häc”, T¹p chÝ Gi¸o dôc, (sè 38).

17. Phan Träng Ngä (2002), “VËn dông lý luËn cña P.La.Galperin vÒ c¸c b−íc h×nh

thμnh hμnh ®éng trÝ tuÖ vμo d¹y häc”, T¹p chÝ Gi¸o dôc, (sè 26).

18. Lª ThÞ Thanh Th¶o (2006), Nh÷ng c¬ së lý luËn cña d¹y häc hiÖn ®¹i, Bμi

gi¶ng chuyªn ®Ò sau ®¹i häc, §ai häc s− ph¹m TP Hå ChÝ Minh.

19. NguyÔn §øc Th©m, NguyÔn Ngäc H−ng (1999), Tæ chøc ho¹t ®éng nhËn thøc

cho HS trong d¹y häc vËt lý ë tr−êng phæ th«ng, NXB §¹i häc Quèc gia

Hμ néi.

20. NguyÔn §øc Th©m, NguyÔn Ngäc H−ng, Ph¹m Xu©n QuÕ (2002), ph−¬ng

Ph¸p d¹y häc vËt lý ë tr−êng phæ th«ng, NXB §¹i häc S− ph¹m.

21. NguyÔn §øc Th©m, NguyÔn C−¬ng, §inh Quang B¸o, §æi míi ph−¬ng Ph¸p

d¹y häc c¸c m«n khoa häc tù nhiªn ë tr−êng PTTH theo h−íng ho¹t ®éng

hãa ng−êi häc, §Ò tμi B94-27-OII-PP thuéc ch−¬ng tr×nh cÊp ngμnh ®æi

míi ph−¬ng Ph¸p d¹y häc theo h−íng ho¹t ®éng hãa ng−êi häc.

22. Ph¹m H÷u Tßng (2004), D¹y häc vËt lý ë tr−êng phæ th«ng theo ®Þnh h−íng

ph¸t triÓn ho¹t ®éng häc tÝch cùc, tù chñ, s¸ng t¹o vμ t− duy khoa häc,

NXB §¹i häc S− ph¹m.

23. Lª C«ng Triªm, Lª V¨n Gi¸o, Lª Thóc TuÊn (2006), ThiÕt kÕ bμi d¹y häc vμ

tr¾c nghiÖm kh¸ch quan m«n vËt lý THPT, Gi¸o tr×nh båi d−ìng th−êng

xuyªn GV THPT chu kú III, NXB Gi¸o dôc.

24. http://chihao.info/forum/

25. http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=33,638897&_dad=portal&_sche

ma=PORTAL

26. http://dict.vietfun.com/

27. http://www.studygs.net/vietnamese/

28. http://www.tamlyhoc.net/forum/index.php

phô lôc

PHIÕU T×M hiÓu c¸ch häc

Phô lôc 1

C¸c em h·y ®äc kü c¸c c©u hái vμ lμm theo h−íng dÉn. Thùc hiÖn ®óng sÏ gióp

c¸c em nh×n nhËn l¹i c¸ch häc cña m×nh vμ thÇy c« biÕt c¸ch h−íng dÉn c¸c em

häc tËp tèt h¬n.

PhÇn 1: Tr¶ lêi ng¾n b»ng c¸ch ghi cã hoÆc kh«ng hoÆc ghi con sè vμo phÇn ...

cña c¸c c©u tõ 1 ®Õn 5.

1. Em cã biÕt c¸ch ®Ó häc tèt mét m«n häc kh«ng? ............

2. C¸ch ®ã cã gióp em häc tèt h¬n kh«ng? ............

3. Mçi ngμy trung b×nh em cã bao nhiªu thêi gian ®Ó häc bμi ë nhμ ............

4. Em cã ®ñ S¸ch, vë vμ c¸c dông cô häc tËp kh«ng? ............

5. Em cã hμi lßng vÒ thμnh tÝch häc tËp cña m×nh ë häc k× 1 kh«ng? ............

PhÇn 2: H·y ®¸nh dÊu X vμo « t−¬ng øng cña c¸c c©u tõ 6 ®Ðn 13 víi c¸c møc

®é sau: Th−êng xuyªn: NÕu ®· thùc hiÖn nhiÒu lÇn

ThØnh tho¶ng : NÕu ®· mét vμi lÇn thùc hiÖn

Kh«ng : NÕu ch−a thùc hiÖn lÇn nμo.

6. Khi häc bμi ë nhμ, Em cã khi nμo dõng l¹i vμ hái liÖu m×nh cã hiÓu nh÷ng g× võa

häc kh«ng?

Th−êng xuyªn ThØnh tho¶ng Kh«ng

7. Em cã tù xem tr−íc bμi míi ®Ó chuÈn bÞ cho tiÕt häc míi kh«ng?

8. Em cã xem l¹i bμi häc míi ngay sau buæi häc kh«ng?

9. Em cã lμm thªm c¸c bμi tËp ngoμi yªu cÇu cña thÇy kh«ng?

10. Em cã lËp s¬ ®å liªn hÖ gi÷a c¸c kiÕn thøc trong ch−¬ng kh«ng?

11. Em cã ®Æt c©u hái hoÆc ®Ò nghÞ thÇy c« gi¶ng râ h¬n kh«ng?

12. Em cã tranh luËn víi b¹n hoÆc thÇy c« kh«ng?

13. Em cã ghi chÌn thªm gi÷a c¸c hμng hoÆc ngoμi lÒ nh÷ng chó ý, vÝ dô vμo s¸ch

gi¸o khoa hoÆc vë ghi kh«ng?

PhÇn 3: Chän vμ khoanh trßn vμo c¸c ph−¬ng ¸n A, B, C, D hoÆc ghi c¸ch

m×nh th−êng lμm vμo ph−¬ng ¸n E, cña c¸c c©u tõ 14 ®Õn 17.

14. Khi häc bμi cò ë nhμ em th−êng häc nh− thÕ nμo?

A. ChØ häc thuéc lßng, tr¶ lêi c©u hái vμ bμi tËp dÔ.

B. Tr¶ lêi c¸c c©u hái vμ bμi tËp tr−íc, häc thuéc sau.

C. ChØ xem s¬ qua bμi cò vμ lμm bμi tËp.

D. Tr¶ lêi c¸c c©u hái vμ lμm bμi tËp, chØ häc bμi nÕu ch−a lªn b¶ng.

E. C¸ch kh¸c: ..............................................................................

................................................................................................

15. Khi häc bμi hoÆc lμm bμi gÆp chç kh«ng hiÓu em th−êng lμm nh− thÕ nμo?

A. §¸nh dÊu chç kh«ng hiÓu, h«m sau hái thÇy hoÆc hái b¹n.

B. Xem l¹i bμi häc, s¸ch gi¸o khoa, s¸ch tha kh¶o.

C. Bá qua vμ häc phÇn kh¸c.

D. Lμm mäi c¸ch ®Õn khi hiÓu míi th«i.

E. C¸ch kh¸c.................................................................................

16. §Ó chuÈn bÞ cho bμi häc míi em th−êng lμm nh÷ng g×?

A. §äc l−ít qua toμn bé bμi ®Ó biÕt m×nh s¾p häc vÒ néi dung g×.

B. ChØ ®äc vμ thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô nÐu thÇy c« yªu cÇu.

C. §äc kü vμ ®¸nh dÊu nh÷ng chç kh«ng hiÓu.

D. Xem qua tùa ®Ò bμi häc tiÕp theo lμ g×.

E. C¸ch kh¸c: .................................................................................

17: Trong tiÕt häc trªn líp em ghi chÐp nh− thÕ nμo?

A. ChØ ghi l¹i nh÷ng phÇn thÇy ®äc vμ ghi trªn b¶ng.

B. Ghi tãm t¾t c¸ch lËp luËn vμ nh÷ng ý thÇy ®äc, ghi trªn b¶ng.

C. ChØ ghi nh÷ng vÝ dô vμ nh÷ng ®iÒu tÇy l−u ý kh«ng cã trong s¸ch.

D. Cè g¾ng ghi nhanh nh÷ngphÇn thÇy ®äc, ghi trªn b¶ng; c¸ch lËp luËn vμ c¸c vÝ dô

E: c¸ch kh¸c: ..............................................................................

...................................................................................................

NÕu kh«ng ng¹i c¸c em cã thÓ cho biÕt (kh«ng b¾t buéc)

Hä tªn: ................................................

Líp: .........................

Phô lôc 2: Thèng kª phiÕu t×m hiÓu c¸ch häc

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 c©u

hái

k k tt tt 1 k 0.5h c k tt tx tt tt e a a b

tt tt tt tt 2 k 4h c k tx tt tx tt b e a d

k k tt k tt 3 k 7h k k tt tx tt a e a a

k tt tt tt tt 4 k 2,5h c k tx k k e e e a

tt tt tt tt tx tx 5 c c 8h c k tt k b a e d

tt tt tt tt tx tx 6 c c 6,5h c k tt tx b b e e

tt tt tx tx 7 c c 6h c k tt tx tx tx b d a e

k tt tt k 8 c c 3h c k tt tx k tx b a a d

k tt tt k tt tt 9 k 4,5h c k tt tt e e e a

k tt tt tt tt tt 10 c c 2h c k tt tt b c a a

k tt tt tt tt 11 c c 4h c k tx tx k b b a c

tt tt tt k tt 12 c c 4h k k tx tt tx e b e d

tt tt tt tt tt 13 k 4h c k tx tx tx e e c b

tt tt tt tx 14 c c 4h k k tx tt tx tx b e a e

tt tt tx 15 c c 4h k c tx tx tx k tt b b a d

k tt k tt 16 k 3h k k tt tx k k c e a e

k tt tt k k tt 17 k 2h c k tt tt e b b d

k tt tt tt 18 c c 5h c k k tx k k b a a d

tt tt tt tt tt tt 19 k 3h k k tt tt b a c d

k tt tt tt tx tt 20 k 5h c k k k b b a a

k tt k tt tt 21 c k 6h c k tx tx tx b e a e

tt tt k tt tt 22 k 6h k k tx tx tt e e e e

tt tt tt tt tt 23 c c 4h k k tt tx tx b a a e

k tt k tt tt 24 k 1,5h k k tx k tt e e a e

25 k 3h c k tt tx tx tx b d e e tt tt tt tt

26 k 3h c k tt k tt k k k tx a b b a k

27 k 6h c k tt k tt tx tt k tt e e e b tt

28 k 5h c k tx k tt tt tt k tt e b a e tt

29 k 5h c k tx k tt tt tt k tt b b d d tt

30 k 4h c k tx k tt tt tt tt tt e b a d tt

31 c c 4h c k tt k tt k tt k tt b c b e tt

32 k 7h c k tx k tt tx tt k tx b e e e tt

33 k 5h c k tt tx k tt tx k tx b b b e tt

34 k 5h c k tx k tt tt tt k tx b b b d tt

35 c c 3h c k tt k tt tx tt tt tx tx e c c b

36 k 3h c k tt k k tt k tt k e c d d tt

k tt k tx 37 c k 1h k c tx k tx tt e b b d

k tt tt tx b d a d tx 38 c c 4h c k tt tx tx

39 c c 4h k k tt k tt tt tt tt tx d d a c tx

40 c c 2h c k tt tt tt tx tt k tx b e a e tx

41 c c 4h c k tt k tt tx tx tt tt b b a d tt

42 c c 5h c c tt k tt tx tx tt tx tx e a c e

tt tt k c a tt 43 c c 3h c k k tx k tx b a

44 k k 4,5h k k tt k tt tx tt k tt e e e e tt

45 k k 4,5 c k tt tt tt tt tx tt tx b b c b tt

46 c c 2h c k tt k tt k tt k tt e e a d tt

k tt tt tt 47 c c 5h k k tx tx tx tx e d a d

48 c c 4h c k tt k tt tx tt k k b b a d tt

49 k 5h c k tt k tt tx tt tt tx e e e e tt

50 k 6h c k tt k k tt tt k tx e e e e tt

tt k k 51 c k 2h c c tt tx tx k tt b b a e

tt k 52 c k 3h c k tt tt tt k tx tt b e a e

53 k 4,5h c k tt k tx e b b e k tt k k k

54 c k 7h c k tx tx tx e b a e k tt tt tt tt

55 c k 2h c k tt tx e e e e tt tt tt tt tt tt

56 k 6h k k tt tx tt e e b d tx tt tt tt tx

57 c k 4h c k tx tx b e a e k tt tt tt tt tt

58 k 3h k k tt tx b b a d k k tt tt tt tt

59 c c 4h k k tt tx tx tx x b e e e tt tt tt

60 k k 2h c k tt tx k tt d e c d tt tt tt tt

61 k 2h c k tt tx tx tx e b a d k tt tt tt

62 c k 4h k k tt tx b b b d k k k tt tt k

63 c c 2h k k tx tx k tx b b a e tt tt tt tt

tt tt tt tx tx tt tx b e e e 64 c c 4h c k tt

tt tt tt tx tx k tx b b c d 65 k k 5h c k tt

66 k k 4h c k tx tt tx k tt e b a d tt tt tt

k tt k tt tx tt tx b b a d 67 c k 3h k k k

k k k k tt tt tt a b a d 68 k 4h k k k

tt tt k tt tx k tt b e c b 69 k 6h k k tt

k tt k k tt tt tx e e c c 70 c c 4h c k tx

tt tt k k tt tt tt d e b d 71 k 5h k k tt

tt tt tt tx tx tt tx e e e d 72 k 4h k k tt

tt tt tt tx tx c d 73 k 4h c k tt tx k b b

tt tt tx tx c d 74 c c 4h c k tt tx tx tx e d

tt tt tt tx tx k c b tt b d 75 c c 5h c k tt

tt k tt k tt tt tx c b a b 76 k 2h c k tx

k tt tt k tt tt tt d e b d 77 k 4h k k tt

k tt k k k k tt d b e a 78 c k 2,5h k k k

k tt k tt tx tt tx e a e 79 k 3,5h c k tt

tt tt k tt tt tt tx b a e e 80 k 4h c k tt

81 k 5h c k tt tx tt tt tt k tt tt b b e e

82 k 3h k k tt k tt tt k k tt tx d e b e

83 c c 6h k k tt tx tx k tt tt k tt b b c d

84 c c 3h c k tt tx tx tx tt tt tx tx e d c d

85 c k 4h c k tx tt tt tx tt tt tx tx b b a b

Thêi gian häc ë nhμ

Giê

0.5 1

1.5

2

2.5

3

3.5

4

4.5

5

5.5 6

6.5 7

Sè HS

1 1

0 10

0

13

0

26

0

13

0 8

0 3

Thèng kª thêi gian häc

1

2 3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13 14 15 16

17

C©u

A

Thêng xuyªn

Cã

0.48 0.35 0.68 0.05 0.28 0.40 0.35 0.06 0.05 0.02 0.24 0.51 0.04 0.11 0.44 0.09

B

ThØnh tho¶ng

Kh«ng

TØ lÖ %

0.52 0.19 0.32 0.95 0.65 0.52 0.47 0.81 0.36 0.51 0.65 0.38 0.51 0.39 0.14 0.11

c¸c

C

Kh«ng

ph−¬ng

0.07 0.08 0.18 0.13 0.59 0.47 0.12 0.11 0.02 0.05 0.18 0.04

¸n

D

tr¶ lêi

0.07 0.09 0.02 0.40

E

0.35 0.36 0.22 0.36

Thèng kª c¸c ph−¬ng ¸n tr¶ lêi

Họ và tên: ..........................................................lớp: ............

Phô lôc 3: §Ò bμi kiÓm tra 15 Phót vμ §Ò bμi kiÓm tra 1 tiÕt

®Ò kiÓm tra 15 phót

M«n: VËt lÝ 10 N©ng cao

1. a. Tính số phân tử có trong 16 g khí Ôxy và khối lượng của mỗi phân tử.

b. Ở điều kiện tiêu chuẩn lượng khí trên có thể tích bằng bao nhiêu? Nếu giữ

nhiệt độ không đổi, tăng thể tích khí 1,5 lần thì áp suất khí bằng bao nhiêu?

2. Nguyên nhân gây ra áp suất của chất khí lên thành bình là gì? Khi nhiệt độ hoặc

thể tích của chất khí thay đổi thì áp suất sẽ thay đổi như thế nào?

3. Viết biểu thức định luật Sác-lơ. Tại sao hệ số tăng áp đẳng tích có đơn vị “độ-1”

và -2730C là nhiệt độ thấp nhất không thể đạt được.

Họ và tên: ..........................................................lớp: ............

HÕt.

BÀI KIỂM TRA 1 TIẾT VẬT LÍ 10 - NC

01. ; / = ~

06. ; / = ~

11. ; / = ~

16. ; / = ~

02. ; / = ~

07. ; / = ~

12. ; / = ~

17. ; / = ~

03. ; / = ~

08. ; / = ~

13. ; / = ~

18. ; / = ~

04. ; / = ~

09. ; / = ~

14. ; / = ~

19. ; / = ~

05. ; / = ~

10. ; / = ~

15. ; / = ~

20. ; / = ~

Hoïc sinh choïn vaø toâ kín moät oâ troøn töông öùng vôùi phöông aùn traû lôøi ñuùng.

Noäi dung ñeà soá : 001

1. Một xi lanh chứa khí như hình vẽ, ban đầu pit-tông cách đáy xi

lanh một khoảng 15cm.Giữ cho nhiệt độ của khí trong xi lanh

không đổi, Hỏi phải đẩy pit-tông theo chiều nào, một đoạn là bao

nhiêu để áp suất khí trong xi lanh tăng gấp 3 lần?

A. Sang phải, 5cm B. Sang phải, 10cm C. Sang trái, 5cm D. Sang trái, 10cm

2. Một lượng hơi nước ở 270C áp suất 1 atm trong một bình kín. Làm nóng khí và bình đến 1170C và giữ nguyên thể tích khối khí thì áp suất của khối khí trong bình bằng:

A. 1,50 atm.

B. 1,20 atm.

C. 2,50 atm.

D. 4,33 atm.

3. Chọn câu đúng: Trong quá trình đẳng áp

A. thể tích của một chất khí xác định tỉ lệ nghịch với nhiệt độ.

B. thể tích của một lượng khí xác định tỉ lệ nghịch với nhiệt độ Ken-Vin.

C. thể tích của một lượng khí xác định tỉ lệ thuận với nhiệt độ.

D. thể tích của một lượng khí xác định tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối.

4. Chọn câu sai:

A. Các phân tử khí lí tưởng chuyển động hỗn loạn về mọi phía.

B. Các phân tử khí lí tưởng chỉ tương tác với nhau khi va chạm.

C. Mỗi phân tử khí lí tưởng được coi là một chất điểm.

D. Khối lượng của các phân tử khí lí tưởng có thể bỏ qua.

5. Biểu thức của định luật Saclơ là:









p 1 p 2

T 1 T 2

V 1 V 2

T 2 T 1

V 1 V 2

T 1 T 2

p 1 p 2

T 2 T 1

A.

B.

C.

D.

6. Chọn câu sai: Đối với một lượng khí xác định:

A. Khi áp suất không đổi, mật độ phân tử khí tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối.

B. Mật độ phân tử khí tỉ lệ nghịch với thể tích.

C. Khi thể tích không đổi, mật độ phân tử khí không đổi.

D. Khi nhiệt độ không đổi, mật độ phân tử khí tỉ lệ thuận với áp suất.

7. Cho đồ thị như hình vẽ, chọn nhận xét đúng.

1

p

2

A. 3  1 là đường biểu diễn quá trình giãn nở đẳng nhiệt.

B. 2  3 là đường biểu diễn quá trình làm nóng đẳng tích.

V3

C. 2  3 là đường biểu diễn quá trình giãn nở đẳng tích.

D. 1  2 là đường biểu diễn quá trình giãn nở đẳng áp.

8. Áp suất của chất khí tác dụng lên thành bình phụ thuộc vào:

A. thể tích của bình, khối lượng khí và nhiệt độ.

B. thể tích của bình, số mol khí và nhiệt độ.

C. thể tích của bình, loại chất khí và nhiệt độ.

D. loại chất khí, khối lượng khí và nhiệt độ.

9. Một ống nằm ngang có đoạn bị thắt lại, dòng nước chảy trong ống là ổn định. Tại tiết diện So áp suất tĩnh bằng 8,0.104 Pa và vận tốc 2 m/s . Tại một điểm có tiết diện ống là So/4 thì áp suất tĩnh bằng bao nhiêu? Biết khối lượng riêng của nước bằng 1000 Kg/m3

A. 6,0.104 Pa.

B. 1,1.104 Pa.

C. 4,0.104 Pa.

D. 5,0.104 Pa.

10. Biểu thức nào sau đây không phù hợp với định luật Bôilơ - Mariôt:

A. V ~ 1/ p

B. V ~ p

C. p1. V1 = p2. V2 D. p ~1/ V

11. Có bao nhiêu nguyên tử Hiđrô trong 1g khí Hidro?

A. 6,02.1023

B. 3,01.1023

C. 12,04.1023

D. 1,5.1023

12. Có một lượng khí trong bình. Hỏi áp suất của khí sẽ biến đổi thế nào nếu thể tích của

bình tăng gấp bốn lần còn nhiệt độ giảm đi một nửa?

A. Áp suất tăng lên tám lần.

B. Áp suất tăng lên hai lần.

C. Áp suất giảm đi hai lần.

D. Áp suất giảm đi tám lần.

13. Chọn câu sai:

A. Trong một ống dòng, tốc độ của chất lỏng tỉ lệ thuận với diện tích tiết diện của

ống.

B. Trong ống dòng nằm ngang, tổng áp suất động và áp suất tĩnh không đổi.

C. Trong ống dòng nằm ngang, áp suất động tỉ lệ nghịch với áp suất tĩnh.

D. Khi chảy ổn định, lưu lượng chất lỏng trong một ống dòng không đổi.

14. Khi nổi từ đáy hồ lên mặt nước, thể tích của một bọt khí tăng gấp rưỡi. Hãy tính độ sâu của hồ. Cho biết áp suất khí quyển là po=105 Pa và giả sử nhiệt độ ở đáy hồ và trên

mặt hồ là như nhau.

A. 5,5 m.

B. 5 m.

C. 4 m.

D. 6 m.

15. Baén moät hoøn bi thuûy tinh (1) coù khoái löôïng m vôùi vaän toác 3 m/s vaøo moät hoøn bi

theùp (2) ñöùng yeân coù khoái löôïng 3m. Tính ñoä lôùn caùc vaän toác cuûa 2 hoøn bi sau va chaïm,

cho laø va chaïm tröïc dieän, ñaøn hoài?

A. V'1=V'2=9m/s

B. V'1=V'2=6m/s

C. V'1 =V'2=1,5 m/s.

D. V'1=V'2=3m/s.

16. Khi chất lỏng chảy ổn định thì tại một điểm nhất định trên đường dòng, vận tốc của

chất lỏng:

A. không đổi.

B. luôn thay đổi.

C. giảm dần.

D. tăng dần.

17. Giá trị nào của nhiệt độ và áp suất không phải ở điều kiện tiêu chuẩn?

B. Nhiệt độ 237 K, Áp suất 1Pa.

B. 2,49.104 N/m2 C. 24.105 N/m2

A. 2,49.105 N/m2

A. Nhiệt độ 273 K, Áp suất 1 atm C. Nhiệt độ 273 K, Áp suất 76 cmHg. D. Nhiệt độ 00C , Áp suất 1.013.105 N/m2. 18. Một bình có thể tích 5 lít đựng 2g khí Hêli ở nhiệt độ 270C. Áp suất khí trong bình là: D. 2,40.104 N/m2 19. Một bình có thể tích 8,31 lít, chứa 0,5 mol khí ở áp suất 1,5.105 Pa. Nhiệt độ của khí

trong bình bằng bao nhiêu?

A. 300 K

B. 30 K

C. 30 0C

D. 3000C

20. Cho 4 bình coù cuøng dung tích vaø cuøng nhieät ñoä ñöïng caùc khí khaùc nhau. Bình khí naøo coù

aùp suaát lôùn nhaát?

A. Bình ñöïng 4 g khí hiđrô

B. Bình ñöïng 4 g khí Ôxi

C. Bình ñöïng 7 g khí nitô

D. Bình ñöïng 22 g khí cacbonic

Bài tập tự luận:

Trong thí nghiệm về sự phụ thuộc của áp suất vào thể tích của một lượng khí khi

3,5

3,0

2,5

2,0

V (Cm3) p (105 Pa)

0,6

0,7

0,8

1,0

nhiệt độ không đổi, sau bốn lần đo một học sinh đã thu được các số liệu sau:

a. Hãy xử lý các số liệu trên và nhận xét về sự phụ thuộc của áp suất và thể tích

b. Vẽ đồ thị biểu diễn quá trình biến đổi trạng thái của lượng khí trên.

............................................................................................................

............................................................................................................

............................................................................................................

............................................................................................................

............................................................................................................

............................................................................................................

............................................................................................................

............................................................................................................

............................................................................................................

trong thí nghiệm trên.

Phô lôc 4: C¸c phiÕu häc tËp vμ bμi lμm cña HS

Trang 1 PhiÕu sè 1

Trang 2 phiÕu sè 1

Trang 1, PhiÕu sè 2

Trang 2, phiÕu sè 2

Trang 1, phiÕu sè 3

Trang 2, phiÕu sè 3

PhiÕu th«ng kª kÕt qu¶ cña phiÕu häc tËp

Phô luc 5: Bμi gi¶ng ®iÖn tö Bμi “ThuyÕt ®éng häc ph©n tö chÊt khÝ. CÊu t¹o chÊt”

Phần II:

NHIỆT HỌC

Chương VI: CHẤT KHÍ

Tiết 62, Bài 44

Khi một vật nóng lên hay lạnh đi thì tính chất của vật thay đổi. Khi nhiệt độ của hệ vật thay đổi trong hệ xẩy ra các hiện tượng nhiệt. NHIỆT HỌC là phần của vật lí học nghiên cứu các hiện tượng nhiệt.

Vật lí học phân tử giải thích những hiện tượng nhiệt dựa vào cấu trúc phân tử của vật chất. (Phương pháp vi mô)

Nhiệt động lực học giải thích các hiện tượng nhiệt thông qua các quy luật biến đổi năng lượng có sự trao đ ổi nhiệt và công. (Phương pháp vĩ mô)

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. lượng chất,

1. Lượng chất, mol

1. lượng chất,

1. Lượng chất, mol

mol

mol

Nhiệm vụ 2: Vận dụng các khái niệm trên tìm công thức tính liên hệ giữa các đại lượng sau:

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1: Đọc sách giáo khoa và ghi lại các khái niệm sau: Lượng chất, mol, số A -vô-ga-đrô, khối lượng mol, thể tích mol, mật độ phân tử.





m 

• Tìm số mol  (nuy) chứa trong khối lượng m của chất có khối lượng mol  (muy).

Lượng chất chứa trong một vật được xác định theo số phân tử hay nguyên tử chứa trong vật. Lượng chất có đơn vị là mol.

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

 

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

V 22, 4

1 mol là lượng chất trong đó có chứa một số phân tử hay nguyên tử bằng số nguyên tử trong 12g cacbon 12.

• Tìm số mol  (nuy) chứa trong thể tích V của chất ở đi ều kiện tiêu chuẩn.

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

m



PT

Số A-vô-ga-đrô là số phân tử hay nguyên tử có trong một mol của mọi chất, kí hiệu, NA=6,02.1023 mol-1.

 N

•Tìm khối lượng của một phân tử nếu biết khối lượng mol  và số A-vô-ga-đrô NA.

A

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 8

Khối lượng mol  (muy) của một chất là khối lượng của một mol chất ấy.

N

N



. 

A

Nhiệm vụ 8

Thể tích mol của một chất là thể tích của một mol chất ấy.

4. Cấu tạo phân tử của chất

• Tìm số phân tử N có trong  mol chất hoặc khối lượng m của chất có khối lượng mol .

4. Cấu tạo phân tử của chất

N



A

m 

Mật độ phân tử là số phân tử trong một đơn vị thể tích.

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. Lượng chất,

1. lượng chất,

1. Lượng chất, mol

2. Tính chất, cấu trúc và một vài lập luận để

mol

mol

hiểu về cấu trúc phân tử của chất khí

Nhiệm vụ 3: Thực hiện các tính toán sau:

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

• Xác định khối lượng mol của các chất sau: O2, N2, H2, He.

Nhiệm vụ 4: Đọc phần 1, 2 và 4 sách giáo khoa và trình bày ngắn gọn tính chất, cấu trúc và các lập luận về cấu trúc phân tử khí.

• Tính khối lượng của một phân tử ôxy, nitơ và hiđrô.

2. TC, CT và lập Một vài luận để hiểu về CTPT của chất khí

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

Tính chất và cấu trúc:

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

• Tính số mol và số phân tử trong 10 gam ôxy, nitơ v à hiđrô.

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

• Kích thước của phân tử hiđrô khoảng 2.10-10m. Tính thể tích phân tử hiđrô Vpt.

Chất khí có khối lượng riêng nhỏ so với chất lỏng và chất rắn, dễ nén, có tính bành trướng và cấu tạo từ những phân tử giống nhau.

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

• Trong 1 mol hiđrô ở điều kiện tiêu chuẩn thể tích chia đều cho mỗi phân tử

khí bằng bao nhiêu?

Nhiệm vụ 8

ptV

Nhiệm vụ 8

V

pt

4. Cấu tạo phân tử của chất

• Tính tỉ số

4. Cấu tạo phân tử của chất

V

pt

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. Lượng chất,

1. Lượng chất,

3. Thuyết động học phân tử chất khí

2. Tính chất, cấu trúc và một vài lập luận để

mol

mol

hiểu về cấu trúc phân tử của chất khí

Nhiệm vụ 5: Đọc phần 5, trình bày nội dung của thuyết động học phân tử chất khí và khái niệm khí lý tưởng.

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

a. Chất khí bao gồm các phân tử có kích thước nhỏ so với khoảng cách giữa chúng nên mỗi phân tử được coi như một chất điểm.

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

Lập luận 1 Chất khí có khối lượng riêng nhỏ, tức là mật độ phân tử khí nhỏ, khoảng cách giữa các phân tử khí lớn. Nên khi nén khí khoảng cách này giảm xuống (dễ nén). Trong phép tính gần đúng ta có thể coi kích thước phân tử là nhỏ và bỏ qua so với khoảng cách giữa các phân tử khí

b. Các phân tử chuyển động hỗn loạn (chuyển động nhiệt) không ngừng theo mọi phương. Nhiệt độ càng cao thì vận tốc chuyển động hỗn loạn càng lớn.

3. Thuyết động học phân tử chất khí

Lập luận 2

3. Thuyết động học phân tử chất khí

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 8

Nhiệm vụ 8

c. Các phân tử chuyển động thẳng đều và tương t ác với nhau khi va chạm, sau va chạm vận tốc phân tử thay đổi. Khi va chạm với thành bình phân tử bị phản xạ và tác dụng lực đẩy vào thành bình, lực này tạo ra áp suất chất khí lên thành bình.

4. Cấu tạo phân tử của chất

Khí có khuynh hư ớng lan ra, chiếm toàn bộ thể tích dành cho nó (bành trướng). Nên các phân tử khí chuyển động hỗn loạn về mọi phía và chỉ bị ngăn l ại khi gặp thành bình, có thể coi rằng các phân tử khí chuyển động gần như tự do giữa hai va chạm.

4. Cấu tạo phân tử của chất

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. Lượng chất,

1. Lượng chất,

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

mol

mol

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 6: Tìm hiểu lịch sử hình thành thuyết động học phân tử chất khí qua sách giáo khoa, các sách về lịch sử vật lý, các nhà bác học vật lý và trên mạng.

Khí lý tư ởng là những chất khí có các phân tử đư ợc coi là những chất điểm, chuyển động hỗn loạn không ngừng và chỉ tương tác với nhau khi va chạm.

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

Trước khi có thuyết động học phân tử bằng thí nghiệm Bôi-lơ năm 1662, Ma-ri-ốt năm 1676, Sác-lơ năm 1787, Gay Luy-xác năm 1802, đã t ìm ra được ba định luật về chất khí

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

Năm 1834 Cla-pê-rôn gộp kết quả của ba định luật vào một phương trình – gọi là phương trình trạng thái của khí lý tưởng.

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 8

Nhiệm vụ 8

Để giải thích kết quả thực nghiệm của các định luật, các nhà khoa học lần lượt được đưa ra các giả thuyết về chất khí như:

4. Cấu tạo phân tử của chất

4. Cấu tạo phân tử của chất

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. Lượng chất,

1. Lượng chất,

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

mol

mol

Nhiệm vụ 6:

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nghiên cứu của Crô-nic năm 1856 coi “chất khí là tập hợp các nguyên tử đ àn hồi, chuyển động hỗn loạn trong không gian trống rỗng, khi va chạm với thành bình các nguyên tử tạo ra áp suất chất khí…”,

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

Năm 1860, Clau-di-ut đưa ra mô hình chất khí gồm vô số những hạt tròn nhỏ, va chạm đàn hồi với nhau và chỉ tương tác với nhau khi va chạm và tìm ra quãng đường tự do trung bình của các phân tử khí, hệ số nội ma sát và sau này đã được thực nghiệm chúng minh là đ úng và như v ậy thuyết động học phân tử chất khí lý tư ởng đã được hoàn thiện với một số nội dung như chúng ta biết hiện nay.

Nghiên cứu của Clau-di-ut năm 1857 bổ sung thêm “… Trong chất rắn các phân tử chuyển động quanh một vị trí cân bằng nào đó. Trong chất lỏng, chúng chuyển động trong một thể tích xác định. Trong chất khí, chúng thoát khỏi sức hấp dẫn của nhau và chuyển động tự do theo mọi phương…”

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 8

Nhiệm vụ 8

4. Cấu tạo phân tử của chất

4. Cấu tạo phân tử của chất

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. Lượng chất,

1. Lượng chất,

3. Thuyết động học phân tử chất khí

mol

mol

Nhiệm vụ 8: Đặt câu hỏi

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 7: Tìm hiểu nguyên nhân gây ra áp suất chất khí lên thành bình, áp suất chất khí phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Áp suất khí phụ thuộc vào: nhiệt độ, thể tích, khối lượng

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

Nếu giữ nhiệt độ không đổi thay đổi thể tích thì áp suất thay đổi như thế nào?

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

Nếu giữ thể tích không đổi thay đổi nhiệt độ thì áp suất thay đổi như thế nào?

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 8

Nhiệm vụ 8

4. Cấu tạo phân tử của chất

4. Cấu tạo phân tử của chất

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. Lượng chất,

1. Lượng chất,

4. Cấu tạo phân tử của chất

4. Cấu tạo phân tử của chất

mol

mol

Chất khí

Chất lỏng

Chất rắn

Đặc điểm so sánh

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Cấu tạo từ

Phân tử, nguyên tử

Phân tử, nguyên tử

Phân tử, nguyên tử

Mật độ phân tử

nhỏ

lớn

rất lớn

Nhiệm vụ 9: Đọc phần 6 sách giáo khoa, lập bảng so sánh các yếu tố sau: thành phần Cấu tạo, mật độ phân tử, khoảng cách giữa các phân tử, lực tương tác giữa các phân tử, chuyển động nhiệt của các phân tử, thể tích và hình dạng của các chất rắn, lỏng, khí.

2. TC, CT và lập Một vài luận để hiểu về CTPT của chất khí

lớn

nhỏ

rất nhỏ

2. TC, CT và lập Một vài luận để hiểu về CTPT của chất khí

Nhiệm vụ 4

khoảng cách giữa các phân tử

Nhiệm vụ 4

mạnh

rất mạnh

Yêú

Lực tương tác giữa các phân tử

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

hỗn loạn về mọi phía

Chuyển động nhiệt của các phân tử

Dao động quanh cân trí mộtvị bằng cố định

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

tại Dao động trí cân một vị bằng không cố định

Nhiệm vụ 8

Nhiệm vụ 8 4. Cấu tạo phân tử của chất

Thể tích và hình dạng .

4. Cấu tạo phân tử của chất

Luôn chiếm toàn bộ thể tích bình chứa

Có thể tích và hình dạng xác định

Bài tập Giao nhiệm vụ

Có thể tích xác định và có hình dạng của phần bình chứa nó

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. Lượng chất,

1. Lượng chất,

mol

mol

1

2

3

BÀI TẬP

1

2

3

BÀI TẬP

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

2. Chọn câu đúng:

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

A. Có thể bỏ qua thể tích của các phân tử khí lý tưởng.

1. Chọn câu sai: Số Avôgađrô có giá trị bằng

B. Có thể bỏ qua khối lượng của các phân tử khí lý tưởng.

A. số phân tử chứa trong 18g hơi nước

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

C. Các phân tử khí lý tưởng chỉ tương tác với nhau khi va chạm

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

Nhiệm vụ 4

B. số phân tử chứa trong 16g khí ôxy

Nhiệm vụ 4

D. Khí lý tưởng là khí có thể gây áp suất lên thành bình chứa.

C. số nguyên tử chứa trong 12g khí Cacbon

3. Thuyết động học phân tử chất khí

E. Kích thước của phân tử rất nhỏ so với khoảng cách giữa chúng.

3. Thuyết động học phân tử chất khí

D. số nguyên tử trong 22,4l khí Hêli

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

E. số nguyên tử trong 28g khí Nitơ

Nhiệm vụ 8

Nhiệm vụ 8 4. Cấu tạo phân tử của chất

4. Cấu tạo phân tử của chất

Giao nhiệm vụ

Giao nhiệm vụ

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. Lượng chất,

1. Lượng chất,

mol

mol

1

2

3

BÀI TẬP

Nhiệm vụ về nhà

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

3. Tính tỉ số giữa khối lượng phân tử nước và

Bài tập: Trả lời các câu hỏi từ 16 và làm bài tập 1 4.

Chuẩn bị bài mới:

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

0

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

1. Đọc phần 1, bài 45 và tìm hiểu:

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

Mục đích thí nghiệm

0

1,5



Dụng cụ thí nghiệm

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3. Thuyết động học phân tử chất khí

0 18   12

Cách tiến hành và xử lí kết quả.

m H 2 m c

2. Có hai đại lượng a và b làm thế nào để biết được

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

nguyên tử các bon.  H 2  N H A  2   c c N A

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 8

chúng tỉ lệ thuận hay nghịch?

4. Cấu tạo phân tử của chất

Nhiệm vụ 8 4. Cấu tạo phân tử của chất

Giao nhiệm vụ

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. lượng chất,

1. Lượng chất, mol

1. lượng chất,

1. Lượng chất, mol

mol

mol

Nhiệm vụ 3: Thực hiện các tính toán sau:

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 3: Thực hiện các tính toán sau:

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

• Tính khối lượng của một phân tử ôxy, nitơ và hiđrô.

• Xác định khối lượng mol của các chất sau: O2, N2, H2, He.

23 g

5,32.10



m



Ta có:

Với Ôxi m =

23

PT

32 6, 02.10

Tra bảng ta có: Ôxi

 = 31,9988  32 (g/mol)

 N

A

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

2. TC, CT và Một vài lập luận để hiểu về CTPT của chất khí

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

Nitơ

 = 28,0134  28 (g/mol)

23 g

4, 65.10



Với Nitơ m =

23

28 6, 02.10

3. Thuyết động học phân tử chất khí

Hiđrô  = 2,01594  2 (g/mol)

3. Thuyết động học phân tử chất khí

0,33.10

23 g



Với Hiđrô m =

23

2 6,02.10

Hêli  = 4,0026  4 (g/mol)

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 8

Nhiệm vụ 8

4. Cấu tạo phân tử của chất

4. Cấu tạo phân tử của chất

Tiết 62, Bài 44

Tiết 62, Bài 44

1. lượng chất,

1. Lượng chất, mol

1. lượng chất,

1. Lượng chất, mol

mol

mol

Nhiệm vụ 3: Thực hiện các tính toán sau:

Nhiệm vụ 3: Thực hiện các tính toán sau:

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

Nhiệm vụ 1 Nhiệm vụ 2 Nhiệm vụ 3

3

• Tính số mol và số phân tử trong 10 gam ôxy, nitơ v à hiđrô.

30

3



4.2.10

m

V

(

)





pt

• Kích thước của phân tử hiđrô khoảng 2.10-10m. Tính thể tích phân tử hiđrô. 4 R  3

)

2. TC, CT và lập Một vài luận để hiểu về CTPT của chất khí

2. TC, CT và lập Một vài luận để hiểu về CTPT của chất khí

Nhiệm vụ 4

Nhiệm vụ 4

Số mol:





• Trong 1 mol hiđrô ở điều kiện tiêu chuẩn thể tích chia đều cho mỗi phân tử khí bằng bao nhiêu?

m 

3. Thuyết động học phân tử chất khí

0,3125( mol   0,357( mol )    5( mol ) 

3. Thuyết động học phân tử chất khí

3

3, 7.10

26 m (

)





ptV

0, 0224 23 6, 02.10

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

PT

)

Nhiệm vụ 5 Nhiệm vụ 6 Nhiệm vụ 7

Nhiệm vụ 8

Số phân tử:

Nhiệm vụ 8

V

N

PT

)



. N 

pt

A

• Tính tỉ số

8800



4. Cấu tạo phân tử của chất

V

4. Cấu tạo phân tử của chất

pt

PT

)

23  1,88.10 (  23 2,15.10 (    23 30,1.10 ( 

Tiết 63, Bài 45

Bμi gi¶ng ®iÖn tö Bμi “ §Þnh luËt B«i-l¬ - Ma-ri-èt”

1. Thí nghiệm

Mục tiêu

Thí nghiệm

Tiết 63, Bài 45

Kết quả

1. Thí nghiệm a. Mục tiêu: Tìm hiểu mối liên hệ giữa áp suất và thể tích của một khối lượng khí xác định khi nhiệt độ không đổi

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

Hãy dự đoán: khi nhiệt độ không đổi, áp suất sẽ thay đổi như thế nào khi thể tích thay đổi?

Định luật

Đường đẳng nhiệt

Làm thế nào để nhận biết hai đại lượng a và b tỉ lệ thuận hay tỉ lệ nghịch với nhau?

3. Bài tập vận

dụng

Giao nhiệm vụ

Tiết 63, Bài 45

Tiết 63, Bài 45

1. Thí nghiệm

1. Thí nghiệm

1. Thí nghiệm

Mục tiêu

Mục tiêu

b. Dụng cụ và cách Tiến hành thí nghiệm

Thí nghiệm

Thí nghiệm

Kết quả

Kết quả

V (cm3)

p (105 pa)

p.V (105 Pa.cm3)

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

Định luật

Định luật

Đường đẳng nhiệt

Đường đẳng nhiệt

Dụng cụ: • Xilanh chứa khí thể tích 4 Cm3, độ chia nhỏ nhất 0,25 Cm3 • Pittông nối với áp kế có giới hạn đo từ 0,4.105 Pa đến 2.105 Pa, độ chia nhỏ nhất 0,05.105 Pa

3. Bài tập vận

3. Bài tập vận

dụng

Cách Tiến hành:

dụng

Giao nhiệm vụ

+ Chứa môt lượng khí trong xi lanh

Giao nhiệm vụ

1. Thí nghiệm c. Kết quả lần đo 1 2 3 4 5 6

+ Thay đổi chậm thể tích khí và ghi lại các giá trị

Giá trị Trung bình

Sai số tuyệt đối

của áp suất tương ứng.

)







(

pV

)pV

Sai số tương đối pV ( p V .

Tiết 63, Bài 45

Tiết 63, Bài 45

1. Thí nghiệm

1. Thí nghiệm

1. Thí nghiệm

2. Định luật Bôi-lơ – Ma-ri-ốt

Mục tiêu

Mục tiêu

Thí nghiệm

Thí nghiệm

Kết quả

Kết quả

Từ kết quả của thí nghiệm trên em có nhận xét gì về mối liên hệ giữa thể tích và áp suất của một lượng khí xác định khi nhiệt độ không đổi.

a. Định luật Định luật: Ở nhiệt độ không đ ổi, tích của áp suất p và thể tích V của một lượng khí xác định là một hằng số.

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

Biểu thức:

p.V = hằng số

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

Định luật

hay: p1.V1 = p2.V2 = p3.V3

Định luật

Đường đẳng nhiệt

Kết luận: Với sai số tương đ ối nhỏ hơn 5% có thể coi tích p.V là không thay đ ổi, hay áp suất tỉ lệ nghịch với thể tích khi nhiêt độ không đổi.

Đường đẳng nhiệt

3. Bài tập vận

Chú ý • Điều kiện áp dụng định luật:

3. Bài tập vận

dụng

dụng

Giao nhiệm vụ

+ Khối lượng khí xác định (không đổi) + Nhiệt độ không đổi

Giao nhiệm vụ

• Khi áp suất tăng từ 100 Pa  105 Pa thì tích số p.V có sự thay đổi, ở những áp suất thấp thì sự thay đổi là không đáng kể.

Năm 1662 - Bôi-lơ (1627 – 1691, nhà khoa học Anh) và năm 1676 - Ma-ri-ốt (1620 – 1684 nhà khoa học pháp) – đã tiến hành nhiều thí nghiệm trong điều kiện áp suất và nhiệt độ phòng thí nghiệm, độc lập đối với nhau đã cùng tìm ra kết quả như ch úng ta đã tiến hành trong thí nghiệm trên. Đ ể ghi nhận công lao của hai nhà khoa học người ta đã lấy tên các ông để đ ặt tên cho định luật.

Tiết 63, Bài 45

Tiết 63, Bài 45

1. Thí nghiệm

1. Thí nghiệm

2. Định luật Bôi-lơ – Ma-ri-ốt

2. Định luật Bôi-lơ – Ma-ri-ốt

Mục tiêu

Mục tiêu

b. Quá trình đẳng nhiệt và đường đẳng nhiệt

Thí nghiệm

b. Quá trình đẳng nhiệt và đường đẳng nhiệt

Thí nghiệm

Kết quả

Kết quả

Hằng số trong biểu thức p.V = hằng số có phụ thuộc vào nhiệt độ không? Giải thích.

Quá trình đẳng nhiệt là quá trình biến đổi trạng thái của các vật trong đó nhiệt độ của vật không đổi.

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

Định luật

Định luật

p

Đường đẳng nhiệt là đường đồ thị biểu diễn quá trình đẳng nhiệt.

Đường đẳng nhiệt

Đường đẳng nhiệt

p

3. Bài tập vận

p2

3. Bài tập vận

dụng

t2

p1

dụng

Giao nhiệm vụ

p1

A

V

Giao nhiệm vụ

t1

p0 p2

V1 = V2

V

V2

V1

V0

Tiết 63, Bài 45

1. Thí nghiệm

3. Bài Tập vận dụng

Mục tiêu

Xét 0,1 mol khí trong điều kiện tiêu chuẩn, nhiệt độ 00C,

Thí nghiệm

áp suất p0 = 1 atm

Kết quả

V0 = .22,4 = 2,24 ( l )

a. Tính thể tích V0 của khí.

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

b. Nén khí và giữ nhiệt độ không đ ổi. Khi thể tích khí

Định luật

là V1=0,5.V0 thì áp suất khí bằng bao nhiêu?

Đường đẳng nhiệt

3. Bài tập vận

Trong quá trình đẳng nhiệt thể tích giảm 2 lần nên áp suất tăng 2 lần  p1= 2 atm.

dụng

Giao nhiệm vụ

Hay: Theo định luật Bôi-lơ – Ma-ri-ốt: P0.V0 = p1.V1

0

2 (

atm )





p   1

2.p 0

p .V p .V 0 0 0  0,5.V V 1 0

Tiết 63, Bài 45

Tiết 63, Bài 45

1. Thí nghiệm

1. Thí nghiệm

3. Bài Tập vận dụng

Nhiệm vụ về nhà

Mục tiêu

Mục tiêu

Thí nghiệm

Thí nghiệm

Bài tập: Trả lời các câu hỏi từ 1  5 và làm bài tập 1 5.

Kết quả

Kết quả

Xét 0,1 mol khí trong điều kiện tiêu chuẩn, nhiệt độ 00C, áp suất p0 = 1 atm

Chuẩn bị bài mới: Đọc phần 1, 2, 3 bài 46 và tìm

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

c. Viết biểu thức của áp suất p theo thể tích V trong

2. Định luật Bôi- lơ – Ma-ri-ốt

hiểu:

Định luật

quá trình đẳng nhiệt.

Định luật

Đường đẳng nhiệt

Mục đích thí nghiệm

Đường đẳng nhiệt

Dụng cụ thí nghiệm

3. Bài tập vận

p =



p.V = p0.V0 = 2,24

3. Bài tập vận

2,24 V

dụng

Cách tiến hành thí nghiệm

dụng

Giao nhiệm vụ

Cách xử lí kết quả và những lập luận trong

Giao nhiệm vụ

xử lý.

Và ghi vào phiếu học tập số 4.

Phô lôc 6: Mét sè h×nh ¶nh trong qu¸ tr×nh häc tËp.