CHƢƠNG 1
GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Rủi ro tín dụng là rủi ro nguy hiểm nhất đối với Ngân hàng thương mại
(NHTM) vì nó kéo theo các loại rủi ro khác. Ngoài các biện pháp kỹ thuật nghiệp
vụ thì việc kiểm soát nội bộ (KSNB) sẽ phát huy tác dụng trong kiểm soát và giám
sát rủi ro tín dụng, hạn chế thất thoát vốn cho ngân hàng. Thời gian qua, vấn đề
KSNB ở Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam luôn được tăng
cường, nhưng việc phòng ngừa, ngăn chặn rủi ro tín dụng chưa đạt hiệu quả cao.
Vì vậy, đề tài “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng
Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam Chi nhánh Bắc Ninh” được tác giả
lựa chọn làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành kế toán kiểm toán và phân tích.
Qua quá trình tìm hiểu thực tế và tra cứu tại các thư viện, các website cho thấy,
trong thời gian gần đây có rất nhiều đề tài, công trình nghiên cứu liên quan đến việc
hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại các doanh nghiệp cũng như các ngân hàng khác nhau.
Đề tài “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP
Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh” của tác giả là đề tài đầu tiên
được nghiên cứu tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc
Ninh (Vietcombank Bắc Ninh) về hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng.
Mục tiêu của đề tài nhằm làm sáng tỏ những nội dung sau:
Thứ nhất: Làm rõ và hoàn thiện lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động tín
dụng tại Ngân hàng thương mại.
Thứ hai: Phân tích thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng tại
Vietcombank Bắc Ninh để đánh giá được các ưu điểm và tồn tại của hoạt động trên.
Thứ ba: Trên cơ sở lý luận và những ưu nhược điểm được phân tích ở trên,
nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng
tại Vietcombank Bắc Ninh.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là KSNB hoạt động tín dụng.
Phạm vi nghiên cứu được giới hạn tại Vietcombank Bắc Ninh với dữ liệu thực
tế từ 2012 – 2014.
Đề tài được trình bày làm 4 chương như sau:
Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu
Chương 2: Lý luận chung về kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại các ngân
hàng thương mại
Chương 3: Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng
thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh
Chương 4: Thảo luận kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp hoàn thiện kiểm
soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương
Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh
CHƢƠNG 2
LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG
TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
Bản chất của kiểm soát nội bộ
Có rất nhiều định nghĩa về KSNB, tuy nhiên, xét cho cùng bản chất vấn đề
đều giống nhau. Theo cá nhân tác giả, KSNB thực chất là sự tích hợp một loạt hoạt
động, biện pháp, kế hoạch, quan điểm, nội quy, chính sách và nỗ lực của mọi thành
viên trong tổ chức để đảm bảo tổ chức đó hoạt động hiệu quả, đạt được mục tiêu đề
ra một cách hợp lý. Có thể hiểu đơn giản là hệ thống KSNB là hệ thống của tất cả
những gì mà tổ chức cần làm để có được những điều muốn có và tránh những điều
muốn tránh.
Các mục tiêu của Kiểm soát nội bộ:
- Bảo vệ tài sản của đơn vị
- Bảo đảm độ tin cậy của các thông tin
- Đảm bảo việc thực hiện các chế độ pháp lý
- Đảm bảo hiệu quả của hoạt động và năng lực quản lý
Vai trò của Kiểm soát nội bộ:
Một hệ thống KSNB vững mạnh sẽ đem lại cho tổ chức các lợi ích như: Giảm
bớt nguy cơ rủi ro tiềm ẩn trong sản xuất, kinh doanh (sai sót vô tình gây thiệt hại,
các rủi ro làm chậm kế hoạch, tăng giá thành, giảm chất lượng sản phẩm …); bảo
vệ tài sản khỏi bị hư hỏng mất mát bởi hao hụt, gian lận, lừa gạt, trộm cắp; đảm
bảo tính chính xác của các số liệu kế toán và báo cáo tài chính; đảm bảo mọi thành
viên tuân thủ nội quy, quy chế, quy trình hoạt động của tổ chức cũng như các quy
định của pháp luật; đảm bảo tổ chức hoạt động hiệu quả, sử dụng tối ưu các nguồn
lực và đạt mục tiêu đặt ra; bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, cổ đông và gây dựng
lòng tin đối với họ (trường hợp công ty cổ phần).
Các yếu tố cấu thành kiểm soát nội bộ
- Môi trường kiểm soát
- Đánh giá rủi ro
- Hoạt động kiểm soát
- Thông tin và truyền thông
- Giám sát
Đặc điểm Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thƣơng mại.
Khái niệm tín dụng:
Tín dụng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay
(ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp
và các chủ thể khác), trong đó, bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử
dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn
trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán [1].
Vai trò của nghiệp vụ tín dụng ngân hàng
Đối với bản thân NHTM, tín dụng là nghiệp vụ truyền thống. Nghiệp vụ tín
dụng mà chủ yếu là cho vay được xem là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất,
quyết định đến khả năng tồn tại và hoạt động của ngân hàng thương mại.
Về mặt tài chính, đây là nghiệp vụ tạo thành bộ phận chủ yếu và quan trọng
của tài sản Có của Ngân hàng thương mại.
Về mặt kinh doanh, cho vay là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất do nó
luôn chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng thu nhập ngân hàng.
Đối với xã hội, hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại còn có vai trò
rất to lớn trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội thông qua việc cung ứng
một lượng vốn lớn cho nền kinh tế.
Đặc điểm của hoạt động tín dụng trong ngân hàng thương mại với kiểm
soát nội bộ
Những khoản cho vay của ngân hàng luôn hàm chứa rủi ro được gọi là rủi ro
tín dụng - một loại rủi ro phức tạp nhất trong việc quản lý và phòng ngừa đối với
ngân hàng bởi nó có thể xảy ra ở bất cứ đâu và bất cứ lúc nào.
Như vậy, rủi ro tín dụng ảnh hưởng rất lớn đối với không chỉ bản thân ngân
hàng mà còn đối với nền kinh tế.
Do đó, phòng ngừa và hạn chế rủi ro tín dụng là vấn đề sống còn đối với ngân
hàng. Giải pháp hữu hiệu nhất được đưa ra là cần có KSNB để giảm thiểu và ngăn
ngừa rủi ro tín dụng.
KSNB hoạt động tín dụng sẽ góp phần đảm bảo tính hợp lý, hiệu lực, hiệu quả
và an toàn trong hoạt động tín dụng trong ngân hàng; đồng thời góp phần thực hiện
việc tuân thủ pháp luật và quy định nội bộ ngân hàng trong hoạt động đó thông qua
việc ngăn ngừa thiếu sót trong hệ thống xử lý nghiệp vụ, bảo vệ ngân hàng trước
những thất thoát tài sản có thể tránh và đảm bảo việc chấp hành chính sách kinh
doanh.
Nhiệm vụ của kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng ngân hàng và quản lý rủi ro
tín dụng
Để thực hiện hoạt động tín dụng hiệu quả và ngăn ngừa, kiểm soát rủi ro tín
dụng, Ngân hàng thương mại phải thực hiện các biện pháp sau:
- Thiết lập quy trình tín dụng chặt chẽ
- Thiết kế hệ thống kiểm soát nội bộ tín dụng và hệ thống quản lý rủi ro tín
dụng hiệu quả
Một hệ thống KSNB hiệu quả trong việc kiểm soát, ngăn ngừa và quản lý rủi
ro tín dụng cần được thiết kế qua các khâu như sau:
- Kiểm soát quá trình xử lý nghiệp vụ tín dụng phát sinh và giải ngân
- Kiểm soát quá trình giám sát tín dụng
- Kiểm soát việc thực hiện sự đánh giá và thẩm định định kỳ
- Kiểm soát và quản lý rủi ro tín dụng
CHƢƠNG 3
THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM -
CHI NHÁNH BẮC NINH
Đặc điểm của Ngân hàng thƣơng mại cổ phần ngoại thƣơng Việt Nam- Chi
nhánh Bắc Ninh ảnh hƣởng đến kiểm soát nội bộ:
Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại
thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh
Mô hình tổ chức tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam
- Chi nhánh Bắc Ninh
Hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt
Nam - Chi nhánh Bắc Ninh
Những nhân tố ảnh hưởng tới kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Thương mại cổ
phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh bao gồm:
- Những nhân tố bên ngoài ngân hàng: vị trí địa lý; con người; đặc điểm
ngành nghề kinh doanh trên địa bàn; môi trường kinh tế, xã hội, pháp lý,
chính trị;